Tải bản đầy đủ

Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo trên địa bàn tỉnh nghệ an giai đoạn 1998 -2002

Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nớc cho
giáo dục và đào tạo trên địa bàn tỉnh nghệ an giai
đoạn 1998 -2002
2.1. Một số nét cơ bản về giáo dục và đào tạo trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Nghệ An là một tỉnh nằm ở phía bắc Trung bộ Việt nam, có diện tích tự nhiên
16.487,3 km2, chiếm gần 6% diện tích của cả nớc, với đủ các vùng kinh tế: Thành
phố, đồng bằng, ven biển, trung du, miền núi và vùng cao.
Hiện nay toàn tỉnh có 1 thành phố, 1 thị xã, 5 huyện miền núi và 5 huyện vùng
cao, 466 xã, phờng, thị trấn, trong đó 252 xã miền núi, nhất là có 114 xã đặc biệt khó
khăn đợc Nhà nớc đầu t theo chơng trình 135.
Về kinh tế, Nghệ An vốn là một tỉnh nghèo. Song, trong những năm gần đây đã
có bớc phát triển mới, sản lợng lơng thực đạt khá, sản xuất công nghiệp ổn định và có
mặt tăng trởng, xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật đợc tăng cờng, đời sống nhân dân tiến
bộ rõ. Tuy vậy, Nghệ An vẫn cha thoát ra khỏi đói nghèo, đời sống nhân dân vẫn còn
thấp, đặc biệt là đồng bào các xã miền núi, vùng cao. Một trong những nguyên nhân
của đói nghèo là trình độ sản xuất cha cao. Phần lớn ngời lao động cha đợc đào tạo,
nhìn chung trình độ nghề nghiệp của ngời lao động còn thấp.
Là một tỉnh có truyền thống hiếu học từ lâu đời, sau Cách mạng tháng Tám, nền
giáo dục Nghệ An đợc xây dựng ngay trên truyền thống ấy. Trong cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp, Nghệ An là vùng tự do. Vì vậy, so với nhiều tỉnh khác, giáo dục
và đào tạo Nghệ An trong thời kỳ này có điều kiện phát triển thuận lợi hơn. Phát huy

đợc thành quả trong kháng chiến chống Pháp, bớc vào giai đoạn xây dựng CNXH và
chống Mỹ, giáo dục và đào tạo Nghệ An tiếp tục phát triểnvà đã xây dựng đợc nhiều
điển hình có tiếng vang trên cả miền Bắc. Từ đó đến nay, giáo dục và đào tạo Nghệ An
tiếp tục phát triển và đang đi dần vào thế ổn định.
Trong 5 năm qua, giáo dục và đào tạo Nghệ An đã phát triển với quy mô lớn
nhất từ trớc tới nay và đã đạt đợc nhiều kết quả đáng kể. Cụ thể:
-Về giáo dục Mầm non:
Mạng lới trờng lớp đợc đa dạng hóa với các loại hình: Công lập, bán công, Dân
lập và T thục, phân bổ tơng đối hợp lý theo điều kiện của từng vùng, miền. Xoá đợc xã
trắng về mẫu giáo trên địa bàn tỉnh. Phần lớn các cơ sở giáo dục mầm non thực hiện
đúng chơng trình, đúng đối tợng, chất lợng giáo dục đợc nâng lên.
-Về giáo dục tiểu học:
Chất lợng giáo dục toàn diện trong các trờng tiểu học tiến bộ rõ. Toàn tỉnh đã
đạt tiêu chuẩn quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học tại thời điểm tháng 12/1998. Hiện
nay đang thực hiện giai đoạn 2 ( giai đoạn phổ cạp giáo dục tiểu học đúng độ tuổi ) và
toàn tỉnh đã có 127 phờng xã đạt tiêu chuẩn này ( phổ cập giáo dục ở độ tuổi 11 ).
- Về giáo dục Trung học phổ thông:
Mạng lới trờng lớp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông phát triển nhanh,
đợc đa dạng hoá ở cấp THPT, phục vụ thoả mãn nhu cầu học sinh tốt nghiệp tiểu học
vào THCS và 70% học sinh tốt nghiệp THCS vào học THPT; số lợng học sinh ở cả 2
cấp học này có sự tăng trởng đáng kể trong giai đoạn 1995-2000 " số học sinh năm
học 2000-2001 ở cấp THCS tăng 61,5%, cấp THPT tăng 159,5% so với năm 1995-
1996" [ ], chất lợng giáo dục toàn diện trong các nhà trờng có nhiều tiến bộ.
