Tải bản đầy đủ

TRUYỀN kỳ mạn lục

TRUYỀN KỲ MẠN LỤC

1.Khái niệm
Truyền kỳ mạn lục (chữ Hán: 傳傳傳傳, nghĩa là Sao chép tản mạn những truyện lạ),
là tác phẩm duy nhất của danh sĩ Nguyễn Dư (thường được gọi là Nguyễn Dữ),
sống vào khoảng thế kỷ 16 tại Việt Nam. Đây là tác phẩm được Hà Thiện Hán viết
lời tựa, Nguyễn Bỉnh Khiêm (thầy dạy tác giả) phủ chính, Nguyễn Thế Nghi, dịch
ra chữ Nôm, và đã được Tiến sĩ Vũ Khâm Lân (1702-?), đánh giá là một "thiên cổ
kỳ bút".

Ngay từ khi tác phẩm mới hoàn thành đã được đón nhận. Về sau nhiều học giả tên
tuổi như: Lê Quý Đôn, Bùi Huy Bích, Phan Huy Chú, Bùi Kỷ, Trần Văn Giáp,
Trần Ích Nguyên (Đài Loan)... đều có ghi chép về Nguyễn Dữ và định giá tác
phẩm này.

Nhiều bản dịch ra chữ quốc ngữ, trong đó bản dịch của Trúc Khê năm 1943 được
coi như đặc sắc nhất.

2. Thời gian sáng tác:
Theo lời Tựa của Hà Thiện Hán (người cùng thời) viết năm 1547, thì Nguyễn Dữ
viết ra tập lục này để ngụ ý trong thời gian ông ẩn cư ở rừng núi xứ Thanh.


Trong Từ điển Văn học (bộ mới), nhà nghiên cứu Bùi Duy Tân cho biết trong thế
kỷ 16, tình hình xã hội không còn ổn định như ở thế kỷ trước; mâu thuẫn giai cấp
trở nên gay gắt, quan hệ xã hội bắt đầu phức tạp, các tầng lớp xã hội phân hóa
mạnh mẽ, trật tự phong kiến lung lay, chiến tranh phong kiến ác liệt và kéo dài, đất
nước bị các tập đoàn phong kiến chia cắt, cuộc sống không yên ổn, nhân dân điêu


đứng, cơ cực... Muốn phản ánh thực tế phong phú, đa dạng ấy, muốn lý giải những
vấn đề đặt ra trong cuộc sống đầy biến động ấy thì không thể chỉ dừng lại ở chỗ ghi
chép sự tích đời trước... Cho nên Nguyễn Dư đã dựa vào những sự tích có sẵn, tổ
chức lại kết cấu, xây dựng lại nhân vật, thêm bớt tình tiết, tu sức ngôn từ... tái tạo
thành những thiên truyện mới. Truyền kỳ mạn lục vì vậy, tuy có vẻ là những truyện
cũ nhưng lại phản ánh sâu sắc hiện thực thế kỷ 16...

3. Giới thiệu sơ lược:

Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục gồm 20 truyện, viết bằng chữ Hán, theo thể loại tản
văn (văn xuôi), xen lẫn biền văn (văn có đối) và thơ ca, cuối mỗi truyện có lời bình
của tác giả hoặc của một người có cùng quan điểm của tác giả. Hầu hết các truyện
xảy ra ở đời Lý, đời Trần, đời Hồ hoặc đời Lê sơ từ Nghệ An trở ra Bắc.

