Tải bản đầy đủ

Quy trình quy hoạch đô thị và quá trình ra quyết định kiểm soát phát triển nhìn từ dự án cải tạo công viên thống nhất

Quy trình quy ho ch đô th và quá trình ra quy t đ nh ki m soát phát
tri n nhìn t d án c i t o công viên Th ng Nh t
Nh ng ngày g n đây, vi c quy ho ch c i t o và d án đ u t
công viên Th ng Nh t
đã tr thành tâm đi m c a d lu n. Sau khi UBND thành ph Hà N i đã quy t đ nh
gi nguyên m c đích s d ng công viên là ngh d ng, có l chúng ta v n còn nhi u
đi u tr n tr đ i v i quy trình quy ho ch và ra quy t đ nh phát tri n hi n nay.

1. B i c nh
Công viên Th ng nh t hi n là công viên l n nh t (g n 50ha) n i đô và có ý ngh a l n
nh t trong 32 công viên thành ph hi n nay. V c quy mô, tính hòan thi n, và v trí n m
gi a trung tâm th đô, giao thông thu n ti n mà công viên tr thành đ a đi m l a ch n đ
ngh ng i c a c a đông đ o nhân dân n i thành Hà N i. Su t g n n m th p k qua, công
viên Th ng Nh t đóng vai trò nh m t lá ph i c i t o môi tr ng phía Nam trung tâm
c n i có m t đ dân c r t cao và r t thi u cây xanh nh qu n
ng a. Trên th c t ,
công viên Th ng Nh t đóng góp t i 81% c c u cây xanh c a qu n Hai Bà Tr ng và làm
cho qu n này có di n tích cây xanh bình quân g n g p đôi so v i t t c các qu n n i
thành khác hi n nay (1.68m2/0.9m2) (xem nh v tinh d i đây).

Công viên Th ng Nh t n m trong đ ng bao màu tr ng, (Ngu n: Google Earth, nh

ch p v tinh 2004).
Sau khi công ty Tân Hoàng Minh và m i đây là công ty Vincom đ xu t c i t o công viên
Th ng Nh t, đ ng th i S Quy ho ch Ki n trúc Hà N i trình bày ph ng án c i t o m
r ng vùng ‘đ ng’ cho các ho t đ ng vui ch i gi i trí; d lu n và các chuyên gia đã có
1


nh ng ph n h i m nh m . Dù vi c l y ý ki n nhân dân v nhi m v quy ho ch c i t o
ch a ti n hành nh d ki n, ngày 17/8/2007, y ban nhân dân thành ph Hà N i đã có
công v n tr l i không thay đ i m c đích s d ng làm n i ngh ng i th giãn c a công
viên này.
Có th nói, vi c xã h i hóa công tác qu n lý d ch v công nh công viên đ ph c v các
nhu c u ngày càng t ng cho nhân dân là ch tr ng đúng đ n. Quá trình đ u t s d ng
ngu n v n không ph i t Nhà n c d ki n s không gây th t thoát lãng phí; d án do
doanh nghi p có kinh nghi m phát tri n b t đ ng s n hay v n t i công c ng đ u t khi có
hi u qu c ng có ngh a ph c v đ c nhu c u c a xã h i. Nhi m v c i t o đ c c
quan t v n cho UBND là S Quy ho ch Ki n trúc thành ph Hà N i đ trình ch c đã có
nh ng th m đ nh v m t chuyên môn.
Tuy nhiên, khi đ án c i t o công viên đ c đ a ra, các chuyên gia qu n lý, chuyên gia
quy ho ch, ki n trúc s c nh quan, các nhà khoa h c v môi tr ng, v xã h i h c b c
‘cây đa cây đ ’ đã lên ti ng. Các h i ngh nghi p c a c trung ng và đ a ph ng nh
T ng h i Xây d ng, H i Quy ho ch Xây d ng ô th , m t s t ch c qu c t và nh ng
nhà nghiên c u trong và ngòai n c c ng ph n đ i ý t ng bi n công viên này thành n i
gi i trí cao c p. V y t i sao có nhi u nhà khoa h c, nhà qu n lý và c ng đ ng dân c
xung quanh ph n đ i nh v y?
Thông qua d án c i t o công viên Th ng Nh t, bài vi t phân tích nh ng v n đ c a quy
trình quy ho ch và quá trình ra quy t đ nh phát tri n so v i mô hình quy ho ch đ ng
thu n và minh b ch mà chúng ta cùng h ng t i.

