Tải bản đầy đủ

Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần âm nhạc địa phương

Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do lí luận:
Như chúng ta đã biết âm nhạc là một loại hình nghệ thuật luôn gắn liền
với đời sống lao động tình cảm của con người, là món ăn tinh thần không thể
thiếu trong đời sống của mỗi chúng ta.
Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc
trong đó, việc đưa âm nhạc địa phương vào giảng dạy cho học sinh tiểu học lại
càng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong bối cảnh các thế lực thù địch, các phần
tử phản động đã, đang và tiếp tục dùng mọi âm mưu, thủ đoạn để đưa các loại
văn hóa bạo lực, đồi trụy...để truyền bá lối sống thực dụng, làm cho giới trẻ Việt
Nam sống không có lý tưởng, ích kỷ và trụy lạc, làm cho họ lãng quên các làn
điệu dân ca, các trò chơi dân gian, các nét văn hóa đặc trưng của dân tộc.
Vì vậy, đưa âm nhạc địa phương vào các hoạt động trong nhà trường như
giảng dạy trong chương trình âm nhạc hay các hoạt động ngoài giờ lên lớp, các
hoạt động văn nghệ, hội thi, câu lạc bộ… sẽ làm các em học sinh bớt đi những
căng thẳng, mệt mỏi sau những giờ học tập văn hóa trên lớp, giúp cho các em có
thêm vốn hiểu biết về các giai điệu dân ca của địa phương Đăk Lăk, thêm yêu
thích và tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ trong và ngoài nhà trường.

2. Lý do thực tiễn:
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ, nơi có nắng gió đại
ngàn, chim chóc, muông thú, nơi có muôn vàn nét văn hóa đặc sắc như các lễ
hội đua voi, cồng chiêng, mừng lúa mới... Chính vì những nét văn hóa đặc biệt
đó Sở Giáo dục và Đào tạo Tỉnh Đăk Lăk đã đưa chương trình học hát địa
phương xen vào chương trình học hát chính thức, việc đưa phần âm nhạc địa
phương vào chương trình học giúp các em hiểu thêm về các nét văn hóa đặc sắc
qua đó giúp các em thêm yêu mảnh đất quê hương nơi các em sinh ra và lớn lên.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Khả năng âm nhạc của học sinh tiểu học có sự phát triển rõ rệt và khác biệt
từ lớp 1 đến lớp 5.Ví dụ: học sinh lớp 1, 2 trí nhớ còn hạn chế, các em khó học
thuộc những bài hát có lời ca tương đối dài hoặc có nhiều lời ca. Đến lớp 3,4,5
khả năng ghi nhớ của học sinh đã được nâng cao hơn so với giai đoạn trước.
Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh rất khác biệt, mỗi lớp thường có cả
những em học khá giỏi, trung bình và học yếu. Cũng có những học sinh có năng
khiếu ở mặt này nhưng lại yếu ở mặt khác, ví dụ: hát đúng về cao độ thì lại chưa
vững về trường độ, có khả năng gõ đệm tốt nhưng lại chưa vận động phụ họa
theo bài hát được. Đa số các em học sinh có khả năng hát kết hợp các hoạt động
khác như: vận động theo nhạc, gõ đệm, tham gia trò chơi… Hứng thú, sở thích
âm nhạc của học sinh hoàn toàn không giống nhau, cảm nhận về âm nhạc của
các em cũng có sự khác biệt rõ rệt.
Chương trình âm nhạc địa phương Đăk Lăk đã được đưa vào chương trình
học cho học sinh tiểu học khoảng hơn 2 năm nay. Tuy nhiên, tôi nhận thấy một
số em vẫn còn chưa hát đúng và chưa thể hiện đúng ý nghĩa của các bài hát, các
em chưa thực sự thích hát các bài hát địa phương của Tây Nguyên. Cho nên tôi
đã đưa vào thử nghiệm một số phương pháp giúp học sinh học tốt âm nhạc địa
phương trong trường Tiểu học nhằm giúp các em hát tốt các bàt hát địa phương
của Đăk Lăk, đồng thời giúp các em hiểu biết thêm về các nét văn hóa đặc biệt
của người Tây Nguyên.
3. Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu một số phương pháp giúp các em học tập tốt âm nhạc địa
phương Đăk Lăk.
4. Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh trường tiểu học Trần Quốc Toản. Năm học 2018 - 2019
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Việc dạy hát các bài hát địa phương nhằm phát triển năng lực nhận thức
của học sinh, học mỗi bài hát giúp các em biết thêm về một nội dung, về tác giả


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

hoặc đặc điểm riêng của người dân Tây Nguyên. Sự phong phú về mặt chủ đề,
giai điệu mang tính đặc trưng của các dân tộc như: Ê Đê, Ba Na, Gia – Rai…,
các bài hát địa phương cũng giúp học sinh thêm hiểu biết về cuộc sống, phong
tục, tập quán và nét văn hóa đặc trưng của người dân ở Tây Nguyên. Bên cạnh
đó, dạy các bài địa phương còn phát triển năng lực ngôn ngữ, lời ca làm vốn
hiểu biết của học sinh trở nên phong phú và sinh động hơn. Đồng thời các em
còn biết được các điệu nhảy, múa đặc trưng riêng của các dân tộc thiểu số ít
người sống ở Tây Nguyên.
Việc học tốt phần Âm nhạc địa phương không chỉ giúp các em phát triển
khả năng âm nhạc mà còn làm các em thêm yêu quí mảnh đất nơi mình sinh ra.
Giúp các em phát huy và bảo tôn những nét văn hóa đặc sắc của người Tây
Nguyên, góp phần xây dựng một đất nước ngày càng giàu mạnh sánh vai với các
cường quốc năm châu.
PHẦN THỨ II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lý luận của vấn đề:
.

