Tải bản đầy đủ

Giáo trình Thủy Đạc ĐHTL

ĐẠI HỌC THỦY LỢI
BỘMÔN QUẢN LÝ TỔNG HỢP BIỂN VÀ ĐỚI BỜ
------  ------

THỦY ĐẠC
Dị
ch từbản tiếng Anh:
IHE Delft lecture note series
HYDROMETRY
tác giả: W.Boiten, 2007

Nguyễ
n Bá Tuyên (dị
ch)
Hà Nộ
i, tháng 11 nă
m 2009


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten


MỤC LỤC

CHƯƠNG 1:

GIỚI THIỆU....................................................................................7

CHƯƠNG 2:

ĐO MỰC NƯỚC ..........................................................................10

2.1.

MỤC ĐÍCH.................................................................................................. 10

2.2.

TRẠM ĐO MỰC NƯỚC ........................................................................... 11

2.3.

LỰA CHỌN VỊTRÍ ĐO ĐẠC................................................................... 12

2.4.

CÁC LOẠI THƯỚC ĐO KHÁC NHAU ..................................................14

2.4.1.

Tổng quan vềcác thước đo nước......................................................... 14

2.4.2.

Cọc đo ................................................................................................... 15

2.4.3.

Thiế
t bịđo bằ
ng phao........................................................................... 17


2.4.4.

Thiế
t bịbiế
n áp suấ
t ............................................................................. 18

2.4.5.

Thiế
t bịđo bằ
ng bọt ............................................................................. 20

2.4.6.

Senxơsiêu âm ....................................................................................... 21

2.4.7.

Thiế
t bịchỉthịmức đỉ
nh...................................................................... 23

2.5.

CÁC HỆTHỐNG TỰ GHI ........................................................................ 24

2.5.1.

Giới thiệu .............................................................................................. 24

2.5.2.

Các thiế
t bịghi dựa trên nguyên lý tương tựcơkhí........................... 26

2.5.3.

Các thiế
t bịghi cơkhí sốhoá .............................................................. 28

2.5.4.

Các thiế
t bịghi điệ
n tử......................................................................... 30

2.5.5.

Các thiế
t bịmã hoá trục .......................................................................31

2.6. CHỨC NĂNG VÀ THIẾT KẾCỦA MỘT GIẾNG TĨ
NH CHO THIẾT
BỊĐO DỰA TRÊN HOẠT ĐỘNG CỦA PHAO................................................ 33
2.7.

ĐỘCHÍNH XÁC CỦA CÁC PHÉP ĐO MỰC NƯỚC........................... 47

2.8.

BIỂU DIỄN CÁC KẾT QUẢĐO ĐẠC MỰC NƯỚC ............................ 48

2.9.

CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ................................................................52

CHƯƠNG 3:
3.1.

ĐO ĐỊ
A HÌNH ĐÁY ....................................................................53

GIỚI T HIỆU ................................................................................................53
-2-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
3.2.

ĐỊ
NH VỊ(CỐĐỊ
NH VỊTRÍ) ....................................................................55

3.3.

HỆTHỐNG ĐỊ
NH VỊTOÀN CẦU (GPS) .............................................. 57

3.4.

CÁC THIẾT BỊĐỊ
NH VỊTRUYỀN THỐNG ......................................... 65

3.5. CÁC VÍ DỤ VỀ ĐỊ
NH VỊTRUYỀN T HỐNG TRÊN MỘT ĐOẠN
THẲNG................................................................................................................... 69
3.6.
DO

CÁC VÍ DỤ VỀĐỊ
NH VỊTRUYỀN THỐNG TRONG MỘT HỆTỰ
71

3.7.

ĐO SÂU VÀ CÁC THIẾT BỊĐO SÂU....................................................73

3.8.

XỬLÝ DỮ LIỆU........................................................................................ 77

3.9.

CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ................................................................81

CHƯƠNG 4:
4.1.

ĐO LƯU LƯỢNG ........................................................................ 82

GIỚI T HIỆU ................................................................................................82

4.1.1.

Mục đích ............................................................................................... 83

4.1.2.

Mối quan hệlưu lượng - độnhám đáy................................................ 84

4.2.

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯU LƯỢNG...............................................85

4.3.

PHƯƠNG PHÁP LƯU TỐC-DIỆN TÍCH................................................ 90

4.3.1.

Giớithiệ
u .............................................................................................. 90

4.3.2.

Phân bốvậ
n tốc trên mặ
t cắ
t ngang.....................................................91

4.3.3.

Lựa chọn vịtrí đo ................................................................................. 96

4.3.4.

Các thiếtbịđểđo vậ
n tốc điể
m trong dòng chả
y ............................... 97

4.3.5.

Đo vậ
n tốc ...........................................................................................107

4.3.6.

