Tải bản đầy đủ

GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ CĂN BẢN

Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

M CL C
Trang
M c l c .........................................................................................................................................................1
Ch ng 1: C b n v dòng i n ................................................................................................................2
Bài 1: Khái ni m c b n v dòng i n ....................................................................................................2
Bài 2: Dòng i n và i n áp m t chi u ...................................................................................................3
Bài 4: M t s
nh lu t c b n ...............................................................................................................4
Bài 4: Khái ni m v t tr ng ................................................................................................................5
Bài 5: T tr ng c a dòng i n...............................................................................................................6
Bài 6: Dòng i n xoay chi u ...................................................................................................................8
Bài 7: Dòng i n xoay chi u ch y qua R, L, C .....................................................................................10
Ch ng 2: H ng d n s d ng ng h o ...........................................................................................12
Bài 1: H ng d n o b ng ng h VOM ............................................................................................12
Bài 2: o i n áp m t chi u DC ...........................................................................................................14
Bài 3: H ng d n s d ng thang o i n tr .......................................................................................16
Bài 4: o dòng i n – c ch s Vol, Ampe ......................................................................................18

Baì 5: H ng d n s d ng ng h s DIGITAL .................................................................................19
Ch ng 3: M t s linh ki n thông d ng .................................................................................................21
Bài 1: i n tr ......................................................................................................................................21
Bài 2: T i n ........................................................................................................................................29
Bài 3: Diode ..........................................................................................................................................36
Bài 4: Cu n c m (cu n dây) .................................................................................................................41
Bài 5: Công t c .....................................................................................................................................44
Bài 6: Bi n áp (Transformer) ...............................................................................................................45
Bài 7: Transitor (Bóng bán d n) ..........................................................................................................46
Bài 8: Fet ..............................................................................................................................................54
Bài 9: Thyristor .....................................................................................................................................60
Ch ng 4: M ch c b n ...........................................................................................................................62
Bài 1: M ch khu ch i .........................................................................................................................62
Bài 2: Ba cách m c transistor c b n ...................................................................................................64
Bài 3: Các ki u ghép t ng .....................................................................................................................66
Bài 4: Ph ng pháp ki m tra m t t ng khuy ch i ............................................................................68
Bài 5: Ch nh l u i n xoay chi u ..........................................................................................................69
Bài 6: M ch l c ngu n – M ch ch nh l u nhân 2 ................................................................................70
Bài 7: M ch n áp c
nh – IC n áp ..................................................................................................71
Bài 8: Ngu n n áp tuy n tính .............................................................................................................73
Bài 9: M ch t o dao ng ....................................................................................................................75
Bài 10: Thi t k m ch dao ng b ng IC .............................................................................................77
Bài 11: Dao ng ngh!t (Blocking) ......................................................................................................79

1


Giáo trình i n t c n b n

Ch

ng I: C b n v

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

i n

Bài 1:
Khái ni m c b n v dòng i n
Các khái ni m c b n v dòng i n - C u trúc v t ch t , b n ch t và chi u dòng i n, tác d ng c a dòng
i n.
1. C u trúc nguyên t :
hi u v b n ch t dòng i n ta bi t r ng ( ki n th"c PTTH ) t t c các nguyên t
u
c c u t o lên
t các nguyên t và m i nguyên t c a m t ch t
c c u t o b i hai ph n là:
- M t h t nhân gi a các h t mang i n tích d ng g i là Proton và các h t trung hoà i n g i là
Neutron.
- Các Electron ( i n t ) mang i n tích âm chuy n ng xung quanh h t nhân.
- Bình th ng các nguyên t có tr ng thái trung hoà v i n ngh a là s Proton h t nhân b ng s
electron bên ngoài nh ng khi có tác nhân bên ngoài nh áp xu t, nhi t , ma sát t nh i n, tác ng
c a t tr ng .. thì các i n t electron l p ngoài cùng có th tách kh i qu
o tr thành các i n t
t do.
- Khi m t nguyên t b m t i m t hay nhi u i n t , chúng b thi u i n t và tr thành ion d ng và
ng c l i khi m t nguyên t nh n thêm m t hay nhi u i n t thì chúng tr thành ion âm.
2 . B n ch t dòng i n và chi u dòng i n .
Khi các i n t t p trung v i m t
cao chúng t o lên hi u !ng tích i n
- Dòng i n chính là dòng chuy n ng c a các h t mang i n nh i n t , ion.
- Chi u dòng i n
c quy c i t d ng sang âm ( ng c v i chi u chuy n ng c a các i n t - i
t âm sang d ng ).
3. Tác d ng c a dòng i n :
Khi có m t dòng i n ch y qua dây d"n i n nh thí nghi m sau :

Ta th y r ng dòng i n ã t o ra m t t tr ng xung quanh
làm l ch h ng c a nam châm, khi #i
chi u dòng i n thì t tr ng c$ng #i h ng => làm nam châm l ch theo h ng ng c l i.
- Dòng i n ch y qua bóng èn làm bóng èn phát sáng và su t nhi t n%ng.
- Dòng i n ch y qua ng c làm quay ng c quay sinh ra c n%ng.
- Khi ta n p ác quy các c c c a &c quy b bi n #i và dòng i n có tác d ng hoá n%ng..
Nh v y dòng i n có các tác d ng là tác d ng v nhi t, tác d ng v c n%ng , tác d ng v t tr ng và
tác d ng v hoá n%ng.

---------------//----------------2


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 2:
Dòng i n & i n áp m t chi u
C

ng

dòng i n , ký hi u và

n v . i n áp , hi u i n th , ký hi u,

n v c a i n áp .