2. C s đ c i t o công viên Th ng Nh t
a) C s c i t o theo mô hình nhu c u
V n đ quan tâm đ u tiên khi quy ho ch c i t o là ph i đánh giá hi n tr ng s d ng, xây
d ng quan đi m c i t o c n c theo hi n tr ng, c s lý thuy t và quan đi m c i t o.
i u này liên quan đ n nh ng khái ni m c n b n v công viên và, mô hình tính tóan v
nhu c u s d ng. Khi nh ng ý ki n ph n đ i đ n t ng i dân ngày càng t ng, chúng ta
th l p m t mô hình s b tính toán v nhu c u s d ng đ s d ng làm c n c c i t o.
V i quy mô l n và v trí trung tâm, công viên Th ng Nh t có đ i t ng s d ng r t đa
d ng. Thông th ng, nh ng ng i s d ng công viên đ c chia làm ba nhóm: th ng
xuyên, bán th ng xuyên, và không th ng xuyên v i c c u, s l ng m i nhóm ph
thu c vào đ c thù v v trí, v quy mô, c ng nh t ng quan v ch t l ng, d ch v c a
công viên này so v i các công viên khác trong khu v c.
Nhu c u đ n công viên đ nh k đ c coi là c a các c dân lân c n nh th giãn, t p th
d c bu i sáng, đi d o bu i chi u. ây là nhu c u khó ho c không th thay th đ c b i
c dân xung quanh không có đ a đi m khác đ th a mãn các nhu c u ngh ng i tái t o
s c kh e. C dân r t g n th ng đ n công viên th ng xuyên (3-4 l n trong 1 tháng
tr lên) b ng ph ng ti n thô s ho c đi b ; c dân xa h n đ n công viên ít th ng
xuyên h n (1-2 l n trong m t tháng tr xu ng hay còn g i là bán th ng xuyên).

2


Ngòai hai nhóm có tính đ nh k trên, công viên có quy mô l n nh công viên Th ng Nh t
còn đón khách không th ng xuyên nh khách du l ch và c dân t kh p n i trong thành
ph . H đ n đây không vì tính c p thi t ngh d ng th ng xuyên mà đ tham quan,
tham gia các ho t đ ng l h i có tính mùa v nh các tri n lãm cây c nh, ho t đ ng v n
hóa-ngh thu t t ch c ngòai tr i. Thông th ng nhóm này đ n t xa và do đó ph i s
d ng ph ng ti n giao thông ch không đi b . S l ng ng i đ n trong các d p nh v y
ph thu c vào n i dung s ki n đ c t ch c đây.
S d ng mô hình xác su t ng i s d ng công viên đ ngh d ng theo c ly, ta gi đ nh
nh 80% c dân trong bán kính đi b 500m (đi b 5-7’) s d ng công viên nh m t n i
ngh d ng th ng xuyên (1); v i bán kính t 500 - 1000m (đi b 10-15’) là 40% (2), và
bán kính 1000-2000m là 20%. (n u có công viên thay th thì chia đôi khu v c ch ng l n
có công viên khác). Áp d ng mô hình trên vào công viên Th ng Nh t, ta có di n tích
ph c v tính theo c ly c a c hai nhu c u th ng xuyên và bán th ng xuyên là 1778 ha
v i s ng i s d ng th ng xuyên t ng ng là g n 15 v n ng i thu c ba qu n
ng
a (g n 40%), Hai Bà Tr ng (g n 40%), và Thanh Xuân (g n10%), (xem mô hình bên
d i).

Hình 2: Mô hình nhu c u s d ng tính theo c ly

3


Bán kính 1000m

Bán kính
500m

B ng1: th ng kê dân s t ng ng v i mô hình nhu c u s d ng công viên làm n i
ngh d ng th ng xuyên và không th ng xuyên (dân s tính trên c s s li u
th ng kê n m 2003, t ng c c th ng kê)
Nhu
Di n
Tên ph ng
T l s
Dân s
c u
tích (ha)
d ng (%) (ng i)
173 Lê
i Hành, Bùi Th Xuân, Bách
80 41’718
Khoa (1/2), Ph ng Liên, Ph ng
Mai (1/3), Nguy n Du

Th ng
xuyên

T


c
(t
c

Không
th ng
xuyên
T ng c ng

ng
ng
ng
ng)

363 Tr n H ng o, Hàng Bài, C a Nam
(1/2), Ph m ình H , Ngô Thì Nh m,
Ph Hu ,
ng Nhân (1/2), C u D n,
Thanh Nhàn (1/2),
ng Tâm (1/2),
B ch Mai (1/4), Ph ng Mai (2/3),
Kim Liên, Trung T (1/2), Trung
Ph ng, V n Ch ng (1/3), Th Quan
(1/3).
536 17 ph ng c a 2 qu n
ng a và
Hai Bà Tr ng
1778 Hai Bà Tr ng (75%),
ng
a
(67%), Hoàn Ki m (60%), Thanh
Xuân (10%). Ba ình (7%)
1778 M t ph n dân s 05 qu n n i thành