-Về giáo dục không chính quy:
Toàn tỉnh hiện nay có 2 trung tâm giáo dục thờng xuyên cấp tỉnh, 17 trung tâm
giáo dục thờng xuyên cấp huyện làm nhiệm vụ giáo dục không chính quy và một trờng
Trung học s phạm đảm nhiệm thêm chức năng này. Nhìn chung chất lợng đào tạo
không chính quy ngày càng tiến bộ. Công tác xoá mù chữ đạt hiệu quả cao và Nghệ
An đã đạt tiêu chuẩn chống mù chữ vào tháng 12/1998.
-Về dạy nghề:
Nghệ an có 2 trờng dạy nghề làm nhiệm vụ đào tạo công nhân kỹ thuật lành
nghề ( dạy nghề dài hạn ) và 13 trung tâm dạy nghề làm nhiệm vụ đào tạo nghề ngắn
hạn. Nhìn chung chất lợng đào tạo nghề của tỉnh ngày càng có tiến bộ, phần lớn học
sinh sau khi học nghề dài hạn đều có việc làm và phát huy đợc tay nghề của mình
trong thực tế lao động sản xuất.
-Về giáo dục Trung học chuyên nghiệp:
Sau nhiều lần sắp xếp lại, đến nay mạng lới trờng THCN đã tơng đối hợp lý và
dần đi vào ổn định. Nghệ An có 5 trờng THCN làm nhiệm vụ đào tạo ngành, nghề
phục vụ nhu cầu cán bộ của tỉnh. Những năm qua, phơng thức đào tạo đã từng bớc đợc
đa dạng hoá, chơng trình đợc điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của thực tế xã hội,
chất lợng đào tạo ở một số nhóm ngành đã đợc thực tế cuộc sống chấp nhận.
- Về giáo dục Cao đẳng, đại học:
Nghệ An có một trờng Cao đẳng S phạm và một số cơ sở giáo dục có liên kết
đào tạo trình độ đại học, với mạng lới của tỉnh nh hiện nay đã góp phần nâng nhanh
trình độ cho đội ngũ cán bộ của tỉnh, huyện, xã phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế xã
hội của tỉnh nhà.
Bên cạnh những kết quả đã đạt đợc thì giáo dục và đào tạo Nghệ An vẫn còn
nhiều tồn tại, khó khăn trớc mắt cần phải khắc phục.
- Về mặt xây dựng đội ngũ giáo viên:
Mặc dù số lợng giáo viên trong thời gian qua đã tăng lên nhng vẫn cha đáp ứng
đợc nhu cầu thực tế. Tình trạng thừa, thiếu giáo viên ở các cấp học luôn luôn xảy ra.
Hiện nay Nghệ An còn thiếu khoảng 3000 giáo viên ở cấp Trung học cơ sở, nếu tính về
tỷ lệ giáo viên đứng lớp chỉ đạt 1,4 GV/Lớp, thấp hơn nhiều so với định mức quy định
(định mức quy định 1,85GV/lớp), nhng ở bậc tiểu học theo số liệu của sở giáo dục và
đào tạo, số giáo viên hiện nay còn thừa khoảng 1300 ngời.
Trình độ giáo viên mặc dù đã đợc nâng lên hơn trớc nhng số giáo viên không
đạt chuẩn đào tạo theo luật định khá đông, nhất là đối với các bậc học mầm non và
tiểu học " Số giáo viên nhà trẻ không đạt chuẩn là 72,5%, mẫu giáo là 52,3% và tiểu
học là 10,7%" [ ]
- Về cơ cấu giáo dục - đào tạo:
Cơ cấu giáo dục- đào tạo ở một số cấp học, ngành học cha hợp lý, đặc biệt là
đối với dạy nghề, quy mô phát triển chậm, không đáp ứng đợc yêu cầu phát triển kinh
tế của địa phơng. đến nay " tỷ lệ ngời lao động đợc đào tạo chỉ đạt khoảng 18,72% so
với tổng số ngời lao động của tỉnh" [ ]. Số ngành, nghề đợc đào tạo cha nhiều, cha
phong phú. Quy mô và ngành nghề đào tạo đại học tại chức phát triển cha hợp lý, cha
có quy hoạch đào tạo trớc mắt và lâu dài sát với yêu cầu đào tạo cán bộ của tỉnh.
- Về chất lợng giáo dục: Chất lợng giáo dục giữa các vùng, miền còn có khoảng
cách khá xa, chất lợng dạy nghề cha đáp ứng đợc yêu cầu lao động có trình độ kỹ
thuật hiện nay.