1. C ng
dòng i n :
Là i l ng 'c tr ng cho
m nh y u c a dòng i n hay 'c tr ng cho s l ng các i n t i qua
ti t di n c a v t d"n trong m t n v th i gian - Ký hi u là I
- Dòng i n m t chi u là dòng chuy n ng theo m t h ng nh t nh t d ng sang âm theo quy c
hay là dòng chuy n ng theo m t h ng c a các i n t t do.

n v c a c ng
dòng i n là Ampe và có các b i s :
• Kilo Ampe = 1000 Ampe
• Mega Ampe = 1000.000 Ampe
• Mili Ampe = 1/1000 Ampe
• Micro Ampe = 1/1000.000 Ampe
2. i n áp :
Khi m t
các i n t t p trung không u t i hai i m A và B n u ta n i m t dây d"n t A sang B s(
xu t hi n dòng chuy n ng c a các i n tích t n i có m t
cao sang n i có m t
th p, nh v y
ng i ta g i hai i m A và B có chênh l ch v i n áp và áp chênh l ch chính là hi u i n th .
- i n áp t i i m A g i là UA
- i n áp t i i m B g i là UB.
- Chênh l ch i n áp gi a hai i m A và B g i là hi u i n th UAB
UAB = UA - UB
n v c a i n áp là Vol ký hi u là U ho'c E, n v i n áp có các b i s là
• Kilo Vol ( KV) = 1000 Vol
• Mini Vol (mV) = 1/1000 Vol
• Micro Vol = 1/1000.000 Vol

i n áp có th ví nh
cao c a m t bình n c, n u hai bình n c có
cao khác nhau thì khi n i m t
ng d"n s( có dòng n c ch y qua t bình cao sang bình th p h n, khi hai bình n c có
cao b ng nhau
thì không có dòng n c ch y qua ng d"n. Dòng i n c$ng nh v y n u hai i m có i n áp chên l ch s(
sinh ra dòng i n ch y qua dây d"n n i v i hai i m ó t i n áp cao sang i n áp th p và n u hai i m
có i n áp b ng nhau thì dòng i n trong dây d"n s( = 0

--------------------//---------------------

3


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

M ts
Các nh lu t c n nh nh
n%ng và công xu t tiêu th .

Bài 3:
nh lu t c b n

nh lu t ôm cho o n m ch m&c n i ti p, song song. Công th!c tính i n

1. nh lu t ôm
nh lu t ôm là nh lu t quan tr ng mà ta c n ph i nghi nh .
C ng
dòng i n trong m t o n m ch t# l thu n v i i n áp
v i i n tr c a o n m ch ó.
Công th!c : I = U / R
trong ó
• I là c ng
dòng i n , tính b ng Ampe (A)
• U là i n áp hai u o n m ch , tính b ng Vol (V)
• R là i n tr c a o n m ch , tính b ng ôm
2. nh lu t ôm cho o n m ch
o n m ch m c n i ti p:
Trong m t o n m ch có nhi u i n tr m&c n i ti p thì i n áp
hai u o n m ch b ng t#ng s t áp trên các i n tr .

hai

u o n m ch và t# l ngh ch

Nh s ) trên thì U = U1 + U2 + U3
Theo nh lu t ôm ta l i có U1 =I1 x R1 , U2 = I2 x R2,
U3 = I3 x R3 nh ng o n m ch m&c n i ti p thì I1 = I2 = I3
S t áp trên các i n tr => t* l thu n v i các i n tr .
o n m ch m c song song
Trong o n m ch có nhi u i n tr m&c song song thì c ng
dòng i n chính b ng t#ng các dòng i n i qua các i n tr và
s t áp trên các i n tr là nh nhau:







M ch trên có U1 = U2 = U3 = E
I = I1 + I2 + I3 và U1 = I1 x R1 = I2 x R2 = I3 x R3
C ng dòng i n t* l ngh ch v i i n tr .

3. i n n ng và công su t :
* i n n ng.
Khi dòng i n ch y qua các thi t b nh bóng èn => làm bóng èn sáng, ch y qua ng c => làm
ng c quay nh v y dòng i n ã sinh ra công. Công c a dòng i n g i là i n n%ng, ký hi u là W,
trong th c t ta th ng dùng Wh, KWh ( Kilo wat gi ) .
Công th!c tính i n n%ng là : W = U x I x t
• Trong ó W là i n n%ng tính b ng June (J)
• U là i n áp tính b ng Vol (V)
• I là dòng i n tính b ng Ampe (A)
• t là th i gian tính b ng giây (s)
* Công su t .
Công su t c a dòng i n là i n n%ng tiêu th trong m t giây , công xu t
c tính b i công th!c :
P = W / t = (U. I .t ) / t = U .I
Theo nh lu t ohm ta có: P = U.I = U2 / R = R.I2

-----------------//----------------4


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 4:
Khái ni m v t tr
Các ch

nghiên c!u : Nam châm và t tính, t tr

ng, c

ng

ng
t tr

ng,

t c m, t thông.

1. Khái ni m v t tr ng.
* Nam châm và t tính .
Trong t nhiên có m t s ch t có th hút
c s&t g i là nam châm t nhiên.
Trong công nghi p ng i ta luy n thép ho'c h p ch t thép
t o thành nam châm nhân t o.
Nam châm luôn luôn có hai c c là c c b&c North (N) và c c nam South (S) , n u ch't thanh nam châm ra
làm 2 thì ta l i
c hai nam châm m i c$ng có hai c c N và S - ó là nam châm có tính ch t không phân
chia..
Nam châm th ng
c !ng d ng s n xu t loa i n ng, micro ho'c mô t DC.
* T tr ng
T tr ng là vùng không gian xung quanh nam châm có tính
ch t truy n l c t lên các v t li u có t tính, t tr ng là t p h p
c a các
ng s!c i t B&c n c c nam.
* C ng
t tr ng
Là i l ng 'c tr ng cho
m nh y u c a t tr ng, ký hi u
là H n v là A/m .
*
t c m
Là i l ng 'c tr ng cho v t có t tính ch u tác ng c a t tr ng,
t c m ph thu c vào v t li u .
VD S&t có
t c m m nh h n )ng nhi u l n .
t c m
c tính b i công th!c

B = µ.H
Trong ó B : là
t c m.
µ : là
t th+m .
H : là c ng t tr ng.
* T thông
Là s
ng s!c i qua m t n v di n tích, t thông t* l thu t v i c

2. ng d ng c a Nam châm v nh c u.
Nam châm v nh c u
c !ng d ng nhi u trong thi t b
Micro và các lo i Mô t DC.

i n t , chúng

=========//=========

5

ng

t tr

ng.

c dùng

s n xu t Loa,


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

T tr

Bài 5:
ng c a dòng i n

Ch
nghiên c!u: T tr ng c a dòng i n i qua dây d"n th,ng, t tr
cu n dây, l c i n t , hi n t ng c m !ng i n t , hi n t ng t c m.