Lấy tên sách là Truyền kỳ mạn lục, hình như Nguyễn Dữ muốn thể hiện thái độ
khiêm tốn của một người chỉ ghi chép truyện cũ. Tuy nhiên, cũng theo Bùi Duy
Tân, căn cứ vào tính chất của các truyện thì thấy Truyền kỳ mạn lục không phải là
một công trình sưu tập như Lĩnh Nam chích quái, Thiên Nam vân lục... mà là một
sáng tác văn học với ý nghĩa đầy đủ của từ này. Đó là một tập truyện phóng tác,
đánh dấu bước phát triển quan trọng của thể loại tự sự hình tượng trong văn học
chữ Hán.
Mở đầu tác phẩm là lời tựa của Hà Thiện Hán và Nguyễn Lập Phu Hai mươi
truyện trong Truyền kỳ mạn lục bao gồm:
"Câu chuyện ở đền Hạng vương" (Hạng vương từ ký)
"Chuyện người nghĩa phụ ở Khoái Châu" (Khoái Châu nghĩa phụ truyện)
"Chuyện cây gạo" (Mộc miên thụ truyện)
"Chuyện gã trà đồng giáng sinh" (Trà đồng giáng đản lục)
"Chuyện kỳ ngộ ở trại Tây" (Tây viên kỳ ngộ ký)


"Chuyện đối tụng ở Long cung" (Long đình đối tụng lục)
"Chuyện nghiệp oan của Đào Thị" (Đào Thị nghiệp oan ký)
"Chuyện chức phán sự đền Tản Viên" (Tản Viên từ phán sự lục)
"Chuyện Từ Thức lấy vợ tiên" (Từ Thức tiên hôn lục)
"Chuyện Phạm Tử Hư lên chơi thiên tào" (Phạm Tử Hư du thiên tào lục)
"Chuyện yêu quái ở Xương Giang" (Xương Giang yêu quái lục)
"Chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na" (Na sơn tiều đối lục 傳傳傳傳傳)
"Chuyện cái chùa hoang ở huyện Đông Triều" (Đông Triều phế tự lục)
"Chuyện nàng Thúy Tiêu" (Thúy Tiêu truyện)
"Chuyện bữa tiệc đêm ở Đà Giang" (Đà Giang dạ ẩm ký)
"Chuyện người con gái Nam Xương" (Nam Xương nữ tử truyện 傳傳傳傳傳)
"Chuyện Lý tướng quân" (Lý tướng quân truyện)
"Chuyện Lệ Nương" (Lệ Nương truyện)
"Cuộc nói chuyện thơ ở Kim Hoa" (Kim Hoa thi thoại ký)
"Chuyện tướng Dạ Xoa" (Dạ Xoa bộ soái lục)
Phân tích mẫu truyện: “Chuyện chức phán xử đền Tàn Viên”
Người xưa có câu: “cây ngay không sợ chết đứng”, “ở hiền thì sẽ gặp lành”.
Thật đúng vậy, những người chính trực, ngay thẳng thì sẽ gặp được những điều tốt
đẹp, gặp dữ hóa lành. Tiếp thu tinh thần ấy, với nghệ thuật kể chuyện đặc sắc,
Nguyễn Dữ đã xây dựng thành công nhân vật Ngô Tử Văn khẳng khái, cương nghị
trong “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên”, qua đó thể hiện nhiều tư tưởng sâu
sắc.
“Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” là một trong những truyện hay, truyện
tiêu biểu của Truyền kì mạn lục – một tác phẩm nối tiếng và để đời của Nguyễn
Dữ. Cũng giống như những truyện khác trong “Truyền kì mạn lục”, “Chuyện chức