-Về xây dựng cơ sở vật chất trờng học:
Hiện nay, Nghệ an còn khoảng 1300 phòng học cần phải thay thế, "toàn tỉnh có
1178 trờng học có th viện nhng chỉ có 472 trờng có th viện đạt chuẩn quy định. Phần
lớn th viện của các trờng học còn nghèo nàn, không có phòng đọc, không đủ sách phục
vụ nhu cầu tham khảo của giáo viên và học sinh. Thiết bị phục vụ dạy và học còn thiếu
thốn, nhiều trờng chỉ dựa vào các đồ dùng dạy học do giáo viên tự làm là chính.
- Về công tác xã hội hoá Giáo dục và đào tạo:
Việc huy động các lực lợng xã hội đầu t nguồn lực cho giáo dục còn nhiều vấn
đề tồn tại. Các doanh nghiệp, những nơi trực tiếp sử dụng thành quả của giáo dục cha
chú ý đầu t cho giáo dục. Tuy đã đợc quy hoạch nhng đất đai của nhiều trờng vẫn chật
chội, cha đủ để phục vụ cho học sinh hoạt động. Nguồn đóng góp của nhân dân không
đều, chỉ có đợc ở thành phố, thị xã, thị trấn, đồng bằng, khu vực miền núi hầu nh có gì.
Bên cạnh đó còn một bộ phận không nhỏ trong các lực lợng xã hội còn nhận thức cha
đúng, cha đầy đủ về công tác xã hội hoá giáo dục, còn có tình trạng khoán trắng công
tác giáo dục cho nhà trờng.
Nguyên nhân dẫn đến những mặt hạn chế nêu trên trớc hết là do năng lực quản
lý của ngành giáo dục - đào tạo Nghệ An cha đáp ứng đợc yêu cầu đổi mới đặt ra cho
ngành, việc thể chế những quan điểm, đờng lối lớn của Đảng và Nhà nớc trong phạm
vi địa phơng cha đợc tiến hành thấu đáo, đầy đủ, một phần do thiếu đội ngũ giáo viên
có chất lợng cũng nh sự đầu t cho công tác chuyên môn cha nhiều. Một nguyên nhân
quan trọng nữa là cơ sở vật chất của ngành giáo dục và đào tạo Nghệ An còn quá thiếu
thốn, chủ yếu dựa vào nguồn đầu t còn hạn hẹp của ngân sách Nhà nớc.
Đứng trớc những khó khăn chung của ngành, đòi hỏi công tác quản lý chi ngân
sách Nhà nớc cần phải đợc hoàn thiện để có biện pháp tháo gỡ những vớng mắc, tồn
tại, góp phần thúc đẩy sự nghiệp giáo dục đào tạo Nghệ An ngày càng phát triển ổn
định và bền vững.
2.2 Tình hình đầu t từ nguồn vốn NSNN cho sự nghiệp Giáo dục và đào tạo
trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Trớc năm 1996, khi cha có Luật ngân sách, kinh phí NSNN cho giáo dục - đào
tạo do ba cấp ngân sách Trung ơng, Tỉnh và Huyện đảm bảo. Thời kỳ này cha có sự
phân cấp rõ ràng nhiệm vụ chi của từng cấp ngân sách một cách cụ thể, dẫn đến tình
trạng đa đẩy giữa các cấp ngân sách trong việc bố trí các khoản chi cho các cơ sở giáo
dục. chính vì vậy, trong một thời gian khá dài, tình hình đầu t ngân sách cho giáo dục-
đào tạo mang tính chất thụ động, thất thờng giữa các năm, không có định hớng ổn
định.
Từ khi Luật NSNN ra đời (năm 1996), công tác phân cấp quản lý ngân sách
ngày càng đi vào nề nếp. Điều 29 luật ngân sách quy định " Ngân sách Trung ơng có
nhiệm vụ chi cho hoạt động sự nghiệp giáo dục và đào tạo do các cơ quan Trung ơng
quản lý" và điều 31 quy định " Ngân sách cấp tỉnh có nhiệm vụ chi cho hoạt động sự
nghiệp giáo dục, đào tạo do các cơ quan cấp tỉnh quản lý" [ ]
Sự phân cấp cụ thể và rõ ràng nh vậy đã thúc đẩy tính trách nhiệm và chủ động
của ngân sách địa phơng trong việc bố trí kinh phí đầu t cho giáo dục-đào tạo, tính chủ
động và vai trò của ngân sách địa phơng thời gian qua nổi lên khá rõ nét. Theo số liệu
đánh giá của Bộ Tài chính, chi ngân sách cho giáo dục (tính theo đầu ngời) năm 1998
là 166,5 ngàn đồng/ngời, trong đó ngân sách địa phơng chi là 122,2 ngàn đồng/ngời,
tỷ trọng đợc phân cấp cho địa phơng chi chiếm 73,4% tổng chi NSNN cho giáo dục và
đào tạo. [ ]
Tại Nghệ An theo số liệu đánh giá của Sở Tài chính vật giá, chi ngân sách cho
giáo dục tính theo đầu ngời năm 1998 là 109,5 ngàn đồng/ngời, thấp hơn so với mức
bình quân chung của các địa phơng khác trong cả nớc là 12,7 ngàn đồng, xét về tỷ lệ
bằng 90% so với mặt bằng chung của cả nớc. Mức độ đầu t NSNN cho sự nghiệp giáo
dục và đào tạo trong những năm vừa qua nh sau (Xem phụ lục số 1):
Về số tuyệt đối, tổng chi ngân sách địa phơng cho giáo dục và đào tạo Nghệ An
giai đoạn 1996-2000 là: 1.154.193 tỷ đồng, mức đầu t giữa các năm có sự tăng trởng
từ 7% đến 34%.