1. T tr

ng c a dòng i n i qua

ng c a dòng i n i qua dây d n th ng.

Thí nghi m trên cho th y, khi
công t&c bên ngoài óng, dòng i n
i qua bóng èn làm bóng èn sáng
)ng th i dòng i n i qua dây d"n
sinh ra t tr ng làm l ch h ng
kim nam châm .
Khi #i chi u dòng i n, ta th y
kim nam châm l ch theo h ng
ng c l i , nh v y dòng i n #i
chi u s( t o ra t tr ng c$ng #i
chi u.
2. T tr







ng c a dòng i n i qua cu n dây.

Khi ta cho dòng i n ch y qua cu n dây, trong lòng cu n dây xu t hi n t tr ng là các
ng
s!c song song, n u lõi cu n dây
c thay b ng lõi thép thì t tr ng t p trung trên lõi thép và lõi
thép tr thành m t chi c nam châm i n, n u ta #i chi u dòng i n thì t tr ng c$ng #i h ng
Dòng i n m t chi u c
nh i qua cu n dây s( t o ra t tr ng c
nh, dòng i n bi n #i i
qua cu n dây s( t o ra t tr ng bi n thiên.
T tr ng bi n thiên có 'c i m là s( t o ra i n áp c m !ng trên các cu n dây 't trong vùng
nh h ng c a t tr ng , t tr ng c
nh không có 'c i m trên.
ng d ng:
T tr ng do cu n dây sinh ra có r t nhi u !ng d ng trong th c t , m t !ng d ng mà ta th ng
g'p trong thi t b iên t ó là R le i n t .

6


Giáo trình i n t c n b n
Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
Khi cho dòng i n ch y qua cu n dây, lõi cu n dây tr thành m t nam châm i n hút thanh s&t và công
t&c oc óng l i, tác d ng c a r le là dùng m t dòng i n nh
i u khi n óng m ch cho dòng i n
l n g p nhi u l n.
3. L c i n t .
N u có m t dây d"n 't trong m t t tr ng, khi cho
dòng i n ch y qua thì dây d"n có m t l c +y => ó là l c
i n t , n u dây d"n
t do chúng s( chuy n ng trong t
tr ng, nguyên lý này
c !ng d ng khi s n xu t loa i n
ng.
Nguyên lý ho t ng c a Loa ( Speaker )
Cu n dây
c g&n v i màng loa và 't trong t tr ng
m nh gi a 2 c c c a nam châm , c c S là lõi , c c N là ph n
xung quanh, khi cho dòng i n xoay chi u ch y qua cu n
dây , d i tác d ng c a l c i n t cu n dây s( chuy n ng,
t c ng chuy n ng c a cu n dây ph thu c vào t n s c a
dòng i n xoay chi u, cu n dây chuy n ng
c g&ng vào
màng loa làm màng loa chuy n ng theo, n u chuy n ng
t n s > 20 Hz chúng s( t o ra sóng âm t n trong d i t n s
tai ng i nghe
c.
4. C m ng i n t .
C m !ng i n t là hi n t ng
xu t hi n i n áp c m !ng c a
cu n dây
c 't trong m t t
tr ng bi n thiên.
Ví d : m t cu n dây qu n
quanh m t lõi thép , khi cho dòng
i n xoay chi u chay qua, trên lõi
thép xu t hi n m t t tr ng bi n
thiên, n u ta qu n m t cu n dây
khác lên cùng lõi thép thì hai u
cu n dây m i s( xu t hi n i n áp
c m !ng. B n thân cu n dây có
dòng i n ch y qua c$ng sinh ra
i n áp c m !ng và có chi u ng c
v i chi u dòng i n i vào.

R le i n t

=========//=========

7


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 6:
Dòng i n xoay chi u
Ch
nghiên c!u: Chu k- và t n s dòng xoay chi u, biên
d ng và công xu t c a dòng i n xoay chi u i qua t i.

i n áp xoay chi u, giá tr

i n áp hi u

1. Dòng i n xoay chi u :
Dòng i n xoay chi u là dòng i n có chi u và giá tr bi n #i
theo th i gian, nh ng thay #i này th ng tu n hoàn theo m t chu
k- nh t nh.
. hình bên là các dòng i n xoay chi u hình sin, xung vuông và
xung nh n.
Chu k và t n s c a dòng i n xoay chi u.
Chu k- c a dòng i n xoay chi u ký hi u là T là kho ng th i gian
mà i n xoay chi u l'p l i v trí c$ , chu kc tính b ng giây
(s)
T n s i n xoay chi u : là s l n l'p l i trang thái c$ c a dòng
i n xoay chi u trong m t giây ký hi u là F n v là Hz
F=1/T
Pha c a dòng i n xoay chi u :
Nói n pha c a dòng xoay chi u ta th ng nói t i s so sánh gi a 2 dòng i n xoay chi u có cùng t n
s .
* Hai dòng i n xoay chi u cùng pha là hai dòng i n có các th i i m i n áp cùng t%ng và cùng
gi m nh nhau:

Hai dòng i n xoay chi u cùng pha
* Hai dòng i n xoay chi u l ch pha : là hai dòng i n có các th i i m i n áp t%ng gi m l ch nhau .

Hai dòng i n xoay chi u l ch pha

8


Giáo trình i n t c n b n
* Hai dòng i n xoay chi u ng
dòng i n kia gi m và ng c l i.

