Tải bản đầy đủ

một số triết lý đạo đức trong ca dao, tục ngữ rất hay và thiết thực

MỘT SỐ TRIẾT LÝ ĐẠO ĐỨC
TRONG TỤC NGỮ CA DAO VIỆT NAM
Đạo đức học Mác - Lênin là khoa học nghiên cứu về đạo đức, đưa ra những
nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức nhằm xây dựng con người mới, phục vụ cho sự
nghiệp xây dựng thành công CNXH. Theo quan niệm Mác-xít thì đạo đức mới
XHCN là mức độ cao của quá trình phát triển đạo đức con người. Nó không phủ nhận
những giá trị đạo đức trước đó mà trái lại được hình thành và không ngừng hoàn
thiện trên cơ sở kế thừa những giá trị tinh hoa đạo đức của dân tộc, nhân loại.
Hồ Chủ tịch đã dạy "Đạo đức học phải là một ngành khoa học xã hội. Những
người có trách nhiệm phải đi sâu nghiên cứu chuyên cần hơn nữa. Đạo đức học phải
trở thành một môn khoa học không thể thiếu trong các trường đại học và phổ thông".
Môn đạo đức trong các trường học có vị trí rất quan trọng trong việc phát triển,
hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan, xã hội chủ nghĩa cho các em học sinh, sinh
viên. Nhưng việc cung cấp các quy tắc, nguyên tắc có phần khô khan, cứng nhắc làm
cho người học ít có hứng thú khi học môn này. Để giúp các em dễ hiểu, dễ nhớ và
nhớ lâu, từ đó tạo niềm say mê khi học, người giáo viên cần phải lựa chọn, sử dụng
nhiều phương pháp. Một trong những phương pháp hình thức, phù hợp, hấp dẫn đó là
sử dụng tục ngữ, ca dao, thành ngữ để giảng dạy môn đạo đức.
Tục ngữ ca dao là pho sách giáo khoa có giá trị bậc nhất về lý luận và đạo đức.
Nó đã tạo nên cái nền gốc, hồn cốt của người Việt. Việt Nam có một kho tàng ca dao,
tục ngữ vô cùng phong phú, thâm thuý. Trong kho tàng ấy, tinh thần nhân đạo được

ông cha ta đề cao và xem nó là một yếu tốt để đánh giá phẩm giá con người. Tinh
thần ấy được thể hiện ở tình cảm yêu thương, tương trợ, giúp đỡ, giữa con người với
con người. Tục ngữ có câu "Thương người như thể thương thân". Yêu người như yêu
chính bản thân mình, có như vậy mới có thể cảm thông, chia sẻ với người khác một
cách trách nhiệm nhất, trọn vẹn nhất. Ông cha ta còn chỉ rõ: giúp đỡ người trong lúc
khốn khó thì sự giúp đỡ ấy mới thật sự đáng quý, đáng trân trọng "Một miếng khi đói
bằng một gói khi no". Còn khi người ta vinh hoa, phú quý mới gần gũi biếu xén thì
không có gì đáng nói cả:
Khó giúp nhau mới thảo
1


Giàu giúp nhau không ơn
Xuất phát từ quan niệm "nhân quả" (gieo nhân nào gặp quả ấy) và qua những
ngôn từ bình dị, ngắn gọn, người xưa nhắn nhủ: nếu ai làm điều thiện thì sẽ gặp
những điều tốt lành, hạnh phúc.
"Đời trước đắp nấm, đời sau ấm mồ"
"Cứu một người phúc đẳng hà sa"
"Thí một chén nước, phước chất bằng non"
Mặt khác, người xưa cũng cảnh tỉnh, khuyên răn những ai chỉ biết lo cho mình
không quan tâm giúp đỡ người khác:
Khi giàu chẳng có đỡ ai
Đến khi hoạn nạn chẳng ai đỡ đần
Đối với những kẻ bất nhân bất nghĩa, làm hại người, ông cha ta cảnh báo trước
để chúng thức tỉnh, sửa chữa:
"Đời cha ăn mặn, đời con khát nước"
"Ao sâu tốt cá, độc dạ khốn thân"
"Làm việc phi pháp, sự ác đến ngay"
"Một đời làm hại, bại hoại ba đời"
"Ở tinh gặp ma, ở quỷ gặp quái, gian tà gặp nhau"
Bênh cạnh đó, người xưa cũng động viên, tin tưởng vào tương lai tốt đẹp sẽ
đến với người sống nhân đức, hướng thiện:
"Ở hiền gặp lành"
"Có đức mắc sức mà ăn"
"người có nhân 10 phần không khổ"
"Cây xanh thì lá cũng xanh
Cha mẹ hiền lành để đức cho con"
Như vậy, lòng nhân đạo trong đạo đức mới là lòng nhân đạo trong ca dao tục
ngữ đã gặp nhau ở một điểm. Tục ngữ ca dao đã góp phần giáo dục con người tránh
xa cái xấu, cái ác, hướng con người tới cái thiện, cái tốt đẹp trong cuộc đời.
Người Việt Nam quan niệm, con người sống phải có tập thể, có cộng đồng
tương trợ, đoàn kết với nhau. Quan điểm này được ông cha ta đề cao thành lẽ sống:
2


