Tải bản đầy đủ

Tổng quan về Thương mại điện tử và thanh toán trong thương mại điện tử


1
Chơng 1: Tổng quan về thơng mại điện tử
và thanh toán điện tử
1.1. Tổng quan về thơng mại điện tử.
1.1.1. Khái niệm và các loại hình thơng mại điện tử.
1.1.1.1. Khái niệm thơng mại điện tử.
Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về thơng mại điện tử
nhng tựu trung lại có hai quan điểm lớn xin đợc nêu ra dới đây.
Thơng mại điện tử theo nghĩa hẹp.
Theo nghĩa hẹp thơng mại điện tử bao gồm các hoạt động thơng mại đợc
thực hiện thông qua mạng Internet. Các tổ chức nh: Tổ chức Thơng mại thế giới
(WTO), Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế đa ra các khái niệm về thơng mại
điện tử theo hớng này.
Theo WTO thì thơng mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán
hàng và phân phối sản phẩm đợc mua bán và thanh toán trên mạng Internet, kể cả
đợc giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm đợc giao nhận cũng nh
những thông tin số hóa thông qua mạng Internet.
Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế của Liên hợp quốc đa ra khái niệm :
thơng mại điện tử đợc định nghĩa sơ bộ là các giao dịch thơng mại dựa trên
việc truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông nh Internet.

Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu đợc rằng theo nghĩa hẹp thơng
mại điện tử chỉ bao gồm những hoạt động thơng mại đợc thực hiện thông qua
mạng Internet mà không tính đến các phơng tiện điện tử khác nh điện thoại, fax,
telex... Thơng mại điện tử là hình thức mua bán mà hàng hóa đợc bày tại các
trang Web trên Internet và đợc thanh toán bằng thẻ tín dụng. Qua hình thức mua

2
bán và thanh toán này, thơng mại điện tử đang trở thành một cuộc cách mạng làm
thay đổi cách thức mua sắm .
Thơng mại điện tử theo nghĩa rộng.
Đạo luật mẫu về thơng mại điện tử (TMĐT) của ủy ban Liên Hợp quốc về
Luật Thơng mại Quốc tế (UNCITRAL) đ nêu: Đạo luật này có hiệu lực áp dụng
đối với mọi hoạt động thông tin dới dạng thông điệp dữ liệu trong khuốn khổ các
hoạt động thơng mại. Theo cách hiểu này, có thể thấy rằng phạm vi của TMĐT
rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế và TMĐT là việc sử dụng
các phơng pháp điện tử để làm thơng mại.
ủy ban Châu Âu đa ra định nghĩa về TMĐT nh sau: Thơng mại điện tử
đợc hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phơng tiện điện tử, dựa
trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dới dạng text, âm thanh và hình ảnh.
Thơng mại điện tử gồm nhiều hành vi, trong đó có hoạt động mua bán hàng hóa
và dịch vụ qua phơng tiện điện tử, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mua sắm
công cộng, tiếp thị trực tiếp tới ngời tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng, giao
nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện
tử, đấu giá thơng mại, chuyển tiền điện tử. Thơng mại điện tử đợc thực hiện đối
với cả thơng mại hàng hóa (hàng tiêu dùng, các thiết bị y tế chuyên dụng) và
thơng mại dịch vụ (dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính).
Tóm lại, theo nghĩa hẹp
TMĐT chỉ bao gồm các hoạt động thơng mại đợc
thực hiện thông qua mạng Internet. Và theo nghĩa rộng
đợc hiểu là các giao dịch
tài chính và thơng mại bằng phơng tiện điện tử nh: trao đổi dữ liệu điện tử;
chuyển tiền điện tử và các hoạt động gửi/rút tiền bằng thẻ tín dụng.
Nh vậy,
thơng mại điện tử là một khái niệm dùng để chỉ quá trình mua và
bán một sản phẩm (hữu hình) hoặc dịch vụ (vô hình) thông qua một mạng điện tử
(electronic network), phơng tiện trung gian phổ biến nhất của thơng mại điện tử

3
là Internet. Qua môi trờng mạng, ngời ta có thể thiết lập giao dịch, thanh toán,
mua bán bất cứ sản phẩm gì từ hàng hoá cho đến dịch vụ, kể cả dịch vụ ngân hàng.