40

46’431

88’149
20

59’397

147’546

i v i các d ch v đ c thù, nhu c u không th ng xuyên có th bao g m c dân c n i
thành v i bán kính lên đ n 10km. Tuy nhiên nhu c u này không n đ nh và không tính
theo c s đ n v mà tính theo s c ch a/thu hút c a t ng ho t đ ng ho c tính theo nhu
c u th hi u tiêu dùng.
Nh v y, nhóm s d ng s d ng công viên Th ng Nh t đ nh k là khá l n. Mô hình
t ng t
các qu c gia khác c ng cho th y h u h t các công viên đ u quan sát đ c nhu
c u s d ng công viên c a c dân đ a ph ng đ ngh d ng th giãn l n h n nhi u so
v i nhu c u c a khách du l ch ho c c dân xa đ n.
Dù vi c c i t o công viên Th ng Nh t ch a đ c đi u tra xã h i h c hay l y ý ki n c ng
đ ng, chúng ta v n có th tham kh o k t qu kh o sát nghiên c u l p quy ho ch t ng th
cho th đô Hà N i ti n hành n m 2005. S li u tính toán d a trên 20’000 m u ng u
nhiên t h gia đình Hà N i và vùng lân c n cho th y c dân Hà N i, nh t là khu v c
trung tâm r t thi u không gian đ đi b , th giãn, ngh ng i 1 ; trên 91% s dân đ c
ph ng v n đi u ki n ti p c n công viên, không gian xanh là quan tr ng ho c r t quan
tr ng trong cu c s ng c a h . Mong mu n c a h là có thêm ch ch i th ng xuyên cho

1

D th o Báo cáo chính, Haidep, trang 10-21 đ n 10-23, UBND thành ph Hà N i, 2006.

4


tr em là u tiên s m t trong các ti n nghi c n đ c nâng c p các công viên hi n có,
k đ n là các ch c n ng khác nh đi d o, sân t p th d c th thao và ch ngh ng i 2 .
D a vào mô hình trên, chúng ta có th đánh giá ch c n ng ngh d ng là n i tr i c a
công viên Th ng Nh t v i s l ng trên 15 v n có nhu c u ngh d ng đ nh k . i u tra
xã h i h c v nhu c u s d ng c ng cho th y đa s c dân Hà N i mong có thêm công
viên, đ ng d o ph c v nhu c u ngh d ng. Qua đó, chúng ta có th hi u t i sao có
c ng đ ng dân c b n kho n v vi c c i t o công viên Th ng Nh t nh v y.
b) C s c i t o the quan đi m c i t o
Công viên (t Hán-Vi t là gong yuan) có ngh a là v n công c ng, có m c đích t o l p
l i s cân b ng v t nhiên, c i t o vi khí h u, cung c p n i ngh ng i th giãn, h i ph c
s c kh e cho c dân trong khu v c và đô th nói chung. Theo t đi n bách khoa toàn th
ti ng Anh thì ch c n ng chính c a công viên (park) là ngh ng i, th giãn g n k t trên
n n t ng không gian t nhiên, không gian m v i cây xanh, v n hoa, m t n c, sân ch i
chung, khu v c c m tr i và các khu v c dành đ gi i trí mang tính h i ph c s c kh e
(recreation). Công viên là m t s n hàng hóa công đ c thù ph i đ c qu n lý ph c v l i
ích chung.
c thù c a công viên là t a l c trên đ t đai s h u chung và ph i m cho
công chúng đ c vào.
Bên c nh nhu c u dân c , c n c đ thi t k c i t o là khái ni m hay quan đi m và h
th ng giá tr . C n c này d a trên c s xác l p m i quan h c a công viên v i c đô th
trong m t t m nhìn lâu dài. Trên c s th c ti n v a qua, có th nói c i t o công viên
Th ng Nh t n m đâu đó gi a ba khái ni m (concept) khái quát nh sau:

2



Quan đi m th nh t cho r ng trung tâm thành ph thi u không gian xanh và t nh
l ng đ h i ph c s c kh e c ng đ ng. Công viên chính là khu ‘v n’ trung tâm
thành ph v i u tiên ph c v nhu c u ngh d ng, cân b ng sinh thái ph c v
cho môi tr ng quá thi u cây xanh, quá th a y u t ‘đ ng’ đ nhân dân ‘h i
ph c’ s c kh e.



Quan đi m th hai cho r ng trung tâm thành ph thi u bãi đ xe, thi u không gian
đa ch c n ng mà vi c khai thác qu đ t công viên hi n nay ch a hi u qu kinh
t . Vì v y c n t n d ng khai thác h p lý không gian ng m ho c m t s khu v c
đ ph c v khách du l ch và nhu c u gi i trí, t ng thu nh p và vi c làm, đáp ng
nhu c u gi i trí đa d ng và ngày càng t ng c a nhân dân, ti p c n h i nh p v i th
gi i thông qua các ho t đ ng v n hóa ngh thu t và d ch v có tính chuyên
nghi p, hi n đ i.



Quan đi m th ba cho r ng trung tâm thành ph c n khai thác m t cách hài hòa
không gian đa ch c n ng thì c n d n d n b sung m t s d ch v và ho t đ ng

Ngu n: Báo cáo quy ho ch t ng th (d th o s a đ i), Haidep, b ng 10-36, trang 10-22.