Thông qua quá trình giảng dạy bộ môn Âm nhạc nói chung và Âm nhạc

địa phương nói riêng tôi nhận thấy điều đầu tiên là giáo viên và học sinh cần
xác định mục đích, nhiệm vụ và giá trị của môn học này một cách đúng đắn và
cụ thể, phải hướng cho các em thấy việc dạy và học tốt môn Âm nhạc đối với
các em là điều cần thiết, qua sự nhận thức đúng đắn đó của học sinh mới giúp
cho giáo viên giảng dạy bộ môn Âm nhạc đạt hiệu quả cao được.
Theo phân phối chương trình và biên soạn cho nên các tiết âm nhạc địa
phương thời gian học còn ngắn cộng thêm sự phát triển trí tuệ của các em chưa
hoàn chỉnh, tâm lý chưa ổn định nên ở lứa tuổi này các em rất dể thuộc nhưng
lại rất hay quên. Tiết trước dạy các em nhưng tiết sau hỏi lại thì các em đã quên,
mà trong khi đó không có tiết ôn tập dành cho các tiết âm nhạc địa phương.
Theo quy định của Bộ giáo dục và Đào tạo, Âm nhạc địa phương là các
tiết nằm xen trong tiết học chính khóa, đồng thời thực hiện Công văn số


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

1229/SGDĐT – GDTH về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2018 –
2019, quyết định 558/QĐ của Sở giáo dục và đào tạo Đăk Lăk về việc hướng
dẫn thực hiện tài liệu dạy học địa phương tỉnh Đăk Lăk. Nhà trường đã có kế
hoạch chỉ đạo đưa phần Âm nhạc địa phương giảng dạy trong năm học 20182019. Việc đưa âm nhạc địa phương vào phần học hát nhằm giáo dục học sinh
có được những tình cảm tốt đẹp, cảm nhận được vẻ đẹp của các bài hát về địa
phương Đăk Lăk, giúp các em thêm yêu thích âm nhạc, có khả năng tham gia ca
hát ở trong và ngoài trường học.
2. Thực trạng vấn đề:
Trường Tiểu học Trần Quốc Toản là một trường nằm trên địa bàn thuộc xã
Bình Hòa. Nhà trường đã có phòng học âm nhạc chuyên biệt, đầu tư một số
trang thiết bị phục vụ cho học âm nhạc như đàn Organ, kèn Melodion, nhạc cụ
gõ: thanh phách, song loan...Có máy tính, máy chiếu phục vụ dạy học. Nhà
trường có kết nối mạng Internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông tin phục vụ
giảng dạy. Ban Giám Hiệu nhà trường cùng các giáo viên đã có sự quan tâm
nhiều cho môn học Âm nhạc. Các em học sinh ngoan và rất yêu thích say mê
học âm nhạc.
Theo hướng dẫn của Sở Giáo dục tỉnh Đăk Lăk và Phòng Giáo dục Đào
tạo việc đưa âm nhạc địa phương vào chương trình học được thực hiện từ những
năm học trước, nhưng các bài hát địa phương là do giáo viên tự lựa chọn, tìm
tòi. Cho tới đầu năm học 2018 – 2019 đã chính thức phát hành tập tài liệu dạy –
học âm nhạc Tỉnh Đăk Lăk, các bài hát cũng được giới thiệu, qui định cho từng
lớp học.

Tuy nhiên khi trực tiếp giảng dạy tôi cũng gặp phải một số khó khăn như
chưa có nhạc cụ phục vụ cho việc dạy học âm nhạc địa phương như: Chiêng
Đing, Đàn Tơ – Rưng, Chiêng Gram. Các em chưa thích học các tiết âm nhạc
địa phương, hát chưa chính xác các ngũ cung của dân ca Tây Nguyên, luyến, láy,


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

hát chưa chuẩn về giai điệu, cả về cao độ và trường độ. Các em học sinh còn rụt
rè, chưa mạnh dạn khi thể hiện các bài hát địa phương.
Vậy để học sinh hát đúng giai điệu, lời ca các bài hát dân ca của địa
phương Đăk Lăk, các em hứng thú với việc học các bài hát địa phương, nắm
được một số đặc trưng cơ bản của để hát tốt các bài hát địa phương Đăk Lăk tôi
đã mạnh dạn thực hiện một số phương pháp như sau:
III. Các phương pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Phương pháp 1: Cách dạy các bài hát dân ca địa phương Đăk Lăk:
Theo phân phối và sự hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đăk
Lăk các bài hát hát địa phương đưa vào giảng dạy trong chương trình dạy học cụ
thể như sau:
Lớp 1:
Tuần 17: Học hát: Bài Đến trường ( Dân ca Ê Đê )
Tuần 31: Học hát: Bài Chiriria ( Dân ca Ê Đê )
Lớp 2:
Tuần 12: Câu chuyện âm nhạc: Câu chuyện về chiếc trống H’ Gơr.
Tuần 33: Học hát: Bài Em đi đến trường ( Đồng dao Hrê )
Lớp 3:
Tuần 17: Học hát: Bài Vui mùa mai vàng ( Dân ca Ba Na )
Tuần 32: Học hát: Bài Dòng suối buôn em ( Từ Đức Minh ). Câu chuyện
âm nhạc: Y Mon – Nghệ sĩ của buôn làng.
Lớp 4:
Tuần 15: Học hát: Bài Lên nương ( Dân ca Gia Rai ). Câu chuyện âm
nhạc: Nghệ sĩ Vũ Lân với cây sáo vỗ.
Tuần 32: Học hát: Bài Đêm trăng trên buôn mới ( Kpa Ylăng )