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
c pha : là hai dòng i n l ch pha 180 , khi dòng i n này t%ng thì

Hai dòng i n xoay chi u ng

c pha

Biên
c a dòng i n xoay chi u
Biên
c a dòng xoay chi u là giá tr i n áp /nh c a dòng i n.xoay chi u, biên
này th ng cao
h n i n áp mà ta o
c t các )ng h) .
Giá tr hi u d ng c a dòng i n xoay chi u
Th ng là giá tr o
c t các )ng h) và c$ng là giá tr i n áp
c ghi trên z&c c&m ngu)n c a
các thi t b i n t ., Ví d ngu)n 220V AC mà ta ang s d ng chính là ch/ giá tr hi u d ng, th c t biên
/nh c a i n áp 220V AC kho ng 220V x 1,4 l n = kho ng 300V
Công xu t c a dòng i n xoay chi u .
Công xu t dòng i n xoay chi u ph thu c vào c ng , i n áp và
l ch pha gi a hai i l ng trên
, công xu t
c tính b i công th!c :
P = U.I.cos
• Trong ó U : là i n áp
• I là dòng i n
• 0 là góc l ch pha gi a U và I
=> N u dòng xoay chi u i qua i n tr thì
l ch pha g a U và I là
0 = 0 khi ó cos0 = 1 và P =
U.I
=> N u dòng xoay chi u i qua cu n dây ho'c t i n thì
l ch pha gi a U và I là +90
ho'c -90 ,
khi ó cos0 = 0 và P = 0 ( công xu t c a dòng i n xoay chi u khi i qua t i n ho'c cu n dây là = 0 )

=========//=========

9


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 7:
Dòng xoay chi u qua R, C, L
Ch
nghiên c!u: Dòng xoay chi u qua tr thu n, qua t i n, qua cu n dây, khái ni m v dung
kháng c a t i n và c m kháng c a cu n dây, t#ng h p hai dòng i n xoay chi u.

1. Dòng i n xoay chi u i qua i n tr
Dòng i n xoay chi u i qua i n tr thì dòng i n và i n áp cùng pha v i nhau , ngh a là khi i n áp
t%ng c c i thì dòng i n qua tr c$ng t%ng c c i. nh v y dòng xoay chi u có tính ch t nh dòng m t
chi u khi i qua tr thu n.do ó có th áp d ng các công th!c c a dòng m t chi u cho dòng xoay chi u i
qua i n tr
I = U / R hay R = U/I Công th!c nh lu t ohm
P = U.I Công th!c tính công xu t
2 . Dòng i n xoay chi u i qua t i n .
Dòng i n xoay chi u i qua t i n thì dòng
i n s( s m pha h n i n áp 90
* Dòng xoay chi u i qua t s( b t c n l i v i
m t tr kháng g i là Zc, và Zc
c tính b i công
th!c :
Zc = 1/ ( 2 x 3,14 x F x C )
Dòng xoay chi u có
• Trong ó Zc là dung kháng (
n v là Ohm )
dòng i n s m
• F là t n s dòng i n xoay chi u (
n v là Hz)
pha
h n i n áp 90
• C là i n dung c a t
i n ( n v là µ Fara)
Công th!c trên cho th y dung kháng c a t i n t* l ngh ch v i t n s dòng xoay chi u (ngh a là t n
s càng cao càng i qua t d1 dàng) và t* l ngh c v i i n dung c a t ( ngh a là t có i n dung càng
l n thì dòng xoay chi u i qua càng d1 dàng)
=> Dòng m t chi u là dòng có t n s F = 0 do ó Zc = 2 vì v y dòng m t chi u không i qua
ct .
3. Dòng i n xoay chi u i qua cu n dây.
Khi dòng i n xoay chi u i qua cu n dây s( t o ra t tr ng bi n thiên và t tr ng bi n thiên này l i
c m !ng lên chính cu n dây ó m t i n áp c m !ng có chi u ng c l i , do ó cu n dây có xu h ng
ch ng l i dòng i n xoay chi u khi i qua nó, s
ch ng l i này chính là c m kháng c a cu n dây ký
hi u là ZL
ZL = 2 x 3,14 x F x L
• Trong ó ZL là c m kháng (
n v là
Ohm)
• L là h s t c m c a cu n dây (
n v là
Henry) L ph thu c vào s vòng dây qu n
Dòng xoay chi u có dòng i n ch m
và ch t li u lõi .
pha h n i n áp 90
khi i qua cu n dây
• F là t n s dòng i n xoay chi u (
n v là Hz)
T công th!c trên ta th y, c m kháng c a cu n dây t* l thu n v i t n s và h s t c m c a cu n
dây, t n s càng cao thì i qua cu n dây càng khó kh%n => tính ch t này c a cu n dây ng c v i t i n.
=> V i dòng m t chi u thì ZL c a cu n dây = 0 ohm, dó ó dòng m t chi u i qua cu n dây ch/ ch u
tác d ng c a i n tr thu n R mà thôi ( tr thu n c a cu n dây là i n tr o
c b ng )ng h) v n n%ng
), n u tr thu n c a cu n dây khá nh thì dòng m t chi u qua cu n dây s( b o n m ch.
* Dòng i n xoay chi u i qua cu n dây thì dòng i n b ch m pha so v i i n áp 90
ngh a là i n
áp t%ng nhanh h n dòng i n khi qua cu n dây .

10


Giáo trình i n t c n b n
Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
=>> Do tính ch t l ch pha gi a dòng i n và i n áp khi i qua t i n và cu n dây, nên ta không áp
d ng
c nh lu t Ohm vào m ch i n xoay chi u khi có s tham gia c a L và C
c.
=>> V công xu t thì dòng xoay chi u không sinh công khi chúng i qua L và C m'c dù có U > 0 và I
>0.
4. T ng h p hai dòng i n xoay chi u trên cùng m t m ch i n
* Trên cùng m t m ch i n , n u xu t hi n hai dòng i n xoay chi u
cùng pha thì biên
i n áp s( b ng t#ng hai i n áp thành ph n.
Hai dòng i n cùng pha biên

s$ t ng.