Xác đị
nh vậ
n tốc trung bình trên mộtthủy trực ...............................111

4.3.7.

Xác đị
nh tổng lưu lượng qua mặ
t cắ
t ................................................114

4.3.8.

Những sựbấ
t đị
nh trong phương pháp lưu tốc-diện tích.................119

4.3.9.

Sốthủy trực hạ
n chế(phương pháp d 3/2)...........................................125

4.3.10.

Phương pháp dùng thuyề
n di động ................................................129

4.3.11.

Đo bằ
ng phao ..................................................................................133

4.3.12.
Thiế
t bịđo dòng chảy dựa trên hiệ
u ứng âm thanh Doppler
(ADCP) 136
4.4.

PHƯƠNG PHÁP DIỆN TÍCH – ĐỘDỐC .............................................142

4.5.

CÁC PHƯƠNG PHÁP PHA LOÃNG.....................................................151
-3-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
4.6.

PHƯƠNG PHÁP LƯU LƯỢNG T HỜI ĐOẠN .....................................161

4.6.1.

Giớithiệ
u ............................................................................................161

4.6.2.

Kiểm soát ............................................................................................163

4.6.3.

Xác đị
nh đường cong quan hệduy nhấ
t............................................164

4.6.4.

Ngoạ
i suy các đường cong tỷlệ........................................................171

4.6.5.

Các đường cong quan hệkhông duy nhấ
t .........................................173

4.6.6.

Xửlý dữliệ
u lưu lượng thời đoạ
n.....................................................179

4.6.7.

Ước lượng thống kê của dữliệu lưu lượng.......................................181

4.7.

PHƯƠNG PHÁP LƯU LƯỢNG – MỰC NƯỚC – ĐỘDỐC ..............185

4.8.

PHƯƠNG PHÁP ĐO BẰNG ÂM THANH............................................189

4.9.

PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN TỪ.....................................................................193
TRẠM BƠM ..........................................................................................197

4.10.

4.10.1.

Giớithiệ
u.........................................................................................197

4.10.2.

Bơm xoắ
n kiể
u Ác si mét ...............................................................197

4.10.3.

Bơm ly tâm......................................................................................201

4.11.

CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY ......................................................205

4.12.

LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯU LƯỢNG ............................205

4.13.

CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ...........................................................208

CHƯƠNG 5:

ĐO VẬN CHUYỂN BÙN CÁT ................................................210

5.1.

GIỚI T HIỆU ..............................................................................................210

5.2.

TẢI LƯỢNG BÙN CÁT ..........................................................................211

5.3.

HÌNH THÁI ĐÁY .....................................................................................212

5.4.

PHÂN LOẠI VẬN CHUYỂN BÙN CÁT ..............................................215

5.4.1.

Giớithiệ
u ............................................................................................215

5.4.2.

Bùn cát đáy .........................................................................................216

5.4.3.

Bùn cát lơlửng ...................................................................................217

5.4.4.

Bùn cát rửa trôi ...................................................................................218

5.5.

ĐO ĐẠC VẬN CHUYỂN BÙN CÁT.....................................................219

5.5.1.

Giớithiệ
u ............................................................................................219

5.5.2.

Thiế
t bịđo vậ
n chuyển bùn cát đáy – Arnhem.................................220

5.5.3.

Phương pháp quan trắ
c đụn cát .........................................................226
-4-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
5.5.4.

Chai Delft............................................................................................227

5.5.5.

Các phương pháp lấy mẫ
u dạ
ng quang và âm học ...........................229

5.5.6.

Thiế
t bịlấ
y mẫu nước ........................................................................230

5.6.

GÀU NGOẠM ĐÁY VÀ VIỆC LẤY MẪU ĐÁY ................................233

5.7.

KÍCH THƯỚC HẠT BÙN CÁT..............................................................235

5.8.

CÁC CÔNG TRÌNH LẤY NƯỚC TRÊN MỘT ĐOẠN SÔNG CONG
239

5.9.

CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ..............................................................242

CHƯƠNG 6:

CÁC CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY ..................................243

6.1.

GIỚI T HIỆU ..............................................................................................243

6.2.

CHỨC NĂNG CỦA CÁC CÔNG TRÌNH .............................................244

6.3.

CÁC CÔNG TRÌNH TRONG HỆTHỐNG TƯỚI ................................246

6.3.1.

Giớithiệ
u ............................................................................................246

6.3.2.

Mô tảvắ
n tắ
t vềcác công trình..........................................................248

6.3.3.

Các hệthố
ng kiể
m soát dòng chảy....................................................256

6.4.

PHÂN LOẠI CÁC CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY.........................257

6.4.1.

Đậ
p tràn đỉ
nh rộng..............................................................................257

6.4.2.

Đậ
p tràn thành mỏng..........................................................................258

6.4.3.