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Lớp 5:
Tuần 16: Học hát: Bài Âm vang tiếng cồng buôn em (Nguyễn Ngọc Châu)
Tuần 32: Học hát: Bài Buôn Ma Thuật quê hương em ( Huỳnh Ngọc La
Sơn ). Câu chuyện âm nhạc: Cồng chiêng Tây Nguyên – Kiệt tác văn hóa nhân
loại.
Các bài hát nằm trong biên soạn của tài liệu dạy – học Âm nhạc địa
phương tỉnh Đăk Lăk. Ngoài những bài hát bài hát mà các tác giả viết về Tây
Nguyên còn có rất nhiều bài hát dân ca của các dân tộc sống ở Tây Nguyên. Cho
nên, trước hết giáo viên phải giúp các em cảm nhận được cái hay qua giai điệu
của từng bài hát. Các bài hát dân ca địa phương Đăk Lăk lời bài hát thường khó
hát và khó nhớ hơn vì vậy khi hướng dẫn các em thực hiện giáo viên có thể vừa
kết hợp nhạc cụ chiêng Đinh hoặc sử dụng đàn Organ mô phỏng tiếng đàn Tơ –
Rưng. Như vậy sẽ giúp các em dễ hát và nhanh nhớ lời hơn. Các quãng âm của
các bài dân ca cũng rộng hơn vì vậy giáo viên cần làm mẫu cụ thể kết hợp với
nhạc cụ. Đồng thời hướng dẫn cho các em so sánh các ngũ âm của từng loại dân
ca khác nhau.
Để thực hiện dạy các bài hát địa phương một cách có hiệu quả giáo viên
cần xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học và được chuyên môn nhà trường
phê duyệt nội dung. Nắm vững và thực hiện qui trình dạy một bài hát dân ca cần
thực hiện theo các bước như sau:
Bước 1: Giới thiệu bài hát:
Về áp dụng những kĩ thuật trong dạy các bài hát dân ca địa phương Đăk
Lăk ở bước giới thiệu bài hát, tôi thường dùng bản đồ, tranh ảnh để giới thiệu vị
trí địa lý và đời sống của các đồng bào dân tộc ở Tây Nguyên. Việc sử dụng hình
ảnh trực tiếp sẽ hấp dẫn học sinh và mang lại cho các em nhiều kiến thức bổ ích.
Giáo viên cũng cần phải giới thiệu và giải thích được cho học sinh về làn điệu và
xuất xứ của bài hát mà các em đang được học. Ngoài ra, giáo viên có thể cho các
em xem một số video có các điệu múa đặc trưng của dân tộc ở Tây Nguyên, một


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

số nhạc cụ hoặc nét văn hóa đặc trưng của dân tộc đó sau đó dùng lời để giới
thiệu vài nét ngắn gọn về bài hát, nội dung, xuất xứ hoặc một số nét về tác giả
soạn lời cho làn điệu mà các em đang học.
Ví dụ: Ở tiết 17, khi dạy bài hát “ Vui mùa mai vàng” dân ca Ba Na, tôi đã
sử dụng máy chiếu cho các em quan sát và nêu vị trí trên bản đồ những nơi sinh
sống chủ yếu của người Ba Na như tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đăk Lăk. Cho các
em xem hình ảnh về người dân tộc Ba Na, đàn Tơ – rưng của người Ba Na, giới
thiệu thêm cho các em biết vị anh hùng Đinh Núp thường gọi là Anh hùng Núp
cũng mang dòng máu của người dân tộc Ba Na.

Hình ảnh về người dân tộc Ba na


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Đàn Tơ – rưng của người Ba na

Đinh Núp ( 1914 – 1999) là người dân tộc Ba na
Bước 2: Nghe hát mẫu:


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Giáo viên sẽ là người trực tiếp trình bày bài hát địa phương kết hợp đàn
giai điệu của bài hát. Sưu tầm băng đĩa hình, thông tin trên mạng Internet để cho
các em xem các bài hát trên đĩa hình, giới thiệu cho các em biết được về trang
phục và động tác múa hát đặc trưng của các đồng bào dân tộc sống Tây Nguyên.
Ví dụ: Khi dạy bài hát: “Lên nương” sau khi hát mẫu giáo viên cho các
em xem một vài động tác múa của dân tộc Gia Rai, cho học sinh xem hình ảnh
trang phục của dân tộc Gia Rai.

Trang phục nam, nữ của người Gia Rai
Bước 3: Tìm hiểu bài hát, giải thích từ khó, đọc lời ca:
Trước khi học hát, giáo viên giới thiệu về cao độ, trường độ, thang âm có
trong trong bài. Chia bài hát thành những câu hát ngắn, giáo viên hướng dẫn,