5


mang y u t ‘đ ng’ trên c s c c u ‘t nh’ là ch đ o hi n nay công viên; gi i
quy t hài hòa các m c tiêu, các nhóm nhu c u khác bi t trên c s nh ng đi u
ki n s n có, ph c v t t h n nhu c u thi t y u v s c kh e c a b n thân c ng
đ ng đ a ph ng và yêu c u phát tri n du l ch, phát tri n kinh t và s c kh e c ng
đ ng.
i v i khái ni m th nh t, vi c quy ho ch c i t o không thay đ i ch c n ng c a công
viên hi n nay mà chú tr ng ph c v tính cân b ng trong đ i s ng đô th . V i Hà N i,
đi u này th t có ý ngh a quan tr ng b i trên th c t , n m 2004, di n tích cây xanh bình
quân chung t i 9 qu n Hà N i là 0.9m2 3 . Di n tích này ch b ng 1/20-1/30 l n nh ng đô
th tiên ti n có môi tr ng s ng t t trên th gi i (London 27m2/ng i và New York là
29m2/ng i).
Các ph ng án c i t o s u tiên b sung các h ng m c n i vui ch i cho tr em và gia
đình, m t s ti n nghi nh nhà v sinh công c ng, qu n lý ch t ch môi tr ng v n hóa,
an ninh đ n i đây tr thành môi tr ng th giãn t t h n cho m i đ i t ng. Mô hình
th nh t không đòi h i đ u t thêm đáng k mà ch t p trung c i ti n cách th c qu n lý.
Làm sao cho đ n v có thêm đ ng l c, có th thêm thu nh p khi cho thuê m t b ng t
ch c các ho t đ ng v n hóa, l h i đ đ m b o ngu n thu ph c v l i ích công c ng.
ây là mô hình ph bi n c a các công viên trung tâm các đô th l n trên th gi i.
i v i khái ni m th hai, c n b sung cho công viên các ho t đ ng gi i trí và d ch v
cao c p có tính khám phá, th thách (mô hình công viên gi i trí ki u Disney land). Ý
t ng c a công viên lo i này là ph c v nhu c u gi i trí c a nhi u nhóm đ i t ng, đ c
bi t là tr em, thanh niên trong công viên. M c dù không có nhi u không gian yên t nh
nh ng công viên này c ng t o ra s thay đ i trong nh p s ng th ng ngày và c ng là m t
hình th c ngh ng i h p d n. Công viên gi i trí th ng đ t trung tâm các đô th nh v
tinh c a đô th l n, có ch c n ng chuyên làm du l ch. Trên th gi i c ng ch a có n i nào
đ t công viên gi i trí l n vào trung tâm đô th l n do s quá t i v giao thông và nhi u lý
do khác, đ c bi t là khi m i ng i c n s yên t nh đ l y l i cân b ng khi y u t đ ng đã
quá th a.
Mô hình th hai đòi h i vi c đ u t l n, có th quá s c ngân sách c a chính quy n đô th .
Chính vì v y thành ph Hà N i ch tr ng kêu g i v n đ u t t xã h i đ ph c v yêu
c u đ u t t p trung, qu n lý ch t ch b ng đ ng v n t nhân đ m b o hi u qu khai thác
cao h n đ u t công c ng. Khi đ u t l n, doanh nghi p th ng yêu c u u tiên khai
thác s d ng m t b ng nh khai thác th ng m i (đ c quy n) không gian và c nh quan
công viên (y u t r t thi u trung tâm Hà N i) đ làm các d ch v nh bãi đ xe, nhà
hàng cao c p trong không gian v n, siêu th đ k t h p ti m n ng khách hàng đi ch i
k t h p n u ng và mua s m. Mô hình th hai ít tính công c ng h n do ho t đ ng gi i trí
cao c p không n m trong di n hàng hóa thi t y u cho cu c s ng đòi h i ph i đ c chính
quy n h tr .
i t ng ph c v c a nhóm này có kh n ng chi tr cao có th chi tr
thêm đ đi xa h n.