Đậ
p tràn đỉ
nh ngắ
n .............................................................................259

6.4.4.

Phương pháp độsâu cuối...................................................................260

6.4.5.

Máng....................................................................................................260

6.4.6.

Cửa van ...............................................................................................262

6.5.

ỨNG DỤNG NGOÀI THỰC ĐỊ
A...........................................................263

6.5.1.

Các dựán tưới và tiêu (nông nghiệp)................................................263

6.5.2.

Kỹthuậ
t vệsinh và công nghiệp .......................................................264

6.5.3.

Các nghiên cứu thủy vă
n....................................................................265

6.5.4.

Các đo đạ
c trong phòng thí nghiệ
m ..................................................266

6.6.

ĐỊ
NH NGHĨ
A DÒNG CHẢY QUA ĐẬP TRÀN..................................267

6.7.

CÁC PHƯƠNG TRÌNH QUAN HỆCỘT NƯỚC – LƯU LƯỢNG.....268

6.8.

LỰA CHỌN CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY THÍCH HỢP NHẤT272

6.8.1.

Các đặ
c tính ........................................................................................272
-5-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
6.8.2.

Các điề
u kiệ
n hiện trường ..................................................................273

6.8.3.

Yêu cầ
u vềcon người.........................................................................274

6.9.

THIẾT KẾMỘT CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY............................276

6.9.1.

Giớithiệ
u ............................................................................................276

6.9.2.

Lựa chọn dạ
ng thích hợp nhấ
t ...........................................................277

6.9.3.

Mô tảđậ
p tràn mũi tròn và đậ
p tràn đỉ
nh rộng nằ
m ngang .............278

6.9.4.

Thiế
t kếthủy lực.................................................................................282

6.9.5.

Thiế
t lậ
p đường cong quan hệ...........................................................284

6.10. KIỂM ĐỊ
NH CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY BẰNG MÔ HÌNH
TỶLỆ 286
6.11.

ĐƯỜNG DI CHUYỂN CỦA CÁ .........................................................288

6.12.

ĐỘCHÍNH XÁC CỦA CÁC ĐO ĐẠC LƯU LƯỢNG.....................290

6.13.

TIÊU CHUẨN HÓA CÁC CÔNG TRÌNH ĐO DÒNG CHẢY ........291

CHƯƠNG 7:

MẠNG LƯỚI THỦY VĂN .......................................................292

7.1.

GIỚI T HIỆU ..............................................................................................292

7.2.

ĐỘNG LỰC HỌC CỦA MỘT T HỦY HỆ..............................................294

7.3. MỤC ĐÍCH VÀ THIẾT LẬP BAN ĐẦU CỦA MỘT MẠNG LƯỚI
THỦY VĂN .........................................................................................................296
7.4.

TỐI ƯU HÓA VÀ GIÁM SÁT MẠNG LƯỚI.......................................300

CHƯƠNG 8:

TỔCHỨC MỘT CHUYẾN KHẢO SÁT .................................305

PHỤLỤC I...............................................................................................................311
TIÊU CHUẨN QUỐC TẾ...............................................................................311
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................................313

-6-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

Vềmặ
t ngữnghĩ
a, Thuỷđạ
c có nghĩ
a là phép đo đạ
c nước. Trong quá khứ, các kỹ
sưthuỷđạ
c đã tham gia từng phầ
n vào việ
c đo dòng chả
y. Ngày nay, công việc
củ
a họbao gồm nhiề
u khía cạ
nh khác nữa củ
a các phép đo nước.
Thuỷđạc được đị
nh nghĩ
a trong cuố
n sách này nhưphép đo dòng chảy trong lòng
dẫn hở, được hỗtrợhoặc bổsung bởi các phép đo mực nước, cao trình đáy, và
vận chuyể
n bùn cát.
Phép đo dòng chả
y (đo lưu lượng) cấ
u thành phầ
n chủyế
u của thuỷđạ
c, như
được thểhiệ
n trong sơđồdướiđây.
Các phép đo bổtrợ



Phầ
n đo đạ
c chính

Mực nước

Đo dòng chả
y (hay đ
o lư
u

Cao trình đáy

lượ
ng)



Các phép đ
o bổsung
Vậ
n chuyể
n bùn cát

Trong cuốn sách này, các đềmục sau sẽđược thả
o luậ
n:
- mực nước (Chương 2)
- cao trình đáy (Chương 3)
- các phép đo lưu lượng (Chương 4). Phương pháp diệ
n tích vậ
n tố
c và xác
đị
nh đường cong tỷlệđược đặ
c biệ
t chú ý.
- vậ
n chuyể
n bùn cát (Chương 5)
- cấ
u trúc của phép đo dòng chả
y (Chương 6). Phân loạ
i các cấ
u trúc và đề
cậ
p đế
n các lĩ
nh vực ứng dụng.
- mạ
ng lướithuỷvă
n (Chương 7)
- tổchức mộ
t cuộc khả
o sát (Chương 8)