* N u trên cùng m t m ch i n , n u xu t hi n hai dòng i n xoay
chi u ng c pha thì biên
i n áp s( b ng hi u hai i n áp thành ph n.
Hai dòng i n ng %c pha, biên

Các

nv

gi m

i n t trong SI
Tên

Ký hi u

%mpe (

n v c b n c a SI) A

culông

C

vôn

il

A

i n tích, i n l
2 −3

J/C = kg·m ·s ·A
2 −3

−1

V/A = kg·m ·s ·A

3

3 −3

i n tr , Tr kháng, i n kháng

−2

3·m

kg·m ·s ·A

fara

F

C/V = kg−1·m−2·A2·s4

i n dung

fara trên mét

F/m

kg−1·m−3·A2·s4

i n môi

o

1/F hay F−1 kg·m2·A−2·s−4

i n tr su t

Elastance??

siêmen

S

3−1 = kg−1·m−2·s3·A2

siêmen trên mét

S/m

kg−1·m−3·s3·A2

Su t d"n i n

weber

Wb

V·s = kg·m2·s−2·A−1

T thông

tesla

T

Wb/m2 = kg·s−2·A−1

M t

%mpe trên mét

A/m

A·m−1

C m !ng t

%mpe trên weber

A/Wb

kg−1·m−2·s2·A2

T tr

henry

H

V·s/A = kg·m2·s−2·A−2 T c m

henry trên mét

H/m

kg·m·s−2·A−2

(Phi th! nguyên)

-

-

d"n i n,

t thông

t th+m
C mt

=========//=========
11

ng

i n th , Hi u i n th

−2

ôm mét

fara ngh ch

ng o

Dòng i n

A·s

V

ôm

Th nguyên

d"n n p


Giáo trình i n t c n b n

Ch

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

ng II: H!"NG D#N S$ D NG %NG H& O

H

Bài 1:
ng d n o b'ng ng h (VOM)

Ch
tìm hi u: Gi i thi u v
nh m gây h ng )ng h).

)ng h) v n n%ng, h

ng d"n o i n áp xoay chi u, các tr

1. Gi i thi u v
ng h v n n ng ( VOM)
)ng h) v n n%ng ( VOM ) là thi t b o không th thi u
c v i b t k- m t k
thu t viên i n t nào, )ng h) v n n%ng có 4 ch!c n%ng chính là o i n tr , o i n
áp DC, o i n áp AC và o dòng i n.
4u i m c a )ng h) là o nhanh, ki m tra
c nhi u lo i linh ki n, th y
c
s phóng n p c a t i n , tuy nhiên )ng h) này có h n ch v
chính xác và có
tr kháng th p kho ng 20K/Vol do vây khi o vào các m ch cho dòng th p chúng b
s t áp.
2. H ng d n o i n áp xoay chi u.
S d ng ng h v n n ng o áp AC
Khi o i n áp xoay chi u ta chuy n
thang o v các thang AC,
thang AC
cao h n i n áp c n o m t n c, Ví d n u
o i n áp AC220V ta thang AC 250V,
n u ta thang th p h n i n áp c n o thì
)ng h) báo k ch kim, n u
thanh quá
cao thì kim báo thi u chính xác.
* Chú ý - chú ý :
Tuy t i không
thang o i n tr
hay thang o dòng i n khi o vào i n áp
xoay chi u => N u nh m ng h s$ b
h&ng ngay l p t"c !

nh m thang o dòng i n, o vào
ngu n AC => s$ h&ng ng h

12

ng h p o


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

nh m thang o i n tr , o vào ngu n AC
=> s$ h&ng các i n tr trong ng h

h

*N u
ng .

thang o áp DC mà o vào ngu)n AC thì kim )ng h) không báo , nh ng )ng h) không nh

thang DC o áp AC )ng h) không lên kim
tuy nhiên )ng h) không h ng

=========//=========
13


Giáo trình i n t c n b n

H
Ch
các tr

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 2:
ng d n o i n áp m t chi u DC

: H ng d"n o i n áp m t chi u DC b ng )ng h) v n n%ng, các tr
ng h p nh m thang o.

1. H ng d n o i n áp m t chi u DC b'ng
Khi o i n áp m t chi u DC, ta
nh chuy n thang o v thang DC,
khi o ta 't que
vào c c d ng
(+) ngu)n, que en vào c c âm (-)
ngu)n,
thang o cao h n i n áp
c n o m t n c. Ví d n u o áp DC
110V ta
thang DC 250V, tr ng
h p thang o th p h n i n áp c n
o => kim báo k ch kim, tr ng h p
thang quá cao => kim báo thi u
chính xác.

ng h v n n ng.

Dùng ng h v n n ng o
i n áp m t chi u DC

* Tr ng h p ( sai thang o :
N u ta
sai thang o, o áp m t
chi u nh ng ta
)ng h) thang
xoay chi u thì )ng h) s( báo sai,
thông th ng giá tr báo sai cao g p
2 l n giá tr th c c a i n áp DC, tuy
nhiên )ng h) c$ng không b h ng .

sai thang o khi o i n áp m t
chi u => báo sai giá tr .

14

ng h p

sai thang o,


Giáo trình i n t c n b n
Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
* Tr ng h p ( nh)m thang o
Chú ý - chú ý : Tuy t i không nh m )ng h) vào thang o dòng i n ho'c thang o i n tr khi ta
o i n áp m t chi u (DC) , n u nh m )ng h) s( b h ng ngay !!

Tr ng h%p nh m thang o dòng i n
khi o i n áp DC => ng h s$ b h&ng !

Tr ng h%p nh m thang o i n tr khi o i n
áp DC => ng h s$ b h&ng các i n tr bên trong!

=========//=========

15


Giáo trình i n t c n b n

H

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 3:
ng d n s d ng thang o i n tr

Các n i dung
c p : Các tác d ng c a thang o i n tr ,
i n tr
ki m tra phóng n p và các h h ng c a t i n.

o ki m tra i n tr than, dùng thang o

1. H ng d n o i n tr và tr kháng.
V i thang o i n tr c a )ng h) v n n%ng ta có th o
c r t nhi u th!.

o ki m tra giá tr c a i n tr

o ki m tra s thông m ch c a m t o n dây d"n

o ki m tra s thông m ch c a m t o n m ch in

o ki m tra các cu n dây bi n áp có thông m ch không

o ki m tra s phóng n p c a t i n

o ki m tra xem t có b dò, b ch p không.