3

Báo cáo cu i k d án nghiên c u quy ho ch t ng th Hà N i Haidep, 2006

6


i v i khái ni m th ba, vi c c i t o s tính toán b sung m t s h ng m c v i quy mô
nh t đ nh làm t ng c ng tính h p d n cho không ch thanh niên mà c các gia đình có tr
em nhi u đ tu i khác nhau đ c ngh ng i và gi i trí đa d ng h n. Tuy nhiên, nh ng
ho t đ ng nh v y không làm nh h ng đ n môi tr ng th giãn và tính ch t ngh ng i
mang tính t nh l ng, cân b ng c a công viên.
Mô hình th ba không yêu c u đ u t l n nh ng c ng c n đ u t nh t đ nh v i s b
sung m t s h ng m c vào các trang thi t b , ti n nghi s n có. Các ho t đ ng gi i trí
‘đ ng’ b sung vào m t s khu v c quy mô v a ph i s không c n đ n doanh nghi p
bên ngòai đ c quy n khai thác mà có th ch c n đ u th u m t s h ng m c c th . S
gia t ng h at đ ng đa d ng s d n t i b sung đáng k y u t còn thi u công viên này là
bãi g i xe, nhà v sinh công c ng, các khu v c ch i dành riêng cho tr nh và tr cùng
gia đình. Mô hình th ba c ng ít tính công c ng h n mô hình đ u tiên, nh ng nó là
ngu n thu b sung t i ch cho công tác qu n lý.
Vi c l a ch n khái ni m c i t o là quan tr ng, b i nó chi ph i các ph ng án thi t k .
i v i công viên Th ng Nh t, và quan đi m c a UBND thành ph Hà N i m i đây đã
kh ng đ nh khái ni m th 2 b lo i b . V n đ là UBND s l a ch n quan đi m nh th
nào đ đi u hòa các nhu c u tr c m t và lâu dài, gi i quy t các m i quan h đa chi u đ
ph c v đ c đa s nhân dân c ng nh ph c v nhu c u c c b c dân xung quanh. i u
này liên quan đ n quá trình ra quy t đ nh

3. Quá trình ra quy t đ nh
C s quy ho ch c i t o là y u t quan tr ng, xong t đ án đ n tri n khai còn m t y u t
không kém ph n quan tr ng là quá trình ra quy t đ nh. Trên th c t , quá trình ra quy t
đ nh v i nh ng d án l n luôn thu hút s quan tâm c a công chúng, nh ng công chúng
l i ít khi bi t quy trình ra quy t đ nh v ‘s ph n’ c a nh ng công viên h đang s d ng
di n ra nh th nào. S lo ng i r g đ ng sau nh ng đ xu t c i t o ‘vùng đ ng’ và ‘vùng
t nh’ có th d n đ n nh ng ‘hàng rào m i ng n cách giàu nghèo’ hay s bi n t ng c a
quá trình ‘x th t’ công viên Tu i tr hay v n thú Hà N i, gi ng nh KTS Thanh Bình
i h c Deakin, Australia 4 đã nêu là bi u hi n c a ng i dân không đ c rõ vai trò
tham gia c a mình. i u này ph i ch ng gây nên nh ng lo ng i đ c c nh báo t các
chuyên gia, các nhà qu n lý có nhi u n m thâm niên ngay t trong b máy hành chính
nhà n c nh TS Ph m S Liêm, nguyên Phó Ch t ch UBND thành ph và Th tr ng
B Xây d ng, TS. KTS. Tr n Ng c Chính, Th tr ng B XD, hay TS. ào Ng c
Nghiêm, nguyên Giám đ c S Quy ho ch Ki n trúc Hà N i cùng r t nhi u ‘cây đa cây đ
khác n a’. Chúng ta s phân tích quy trình làm quy ho ch và quy trình ra quy t đ nh
hành chính liên quan đ n l p và th c thi quy ho ch.
a) Quy trình quy ho ch
Có th nh n th y s h i t c a lo ng i trong l nh v c quy ho ch trên b t ngu n t hai v n
đ là b n ch t pháp lý c a quy ho ch quá trình l p quy ho ch.

4

Xem thêm bài có trên đ

ng d n sau: http://vietnamnet.vn/bandocviet/2007/01/658909/

7


Hi n nay quá trình làm quy ho ch h u h t các n c có n n kinh t th tr ng, dù có hay
không có tính ràng bu c, b t bu c ph i th c thi đ u ít nhi u l y s đ ng thu n hay s
tham gia c a c ng đ ng làm c n b n. Quy ho ch là m t ngành đ c thù có nhi u cách
hi u, nhi u ph ng án, l i đ ng ch m quy n l i r t nhi u bên nên n u không có c s
pháp lý ch t ch r t khó th c hi n. Tuy nhiên, m t khi c ng đ ng đã tham gia và có ý
ki n và đ c ki m soát thì nó tr nên có tính pháp lý (legitimacy) và d dàng tri n khai
h n b i nó d a trên ý chí c a đa s . Quy ho ch Vi t Nam sau Lu t Xây d ng n m
2004 và Ngh đ nh 08-2005 c a Chính ph c ng đã quy đ nh khi l p quy ho ch chi ti t
ph i có s tham gia c a c ng đ ng. Tuy nhiên, quy đ nh này lu t Xây d ng r t chung
chung, k c v n b n d i lu t là Ngh đ nh c ng ch yêu c u UBND c p huy n t ch c
l y ý ki n v ‘nhi m v quy ho ch chi ti t’ thông qua ‘đ i di n t dân ph ’ và ‘ y ban
nhân dân c p xã’ (kh an 2, đi u 22, Ngh đ nh 08/2005/N /CP).
Trong khi đó, lu t quy ho ch c a các qu c gia khác ví d nh Anh, Th y đi n, Hoa K
r t coi tr ng quá trình tham gia c a c ng đ ng và quy đ nh chi ti t, ch t ch quá trình l y
ý ki n bao g m c th i h n, n i dung, và giám sát k t qu l y ý ki n c ng đ ng. Do m i
qu c gia có m t h th ng lu t pháp riêng d a trên đ c thù c a t ch c chính quy n đ a
ph ng và h th ng hành chính nên khó có th so sánh m t cách đ y đ . D i đây là
m t mô hình quy ho ch c i t o công viên v i s tham gia c ng đ ng m t cách th c ch t
t i h t h t Fairfax, ti u bang Virginia, Hoa K :