"Chết một đống, hơn sống một mình"
Chúng ta vẫn có câu:

"Một giọt máu đào hơn ao nước lã"

Nhưng mặt khác, ông cha ta luôn khẳng định:
"Bán anh em xa mua láng giềng gần"
"Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn"
Muốn được tập thể chấp nhận thì mỗi người phải biết chia sẻ ngọt bùi gánh vác
công việc cho nhau, có phúc cùng hưởng, có hoạ cùng lo. Nếu ai không làm được
điều đó sẽ bị phê phán:
Ăn một mình đau tức
Làm một mình cực thân
Thực tế cho ta thấy, nếu có niềm tin vui một mình mình hưởng thì niềm vui đó
cũng trở thành vô nghĩa, còn trong công việc nếu không được mọi người "chung lưng
đấu cật" thì một mình có thể làm không nổi hoặc có nổi thì cũng cực vô cùng. Ai đó
đã nhận định: Nỗi buồn chia đôi, nỗi buồn sẽ vơi đi một nửa, niềm vui chia đôi, niềm
vui sẽ nhân lên gấp nhiều lần.
Tinh thần tập thể còn được thể hiện ở sự nhường nhịn "một nhịn chín lành",
không tranh giành, đố kỵ:
Ai nhất thì tôi thứ nhì
Ai mà hơn nửa tôi thì thứ ba
thể hiện ở tinh thần đấu tranh loại bỏ thái độ thờ ơ, lãnh đạm với nhau:
"Cháy nhà hàng xóm, bình chân như vại"
Mở rộng tinh thần tập thể chính là tình yêu, lòng trung thành của cá nhân đối
với Tổ quốc:
Làm tôi thì ở cho trung
Chớ ở hai lòng mà hoá dở dang
hay quyết chí "kề vai sát cánh" đánh đuổi giặc ngoại xâm giành độc lập cho
quê hương, đất nước:
Thằng tây chớ cậy xác dài
Chúng tao người nhỏ nhưng dai hơn mày
3


Thằng Tây chớ cậy béo quay
Mày thức hai buổi là mảy bở hơi!
Chúng tao thức bốn đêm rồi
Ăn cháo ba bữa, chạy mười chín cây
Bây giờ mới gặp mày đây
Sức tao vẫn đủ bắt mày hàng tao!
Trong ca dao chống Mỹ cứu nước:
Lòng ta như nước giếng trong
Giặc vào lấn chiếm những mong khuấy bùn
Giếng nước trong quyết không thể đục
Giặc Mỹ vào đánh bại chẳng tha
Quyết tâm bám giữ nước nhà
Giặc ra tan xác, giặc vô bỏ đầu!
Ngày nay, đứng trước vận mệnh của dân tộc, mỗi cá nhân, nhất là thanh niên
cần phải góp sức mình chung vai gánh vác xây dựng bảo vệ Tổ quốc theo tinh thần:
Làm trai đứng ở trên đời
Sao cho xứng đáng giống nói nhà ta
Ghé vai gánh vác sơn hà
Sao cho tỏ mặt mới là trượng phu
Trong khuôn khổ nhất định, chúng ta đã phần nào thấy được sự phong phú,
thâm trầm của ca dao, tục ngữ Việt Nam. Nó thật ngắn gọn, súc tích nhưng vô cùng
sâu sắc và đầy rộng mở. Người xưa có thể nói một ý nhưng giúp người học hiểu được
nhiều điều. Bởi vậy, ca dao tục ngữ Việt Nam có ý nghĩa giáo dục rất cao và lâu bền.
Việc nghiên cứu, sưu tầm, vận dụng ca dao tục ngữ vào quá trình giảng dạy môn đạo
đức giúp cho các em học sinh, sinh viên hiểu, nhớ nội dung bài là quan trọng, nhưng
quan trọng hơn là biến nó thành lẽ sống, lối sống của các em.

4



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×