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

đánh dấu chỗ cần lấy hơi, những chỗ luyến, láy, giải thích các từ khó, các từ
đệm, từ địa phương...
Ví dụ: Giải thích một số từ ngữ mang tiếng địa phương trong bài hát để
học sinh hiểu được nội dung, ý nghĩa của các từ như: Trong bài hát “Hái rau” –
Dân ca Ê Đê từ lá eng, rau hia, rau poong, rau pang: một số lá, rau ở Tây
Nguyên, mí: mẹ…
Bước 4: Khởi động giọng:
Trước khi học hát các dân ca địa phương của Đăk Lăk, giáo viên cho học
sinh khởi động giọng bằng cách đọc thang âm là ngũ cung của dân ca Tây
Nguyên để các em biết được sơ lược về âm hưởng của bài dân ca, có thể cho các
em luyện tập hơi thở với các nguyên âm a, u, ô, i
Ví dụ: Khi dạy bài hát “Chi ri ria” – Dân ca Ê Đê tôi sẽ cho học sinh
luyện thanh theo điệu trưởng với các ngũ cung Rê – Sol – La – Si – Rê theo
nguyên âm a. Việc sử dụng mẫu âm này vừa giúp học sinh bước đầu được nghe
âm hưởng của bài hát, ngoài ra còn giúp các em được tiếp xúc với ngũ cung của
dân ca Ê Đê để học bài hát dễ dàng hơn.
Bước 5. Dạy hát:
Với nhiều đối tượng khác nhau có thể hát đúng cao độ, trường độ đã khó,
để các em biết thể hiện tình cảm và các một số chỗ luyến, láy, lướt, ngân dài lại
càng khó hơn. Điều này yêu cầu người giáo viên phải hướng dẫn kĩ cho học sinh
hát được chuẩn xác các bài hát dân ca Tây Nguyên, từ đó có những kỹ năng ca
hát nhất định.
Khi tập hát từng câu, giáo viên nên hạn chế dùng đàn diễn đạt mà cần phải
hát mẫu nhiều hơn (nghĩa là phải diễn đạt bằng chính giọng hát của mình) để
giúp học sinh hát đúng những chỗ khó, tiếng luyến láy, ngân nghỉ, âm vực khó,
cũng như thể hiện sắc thái đặc trưng của bài hát.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Ở một số câu hát cần sự luyến, láy, lướt, ngân thì giáo viên dành nhiều
thời gian tập luyện hơn. Sau khi giáo viên hát mẫu xong, có thể cho một số em
hát tốt, có năng khiếu hát lại, nếu có chỗ chưa đúng thì sửa luôn để cả lớp cùng
nghe và nhận biết. Cũng vì có câu hát dài ngắn không đều, nên khi dạy từng câu,
có những câu phải dạy khá kĩ các em mới hát đúng giai điệu, cũng như những
tiếng hát luyến.
Ví dụ: Bài Đến trường, câu hát “ Nắng ban mai trên làng buôn em,em
tung tăng theo bạn đến trường” là câu hát dài và có tiếng hát lướt : “làng” tôi
thường cho học sinh tập hát nhiều lần, kĩ hơn so với các câu khác. Ngoài ra, tôi
cũng hướng dẫn các em cách lấy hơi 2 lần, lần 1 ở đầu câu và lần 2 ở giữa câu
hát.
Khi dạy hát, để nghe các em hát như thế nào và sửa sai giáo viên không
hát cùng với học sinh. Lúc các em hát lại câu hát thì giáo viên đệm đàn và lắng
nghe để sửa sai và sửa những chỗ chưa đúng các em.
Trong quá trình tập hát giáo viên cần luôn nhắc nhở các em thể hiện đúng
tính chất, sắc thái, tình cảm của bài hát, làn điệu dân ca. Hướng dẫn các em tư
thế ngồi hát và cách lấy hơi, mở khẩu hình.
Bước 6. Luyện hát:
Sau khi đã học bài hát giáo viên cho các em ôn luyện bài hát vừa được
học. Điều này không chỉ giúp cho học sinh nhanh thuộc bài, hát chính xác mà
còn nâng cao kỹ năng thể hiện tình cảm, sắc thái của bài dân ca địa phương Đăk
Lăk. Giáo viên tổ chức nhiều hình thức luyện tập để tiết học thêm sinh động,
giúp các em có thể thuộc bài hát ngay trên lớp.
Hướng dẫn học sinh cách hát các bài hát kết hợp với gõ đệm theo 3 cách:
Phách, nhịp, tiết tấu lời ca. Tùy thuộc vào nhịp độ của từng bài hát mà giáo viên
lựa chọn cách gõ đệm phù hợp với bài hát. Đồng thời, giáo viên làm mẫu những


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

động tác cơ bản của các dân tộc như Ba Na, Ê Đê... Từ những động tác cơ bản
cũng khuyến khích các em có thể biểu diễn bài hát được học theo cách riêng
của mình, và khi nhận thấy học sinh nào biểu diễn tốt, giáo viên sẽ chọn em đó
hướng dẫn cho cả lớp làm lại theo mình. Với cách làm này, giúp các em học sinh
tiếp nhận các bài hát ở mức độ trọn vẹn nhất, phát huy được khả năng cảm nhận
tốt nhất về các bài hát địa phương. Giúp các em học hỏi thêm về phong cách, và
động tác biểu diễn các bài hát địa phương Đăk Lăk, đồng thời rèn luyện cho các
em tính mạnh dạn, tự tin và tích cực sáng tạo trong biểu diễn.
Biện pháp này giúp học sinh tiếp nhận các bài dân ca ở mức độ trọn vẹn
nhất, phát huy được khả năng cảm nhận tốt nhất về dân ca cho các em. Giúp các
em học hỏi thêm về phong cách, và động tác biểu diễn các bài dân ca. Giáo dục
được các em tính mạnh dạn tự tin và tích cực, sáng tạo trong biểu diễn .
Ví dụ: Khi học xong bài hát: “ Em đi đến trường” – Đồng dao H Rê giáo
viên bình chọn ra 3 em làm ban giám khảo, sau đó tổ chức thi đua giữa cá nhóm.
Yêu cầu các nhóm hát bài hát kết hợp với vận động phụ họa, múa các động tác
cơ bản của dân tộc Ba Na. Chính các em học sinh sẽ tự luyện tập và đánh giá các
bạn của mình. Sau khi ôn hát giáo viên trực tiếp nhận xét và đánh giá kết của
từng tổ. Tuyên dương những tổ làm tốt, sửa sai kịp thời với những bạn hát và
vận động chưa chính xác.
Bước 7. Củng cố, kiểm tra:
Phần củng cố, luyện tập được lặp đi lặp lại nhiều càng giúp học sinh cảm
thụ, cảm nhận, hiểu được cái hay,cái đẹp của bài hát, làn điệu dân ca mà các em
đang hát. Ở phần củng cố giáo viên nêu rõ tính chất đặc trưng của dân ca Tây
Nguyên để các em ghi nhớ và thể hiện đúng tính chất của bài hát được học. Cụ
thể như:
Dân ca Gia Rai: Giai điệu của dân ca Gia Rai thường nồng nàn, mạnh mẽ,
sâu đậm, thiết tha, vui buồn tột cùng, dễ đi sâu vào lòng người. Thường được