o ki m tra tr kháng c a m t m ch i n

o ki m tra i t và bóng bán d"n.
*
s d ng
c các thang o này )ng h) ph i
c l&p 2 P n ti u 1,5V bên trong, x d ng các
thang o 1Kohm ho'c 10Kohm ta ph i l&p Pin 9V.
o i n tr :
( o tr s i n tr ta th c hi n
theo các b c sau :
• B c1:
thang )ng h) v
các thang o tr , n u i n tr
nh thì
thang x1 ohm ho'c
x10 ohm, n u i n tr l n thì
thang x1Kohm ho'c
10Kohm. => sau ó ch p hai
que o và ch/nh tri t áo
kim
)ng h) báo v trí 0 ohm.
• B c 2 : Chu+n b o .
• B c 3 : 't que o vào hai
u i n tr ,
c tr s trên
thang o , Giá tr o
c = ch/
s thang o X thang o
Ví d : n u thang x 100 ohm
và ch/ s báo là 27 thì giá tr là
= 100 x 27 = 2700 ohm = 2,7 K
ohm
• B c 4 : N u ta
thang o
quá cao thì kim ch/ lên m t
chút , nh v y
c tr s s(
không chính xác.
• B c 5 : N u ta
thang o
quá th p , kim lên quá nhi u, và c tr s c$ng không chính xác.
• Khi o i n tr ta ch n thang o sao cho kim báo g n v trí gi a v ch ch s s cho
chính
xác cao nh t.

16


Giáo trình i n t c n b n
Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
Dùng thang i n tr ( o ki(m tra t i n .
Ta có th dùng thang i n tr
ki m tra
phóng n p và h h ng c a t i n , khi o t i n , n u
là t g m ta dùng thang o x1K ohm ho'c 10K ohm, n u là t hoá ta dùng thang x 1 ohm ho'c x 10 ohm.

Dùng thang x 1K ohm ki m tra t g m
Phép o t g m trên cho ta bi*t :
• T C1 còn t t => kim phóng n p khi ta o
• T C2 b dò => lên kim nh ng không tr v v trí c$
• T C3 b ch p => kim )ng h) lên = 0 ohm và không tr v .

Dùng thang x 10 ohm ki m tra t hoá
. trên là phép o ki m tra các t hoá, t hoá r t ít khi b dò ho'c ch p mà ch y u là b khô ( gi m i n
dung) khi o t hoá
bi t chính xác m!c
h ng c a t ta c n o so sánh v i m t t m i có cùng i n
dung.
• . trên là phép o so sánh hai t hoá cùng i n dung, trong ó t C1 là t m i còn C2 là t c$, ta
th y t C2 có phóng n p y u h n t C1 => ch!ng t t C2 b khô ( gi m i n dung )
• Chú ý khi o t phóng n p, ta ph i o chi u que o vài l n
xem phóng n p.

=========//=========
17


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 4:
o dòng i n - +c ch, s Vol, ampe
H ng d"n cách o dòng i n b ng )ng h) v n n%ng, Cách
áp DC và i n áp AC.

c giá tr

o

c khi o dòng i n, i n

H ng d n o dòng i n b'ng ng h v n n ng.
Cách 1 : Dùng thang o dòng.
o dòng i n b ng )ng h) v n n%ng, ta o )ng h) n i ti p v i t i tiêu th và chú ý là ch/ o
c
dòng i n nh h n giá tr c a thang o cho phép, ta th c hi n theo các b c sau
• B c 1 : 't )ng h) vào thang o dòng cao nh t .
• B c 2: 't que )ng h) n i ti p v i t i, que
v chi u d ng, que en v chi u âm .
• N u kim lên th p quá thì gi m thang o
• N u kim lên k ch kim thì t%ng thang o, n u thang o ã
thang cao nh t thì )ng h) không o
c dòng i n này.
• Ch/ s kim báo s( cho ta bi t giá tr dòng i n .
Cách 2 : Dùng thang o áp DC
Ta có th o dòng i n qua t i b ng cách o s t áp trên i n tr h n dòng m&c n i v i t i, i n áp o
c chia cho giá tr tr h n dòng s( cho bi t giá tr dòng i n, ph ng pháp này có th o
c các dòng
i n l n h n kh n%ng cho phép c a )ng h) và )ng h) c$mg an toàn h n.
Cách +c tr s dòng i n và i n áp khi o nh th* nào ?

* +c giá tr i n áp AC và DC.
Khi o i n áp DC thì ta c giá tr trên v ch ch/ s DCV.A
• N u ta
thang o 250V thì ta c trên v ch có giá tr cao nh t là 250, t ng t
thang 10V thì
c trên v ch có giá tr cao nh t là 10. tr ng h p
thang 1000V nh ng không có v ch nào ghi
cho giá tr 1000 thì c trên v ch giá tr Max = 10, giá tr o
c nhân v i 100 l n
• Khi o i n áp AC thì
c giá tr c$ng t ng t . c trên v ch AC.10V, n u o thang có giá tr
khác thì ta tính theo t* l . Ví d n u thang 250V thì m i ch/ s c a v ch 10 s t ng
ng v i
25V.
• Khi o dòng i n thì
c giá tr t ng t
c giá tr khi o i n áp.

=========//=========

18


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Bài 5:
H!"NG D#N SD %NG H% S& DIGITAL
Ch
: Gi i thi u )ng h) s Digital, u i m và nh c i m, h ng d"n o i n áp DC, áp AC, o
i n tr , o dòng i n, o t n s , o trang thái m ch Logic b ng )ng h) Digital.
1. Gi i thi u v
ng h s DIGITAL.
)ng h) s Digital có m t s u i m so v i )ng h) c khí, ó là
chính xác cao h n, tr kháng
c a )ng h) cao h n do ó không gây s t áp khi o vào dòng i n y u, o
c t n s i n xoay chi u,
tuy nhiên )ng h) này có m t s nh c i m là ch y b ng m ch i n t lên hay h ng, khó nhìn k t qu
trong tr ng h p c n o nhanh, không o
c phóng n p c a t .

19


Giáo trình i n t c n b n
H ng d n s d ng :
* o i n áp m t chi u ( ho-c xoay chi u ).