-7-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Trong cuố
n sách này, tấ
t cảcác chương vềcác phép đo đều được kết luậ
n bằ
ng
phầ
n đưa ra các Tiêu chuẩ
n Quốc tếcó liên quan - soạ
n thả
o bởi ISO/TC 113 - Sự
xác đị
nh Thuỷđạ
c. Phụchương I cho ta một miêu tảngắ
n gọ
n vềTổchức Quốc
tếvềTiêu chuẩ
n (ISO – International Organization for Standardization).
Danh mục các phương pháp khảo sát và các dụng cụ
Các phương pháp và dụng cụphổbiế
n nhấ
t được sửdụ
ng cho khả
o sát trong sông
và các mạ
ng lưới thủy vă
n sẽđược liệ
t kê sau đây:
mực nước

cọc đo
thiết bịđo dựa trên phao nổi
thiết bịbiến áp suấ
t
thiết bịđo bằ
ng bọ
t
senxơsiêu âm
thiết bịchỉthịmức đỉ
nh
các thiế
t bịghi khác nhau
biên dị
ch cán

đị
nh vị

Hệthống Đị
nh vịToàn cầ
u (GPS)
thiết bịtìm phạ
m vi
sextant

cao trình đáy

dây và cáp đo sâu
thiết bịđo tiế
ng vọng

lưu lượng

phương pháp diệ
n tích vậ
n tố
c với:
- thiết bịđo dòng điệ
n
- phao
- senxơđiệ
n từ
chỉ
nh lý đường ướt
hệthống đường dây cáp
phương pháp thuyền dị
ch chuyể
n
Thiế
t bịđo dòng chả
y bằ
ng Hiệ
u ứng Âm thanh
Doppler (ADCP)
-8-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
phương pháp diệ
n tích độdốc
phương pháp lưu lượng – mực nước
phương pháp âm thanh
phương pháp cuộn dây điện từ
các trạ
m bơm
vậ
n chuyể
n bùn cát

các thiế
t bịlấ
y mẫ
u khác nhau
theo dõi đụ
n cát bằ
ng thiết bịđo tiế
ng vọng

-9-


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten

CHƯƠNG 2: ĐO MỰC NƯỚC

2.1. MỤC ĐÍCH

Có thểcoi mực nước là thông sốcơbả
n của bấ
t cứnghiên cứu nào vềsông
ngòi. Hầ
u hết các phép đo - chẳ
ng hạ
n nhưđo lưu lượng – đề
u có liên quan tới
trạ
ng thái của sông. Tuy nhiên trong thực tế
, lưu lượng của một con sông là thông
sốcơbả
n tố
t hơn mực nước, và nó sẽđược ưu tiên nếu ta có thểđo lưu lượng này
hàng ngày, hoặ
c thậ
m chí là vài lầ
n một ngày tạ
i nhiề
u đị
a điể
m.
Mực nước thu được từcác thước đo, cảbằ
ng quan trắ
c trực tiế
p hoặ
c dạ
ng
bả
n ghi. Dữliệ
u đo đạ
c có thểphụ
c vụcho nhiề
u mục đích:
- Bằ
ng cách vẽcác sốđọc củ
a thước theo thời gian trong một nă
m thủy vă
n,
ta thu được biể
u đồthủy văn cho một trạ
m đo cụthể
. Các biể
u đồthủ
y vă
n
cho một chuỗi các nă
m liên tiếp được dùng đểxác đị
nh các đường cong
thời đoạn, chỉthịxác xuấ
t xả
y ra của mực nước tạ
i trạ
m đang xét, hoặ
c
bằ
ng cách áp dụng đường cong tỷlệ
, nó chỉthịxác suấ
t xả
y ra của một mức
lưu lượng.
- Kết hợp đọ
c thước đo với các giá trịlưu lượng có thểxác đị
nh mộ
t mối
quan hệlưu lượng thời đoạ
n, cho ta kế
t quảlà một đường cong tỷlệcho
một trạ
m cụthểđang xét.
- Từcác sốđọc củ
a một sốthước đo quan sát trong điề
u kiệ
n dòng chả
y đề
u
và ởnhiều trạ
ng thái chả
y khác nhau, ta có thểxây dựng các đường cong
quan hệtrạng thái.
- Ngoài những ứng dụng trong các nghiên cứu thủy vă
n và phục vụcác mục
đích thiết kế
, các dữliệu này còn trực tiế
p có giá trịcho các mục đích khác,
chẳ
ng hạ
n nhưvậ
n tả
i thủy, dựbáo lũ, quả
n lý nước và sựxảnước thả
i.