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

tiến hành theo quãng 5 đúng đi xuống liền bậc (Sol-Pha-Mi-Đô). Sự tiến hành
của các giai điệu có thể thay đổi nhưng tiết tấu thì ít khi thay đổi.
Dân ca Ba Na: Dân ca Ba Na có tính chất thiết tha, nồng nàn nhưng không
bước đến tột cùng của tình cảm do dùng nhiều quãng 4 ( Si-Mi hay Mi-Si). Giai
điệu Ba Na có tính bình ổn, ít có đột biến, thường là những khúc nhạc ngắn,
nhịp điệu đơn giản.. Dân ca Ba Na cũng đem cảm giác lắng dịu, êm đềm.
Dân ca Ê Đê: Dân ca Ê Đê thường được trình bày ở điệu trưởng với thang
âm ngũ cung quen thuộc ( Re – Sol – La – Si – Re), những quãng nửa cung chỉ
thỉnh thoảng mới xuất hiện tạo nên sự biến đổi giai điệu một cách nhẹ nhàng
nhưng rất ấn tượng, kết hợp cả hai yếu tố trữ tình và mạnh mẽ, dàn trải và nhịp
điệu. Dân ca Ê Đê có 2 thể hát chính là hát nói (Kứt) và hát có giai điệu
(Muynh), sau này có sự xuất hiện của điệu Ei rei là sự biến dạng của lối hát có
giai điệu (hát đối đáp).
Khi nắm bắt được những nét khái lược về đặc trưng của dân ca Tây
Nguyên, việc lựa chọn và đưa vào phần dạy những bài hát địa phương tự chọn
hay giới thiệu dân ca Tây Nguyên trong những buổi ngoại khóa của giáo viên sẽ
có sức thuyết phục hơn. Điều quan trọng là thông qua một bài dân ca cụ thể,
giáo viên sẽ giới thiệu được cái hay, cái đẹp của một nền văn hóa đặc trưng của
các dân tộc Tây Nguyên
Ví dụ: Sau khi học xong bài hát “Vui mùa mai vàng” – Dân ca Ba Na:
Các em thấy được sự tha thiết, nồng nàn nhưng không tới mức tột cùng của tình
cảm là đặc trưng rất riêng của dân ca Ba Na, từ đó các em thêm yêu các làn điệu
dân ca và thêm yêu mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ.
Phương pháp 2: Phân loại đối tượng học sinh:
Có thể nói đây của là 1 phương pháp quan trọng trong quá trình dạy học
âm nhạc. Giáo viên phải là người nắm vững khả năng học tập của từng em sau


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

đó xây dựng đôi bạn cùng tiến. Cho các em học tập và thực hành hát từ bạn của
mình. Tôi sẽ cho các em học sinh khá, giỏi ngồi cạnh những em yếu hơn. Hướng
dẫn để các em có thể kèm cặp và chỉnh sửa lẫn nhau. Những em học sinh yếu
hơn giáo viên sẽ trực tiếp hướng dẫn. Sau đó phân chia từng đối tượng cụ thể
theo từng mức độ.
Đối với những em học sinh khá, giỏi giáo viên sẽ cho các em chủ động
các hoạt động học tập. Sau khi học hát xong sẽ cho các em khá, giỏi đi kiểm tra
các bạn, sau đó trực tiếp sửa sai và hát cùng với những bạn chưa thực hiện được.
Đồng thời giáo viên cũng giao cho những học sinh khá, giỏi làm mẫu các cách
gõ đệm của bài hát, hoặc sáng tạo những điệu múa cơ bản của các bài hát.
Đối với những em học sinh có lực học trung bình, yếu, kém ngoài việc
được bạn hướng dẫn, giáo viên sẽ là người trực tiếp hướng dẫn, sửa sai cho các
em. Cho các em thực hiện những câu hát ngắn, dễ trước sau đó tăng dần tốc độ.
Thường xuyên động viên, khen ngợi để các em có động lực học tập.
Ví dụ: Khi học bài hát “ Đêm trăng trên buôn mới” lớp 4 – Nhạc và lời:
Kpa Y lăng, trước tiên tôi sẽ sắp xếp để các em có giọng hát tốt, phát âm chuẩn
ngồi gần những em học sinh hát chưa chuẩn cao độ để các em có sự hỗ trợ về
cảm âm, giọng hát của những bạn hát tốt hơn. Phân chia theo bàn, nhóm, tổ để
các em hát được bài hát. Sau đó sẽ cho các nhóm kiểm tra chéo lẫn nhau. Cuối
cùng sẽ tổ chức thi đua giữa các nhóm, thành lập ra ban giám khảo của cuộc thi
(giám khảo là các em học sinh). Như vậy các em sẽ vừa hát đúng giai điệu và lời
ca của bài hát vừa tự tin, chủ động trong hoạt động học tập.
Phương pháp 3: Dạy âm nhạc thường thức kết hợp với giới thiệu các
nhạc cụ đặc trưng của Tây Nguyên
Mỗi một lớp học, phần âm nhạc địa phương đã có sự hướng dẫn phân chia
theo mức độ học tập cho các em. Ngoài học các bài hát địa phương, dân ca của
Tây Nguyên các em còn có những câu chuyện kể về những nhạc sĩ có tên tuổi ở
Tây Nguyên, câu chuyện về những nhạc cụ của người dân Tây Nguyên hay