phán sự đền Tản Viên” cũng chứa đựng nhiều yếu tố hoang đường, kì ảo. Hồn ma
tên tướng giặc ngoại xâm tử trận tác oai tác quái, làm hại dân lành. Khi bị Tử Văn
đốt đền thì hắn hiện lên báo mộng, dọa dẫm và đòi đi kiện Diêm Vương. Tử Văn
ốm rồi chết, xuống địa phủ chầu Diêm Vương. Quang cảnh thế giới âm phủ là một
thế giới kì ảo và cảnh Diêm Vương vừa thật vừa không thật. Được Diêm Vương xử
án xong, Ngô Tử Văn trở về dương thế, hai ngày sau lại mất, hồn đi nhận chức
phán sự đền Tản Viên.
Bên cạnh những yếu tố hiện thực, những yếu tố hoang đường đã góp phần làm
cho câu chuyện trở nên đặc sắc và hấp dẫn. Chính vì thế mà mặc dù biết là hư cấu
nhưng người đọc vẫn không thể ngừng theo dõi diễn biến của câu chuyện được.
Qua việc sử dụng yếu tố hoang đường, kì ảo, Nguyễn Dữ cũng nhằm thể hiện một
ý tưởng nghệ thuật của mình, đó là: thế giới cõi âm cũng chính là sự phản chiếu
bóng dáng cuộc đời thực. “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” vì thế đã trở thành
một bức tranh hiện thực về một xã hội đen tối, ở đó những kẻ đại diện cho công lý
lại chính là những kẻ bất lương, vô nhân đạo nhất. Truyện cũng còn ca ngợi con
người dám đấu tranh đến cùng cho chính nghĩa qua hình tượng nhân vật Ngô Tử
Văn.

Tử Văn được giới thiệu là người “khẳng khái nóng nẩy, thấy sự tà gian thì
không thể chịu được, vùng bắc người ta vẫn khen là một người cương phương”.
Chính tính cách này của Tử Văn đã dẫn tới hành động đốt đền khi thấy bởi hồn ma
tên tướng giặc trong đền đã “làm yêu làm quái trong dân gian”, bao phen làm hại
dân lành.

Hành động đốt đền đã khơi dậy một cuộc chiến quyết liệt giữa Tử Văn và
hồn ma tướng giặc, mà thực chất đó chính là cuộc chiến giữa chính nghĩa và gian
tà, giữa cái thiện và cái ác, giữa công bằng dân chủ và áp bức bất công. Hành động
của Ngô Tử Văn cũng cãng khẳng định tính tình cương trực, quyết đoán của chàng.
Để trừ hại cho dân, chàng đã dám đốt đền – việc mà xưa nay chưa ai dám làm vì
động chạm đến thần linh. Nhưng Tử Văn là người đọc sách thánh hiền, chàng hiểu
rõ việc mình làm, cho nên trước khi đốt đền “tắm gội chay sạch, khấn trời” rồi mới
“châm lửa đốt đền”.