Về tỷ trọng, chi ngân sách Nhà nớc cho giáo dục và đào tạo Nghệ An giai đoạn
1996-2000 chiếm tỷ trọng từ 24% đến 36% tổng chi ngân sách địa phơng, cao hơn tỷ
trọng chi ngân sách nhà nớc cho giáo dục-đào tạo trong phạm vi cả nớc " tỷ trọng chi
ngân sách cho giáo dục đào tạo cả nớc năm 1996 là 12,9%, năm 1997 là 12,77%, năm
1998 là 13,89%, năm 1999 là 14,04% và năm 2000 là 15%[ ]
Trong tổng số chi NSNN cho giáo dục và đào tạo thì chi thờng xuyên chiếm tỷ
trọng tơng đối lớn. Tỷ trọng chi thờng xuyên cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo bình
quân thời kỳ 1996-2000 bằng 43,3% chi thờng xuyên của ngân sách tỉnh. Tốc độ tăng
chi thờng xuyên cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo bình quân hàng năm tăng
19,7%.Tuy nhiên, tốc độ tăng chi thờng xuyên hàng năm có sự khác nhau. Những năm
đạt tăng trởng cao nhất là năm 1997 so với năm 1996 tăng 25%, năm 2000 so với năm
1999 tăng 33%.
Sự tích cực đầu t của ngân sách nhất là chi thờng xuyên cho sự nghiệp giáo dục
và đào tạo đã góp phần không nhỏ vào việc nâng cao quy mô và chất lợng của hoạt
động giáo dục-đào tạo của tỉnh. Tuy nhiên phải thấy rằng sự đầu t đó của ngân sách
cha đáp ứng đợc nhu cẩu kinh phí cho giáo dục và đào tạo phát sinh thực tế, cha theo
kịp đợc tốc độ tăng về số lợng học sinh và giáo viên các cấp, đi kèm với đó là các
khoản kinh phí chi quản lý hành chính, chi cho hoạt động chuyên môn và chi sửa chữa
trờng sở cũng tăng thêm ở mức độ nhất định.
Về cơ cấu đầu t ngân sách cho giáo dục và cho đào tạo:
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy rằng để đảm bảo mức độ hợp lý về cơ cấu chi
ngân sách cho giáo dục và đào tạo thì tỷ trọng chi tiêu cho giáo dục phổ thông thờng
chiếm khoảng 70% tổng chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo. ởViệt Nam, những nỗ
lực về ngân sách cho giáo dục cũng nh cơ cấu ngân sách cho giáo dục và đào tạo trong
thời gian qua đã và đang đi đúng hớng với kinh nghiệm này. Theo số liệu của Bộ Tài
chính, năm 1998 tỷ trọng chi têu cho giáo dục phổ thông chiếm khoảng 62% chi tiêu
cho giáo dục đào tạo, phần còn lại là chi tiêu cho đào tạo. [ ]
Trong tổng chi NSNN cho giáo dục và đào tạo thì Cơ cấu chi cho giáo dục và
cho đào tạo ở Nghệ An thời gian qua nh sau:
Chỉ tiêu
Năm
1998 1999 2000 2001 2002
Chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo 100% 100% 100% 100% 100%
Chi cho giáo dục 89,8% 91,3% 90,9% 91,8% 91,2%
Chi cho đào tạo 10,2% 8,7% 9,1% 8,2% 8,8%
Nguồn: Sở tài chính vật giá nghệ An
Nh vậy, ở Nghệ An mức chi cho giáo dục phổ thông chiếm phần lớn ngân sách
chi cho giáo dục và đào tạo, thờng chiếm khoảng 90%, còn chi cho đào tạo chiếm tỷ
trọng khoảng 10% tổng chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo. Trong chi cho đào tạo
thì chi cho dạy nghề còn thấp, chi NSNN cho dạy nghề hàng năm chỉ đạt 1,5% tổng
ngân sách chi cho giáo dục đào tạo. [ ]
Có thể nói rằng cơ cấu chi ngân sách cho giáo dục và cho đào tạo ở Nghệ An
thời gian qua cha có sự cân đối, chi ngân sách chỉ mới chú trọng đến phát triển quy
mô, mạng lới các trờng phổ thông nhằm giải quyết các nhu cầu bức xúc trớc mắt, cha
có sự đầu t thích đáng để phát triển quy mô và mạng lới các trờng đào tạo, dạy nghề vì
vậy nhìn chung quy mô đào tạo, dạy nghề còn phát triển quá chậm, không đáp ứng đợc
đòi hỏi của yêu cầu phát triển kinh tế của địa phơng.