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

những nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc ít người ở Tây Nguyên ( hát Ei –
Rei, lễ hội cồng chiêng...). Vì vậy, để đạt hiệu quả trong phần dạy học âm nhạc
thường thức giáo viên cần đi đủ trình tự các bước, cụ thể như sau:
Bước 1: Kể chuyện âm nhạc: Đối với phần kể chuyện giáo viên cần phải
nắm vững nội dung câu chuyện và kể theo cách của mình. Khi kể chuyện chú ý
đọc diễn cảm kết hợp với sử dụng hình ảnh để các em khắc sâu được nội dung
câu chuyện. Kể câu chuyện 2 lần, lần 1 kể đầy đủ, lần thứ 2 kể tóm tắt kết hợp
với hình ảnh.
Bước 2: Học sinh kể chuyện: Sau khi được nghe câu chuyện, giáo viên
yêu cầu học sinh nhắc lại nội dung vừa nghe tùy theo năng lực diễn đạt của các
em. Giáo viên chuẩn bị các câu hỏi để giúp học sinh khắc sâu nội dung của câu
chuyện. Khi trả lời xong các câu hỏi học sinh đã ghi nhớ được nội dung câu
chuyện, giáo viên treo tranh rồi yêu cầu một số em khá, giỏi kể lại câu chuyện.
Bước 3: Giới thiệu nhạc cụ của các đồng bào dân tộc Tây Nguyên
Sau khi nghe xong nội dung câu chuyện, giáo viên cho học sinh quan sát
các hình ảnh về các loại nhạc cụ cần giới thiệu. Ghi âm sẵn âm thanh của các
nhạc cụ cho học sinh nghe, có thể hướng dẫn về cách sử dụng cơ bản của loại
nhạc cụ cần giới thiệu.
Ví dụ: Tuần 32 – Lớp 5: Học hát: Bài Buôn Ma Thuột quê hương em
-Câu chuyện âm nhạc: “ Cồng chiêng Tây Nguyên – Kiệt tác văn hóa nhân loại”
ở lớp 5, sau khi học xong bài hát, tổ chức các hoạt động kể chuyện giáo viên có
thể giới thiệu những hình ảnh về Cồng chiêng Tây Nguyên, một di sản văn hóa
đã được UNESCO công nhận. Giáo dục các em yêu quí và bảo vệ di sản văn hóa
cồng chiêng. Đồng thời cho các em xem 1 đoạn video diễn tấu cồng chiêng của
đội nghệ dân Ê Đê tại Buôn Trấp.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Đội chiêng ở Buôn Trấp


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Trình diễn cồng chiêng Tây Nguyên

Bộ cồng chiêng của người đồng bào Ê Đê


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Phương pháp 4: Đưa âm nhạc địa phương vào các hoạt động ngoài
giờ lên lớp trong trường tiểu học:
Để việc học hát các bài hát âm nhạc địa phương đạt hiệu quả cao, ngoài
những bài hát được phân phối trong các tiết học bản thân tôi còn đưa âm nhạc
địa phương kết hợp với các hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp
của học sinh. Cách thực hiện cụ thể như sau:
+ Vào các tiết sinh hoạt tập thể của nhà trường sau khi sinh hoạt các chủ
điểm của nhà trường xong, tôi thường chọn một bài hát có giai điệu và lời ca dễ
ghi nhớ để tập luyện cho học sinh toàn trường. Sau đó cho học sinh xung phong
lên biểu diễn. Như vậy, các em vừa thuộc thêm một bài hát địa phương vừa tự
tin khi trình bày bài hát. Thay đổi hình thức tổ chức vào mỗi tuần (ví dụ: Tuần 1
các em sẽ được học hát, tuần 4 các em được biểu diễn các bài hát địa phương đã
học, tuần 8: giáo viên tổ chức trò chơi, nội dung câu hỏi xoay quanh tìm hiểu về
Tây Nguyên như: (Dân ca Ê Đê có giai điệu như thế nào? Em hãy nêu tên những
dân tộc sống ở Tây Nguyên? Người Tây Nguyên có những lễ hội, nét văn hóa
đặc trưng gì?...)
+ Tuyên truyền các bài hát địa phương qua các buổi phát thanh măng non
của trường: Tại trường của tôi, chương trình phát thanh măng non luôn được chú
trọng, mỗi tuần đều có một buổi phát thanh măng non, đây chính là dịp tốt nhất
để học sinh cả trường cùng có cơ hội để thưởng thức các bài hát địa phương Đăk
Lăk. Sau nội dung của buổi phát thanh măng non, tôi sẽ cho học sinh nghe một
bài hát địa phương Đăk Lăk. Thường xuyên thay đổi hình thức trình bày để
tránh sự nhàm chán cho học sinh.
Ví dụ: Khi tổ chức cho học sinh nghe hát, thay đổi hình thức nghe như
tuần này sẽ cho học sinh nghe bài hát “ Gọi lúa” – Dân ca Mơ Nông bằng băng
đĩa, tới tuần sau sẽ cho một em học sinh trình bày bài hát H’ren lên rẫy – Sáng
tác Nguyễn Cường, tới tuần kế tiếp sẽ cho một nhóm gồm 5 em thể hiện bài hát
“ Em nhớ Tây Nguyên “ – Nhạc và lời: Văn Tấn – Trần Quang Huy. Như vậy,
các em vừa được nghe nhiều bài hát dưới nhiều hình thức, vừa thích thú, vừa có