Sự khẳng khái, cương trực của Tử Văn còn thể hiện qua thái độ của chàng với
hồn ma tên tướng giặc. Khi sống hắn là kẻ xâm lược nước ta, đến khi bỏ mạng ở
nước Nam thì lại tranh miếu Thổ địa, vậy mà còn láo xược dám đến mắng mỏ, đe
dọa Tử Văn. Trước sự ngang ngược trắng trợn của hồn ma tướng giặc, chàng
không hề khiếp sợ mà vẫn “ngồi ngất ngưởng tự nhiên”. Điều đó càng chứng tỏ
một khí phách cứng cỏi, một niềm tin vào chính nghĩa, sự đúng đắn trong hành
động của Ngô Tử Văn. Vì cảm kích hành động chính nghĩa của chàng mà Thổ thần
đã đến dặn dò chàng, đồng thời nhận lời giúp đỡ nếu Tử Văn cần đến người làm
chứng.
Bản lĩnh kiên định, chính nghĩa của Tử Văn được thể hiện rõ nhất trong khi
chàng lôi xuống âm phủ và hầu kiện với Diêm Vương. Bị lũ quỷ sai nha lôi xuống
địa phủ, đi qua những cảnh âm tào rùng rợn, nào quỷ dạ xoa, nào qua sông “gió
tanh sóng xám”, hơi lạnh đến thấu xương nhưng Tử Văn không hề run sợ, không vì
thế mà trở nên chùn nhụt, khúm núm. Ngay cả khi bị quy kết “tội ác sâu nặng,
không được dự vào hàng khoan giảm”, Tử Văn không tâm phục, một mực kêu oan,
đòi phải xét xử minh bạch. Khi đối diện với Diêm Vương uy quyền và trước những
lèo lá tráo trợn của hồn ma tướng giặc, Tử Văn cũng không hề nao núng, ngược lại
còn đanh thép vạch trần những tội ác của tên tướng giặc với những bằng chứng mà
hắn không thể nào chối cãi. Vì sự chính nghĩa, chàng đã hết lòng đấu tranh và cuối
cùng cũng đã chiến thắng được tên giặc hung ác, trả lại chức vị cho Thổ thần nước
Việt, giải trừ tai họa cho nhân dân. Không những thế, vì có nhân cách cao đẹp mà
Tử Văn còn được tiến cử vào chức phán sự đền Tản Viên, chịu trách nhiệm bảo vệ
và giữ gìn công lí.
Ngược lại với sự cương trực, ngay thẳng của Tử Văn là sự gian trá, giảo hoạt
của viên Bách hộ họ thôi. Vốn là một tên tướng giặc bại trận bỏ thân nơi đất khách,
hắn trở thành môt hồn ma lưu vong, không người cúng tế. Nhưng ngay cả khi chết
đi rồi thì bản chất xâm lược của hắn vẫn không hề mất đi. Hắn cướp ngôi đền của
Thổ thần, tác oai tắc quái làm hại dân lành nếu không cúng tế cho hắn. Khi bị Tử
Văn đốt đền, hắn còn trịnh thượng đến dọa nạt, dùng lời lẽ đạo Nho kẻ sĩ để buộc
tội. Thấy Tử Văn không hề run sợ, hắn có tìm đến tận Diêm Vương để nhờ trừng
trị. Đây đích xác là một kẻ vừa ăn cướp vừa la làng. Khi có nguy cơ bị bại lộ thì
hắn lấp liếm, ra vẻ từ bi độ lượng nhưng nhờ có Diêm Vương phán xét, kẻ gian trá
như hắn đã bị trừng trị thích đáng. Nếu như Tử Văn là một hàn sĩ áo vải đại diện
cho chính nghĩa và tinh thần đấu tranh vì lẽ phải thì hồn ma tên tướng giặc chính là


đại diện cho kẻ xâm lược gian ác, xảo quyệt. Xây dựng hai nhân vậ này, tác giả đã
thể hiện tinh thần chính nghĩa của con người Việt Nam, đồng thời vạch trần và tố
cáo bản chất xấu xa, bất lương của bọn cướp nước. Người chính trực dù chết vẫn
chính trực, kẻ tiểu nhân thì về cõi tào địa phủ cũng vẫn xảo trá, đê tiện.
Qua cuộc đấu tranh chống lại cái ác, bảo vệ chính nghĩa, trừ hại cho dân, hình
tượng nhân vật Ngô Tử Văn đã để lại những ấn tượng sâu sắc trong người đọc. Đó
là một con người khẳng khái, chính trực, bản lĩnh vững vàng để bảo vệ công lý,
chống lại cái xấu cái ác. Qua đây, tác giả cũng thể hiện niềm tin về sự chính nghĩa
nhất định sẽ thắng gian tà, thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc, bộc lộ quyết tâm đấu
tranh với cái xấu, cái ác đến cùng. Truyện cũng ngầm phản ánh xã hội thực tại với
đầy rẫy những bất công, những quan tham thì nhận của đút, cái ác thì hoành hành,
công lý thì bị che mắt. Tất cả những ý nghĩa nhân đạo, nhân văn này đã góp phần
làm nên đặc sắc cũng như thành công cho tác phẩm.
Hi vọng qua bài viết khái quát về “Truyền kỳ mạn lục”, các em học sinh sẽ có
thể củng cố những kiến thức ngắn gọn nhất, rõ nhất để học



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×