Trong hệ thống giáo dục, cơ cấu chi ngân sách cho các phân ngành đợc phân
bổ nh sau:
Chỉ tiêu
Năm
1998 1999
2000 2001 2002
Chi NSNN cho giáo dục 100% 100% 100% 100% 100%
Chi giáo dục Mầm non 2,3% 2% 1,9% 5,7% 6,1%
Chi giáo dục Tiểu học 52,1% 48,2% 49,6% 39,7% 43,7%
Chi giáo dục THCS 35% 37,9% 38,9% 26,1% 32,5%
Chi giáo dục THPT 10,6% 11,9% 9,6% 28,5% 17,7%
Nguồn: Sở Tài chính Vật giá Nghệ An
Qua số liệu trên cho thấy, phần ngân sách chi cho giáo dục mầm non chỉ chiếm
tỷ trọng từ 0,6-2,3% trong tổng chi ngân sách cho giáo dục, nguyên nhân là những
năm vừa qua, thực hiện chủ trơng xã hội hoá giáo dục và đào tạo, mạng lới các trờng
mầm non đã đợc đa dạng hoá, một số trờng mầm non công lập đợc chuyển sang hình
thức bán công. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng việc đầu t cho hệ thống giáo dục mầm
non, một phần của hệ thống giáo dục chính quy quốc gia tại Nghệ An thời gian qua ch-
a thoả đáng. Vì vậy, một số trờng mầm non công lập (chủ yếu là ở thành phố) không
đáp ứng đợc cơ sở vật chất, quy mô lớp học so với nhu cầu thực tế, số lợng học sinh
trên một lớp học tơng đối đông, vợt quá quy định.
Cơ cấu chi ngân sách cho các bậc học còn lại trong tổng chi ngân sách cho giáo
dục ở Nghệ An nhìn chung phù hợp với xu hớng tỷ trọng chi cho giáo dục tiểu học
giảm, do số lợng học sinh ở cấp học này ngày càng giảm và tăng tỷ trọng ngân sách
cho giáo dục phổ thông. Rõ ràng là ở các cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông
ngày càng yêu cầu phần nguồn lực lớn hơn, trong khi đó việc giảm tỷ trọng chi ngân
sách cho giáo dục tiểu học rất khó thực hiện do không giải quyết đợc vấn đề về số lợng
giáo viên thừa ở bậc học này. Phải chăng, thời gian tới, cần có các chính sách sắp xếp
lại đội ngũ giáo viên ở cấp học này để điều chỉnh cơ cấu chi ngân sách cho khối giáo
dục một cách hợp lý hơn.
2.3 Thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nớc cho giáo dục và đào
tạo Nghệ An.
2.3.1 Mô hình và tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách cho giáo dục và đào
tạo trên địa bàn tỉnh Nghệ an:
2.3.1.1 Mô hình quản lý chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo Nghệ An:
Mô hình quản lý chi ngân sách cho giáo dục và đào tạo là một trong những thử
thách mà các cấp, các ngành phải giải quyết nhằm đạt ba mục tiêu là phân phối hữu
hiệu, hiệu quả và công bằng các khoản chi tiêu của Nhà nớc cho giáo dục và đào tạo.
Có thể thấy, vai trò quản lý của nội bộ ngành giáo dục và đào tạo đã trải qua
nhiều thay đổi trong những năm 90, nhất là do xu hớng phân cấp nhiều hơn. Các cơ
chế tổ chức để quản lý giáo dục ở Việt Nam xoanh quanh ba loại thể chế: trung ơng,
chính quyền địa phơng, các cơ sở giáo dục, tất cả đều chịu trách nhiệm theo những
cách khác nhau trớc Quốc Hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Việc kiểm soát các nguồn
lực trong ngành ngày càng trở nên phi tập trung. Nói chung huyện và xã quản lý giáo
dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở; tỉnh quản lý giáo dục trung học phổ thông
và một số trờng đào tạo, dạy nghề, các bộ ở trung ơng quản lý giáo dục đại học. Tuy
nhiên , có sự khác biệt về vấn đề này giữa các tỉnh.