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

ý thức thi đua học tốt, yêu thích và mong muốn được thể hiện các bài hát địa
phương.
+ Phối hợp với nhà trường, đội thiếu niên, đoàn thanh niên tổ chức các
cuộc thi như: Thi hát dân ca, Thi vẽ tranh, Em yêu Tây Nguyên…Thông qua các
cuộc thi này sẽ làm tăng vốn hiểu biết của các em về mảnh đất Tây Nguyên, các
em biểu diễn tự tin các bài hát địa phương. Cách tổ chức các cuộc thi có thể thể
thực hình bằng nhiều hình thức như:
- Thi hát dân ca: Tổ chức các cuộc thi hát dân ca bằng nhiều hình thức.
Thực hiện tổ chức thi giữa các nhóm, các tổ, các lớp. Sau đó lựa chọn những tiết
mục đặc sắc để tham gia cuộc thi ở cấp trường. Ở cuộc thi cấp trường lên kế
hoạch, thể lệ cụ thể sau đó gửi về từng lớp. Khuyến khích các em thể hiện các
bài hát dân ca địa phương Đăk Lăk. Thông qua việc tổ chức cuộc thi giúp cho
giáo viên đánh giá được qua trình học tập của học sinh và cũng là dịp để giáo
viên xem lại kết quả giảng dạy của mình. Đồng thời giáo dục học sinh tính mạnh
dạn, tự tin trên sân kháu, tạo điều kiện cho học sinh có cơ hội tiếp xúc với một
chương trình biểu diễn có qui mô rộng hơn.
Ví dụ: Ở tiết học 18, 35 tận dụng phân phối chương trình là tiết Tập biểu
diễn các bài đã học tôi tổ chức cho học sinh thi hát các bài hát địa phương đã
được học. Chia lớp thành 2 nhóm thi, sau đó cho các em bốc thăm các bài hát đã
học. Sau cuộc thi giáo viên nhân xét, đánh giá, động viên các tiết mục của các
em đã biểu diễn và lựa chọn những tiết mục xuất sắc để tham gia hội thi cấp
trường.
Thi vẽ tranh: Nhằm giúp các em hiểu biết và ghi nhớ các nét văn hóa của
người Tây Nguyên, ngoài phần học hát, tôi thường kết hợp với đội thiếu niên và
đoàn thanh niên tổ chức cuộc thi vẽ tranh về chủ đề Tây Nguyên, phổ biến nội
dung thi: yêu cầu học sinh vẽ các cảnh đẹp của Tây Nguyên, vẽ các nhạc cụ đặc
trưng của người Tây Nguyên…Các bài thi nộp về sau đó, lựa chọn bài vẽ có nội
dung xuất sắc tổ chức trao giải và tuyên dương vào buổi chào cờ đầu tuần. Qua


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

cuộc thi, các em vừa có thêm kiến thức về Tây Nguyên, vừa hứng thú, tạo môi
trường học tập thoải mái, có ý thức học tập tốt hơn.
IV. Tính mới của giải pháp:
Trong những năm thực hiện chương trình âm nhạc địa phương, tôi nhận
thấy việc các em học âm nhạc địa phương của các em còn thụ động, các em
thường tiếp thu kiến thức một chiều: giáo viên hát mẫu, học sinh hát theo một
cách khô cứng, các em chỉ hát đúng lời nhưng còn không đúng giai điệu. Chưa
tự tin khi hát các bài hát địa phương, các kiến thức về văn hóa của người Tây
Nguyên còn hạn hẹp. Nhưng khi áp dụng các phương pháp mới các em học sinh
đã chủ động hơn trong các hoạt động học tập trên lớp. Học sinh hát đúng giai
điệu và lời ca các bài hát dân ca, địa phương Đăk Lăk, tự tin hơn khi trình bày
các bài hát. Các em có thể tự thực hiện hát kết hợp với nhảy các điệu nhảy cơ
bản của một số dân tộc như Ê Đê, Ba Na mà không cần hướng dẫn của giáo
viên, một số em học sinh có năng khiếu từ những động tác múa cơ bản được
hướng dẫn, các em đã sáng tạo thêm những điệu múa được phát triển từ điệu
múa cơ bản.Các em hiểu biết hơn về mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ với những
nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.Với việc thành công từ những phương pháp
dạy hát địa phương đó bản thân sẽ tiếp tục thực hiện những phương pháp như
trên nhằm giúp các em học tốt hơn phần âm nhạc địa phương.
V. Hiệu quả của SKKN:
Đưa âm nhạc địa phương Đăk Lăk vào các tiết học âm nhạc tự chọn, hay
đưa âm nhạc vào các hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp tại
trường tiểu học mang ý nghĩa vô cùng to lớn. Tuy một năm học các em chỉ được
học từ 2 cho tới 3 bài hát địa phương của Đăk Lăk nhưng các em đã biết cách
hát chính xác các giai điệu của bài hát, hiểu rõ về phong tục, tập quán và các nét
văn hóa đặc trưng của người Tây Nguyên. Bản thân tôi đã áp dụng và thực hiện
các phương pháp tại tất cá các khối lớp tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản của
mình và đã đem lại hiệu quả rõ rệt. Sau khi áp dụng các phương pháp các em rất
hào hứng khi học các tiết âm nhạc địa phương, ở các tiết ôn tập, hoặc tập biểu