- 10 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Các ví dụvềmộ
t biể
u đồthủy vă
n, mộ
t bả
ng tỷlệ, và các đường cong quan hệ
trạ
ng thái được trình bày trong mục 2.8.

2.2. TRẠM ĐO MỰC NƯỚC

Trạ
ng thái của một dòng chả
y hay hồnước là chiề
u cao củ
a mặ
t nước so với một
mặ
t phẳ
ng so sánh đã được thiế
t lậ
p trước. Cao trình củ
a mặ
t nước so với các mốc
đo được gọi là chiề
u cao đo, hay trạ
ng thái. Trạ
ng thái hay chiề
u cao đo thường
được diễ
n đạ
t bằ
ng mét và centimét.

Hình 2.1.Đị
nh nghĩ
a mốc đo đạ
c và chỉ
sốđo đọc được (Water Survey of Canada,
1984).
Có thểthu được một bả
n ghi vềtrạ
ng thái bằ
ng các quan sát hệthống với
một thước đo hay với mộ
t thiết bịtựghi mực nước. Những ưu điể
m của thước đo
là chi phí ban đầ
u thấ
p và lắ
p đặ
t dễdàng. Những nhược điể
m của nó là cầ
n phả
i
có người quan sát và độchính xác thấ
p. Với mục đích sửdụ
ng lâu dài thì các ưu
điể
m củ
a thiế
t bịtựghi vượt trội hơn nhiề
u so với thước đo.
Vì thếchúng tôi khuyế
n cáo không nên sửdụng thiế
t bịđo không tựghi
nhưmột thiế
t bịđo cơsở.
Đểcó thểthu được dữliệ
u chính xác và đáng tin cậ
y, trạ
m đo và các dấ
u
chuẩ
n đo phả
i được đưa vềmộ
t mốc quy chiế
u cốđị
nh.

- 11 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Mốc quy chiếu có thểlà một mặ
t quy chiế
u được công nhậ
n, chẳ
ng hạ
n như
mức trung bình mặ
t biể
n (MSL), hay một mặ
t quy chiếu ngẫ
u nhiên được lựa
chọn sao cho thuậ
n tiệ
n. Một mặ
t quy chiế
u ngẫ
u nhiên được lựa chọn vì sửdụng
các sốđọc nhỏcho các chiều cao đo sẽthuậ
n tiệ
n hơn, hay đểloạ
i bỏcác giá trị
chiề
u cao đo âm. Khi sửdụ
ng một đậ
p tràn hay một máng, mố
c quy chiế
u thường
được lấ
y tạ
i cao trình khi không có dòng chả
y (mức cao trình đỉ
nh).
Mỗi trạ
m đo yêu cầ
u ít nhấ
t hai hệdấ
u mốc chuẩ
n hay dấ
u mốc so sánh; có
nghĩ
a là các điể
m vĩ
nh cửu của các cao trình đã biế
t, độ
c lậ
p với cấ
u trúc thước
đo. Mức quy chiế
u của thước đo được kiể
m tra đị
nh kỳít nhấ
t mỗi nă
m một lầ
n
bằ
ng cách thống nhấ
t từhệdấ
u mốc chuẩ
n tới các thước đo tạ
i trạ
m.
Không tồn tạ
i một mặ
t quy chiế
u toàn cầ
u.
Hầ
u hế
t các nước đề
u có mặ
t quy chiếu ngang củ
a riêng họ. Hệquảlà việc
so sánh trực tiếp mức nước đo đạ
c được tạ
i các nước láng giề
ng của nhau không
phả
i luôn thực hiện được.
Mặ
t quy chiếu quố
c gia ởHà Lan có tên là NAP (Normaal Amsterdam Peil
– Mức Tiêu chuẩ
n Amsterdam), nó vào khoả
ng mực nước biể
n trung bình ở
Amsterdam nhiều nă
m trước.
Mặ
t quy chiế
u ởBỉthấ
p hơn mức trên 2,34m. Các mặ
t quy chiế
u củ
a Đan
Mạ
ch và Pháp lầ
n lượt cao hơn NAP 0,14m và 0,13m, trong khi Mức 0 Tiêu
chuẩ
n của Đức (German Normall Null) cao hơn NAP là 0,02m. Ởnhiề
u nước,
quy chiế
u nghiêng được sửdụng cho các hệthống sông chính; nói chung là SLW
(Mực nước biển thấ
p) và SHW (Mực nước biể
n cao), với SLW = 95% mức vượt
quá (=5% mức dưới ngưỡng).