ở Nghệ An, mô hình quản lý ngân sách giáo dục đào tạo thời kỳ 1996 trở lại
đây đã có những sự thay đổi. Năm 1996, ngân sách chi cho giáo dục và đào tạo đều
do Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý.
Từ năm 1997 trở lại nay, cơ chế quản lý nhà nớc về giáo dục và đào tạo có sự
thay đổi, nhìn chung việc phân cấp quản lý đợc thực hiện nh sau:
- ở cấp tỉnh:
+ Sở Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chuyên môn của UBND tỉnh, đợc UBND
tỉnh giao quản lý nhà nớc về công tác giáo dục trên địa bàn tỉnh và quản lý trực tiếp
các trờng: Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp, các trờng Trung học phổ thông, Trung
tâm Kỹ thuật tổng hợp-Hớng nghiệp thuộc tỉnh và các trung tâm giáo dục thờng
xuyên.
+ Đối với các trờng dạy nghề trớc đây thuộc phạm vi quản lý của Sở Giáo dục
và Đào tạo, nhng từ năm 2001 đợc giao cho Sở Lao động Thơng binh và Xã hội trực
tiếp quản lý.
+ Đối với các trờng, các trung tâm đào tạo khác trực thuộc ngành nào do ngành
đó trực tiếp quản lý.
- ở cấp huyện: Uỷ ban nhân dân các huyện, thành phố, thị xã (gọi chung là
huyện) có trách nhiệm quản lý trực tiếp phòng Giáo dục và Đào tạo, các Trờng mầm
non, trờng Tiểu học, trờng Trung học cơ sở, Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp-Hớng
nghiệp, dạy nghề thuộc huyện.
Bên cạnh việc phân cấp quản lý nhà nớc về giáo dục và đào tạo là sự phân cấp
về quản lý ngân sách. Tuy nhiên ở từng thời kỳ có sự phân cấp khác nhau, cụ thể là:
Đối với cấp tỉnh:
+ Sở Tài chính Vật giá thực hiện chức năng quản lý nhà nớc về mặt tài chính,
phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, các Sở, ngành quản lý và điều hành ở tất cả các
khâu: Lập và phân bổ dự toán, điều hành cấp phát và kiểm tra quyết toán ngân sách
cho các đơn vị, cơ sở giáo dục-đào tạo trực thuộc Sở Giáo dục và đào tạo và các Sở,
ngành khác. Tham mu cho UBND Tỉnh tiến hành phân cấp hoặc uỷ quyền quản lý chi
ngân sách cho các đơn vị trực thuộc huyện cho các huyện.
+ Sở giáo dục và Đào tạo trực tiếp quản lý ngân sách các đơn vị trực thuộc sở
trong các khâu: Lập và phân bổ dự toán, kiểm tra, quyết toán. Phối hợp với các Sở,
ngành khác và các huyện lập, phân bổ dự toán cho các đơn vị trực thuộc, ngành,
huyện.
+ Các sở, ngành khác trực tiếp quản lý các đơn vị thuộc ngành mình
- Đối với cấp huyện:
UBND các huyện trực tiếp quản lý các đơn vị trên địa bàn huyện mình theo
nhiệm vụ đã đợc phân cấp hoặc uỷ quyền
Năm 1997 Tỉnh trực tiếp quản lý ngân sách chi cho sự nghiệp giáo dục đào tạo
đối với 10 huyện miền núi, còn đối với thành phố, thị xã và 7 huyện đồng bằng tỉnh
quản lý qua hình thức uỷ quyền.
Giai đoạn 1998-2001, chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục đào tạo của tất cả
các huyện đợc thực hiện bằng hình thức uỷ quyền. Đến thời điểm hiện tại (năm 2002),
vẫn thực hiện nh giai đoạn 1998-2001; riêng thành phố Vinh, ngân sách cho sự nghiệp
giáo dục-đào tạo năm 2002 đợc giao cho thành phố quản lý và đợc tỉnh bố trí cân đối
trong dự toán đầu năm.
Có thể khái quát chung mô hình quản lý ngân sách giáo dục và đào tạo ở Nghệ
An hiện nay nh sau (xem phụ lục số 2).