8


Phân tích đ a
đi m

Tham kh o quy trình quy ho ch c i t o
công viên Fairfax, Virginia, Hoa K

Thông tin v
đ a đi m
Xây d ng
l a ch n
H i th o
chuyên gia

Ghi chú:
T v n th c
hi n

Xây d ng
ph ng án
Nghe ph n h i
v ng m c
Tri n lãm
l y ý ki n

C ng đ ng
tham gia

D th o s a
đ i

Quy n l c
quy t đ nh

Thông qua,
quy t đ nh

Thông th ng, nh ng mô hình nh trên th
gia c a c ng đ ng:

ng có sáu tiêu chí đ đ

c coi là có s tham



c ng đ ng và cá nhân b đi u ch nh b i quy ho ch đ c tham gia tr c ti p, không
c n ph i thông qua đ i di n m i đ c có ý ki n (khác v i quy đ nh Vi t Nam
hi n nay);



‘v n đ ’ (problem) t c là lý do c n c i t o đ c xây d ng trên c s tham kh o ý
ki n t c ng đ ng (đi u này ta không quy đ nh rõ mà g p vào nhi m v quy
ho ch chi ti t),



Ý đ m c tiêu c i t o (concept) ph i đ c l y ý ki n c a c ng đ ng (đi u này ta
không quy đ nh rõ mà g p vào nhi m v quy ho ch chi ti t);



Các ph ng án so sánh c i t o (alternatives) ph i đ
đ ng xét duy t l a ch n (Vi t Nam không quy đ nh);



Sau khi d th o ph ng án đ c ch n ra (draft plan), c ng đ ng đ c quy n có
các ý ki n ph n h i đ đóng góp và nó ph i đ c ph n ánh khi trình duy t cu i
cùng (Vi t Nam không quy đ nh).

c l y ý ki n tr

c khi h i

9




Các quy trình trên có th i h n và k ho ch c th , cách th c l y ý ki n c th đ
đ c ng đ ng cho ý ki n (Vi t Nam không quy đ nh).

Có th nói các n c phát tri n l a ch n cách th c đ th ch hóa ph ng án quy ho ch
c a h d a vào nguyên t c đ ng thu n và minh b ch. M i qu c gia và h th ng quy
ho ch có cách l a ch n khác nhau đ quy ho ch c a mình có tính pháp lý (legitimacy).
Tr c kia h th ng quy ho ch c a Vi t Nam ch c n H i đ ng nhân dân và y ban nhân
dân thông qua, phê duy t là có giá tr pháp lý (th c ra là ph i thông qua c t nh y ho c
thành y), còn hi n nay là có thêm s tham gia c a c ng đ ng. So sánh trên cho th y đ
quy ho ch Vi t Nam có s tham gia c a c ng đ ng nh
các qu c gia phát tri n còn là
m t quá trình lâu dài.
Tuy nhiên, n u không xác đ nh đây là con đ ng đi t i thì ngay d án công viên Th ng
Nh t đã xu t hi n nh ng quan ng i v quá trình l p quy ho ch. Th nh t, trong cu c h p
trình bày ph ng án c i t o, ý ki n t c ng đ ng và các nhà khoa h c h i v c s c a
vi c quy ho ch có d a trên đi u tra xã h i h c v nguy n v ng c a nh ng ng i đang s
d ng không (c s th c ti n). Th hai, v ý t ng ch tr ng c i t o, m i ng i đã th c
m c th nào là ‘thi t k c nh quan hi n đ i’, quan đi m này xu t phát t đâu (quan đi m
c i t o). Th ba, ph ng án c i t o v i c s phân chia vùng đ ng và vùng t nh là gì, t i
sao đ án c i t o không xây d ng các ph ng án l a ch n riêng bi t theo quan đi m đ
đánh giá. Có th nói d án công viên Th ng Nh t là m t li u thu c th cho quy trình làm
quy ho ch v i s tham gia c a c ng đ ng hi n nay.
b) Quá trình ra quy t đ nh
Trong giai đo n tr c, các d án phát tri n n m trong ch ng trình k ho ch s đ c
thông qua nhanh chóng. V n đ ch m tr th ng n m các gi i pháp k thu t và thu x p
tài chính đ đ u t . Tuy nhiên, trong giai đo n hi n nay, d án thông qua đ c hay
không l i ph i xét t i góc đ nó s đem l i cho ai, có cho đa s không hay ch cho m t
nhóm, và c ng có th m t nhóm l i ích nh t đ nh ch u thi t h i. V b n ch t, đây là bài
toán l i ích nhóm 5 . Thông th ng, c ch dân ch đòi h i s cân nh c l i h i đ c gi i
quy t công khai t i ngh tr ng. M i đ xu t phát tri n hay h n ch phát tri n đ c m
x và ph n bi n công khai t i h i đ ng thành ph , v i m i đ i bi u dân c lên ti ng b o
v cho các nhóm l i ích h đ i di n, ví d các c ng đ ng, các ngành, gi i nh t đ nh.
Trên lý thuy t, d án thông qua có ngh a là ng i đ xu t ph i thuy t ph c đ c đa s v
l i ích cho nhóm c a mình đ c chia s chung v i xã h i, và ch ng minh r ng nó t t h n
các ph ng án khác trong th i đi m đó.
T th p niên 80 th k tr c t i nay, đô th t i các n c phát tri n đã thay đ i t m t
chi u sang đa chi u. Chính quy n đô th không đ s c, không c n thi t, và không hi u
qu n u t mình làm h t m i vi c. Nh ng vi c chung đ c doanh nghi p và c ng đ ng
chia s và chính quy n gi vai trò trung tâm đ đ nh h ng và giám sát. Khái ni m qu n
lý (management) đ c thay b ng đi u hành và ph i h p (governance). Doanh nghi p