2.3. LỰA CHỌN VỊTRÍ ĐO ĐẠC

Hệthố
ng các thước đo dọc theo một con sông cầ
n được bốtrí sao cho thông
tin vềmực nước tạ
i bấ
t cứđiể
m nào dọc theo con sông đó có thểthu được bằ
ng
cách nội suy từcác bả
n ghi đo đạ
c. Các thước đo cầ
n được đặ
t tạ
i những nơi xả
y
ra thay đổ
i vềgradient mặ
t nước, lưu lượng, hoặ
c thay đổ
i vềđặ
c trưng của sông
trong trường hợp chung. Đồng thời, chiều dài đoạ
n sông giữa hai thước đo liên
- 12 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
tiếp không nên quá dài. Việ
c lựa chọn vịtrí đặ
t thước đo và lắ
p đặ
t một thước đo
đòi hỏi kiế
n thước toàn diệ
n vềthủ
y lực và các hiệ
n tượng hình thái trong sông.
Công việ
c đó cũ
ng đòi hỏi kiế
n thức vềchuyể
n động của tàu thuyề
n... Đị
a điể
m
đặ
t thước đo và công việ
c lắ
p đặ
t cầ
n phả
i thỏ
a mãn các yêu cầ
u sau:
- cầ
n chọ
n đị
a điểm đặ
t thước đo sao cho người đọ
c thước có thểtiế
p cậ
n
được, dễdàng đọc thước, và (trừkhi sửdụ
ng thước đo tựđộng) có mặ
t liên
tụ
c;
- thước đo cầ
n phả
i tiếp xúc hởvới nước sông và không bịkhô ngay cảtrong
điề
u kiệ
n mực nước thấ
p cực tiể
u;
- không đểthước đo bịngậ
p ngay cảtrong thời gian mực nước cao cực đạ
i;
- cầ
n bả
o vệthước khỏi các tác động phá hủy từtàu thuyề
n, các vậ
t trôi nổi
trên sông, hay hiệ
n tượng trượt lởbờsông;
- đị
a điểm đặ
t thước đo không được đểchị
uả
nh hưởng củ
a sựthay đổ
i điề
u
kiện thủy lực hạlưu (backwater), chẳ
ng hạ
n nhưchỗhợp dòng... Ưu tiên
chọn đị
a điể
m ngay phía thượng lưu củ
a mặ
t cắ
t kiểm tra đểtránh các ả
nh
hưởng của xói cụ
c bộvà bồi lắ
ng;
- nên bốtrí một hoặ
c hai hệdấ
u mốc chuẩ
n được đã được lấ
y cao độởgầ
n
đó đểphục vụkiểm tra mốc quy chiế
u đo.

Tầ
n suấ
t yêu cầ
u của việ
c đọc thước đo phụthuộc vào sựlên xuống của
mực nước. Khi những dao động này nhỏ
, mộ
t lầ
n mỗi ngày có thểlà đủ
, nhưng
khi những dao động lớn xả
y ra, cầ
n đọc ba lầ
n mỗi ngày hoặ
c nhiề
u hơn. Tạ
i
những đị
a điể
m có sựthay đổi rấ
t nhanh củ
a mực nước, cầ
n tiế
n hành việ
c đọc
thước đo hàng giờ, nhưng tố
t hơn hết là đọc liên tụ
c nhờthước đo tựđộng.
Các thước đo trong hồtựnhiên và hồchứa nhân tạ
o thường được bốtrí gầ
n
cửa ra, nhưng vềphía thượng lưu của khu vực nơi vậ
n tốc dòng chả
y tă
ng gây ra
hiện tượng sụt giả
m mực nước, trường hợp thường gặ
p với các đậ
p tràn và máng.
Các thước đo trong vùng nước lớn cầ
n bốtrí sao cho tránh được những sai
sốquá lớn gây ra bởi ả
nh hưởng của gió mạ
nh.

- 13 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Sựthay đổ
i mực nước gây ra bởi gió mạ
nh được cho bởi phương trình sau:

Z .v 2 .l.cos/ d

(2.1)

trong đó
Z

= sựsai khác mực nước giữa hai điểm P1 và P2 (m)



= hệsố(s 2/m)

v

= vậ
n tốc gió (m/s)

l

= khoả
ng cách giữa P1 và P2 (m)



= góc giữa hướng gió và đường P1P2

d

= chiề
u sâu nước (m)

Hệsốphụthuộc vào điề
u kiện chắ
n gió:
- với kênh rộ
ng

= 0,20.10-6 sec2/m

- với hồ

= 0,35.10-6 sec2/m, với 8 m/s < v < 18 m/s

Khoả
ng cách dọ
c theo sông giữa các trạ
m đo chính có thểtới hàng chục
kilômét. Dọc theo sông Ranh (Rhine – châu Âu) trịsốnày thay đổi trong khoả
ng
10 30 km; trên sông Mississippi, trịsốnày khoả
ng 50km; dọ
c theo sông Niger
nó thay đổi trong khoả
ng 50 100 km. Tạ
i những nơi cầ
n thiế
t, các thước đo thứ
cấ
p có thểđược lắ
p đặ
t giữa các trạ
m đo chính đểtă
ng độmị
n của dữliệu mực
nước.
Các trạ
m đo cầ
n phả
i thỏa mãn các yêu cầ
u trong các mục có liên quan của
tiêu chuẩ
n ISO 4373, tiêu chuẩ
n đã bao gồ
m các khuyế
n nghịcho việc thiế
t kếcác
thước đo tham chiế
u, các thiế
t bịghi, và các giếng tĩ
nh.