*






*






*





*





*


Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

't ng h vào thang o i n áp DC ho'c AC
que
)ng h) vào l c&m " V5 mA" que en vào l c&m "COM"
B m nút DC/AC ch n thang o là DC n u o áp m t chi u ho'c AC n u o áp xoay chi u.
Xoay chuy n m ch v v trí "V" hãy thang o cao nh t n u ch a bi t rõ i n áp, n u giá tr báo
d ng th p phân thì ta gi m thang o sau.
't thang o vào i n áp c n o và c giá tr trên màn hình LCD c a )ng h).
N u 't ng c que o(v i i n m t chi u) )ng h) s( báo giá tr âm (-)
o dòng i n DC (AC)
Chuy n que # )ng h) v thang mA n u o dòng nh , ho'c 20A n u o dòng l n.
Xoay chuy n m ch v v trí "A"
B m nút DC/AC ch n o dòng m t chi u DC hay xoay chi u AC
't que o n i ti p v i m ch c n o
c giá tr hi n th trên màn hình.
o i n tr
Tr l i v trí dây c&m nh khi o i n áp .
Xoay chuy n m ch v v trí o " 5 ", n u ch a bi t giá tr i n tr thì ch n thang o cao nh t ,
n u k t qu là s th p phân thì ta gi m xu ng.
't que o vào hai u i n tr .
c giá tr trên màn hình.
Ch!c n%ng o i n tr còn có th o s thông m ch, gi s o m t o n dây d"n b ng thang o
tr , n u thông m ch thì )ng h) phát ra ti n kêu
o t)n s
Xoay chuy n m ch v v trí "FREQ" ho'c " Hz"
thang o nh khi o i n áp .
't que o vào các i m c n o
c tr s trên màn hình.
o Logic
o Logic là o vào các m ch s ( Digital) ho'c o các chân l n c a vi x lý, o Logic th c ch t là
o tr ng thái có i n - Ký hi u "1" hay không có i n "0", cách o nh sau:
Xoay chuy n m ch v v trí "LOGIC"
't que
vào v trí c n o que en vào mass.
Màn hình ch/ "6" là báo m!c logic m!c cao, ch/ "7" là báo logic m!c th p
o các ch c n ng khác
)ng h) v n n%ng s Digital còn m t s ch!c n%ng o khác nh
o i t, o t i n, o
Transistor nh ng n u ta o các linh ki n trên, ta lên dùng )ng h) c khí s( cho k t qu t t h n và
o nhanh h n.
20


Giáo trình i n t c n b n

Ch

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

ng III: M.T S& LINH KI/N THÔNG D NG
Bài 1:
i n tr

I. Khái ni m – Cách +c tr s :
N i dung
c p : Khái ni m v i n tr , i n tr trong thi t b i n t , quy c m u Qu c t , Cách
tr s i n tr 4 vòng m u, 5 vòng m u.
--------------------------------------------------------------------------------

c

1. Khái ni m v i n tr .
i n tr là gì ? Ta hi u m t cách n gi n - i n tr là s c n tr dòng i n c a m t v t d"n i n,
n u m t v t d"n i n t t thì i n tr nh , v t d"n i n kém thì i n tr l n, v t cách i n thì i n tr là vô
cùng l n.
i n tr c a dây d n :
i n tr c a dây d"n ph th c vào ch t li u,
dài và ti t di n c a dây.
c tính theo công th!c sau:
R = 8.L / S
• Trong ó 8 là i n tr xu t ph thu c vào ch t li u
• L là chi u dài dây d"n
• S là ti t di n dây d"n
• R là i n tr
n v là Ohm
2. i n tr trong thi*t b i n t .
a) Hình dáng và ký hi u : Trong thi t b i n t i n tr là m t linh ki n quan tr+ng, chúng
c
làm t h p ch t cacbon và kim lo i tu- theo t* l pha tr n mà ng i ta t o ra
c các lo i i n tr có tr
s khác nhau.

Hình d ng c a i n tr trong thi t b
Ký hi u c a i n tr trên các s

i nt .

nguyên lý.

b)

n v c a i n tr
n v i n tr là 5 (Ohm) , K5 , M5
1K5 = 1000 5
1M5 = 1000 K 5 = 1000.000 5
b) Cách ghi tr s c a i n tr
• Các i n tr có kích th c nh
c ghi tr s b ng các v ch m u theo m t quy c chung c a th
gi i.( xem hình trên )
• Các i n tr có kích th c l n h n t 2W tr lên th ng
c ghi tr s tr c ti p trên thân. Ví d
nh các i n tr công xu t, i n tr s!.




Tr s" công xu(t l n , tr s

21

%c ghi tr)c ti p.


Giáo trình i n t c n b n

3. Cách +c tr s

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

i n tr .
M u s&c
en
Nâu
Cam
Vàng

i n tr th
* Cách











ng

c tr s

Quy c m)u Qu c t*
Giá tr
M u s&c
0
Xanh lá
1
Xanh l
2
Tím
3
Xám
4
Tr&ng
Nh$ vàng
Nh$ b c

Giá tr
5
6
7
8
9
-1
-2

c ký hi u b ng 4 vòng m u, i n tr chính xác thì ký hi u b ng 5 vòng m u.
i n tr 4 vòng m u :

Vòng s 4 là vòng cu i luôn
luôn có m u nh$ vàng hay nh$
b c, ây là vòng ch/ sai s c a
i n tr , khi c tr s ta b qua
vòng này.
i di n v i vòng cu i là vòng
s 1, ti p theo n vòng s 2, s
3
Vòng s 1 và vòng s 2 là hàng
ch c và hàng n v .

Vòng s 3 là b i s c a c s 10.
Tr s = (vòng 1)(vòng 2) x 10 ( m0 vòng 3)
Có th tính vòng s 3 là s con s không "0" thêm vào
M u nh$ ch/ có vòng sai s ho'c vòng s 3, n u vòng s 3 là nh$ thì s m$ c a c s 10 là s
âm.