5

Xem thêm bài l i ích nhóm c a NCS Nguy n An Nguyên
nh t đ ng link này.

đ i h c Rice, US, đã đ ng trên tu i tr ch

10


(đ i di n cho t b n) luôn luôn ph i liên minh v i quy n l c chính tr đ kinh doanh sinh
l i. Liên minh này đ c tác gi Elkin 6 (1987) và Stone (1993) g i là m t th ‘đ nh ch
đô th ’ (urban regime).
nh ch này ra đ i cùng v i s t ch c a chính quy n đô th v
r t nhi u m t và đ ng th i là trách nhi m n ng h n. V i trách nhi m đó, chính quy n đô
th r t c n ngu n tài chính d i dào và c ng ph i th ng m i hóa các ho t đ ng c a nó
m t ph m vi nh t đ nh. S liên minh là hai chi u b i các doanh nghi p d i dào ngu n ‘t
b n’ c n quy n l c, còn thì chính quy n đô th c n ‘liên minh’ v i các doanh nghi p đ
ki m ti n chi tr cho các ho t đ ng c a h . Khi doanh nghi p càng m nh, m i quan h
này càng ch t ch , th m chí là chính quy n còn ph thu c vào m t s doanh nghi p.
Tuy nhiên v n đ n m đ nh ch này đ c ki m soát ra sao. Nhìn chung, không ai có
th đi u ch nh các liên minh gi a các doanh nghi p và các chính tr gia hay ng viên ti m
n ng b i đó là l a ch n c a cá nhân, theo quan h và s thích riêng không b đi u ch nh
b i lu t hành chính. Tuy nhiên, v nguyên t c ch có m t cách duy nh t là minh b ch hóa
quá trình ra quy t đ nh đ m i d án t gi i trình (accountability) cho ng i ch c a đô
th là nhân dân thông qua c ch đ i di n là h i đ ng thành ph (city council) và công
lu n (public). Trên nguyên t c này, các nguyên t c th ng l ng đ đ n bù cho d án
phát tri n hay không cho phát tri n đ c công khai. Quá trình th ng l ng có th đ c
gi kín, song k t qu th ng l ng ph i đ c công b chi ti t đ công lu n giám sát.
Nhìn ra bên ngòai, trong giai đo n đ u chuy n đ i Trung Qu c, khi th ch c còn nh
h ng quá l n thì vi c ra quy t đ nh sau ‘các cánh c a đóng kín’ 7 đôi khi có th d n t i
nh ng quy t đ nh t t; tuy nhiên, n u ti p t c duy trì nó thì qu là s c u may. Trong l nh
v c ki m soát phát tri n đô th , các h c gi nh Xu J., Ma, L. đã phân tích nh ng bài h c
v nh ng d án đ c quy t đ nh theo ki u này, d n đ n vi c chính tr hóa nh ng v n đ
thu c v hành chính ho c k thu t. V i b n ch t tùy nghi (discretion) c a các c quan
ki m soát quy ho ch và tính linh đ ng (flexibility) c a ph ng án quy ho ch, nh ng h u
qu có th trông th y đ c c a h th ng ki m soát quy ho ch thành ph Qu ng Châu
hay nhi u đô th c a Trung Qu c là t các tuyên b m c tiêu cho đ n hi n th c là khác
xa nhau 8 . Hi n nay, d th o lu t quy ho ch m i c a Trung Qu c c ng đã nh n m nh
ph ng pháp làm quy ho ch t d i lên và yêu c u minh b ch trong quá trình ra quy t
đ nh.
Vi t Nam, KTS Thanh Bình c ng đã l y ví d v các doanh nghi p không công
b rõ ràng nh ng ‘quà t ng’ cho thành ph và c dân đ a ph ng trong các d án nâng