2.4. CÁC LOẠI THƯỚC ĐO KHÁC NHAU
2.4.1. Tổng quan vềcác thước đo nước

Hầ
u hết các trạ
m đo mực nước đều được trang bịmột senxơcả
m ứng hoặ
c
một thước đo và mộ
t thiế
t bịghi. Trong nhiề
u trường hợp,mực nước được đo
trong mộ
t giế
ng tĩ
nh, nhờđó loạ
i trừđược các dao độ
ng mạ
nh.
- 14 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Bả
ng 2.1 tóm tắ
t các loạ
i thước đo phổbiến nhấ
t, đồng thời đị
nh rõ sựcầ
n
thiế
t của giếng tĩ
nh và cách đọ
c sốliệ
u.
Bả
ng 2.1. Tóm tắ
t các thiế
t bịđo mực nước.

Dạ
ng của thiế
t bịđ
o

Giế
ng tĩ
nh
được đềxuấ
t
(Phầ
n 2.6)

Cách đọ
c
Không liên tục, Liên tụ
c, đ
ược trang
quan trắ
c bằ
ng bị
thiế
t bịghi (xem
mắ
t
Phầ
n 2.5)







Không thể
thiế
u được





Thiế
t bị
biế
n áp suấ
t

Ưu tiên





Thiế
t bị
đo bằ
ng bọt







Senxơsiêu âm







Thiế
t bị
đo mức đỉ
nh lũ







Cọc đ
o
Thiế
t bị
đo nổi

2.4.2. Cọc đo

Hình 2.2. Cọc đo thẳng đứng
- 15 -

Hình 2.3. Cọc đo kiể
u-E


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Cọc đo là loạ
i đơn giả
n và phổbiế
n nhấ
t. Nó thường bao gồm một thanh
thước đo (dạ
ng bả
n) tiêu chuẩ
n, chống ă
n mòn: nhôm đúc hoặ
c thép tráng men.
Thanh đo này được cốđị
nh thẳ
ng đứng vào một cấ
u trúc vững chãi, chẳ
ng hạ
n
nhưmột cọ
c, trụcầ
u, hoặ
c bức tường. Đôi khi thước đo được đặ
t tạ
i mộ
t vịtrí
nghiêm, chẳ
ng hạ
n nhưtrên mái dốc bờsông. Các cọc đo nghiêng khó bịhưhạ
i
bởi tàu thuyề
n và các vậ
t trôi nổi.
Chúng được chếtạ
o với sựđiều chỉ
nh đã tính trước đế
n độnghiêng m. Tuy
nhiên trong điề
u kiệ
n có sóng, rấ
t khó đọc chính xác với các thước đo nghiêng
này. Mộ
t nhược điể
m khác nữa là sựđiều chỉ
nh các thước nghiêng thường không
đơn giả
n.
Cọc đo là thiế
t bịđo duy nhấ
t có thểđọc được trực tiếp, bấ
t cứlúc nào và
không cầ
n các thao tác nào khác trước đó.

Hình 2.4. Các ví dụvềcách cốđị
nh cọc đo
Khi phạ
m vi mực nước vượt quá khảnă
ng của một thước đơn, các thước bổ
sung có thểđược lắ
p đặ
t trên cùng một đường mặ
t cắ
t ngang vuông góc với
- 16 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
phương dòng chả
y. Thang đo của mộ
t dãy thước bậ
c thang như vậ
y cầ
n có
khoả
ng trùng lắ
p phù hợp.
Hình 2.2 thểhiện mộ
t cọ
c đo thẳ
ng đứng cốđị
nh vào mộ
t cọ
c dọ
c theo một
con sông.
Hình 2.3 mô tảloạ
i cọc đo thẳ
ng đứng có tên gọi kiể
u-E.
Hình 2.4 cho ta các ví dụvềcách cốđị
nh cọc đo.
2.4.3. Thiết bịđo bằng phao

Nguyên lý của thiế
t bịđo tựghi dựa trên hoạ
t độ
ng củ
a phao nhưsau (hình
2.5). Một giế
ng tĩ
nh được nối thông với sông bằ
ng ống dẫ
n, trong lòng giế
ng có
một phao chuyể
n động lên xuố
ng theo sựthay đổ
i mực nước trong giếng. (Hầ
u
hết các dao động gây bởi các sóng ngắ
n đã bịtriệ
t tiêu).
Chuyể
n động của phao được truyề
n qua một bánh xe quay tới một cơcấ
u
ghi lạ
i những chuyể
n động này trên giấ
y (một cách cơhọc), hoặ
c ghi vào bộnhớ
cốđị
nh (một cách điệ
n tử).