1.1.1.2. Các loại hình thơng mại điện tử.
Thơng mại điện tử có các hình thái hoạt động chủ yếu sau:
a. Th điện tử
Các đối tác (ngời tiêu thụ, doanh nghiệp, các cơ quan chính phủ) sử dụng
hòm th điện tử để gửi th cho nhau một cách "trực tuyến" thông qua mạng, gọi là
th điện tử (electronic mail, gọi tắt là e-mail). Đây là một thứ thông tin ở dạng "phi
cấu trúc" (unstructured form), nghĩa là thông tin không phải tuân thủ một cấu trúc
đ thoả thuận trớc (khác với "trao đổi dữ liệu điện tử" sẽ nói dới đây).
b. Thanh toán điện tử
Thanh toán điện tử (electronic payment) là việc thanh toán tiền thông qua
thông điệp điện tử (electronic message). Sự hình thành và phát triển của TMĐT đ
hớng thanh toán điện tử mở rộng sang các lĩnh vực mới đó là: trao đổi dữ liệu điện
tử tài chính, tiền mặt Internet, túi tiền điện tử hay két điện tử, thẻ thông minh, giao
dịch ngân hàng số hoá.
c. Trao đổi dữ liệu điện tử
Trao đổi dữ liệu điện tử (Electronic Data Interchange - EDI) là việc trao đổi
các dữ liệu dới dạng "có cấu trúc" (structured form) từ máy tính điện tử này sang
máy tính điện tử khác trong nội bộ công ty, hay giữa các công ty (hay tổ chức) đ
thoả thuận buôn bán với nhau theo cách này một cách tự động mà không cần có sự
can thiệp của con ngời (gọi là dữ liệu có cấu trúc, vì các bên đối tác phải thoả
thuận từ trớc khuôn dạng cấu trúc của các thông tin). Uỷ ban Liên hiệp quốc về
luật thơng mại quốc tế (UNCITRAL) đ đa ra định nghĩa pháp lý sau đây: "Trao
đổi dữ liệu điện tử" (EDI) là việc chuyển giao thông tin từ máy tính điện tử này

4
sang máy tính điện tử khác bằng phơng tiện điện tử mà sử dụng một tiêu chuẩn đ
đợc thoả thuận về cấu trúc thông tin."
Trên bình diện này, nhiều khía cạnh còn phải tiếp tục xử lý, đặc biệt là buôn
bán giữa các nớc có quan điểm, chính sách, và luật pháp thơng mại khác nhau về
căn bản, đòi hỏi phải có từ trớc một dàn xếp pháp lý trên nền tảng thống nhất quan
điểm về tự do hoá thơng mại và tự do hoá việc sử dụng Internet; chỉ nh vậy mới
đảm bảo đợc tính khả thi, tính an toàn, và tính có hiệu quả của trao đổi dữ liệu
điện tử (EDI).
d. Giao gửi số hoá các dung liệu
Dung liệu (content) là các hàng hoá mà cái ngời ta cần đến là nội dung của
nó (hay nói cách khác chính nội dung là hàng hoá) mà không phải là bản thân vật
mang nội dung, ví dụ nh: tin tức, sách báo, nhạc, phim, các chơng trình phát
thanh, truyền hình, các chơng trình phần mềm. Các ý kiến t vấn, vé máy bay, vé
xem phim xem hát, hợp đồng bảo hiểm, v.v. nay cũng đợc đa vào danh mục các
dung liệu. Đồng thời, trên giác độ kinh tế-thơng mại, các loại thông tin kinh tế và
kinh doanh trên Internet đều có ở mức phong phú, do đó một nhiệm vụ quan trọng
của công tác thông tin ngày nay là khai thác trực tiếp đợc lợng thông tin trên
Web và phân tích tổng hợp.
e. Bán lẻ hàng hoá hữu hình
Để tận dụng tính năng đa phơng tiện (multimedia) của môi trờng Web và
Java, ngời bán xây dựng trên mạng các "cửa hàng ảo" (virtual shop) để thực hiện
việc bán hàng. Ngời sử dụng Internet/Web tìm trang Web của cửa hàng, xem hàng
hoá hiển thị trên màn hình, lựa chọn hàng, xác nhận mua, và trả tiền bằng thanh
toán điện tử. Vì là hàng hoá hữu hình, nên tất yếu sau đó cửa hàng phải dùng tới
các phơng tiện gửi hàng truyền thống để đa hàng tới tay khách; điều quan trọng
nhất là: khách có thể mua hàng tại nhà (home shopping), mà không cần phải đích
thân đi tới cửa hàng.