2.3.1.2. Tổ chức bộ máy quản lý chi ngân sách Nhà nớc cho giáo dục và đào
tạo Nghệ An:
Theo mô hình quản lý nh trên, tổ chức bộ máy trực tiếp quản lý chi Ngân sách
cho giáo dục đào tạo đợc bố trí ở nhiều cấp. Cụ thể là:
1) ở cấp tỉnh:
- Tại Sở Tài chính vật giá: Việc theo dõi, quản lý chi ngân sách cho giáo dục
đào tạo đợc phân công cho một số phòng ban chức năng trực tiếp đảm nhiệm. Cụ thể
là:
+ Phòng Hành chính Văn xã chịu trách nhiệm theo dõi quản lý chi ngân sách
Nhà nớc cho sự nghiệp giáo dục đào tạo đối với các đơn vị thuộc ngành, cấp tỉnh ( trừ
một số đơn vị cấp tỉnh đóng trên địa bàn huyện đã phân cấp cho huyện quản lý), hiện
nay số lợng cán bộ phòng bố trí trực tiếp theo dõi quản lý là 1 ngời.
+ Phòng ngân sách Huyện xã chịu trách nhiệm theo dõi quản lý chi ngân sách
cho sự nghiệp giáo dục đào tạo đối với các huyện, hiện nay số lợng cán bộ đợc bố trí
theo dõi quản lý trực tiếp là 2 ngời, trong đó 1 ngời theo dõi khối các trờng Trung học
phổ thông, 1 ngời theo dõi quản lý các khối còn lại.
Riêng đối với nguồn kinh phí XDCB tập trung, công tác quản lý thực hiện theo
các quy định hiện hành của Nhà nớc về quản lý vốn Đầu t XDCB, công việc này đợc
giao cho phòng Đầu t XDCB đảm nhiệm.
- Tại Sở Giáo dục Đào tạo: căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ đã đợc phân cấp để
tổ chức bộ máy theo dõi quản lý, hiện nay biên chế của phòng tài vụ sở gồm 6 ngời.
- Đối với các Sở, ngành khác có các trờng, các trung tâm đào taọ dạy nghề trực
thuộc, thông thờng phân công 1 cán bộ quản lý theo dõi nằm ở bộ phận tài vụ hoặc kế
hoạch của sở
2) ở cấp huyện:
Phòng tài chính các huyện hiện nay bố trí từ 1-2 ngời theo dõi quản lý chi ngân
sách cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo đối với các đơn vị đóng trên địa bàn, tại Phòng
giáo dục và Đào tạo thông thờng bố trí 1 kế toán.
3) ở các đơn vị dự toán :
Các đơn vị dự toán cấp cơ sở trực tiếp nhận kinh phí do cơ quan tài chính cấp,
có chủ tài khoản (thờng là hiệu trởng, giám đốc trung tâm) và kế toán ( do cấp có thẩm
quyền bổ nhiệm hoặc phân công ).
2.3.2 áp dụng định mức chi Ngân sách Nhà nớc cho giáo dục và đào tạo.
Định mức là một trong những căn cứ quan trọng để tổ chức tốt công tác quản lý
chi ngân sách nhà nuớc, Tuy nhiên đối với giáo dục và đào tạo, trong quy trình lập
ngân sách, ngoài những định mức chi tiết thờng đợc áp dụng theo hệ thống các định
mức chi ngân sách Nhà nớc áp dụng chung cho lĩnh vực Hành chính sự nghiệp, các
định mức đóng vai trò tham khảo chính trong quá trình thảo luận ngân sách nh tỷ lệ
giáo viên-học sinh, quy mô lớp học.. còn lại các định mức nh chi tiêu trên một đầu
dân, chi tiêu trên một đầu học sinh chủ yếu mang tính hớng dẫn quá trình phân bổ
kinh phí.
Từ năm 1992 trở về trớc, ở nớc ta việc phân bổ kinh phí ngân sách giáo dục cho
các địa phơng (tỉnh, thành phố) đợc xác định theo đầu học sinh các cấp học. Từ năm
1993 (thực hiện nghị quyết 76/HĐBT ngày 9/9/1992 của Hội đồng bộ trởng - nay là
chính phủ, định mức chi cho giáo dục đợc tính theo dân số và có hệ số thích hợp cho
từng vùng dân c và từ đó đến nay Bộ tài chính đã nhiều lần bổ sung, sửa đổi định mức
chi ngân sách giáo dục, đào tạo để phù hợp cho từng thời kỳ. Cụ thể, năm 1996 Bộ Tài
chính đã có thông t số 38 TC/NSNN ngày 18/7/1996 hớng dẫn xây dựng dự toán ngân
sách nhà nớc năm 1997, ban hành kèm theo mức chi ngân sách về giáo dục, đào tạo,
và năm 1998 có hớng dẫn số 562TC/NCSN ngày 3/3/1998 hớng dẫn các mức chi trong
lĩnh vực hành chính sự nghiệp. Trong đó, bổ sung mức chi sau đại học, mức chi đối với
học sinh hệ đào tạo tại chức, mức chi đối với học sinh phổ thông các cấp học, học sinh
trờng phổ thông dân tộc nội trú và mức chi xoá mù chữ.