Elkin Steven, Stone Clarence và nhi u tác gi khác đã xây d ng lý thuy t v đ nh ch đô th (urban
regime) s d ng cách ti p c n kinh t chính tr đ mô t quan h liên minh gi a quy n l c chính tr và
quy n l c t b n, gi a chính quy n và các nhóm l i ích bao g m c c ng đ ng trong các ho t đ ng kinh t
và xã h i trên đ a bàn đô th . Xem thêm trong ‘Cities and the regime in America, Elkin S., 1987, Chicago
University Press; Urban regimes and capacity to govern: a political economy approach, Stone C., Journal of
Urban Affairs, Vol 15, 1993.
6

7

Thu t ng ch vi c ra quy t đ nh kín, không công khai.

8

Xem thêm Xu, J., the changing role of land use planning in the land-development process in Chinese
cities: the case of Guangzhou, Third World Planning Review, vol 23, issue 3, 2001; Economic reforms,
urban spatial restructuring, and planning in China, Ma, J.L.C, Progress in planning, vol 61, issue 3, 2004.

11


c p công viên, và khi d án tri n khai, v i lý do thi u ti n, tr
b qua khi s đã r i.

t giá, các h ng m c này b

Nh ng quy t đ nh quan tr ng v phát tri n đô th
Hà N i (và các đô th khác) nhìn
chung đ c xem xét và quy t đ nh b i th ng v Thành y, H i đ ng Nhân dân và y
ban Nhân dân. Nh ng quy t ngh t p th có u đi m tránh đ c nh ng sai sót t m t
phía hay l i ích c c b nh ng đôi khi c ng bó bu c nh ng sáng t o và quy t đoán trong
đi u hành. Xu h ng đ i m i c a Chính ph hi n nay là đ cao trách nhi m cá nhân và
tôn tr ng ý ki n t p th .
i v i l nh v c phát tri n đô th , đ cao trách nhi m đây có l
là trách nhi m gi i trình. C th là v n đ làm sao hoàn thi n c ch đ m b o đ các d
án đ c m x m t cách minh b ch tr c H i đ ng, (h u nh ) không thiên v và đ t l i
ích chung, l i ích lâu dài lên trên l i ích nhóm và l i ích tr c m t.

4. K t lu n
Quy trình l p, xét duy t quy ho ch đ đ m b o tính ph c v , tính minh b ch và đ ng
thu n là c s đ nhân dân dân th c hi n quy n tham gia đóng góp, khi nhân dân là ng i
ch , ng i s d ng các công trình có tính công c ng và tính xã h i cao nh công viên.
Khi m t khách hàng vào quán c t tóc, ng i th tr c khi c t c n ph i h i xem ng i
đ c c t mu n b tóc c a mình nh th nào. N u yêu c u rõ ràng là không h p lý, ng i
c t tóc s h ng d n và nh ng c ng s đ a ra m t s m u đ ng i ch c a mái tóc l a
ch n. Khi đã ch n xong ki u, ng i c t tóc c ng c n trao đ i s làm th nào đ có đ c
ki u nh ý mu n. Trong quá trình làm, ng i ch c ng c n theo dõi và s a đ i nh ng
khi m khuy t cho đ n khi hòan thi n. Chính quy n đô th đ c t ch c đ gi i quy t
nh ng v n đ
c p đ toàn đô th , liên khu v c, có liên quan m t thi t đ n đông đ o c
dân, có tính thi t y u cho s t n t i và phát tri n đô th . Ng i dân luôn mong mu n
chính quy n c a mình ph c v nhân dân nh ng i th c t tóc v i khách hàng, v i nhân
dân là ng i ch đích th c c a tác ph m c a công tác qu n lý đô th .
Bài vi t này không nh m m c đích ng h hay phê phán m t quy t đ nh c th mà nh m
cung c p thông tin cho nh ng ng i quan tâm c khía c nh chuyên môn và qu n lý.
Hy v ng r ng nh ng thông tin này giúp các nhà qu n lý tham kh o và hòan thi n h n n a
quy trình l p, xét duy t quy ho ch và ra quy t đ nh ki m soát phát tri n Hà N i c ng
nh
Vi t Nam, h ng t i m t h th ng quy ho ch đ ng thu n, nâng cao giá tr pháp lý
c ng nh minh b ch c a h th ng th ch nói chung. Trong d li u s d ng đ tính toán
còn có m t s y u t ch a đ y đ do thông tin thu th p t nhi u ngu n ch a chính th c.
B n thân tác gi c ng không tham d và nghe thuy t trình c a đ i di n S Quy ho ch
Ki n trúc v d án quy ho ch c i t o công viên này nên có th nh ng thông tin khai thác
qua internet ch a đ y đ và h n ch .
Nguy n Ng c Hi u, NCS qu n lý đô th ,

i h c t ng h p London

London, 21/08/2007
(bài đã đ ng trên t p chí Ng

i Xây d ng, s tháng 9 n m 2007)

12



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×