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

diễn các em chủ động lựa chọn trình bày, biểu diễn các bài hát dân ca của Tây
Nguyên. Học sinh cũng nắm rõ được các đặc điểm đặc trưng của các dân ca như
Ba Na, Ê Đê, Gia Rai… Ở các hội thi văn nghệ ở trường các em học sinh cũng
lựa chọn các tiết mục hát, múa chính những bài hát địa phương đã được học và
mang lại những tiết mục vô cùng đặc sắc. Với những thành công đã đạt được tôi
mạnh dạn đề xuất áp dụng các phương pháp dạy học âm nhạc địa phương vào
các trường tiểu học trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk. Chính các em sẽ là những mầm
non tương lai, góp phần xây dựng nét văn hóa đặc trưng của Đăk Lăk nói riêng
và của người Tây Nguyên nói chung, ngày một phát triển và vươn xa hơn nữa.
Sau khi sử dụng các phương pháp giảng dạy nâng cao hiệu quả học Âm
nhạc địa phương đã có những chuyển biến và kết quả rõ rệt. Trước đây khi tới
các tiết bài hát địa phương các em thường không thích học, tập các bài hát địa
phương còn theo lối thụ động, các em cũng chưa thể hiện được tình cảm của bài
hát. Hát các từ ngữ còn chưa chính xác, tuy nhiên khi áp dụng các phương pháp
trên các em đã hát tốt các bài hát địa phương và thích thú hơn khi tới các tiết học
Âm nhạc địa phương. Chính vì vậy bản thân tôi sẽ tiếp tục thực hiện và vận
dụng các phương pháp trên đối với các em học sinh các khối 1,2,3,4,5 tại trường
ở năm học hiện tại cũng như những năm học tiếp theo.
Để đề tài thành công trước tiên bản thân giáo viên cần nắm rõ mục tiêu,
mức độ cần đạt của của các bài hát địa phương, nắm được lực học của tất cả học
sinh, thông qua đó có cách hướng dẫn, thực hiện phù hợp với các em.
Thường xuyên thu thập, sưu tầm những nội dụng phục vụ cho bài học
như: các nhạc cụ của đồng bào Tây Nguyên, các mẩu chuyện, các bài hát, tác giả
viết các bài hát về tỉnh Đăk Lăk.
Phối hợp với giáo viên chủ nhiệm liên hệ gia đình các em có hoàn cảnh
khó khăn từ đó có biện pháp giúp đỡ các hoạt động học tập cho các em kịp thời.
Giúp các em tự tin, học tập tốt môn âm nhạc nói riêng và hoạt động học tập nói
chung.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Kết hợp với nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo ngoài
giờ, cuộc thi văn nghệ. Đưa dân ca của Tây Nguyên làm chủ đạo trong các
chương trình hát múa tại trường.
Trao đổi kinh nghiệm dạy học với các giáo viên giảng dạy âm nhạc ở các
trường bạn để học hỏi, trao đổi thêm kinh nghiệm.
PHẦN THỨ III: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
1. Kết luận
Âm nhạc địa phương là phần mang tính đặc trưng riêng, vì vậy việc giảng
dạy cho học sinh đòi hỏi phải có những phương pháp đặc thù riêng. Hơn nữa
người giáo viên còn phải biết lựa chọn và áp dụng các phương pháp sao cho phù
hợp với từng đối tượng học sinh.
Về phía bản thân, với một số phương pháp nêu trên, qua thực tế giảng dạy
tại trường tiểu học, tôi nhận thấy hiệu quả của các phương pháp này là khá cao.
Tuy nhiên, khi vận dụng những phương pháp này, mỗi giáo viên có thể tuỳ cơ
ứng biến sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh, từng đối tượng cụ thể để thu
được kết quả tốt nhất. Và điều quan trọng là chúng ta cùng nhau xây dựng nên
những phương pháp giảng dạy hay nhất, phù hợp nhất đối với bộ môn Âm nhạc.
Âm nhạc địa phương Đăk lăk bao gồm rất nhiều bài hát mang âm hưởng
đặc biệt riêng của mảnh đất Tây Nguyên, việc dạy các bài hát địa phương có
hiệu quả giúp cho học sinh phát triển cảm âm, nâng cao năng lực cảm thụ và
trình độ nhận thức về âm nhạc. Do vậy khi dạy các bài hát trong chương trình
bài hát địa phương tránh giảng giải những vấn đề lí thuyết nặng nề, khô cứng,
những kiến thức chỉ dành cho người làm nghề, hoặc nghiên cứu về âm nhạc.
Phải cho các em hiểu được những nét đẹp trong văn hóa đặc sắc của người Tây
Nguyên thông qua giai điệu và lời ca của các bài hát. Bồi dưỡng tình cảm trong
sáng, lành mành, hướng tới cái tốt, cái đẹp, góp phẩn thư giãn đầu óc các em,
làm cân bằng các nội dụng học tập khác ở trường tiểu học.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Hoạt động ca hát nói chung có tác dụng nhiều mặt đến học sinh như:
Củng cố và phát triển giọng hát, khi hát đòi hỏi thở sâu hơn, có ích cho sức
khỏe, tư duy trìu tượng được hoạt động để nắm bắt những âm thanh vô hình
nhưng đầy hấp dẫn và biểu cảm. Khi học hát, đặc biệt là những bài hát dân ca Ê
đê, Gia rai, Ba na…giúp các em phát triển những khả năng âm nhạc cơ bản như:
Tai nghe âm nhạc, cảm giác về tiết tấu, về giọng điệu, trí nhớ âm nhạc….
2. Kiến nghị:
Để nâng cao chất lượng học tập Âm nhạc địa phương cho học sinh Tiểu
học tôi xin có một số ý kiến đề xuất như sau:
+ Đối với nhà trường:
- Tiếp tục bổ sung đồ dùng học tập, đồ dùng giảng dạy của bộ môn đáp
ứng nhu cầu học tập của Âm nhạc địa phương Đăk Lăk như nhạc cụ gõ chiêng
Đing, tranh ảnh, sách nói về các phong tục, tập quán của các dân tộc Tây
Nguyên.
.- Thường xuyên tổ chức phong trào văn hoá văn nghệ hơn nữa, tạo cơ hội
để các em có thêm điều kiện giao lưu, học hỏi thể hiện mình trong lĩnh vực nghệ
thuật.
+ Đối với Phòng giáo dục và đào tạo
- Thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn về âm nhạc địa phương. Mời
các nghệ nhân để hướng dẫn cho các giáo viên giảng dạy âm nhạc biết cách sử
dụng các nhạc cụ của các dân tộc Tây Nguyên như: chiêng Đing, chiêng
Gram…
Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân trong quá trình trực tiếp
giảng dạy. Vì điều kiện có hạn nên bản sáng kiến kinh nghiệm không tránh khỏi
thiếu sót. Kính mong quí lãnh đạo, và các bạn bè đồng nghiệp xem xét, góp ý để
Sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thiện và vận dụng có hiệu quả tốt hơn trong
công tác giảng dạy.


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

Xin chân thành cảm ơn!
Krông Ana, ngày 15 tháng 3 năm 2019
Người viết

Vũ Thị Lệ Huyền

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP TRƯỜNG

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………


Đề tài: Một số phương pháp giúp học sinh học tốt phần Âm nhạc địa phương

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
(Ký tên, đóng dấu)

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×