ở Nghệ An, trong những năm vừa qua, mặc dù các cấp, các ngành đã có nhiều
nỗ lực trong việc đầu t ngân sách cho giáo dục và đào tạo, chi ngân sách cho giáo dục
hàng năm đều có tăng lên nhng nhìn chung cha tơng xứng với quy mô phát triển giáo
dục. Nguồn ngân sách tăng lên hàng năm vẫn chủ yếu do ngân sách Trung ơng trợ
cấp, khả năng chi trả nhờ có nguồn thu vợt dự toán của các cấp ngân sách ở địa phơng
là không đáng kể. Với nguồn ngân sách Trung ơng phân bổ còn hạn hẹp, dựa vào định
mức chi trên đầu dân số, nếu áp dụng định mức phân bổ kinh phí trên đầu học sinh cho
các đơn vị, cơ sở giáo dục sẽ gặp nhiều khó khăn xuất phát từ các lý do sau:
Thứ nhất, Nghệ An là địa phơng có có dân số ở độ tuổi đi học cao, mặc dù mức
chi giáo dục trên đầu ngời của Nghệ An nh đã nêu trên gần tơng đơng với mức bình
quân của cả nớc (90%), nhng nếu tính toán phân bổ trên đầu học sinh, khả năng ngân
sách sẽ không thể đáp ứng đợc. Mặt khác, trong những năm qua, căn cứ vào nhu cầu
thực tế tại địa phơng UBND tỉnh đã ban hành một số cơ chế chính sách, chế độ về giáo
dục và đào tạo nh: cơ chế khuyến khích đào tạo lại và bồi dỡng cán bộ, chế độ hỗ trợ
giáo viên mầm non ngoài biên chế nhng nguồn kinh phí không đợc trung ơng cân đối,
tỉnh không có nguồn để bố trí chi cho các nội dung này mà chủ yếu lấy trong nguồn
ngân sách Trung ơng đã bố trí chi cho sự nghiệp giáo dục đào tạo hàng năm, khoản chi
này cũng tơng đối lớn ( khoảng 6 tỷ đồng/năm chi cho đào tạo lại và bồi dỡng cán bộ,
5 tỷ đồng/năm chi hỗ trợ giáo viên mầm non ngoài biên chế). Đây cũng là một nguyên
nhân làm giảm định mức chi tính trên đầu học sinh cho giáo dục và đào tạo.
Thứ hai, do tình trạng thiếu, thừa giáo viên ở cấp học tiểu học, Trung học phổ
thông đã và đang là một vấn đề nan giải đối với Nghệ An, ở mỗi cấp học nêu trên lại
có tình trạng giáo viên thuộc bộ môn xã hội thiếu, bộ môn tự nhiên lại thừa. Trong
điều kiện cha giải quyết đợc vấn đề này một cách hợp lý, vẫn phải đảm bảo các chế độ
về tiền lơng cho số giáo viên thừa, đồng thời phải chi trả tiền dạy thêm giờ đối với các
trờng có số lợng giáo viên thiếu. Vì vậy, nếu áp dụng các định mức chi tính trên đầu
học sinh do trung ơng quy định, một số trờng sẽ không đủ kinh phí để chi trả lơng cho
giáo viên.
Thứ ba, một số trờng ở vùng cao không đáp ứng đợc tỷ lệ giáo viên/học sinh do
số học sinh trên một lớp học không đảm bảo, giáo viên vẫn phải dạy các lớp ghép. Vì
vậy, nếu áp dụng định mức chi trên đầu học sinh, một mặt,các trờng ở vùng núi cao sẽ
không đảm bảo kinh phí để hoạt động, mặt khác không đảm bảo công bằng về phân bổ
ngân sách cho các trờng trong một vùng cũng nh giữa thành phố, đồng bằng và miền
núi...
Bên cạnh đó định mức phân bổ ngân sách trung ơng quy định hiện nay cũng
không tránh khoải những tồn tại, tiêu chí làm căn cứ xây dựng định mức đối với một
số lĩnh vực cha thoả đáng: chi đào tạo phân bổ theo học sinh phân chia quá chi tiết
theo nhiều loại hình, không đảm bảo công bằng giữa các địa phơng, việc phân vùng và
xác định hệ số định mức giữa các vùng đối với một số lĩnh vực cha đủ căn cứ thuyết
phục, cha hợp lý; từ khi ban hành định mức đến nay Nhà nớc đã nhiều lần sửa đổi các

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×