5
Thơng mại điện tử đang phát triển rất nhanh, theo các dự báo: thơng mại
điện tử hiện nay và trong một vài năm tới chủ yếu đợc ứng dụng trong lĩnh vực tài
chính-ngân hàng, tiếp đó đến du lịch, kinh doanh bán lẻ, và quảng cáo; thơng mại
điện tử trong lĩnh vực buôn bán hàng hữu hình còn rất hạn chế.
1.1.2. Một số mô hình chủ yếu về hệ thống TMĐT
1.1.2.1. Mô hình tổng quan các thành viên tham gia TMĐT của một quốc
gia.
Thơng mại điện tử không chỉ đợc áp dụng đối với kinh doanh của các
doanh nghiệp mà nó từng bớc thâm nhập vào tất cả các lĩnh vực x hội, với trình
độ ngày càng cao hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn. Nớc nào áp dụng các hình
thức giao dịch thơng mại điện tử càng nhiều với mức độ càng cao thì nớc đó càng
có lợi thế phát triển và trở thành ngời dẫn đầu trong một nền kinh tế thế giới số
hóa.
Mỗi quốc gia có thể áp dụng một loại hình TMĐT đặc thù, nhng nhìn
chung tuân thủ mô hình tổng quan sau:

6












Hình 1.1: Mô hình tổng quan các thành viên tham gia hệ thống thơng mại
điện tử của một quốc gia.
Theo mô hình này ta thấy rằng khi thực hiện TMĐT thì đối tợng cần tham
gia đầu tiên là nhà nớc, các đơn vị cung ứng cơ sở hạ tầng; Tham gia vào phần
dịch vụ là các tổ chức đảm nhận thanh toán và tạo dịch vụ nh ngân hàng, tổ chức
tài chính-tín dụng, tổ chức thẻ (các loại thẻ...), các công ty bảo hiểm;
Ngời tiêu dùng sau khi đ đợc cấp phần xác thực để tham gia vào hệ thống
này có thể sử dụng tất cả các dịch vụ có sẵn trên đó. Vì ở đây tiền điện tử đóng vai
trò then chốt trong việc thực hiện các giao dịch điện tử bằng cơ sở hạ tầng nói trên
cho nên đảm bảo mọi thành viên trong x hội đều có quyền tham gia cùng với giấy
cấp phát.
Với mô hình này, thành viên có lợi nhiều nhất trên TMĐT là các tổ chức/các
nhà đảm trách phần vận chuyển hàng hoá, lu lợng hàng hoá và khả năng lu thông
Ngời tham gia Thanh toán
Banks/Financial Institute/
Credit Cards/ Smart Cards
Cơ quan Công chứng Điện tử
cho ngời tham gia
Cơ quan Cấp phát chứng nhận CA
Mạng mở
Công nghệ mã hoá/
Chữ ký điện tử
Doanh nghiệp/Công ty
Overseas EC
Cửa hàng ảo
E-Money/
Tiền điện tử
Hệ thống cửa hàng
Công ty Bảo hiểm/ Thuế
Nhà hàng/ Giải trí
Các thành viên tham gia Thơng mại Điện tử
Các thành viên tham gia Thơng mại Điện tử
Bí mật
Chính phủ/
Nhà nớc

7
qua TMĐT rất lớn; điều này cho thấy nó đẩy nhanh chu trình sản xuất, rút ngắn vòng
quay vốn đầu t, tạo ra nhiều sản phẩm mới mang sức cạnh tranh và thuyết phục
ngời tiêu dùng hơn; hơn thế nữa việc quy định m số về quy cách phẩm chất-chất
lợng theo tiêu chuẩn quốc tế của các sản phẩm hàng hoá và dịch vụ sẽ làm tăng uy
tín của các nhà sản xuất đồng thời làm yên lòng ngời tiêu dùng, từ đó tạo ra dòng
luân chuyển lu thông hàng hoá ngày một tăng và năng suất rất lớn.
Ngoài ra, khi thực hiện thơng mại điện tử còn có thể tạo mối liên hệ trực
tuyến với quốc tế, thúc đẩy việc trao đổi và lu thông hàng hoá với bên ngoài tiến
tới toàn cầu hoá.
1.1.2.2. Mô hình hệ thống TMĐT của một doanh nghiệp
Mô hình tổng quan về hệ thống TMĐT của một doanh nghiệp đợc thể hiện
tại sơ đồ sau:













Electronic Ecommerce = World Wide Manufacturing Web
+ Borderless Marketing
Internet
Intranet
Dịch vụ
Thông tin
Trực tuyến
Hệ thống
Thanh toán
Điện tử
Xác nhận
Điện tử
R & D
Thiết kế
Sản phẩm
Mua sắm
Phân phối &
Hậu cần
Kiểm soát
sản xuất
Hỗ trợ
Internet
Intranet
Mã hoá và
Mật mã
Dịch vụ
Thông tin
Trực tuyến
Hệ thống
Thanh toán
Điện tử
Xác nhận
Điện tử
Call Centre
Thông tin
Quảng cáo
Chọn lựa
Chào hàng
Đặt hàng
Kế toán
Thanh toán
Phân phối
Hỗ trợ

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×