22


Giáo trình i n t c n b n
* Cách c tr s i n tr 5 vòng m u : ( i n tr chính xác )








Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Vòng s 5 là vòng cu i
cùng , là vòng ghi sai s ,
tr 5 vòng m u thì m u
sai s có nhi u m u, do
ó gây khó kh%n cho ta
khi xác i nh âu là vòng
cu i cùng, tuy nhiên vòng
cu i luôn có kho ng cách
xa h n m t chút.
i di n vòng cu i là
vòng s 1
T ng t cách c tr s
c a tr 4 vòng m u
nh ng
ây vòng s 4 là
b i s c a c s 10, vòng
s 1, s 2, s 3 l n l t là
hàng tr%m, hàng ch c và
hàng n v .
Tr s = (vòng 1)(vòng 2)(vòng 3) x 10 ( m0 vòng 4)
Có th tính vòng s 4 là s con s không "0" thêm vào

II. Th c hành +c tr s

i n tr

N i dung : Th c hành c tr s i n tr tu- theo ký hi u c a các vòng m u, T ki m tra kh n%ng
tr s c a mình, Các giá tr i n tr thông d ng trên th c t .
1. Th c hành +c tr s i n tr .
Các i n tr khác nhau vòng m u th" 3
• Khi các i n tr khác nhau
vòng m u
th! 3, thì ta th y vòng m u b i s này
th ng thay #i t m u nh$ b c cho n
m u xanh lá , t ng
ng v i i n tr <
1 5 n hàng M5.

Các i n tr có vòng m u s 1 và s 2 thay i .
• . hình trên là các giá tr i n tr ta th ng
g'p trong th c t , khi vòng màu s 3 thay
#i thì các giá tr i n tr trên t%ng gi m
10 l n.

Bài t p - B n hãy oán nhanh tr s tr c khi
áp án xu t hi n, khi nào t t c các tr s mà b n
ã oán úng tr c khi k t qu xu t hi n là ki n
th!c c a b n ph n này ã #n r)i ó !
Bài t p - oán nhanh k t qu tr s

i n tr .

23

c


Giáo trình i n t c n b n
Biên so n: KS. Nguy n Ng c n
2. Các tr s i n tr thông d ng.
Ta không th ki m
c m t i n tr có tr s b t k-, các nhà s n xu t ch/
a ra kho ng 150 lo i tr
s i n tr thông d ng
i ch linh ki n:
Trên th tr ng, các i n tr thông d ng
c s n xu t v i m t s giá tr nh t nh, giá tr c a i n tr trên th
tr ng là tích c a 10x v i s sau:(x = ...,-2, -1, 1, 2, 3,... ) (x do ng i dùng t ch n cho phù h p)
10 12 15 18 22 27 33 39 47 56 68 82
Giá tr nh nh t cho i n tr bình th ng là 13 , và l n nh t là 22M3.
Ví d : giá tr 10x x 10 là 13, 103, 1003, 1k3,10k3, v i b i s c a 10x x 12 là 1.23, 123, 1203, 1.2k3, 12k3,
t ng t nh v i các s khác.(không có lo i i n tr mà giá tr khác v i nh ng s trên. Ví d : không có i n tr
1153 ho'c 2253)
Cách c giá tr i n tr d i 10003: ví d 2203 (hai tr%m hai m i ôm), 1503 (m t tr%m n%m m i ôm)
Cách c giá tr i n tr trên 1k3: ví d 1k3 (m t kí), 5.6k3 (n%m kí sáu), 1.5k3 (m t kí r 9i)
. vi t nam, i n tr
c bán v i d ng dây, n v mua là 100 con (giá t 2500 vn n 3000 vn)

III. Công xu t i n tr - Bi*n tr
N i dung : Phân lo i i n tr , Công xu t c a i n tr , Bi n tr , Tri t áp.

1. Phân lo i i n tr .

i n tr th ng :
i n tr th ng là các i n tr có công xu t nh t 0,125W n 0,5W

i n tr công xu t : Là các i n tr có công xu t l n h n t 1W, 2W, 5W, 10W.

i n tr s , i n tr nhi t : Là cách g i khác c a các i n tr công xu t , i n tr này có v b c
s!, khi ho t ng chúng to nhi t.

Các i n tr : 2W - 1W - 0,5W - 0,25W

i n tr s" hay tr nhi t

2. Công xu t c a i n tr .
Khi m&c i n tr vào m t o n m ch, b n thân i n tr tiêu th m t công xu t P tính
c theo công
th!c
P = U . I = U2 / R = I2.R
• Theo công th!c trên ta th y, công xu t tiêu th c a
i n tr ph thu c vào dòng i n i qua i n tr
ho'c ph thu c vào i n áp trên hai u i n tr .
• Công xu t tiêu th c a i n tr là hoàn toàn tính
c tr c khi l&p i n tr vào m ch.
• N u em m t i n tr có công xu t danh nh nh
h n công xu t nó s( tiêu th thì i n tr s( b cháy.
• Thông th ng ng i ta l&p i n tr vào m ch có
công xu t danh nh > = 2 l n công xu t mà nó s(
tiêu th .
• . s
) trên cho ta th y : Ngu)n Vcc là 12V, các
i n tr
u có tr s là 1205 nh ng có công xu t
khác nhau, khi các công t&c K1 và K2 óng, các
i n tr
u tiêu th m t công xu t là :
2
P = U / R = (12 x 12) / 120 = 1,2W
• Khi K1 óng, do i n tr có công xu t l n h n công xu t tiêu th , nên i n tr không cháy.
• Khi K2 óng, i n tr có công xu t nh h n công xu t tiêu th , nên i n tr b cháy .
3. Bi*n tr , tri*t áp :
Bi*n tr Là i n tr có th ch/nh thay #i giá tr , có ký hi u là VR chúng có hình d ng nh sau :
24


Giáo trình i n t c n b n

Biên so n: KS. Nguy n Ng c n

Hình d ng bi n tr
Ký hi u trên s
Bi n tr th ng ráp trong máy ph c v cho quá trình s a ch a, cân ch/nh c a k thu t viên, bi n tr có
c u t o nh hình bên d i.

C(u t o c a bi n tr
Tri*t áp : Tri t áp c$ng t ng t bi n tr nh ng có thêm c n ch/nh và th ng b trí phía tr c m't
máy cho ng i s d ng i u ch/nh. Ví d nh - Tri t áp Volume, tri t áp Bass, Treec v.v.. , tri t áp ngh a
là tri t ra m t ph n i n áp t
u vào tu- theo m!c
ch/nh.

Ký hi u tri t áp trên s

Hình d ng tri t áp

nguyên lý.

C(u t o trong tri t áp

25


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×