Hình 2.5. Thiế
t bịghi dựa trên hoạ
t động của phao
Đặ
c biệ
t cầ
n nhấ
n mạ
nh khuyến cáo sửdụ
ng phao trong lòng một giếng

nh (Mụ
c 2.6).
Các yêu cầ
u vềchức nă
ng nhưsau:
- 17 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
a) Thiế
t bịđo dựa trên hoạ
t động củ
a phao phả
i cho phép đo đạ
c với mọi mức
nước từthấ
p nhấ
t tới cao nhấ
t có thể
.
b) Kích thước phao và đối trọng và chấ
t lượng các bộphậ
n củ
a thiế
t bịcơkhí
đểchỉthịtừxa cầ
n được lựa chọn cẩ
n thậ
n đểcó được độchính xác cao
nhưmong muốn.
c) Phao cầ
n được chếtạ
o từvậ
t liệu bề
n vững chống ă
n mòn, chống tắ
c
nghẽn, chỉthịsai. Nó cầ
n được chống dò rỉvà hoạ
t độ
ng theo một phương
thực sựthẳ
ng đứng. Mậ
t độcủa nó không được thay đổ
i quá lớn.
d) Phao cầ
n nổi chắ
c chắ
n và cuộn dây không bịvặ
n xoắ
n, thắ
t nút.
Mục 2.6 sẽnêu khái quát vềchức nă
ng và thiế
t kếcủa mộ
t giế
ng tĩ
nh.
2.4.4. Thiết bịbiến áp suất

Hình 2.6: Thiế
t bịbiế
n áp suất
Thiế
t bịquy đổi áp suấ
t còn được biết đế
n nhưsenxơáp suấ
t, đầ
u đo áp
suấ
t, và thiết bịtruyề
n áp suấ
t.
Mực nước được đo đạ
c nhưmột áp suấ
t thủ
y tĩ
nh và biế
n đổi thành tín hiệ
u
điệ
n, trong hầ
u hế
t các trường hợp với một senxơđơn dẫ
n (thiế
t bịbiế
n áp phả
n
áp). Giá trịđo đạ
c được tương ứng với mực nước thực tếbên trên senxơ.
Trong mộ
t vài trường hợp có lỗi sinh ra do sựthay đổ
i trọ
ng lượng của cột
nước (độmặ
n, nhiệ
t độ
, hàm lượng bùn cát) và sựdao động củ
a áp suấ
t khí
quyển.
- 18 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Thiế
t bịbiến áp suấ
t được dùng đo đạ
c mực nước trong các vùng nước hở,

ng nhưđểđo liên tục mực nước ngầ
m.
- vùng nước hở
Các thiế
t bịbiế
n áp suấ
t hầ
u nhưđược lắ
p đặ
t trong các giế
ng tĩ
nh. Các giếng
này có thểgắ
n với một bức tường có trước, hoặ
c được đặ
t ởtrên vùng đấ
t đắ
p
cao nhưvới các thiế
t bịđo dựa trên hoạ
t độ
ng của phao. Giế
ng tĩ
nh có thể
không được đóng hoàn toàn kín khí, đểduy trì áp suấ
t khí quyể
n trong giế
ng.
- nước ngầm
Thiế
t bịbiế
n áp suấ
t được lắ
p trong mộ
t ống hoặ
c mộ
t khoang lỗvới đường
kính nhỏvà sâu trong lòng đấ
t (có thểtới 200m). Bằ
ng cách này nó cũng có
khảnă
ng đo được mực nước trong các lòng dẫ
n không thường xuyên, chẳ
ng
hạ
n nhưcác suố
i cạ
n.
Thông thường các thiế
t bịbiến áp suấ
t có thểbù trừcho những thay đổi
trong áp suấ
t khí quyể
n. Tuy nhiên, cáp thông khí (kế
t hợp với cáp tín hiệu) có chi
phí khá cao. Trong trường hợp của hệthố
ng tựghi ngậ
p thì không có cáp nào cả
và áp suấ
t không khí cầ
n được đo riêng rẽ
.
Mộtvài đặ
c trưng của thiế
t bịbiế
n áp suấ
t:
- có đường kính trong khoả
ng 10 mm < D < 45 mm
- khoả
ng đo: từ0 1,25 m đế
n 0 40 m và hơn nữa.
- độchính xác 0,1% của khoả
ng đo tối đa. Khuyế
n cáo nên kiể
m tra đầ
u ra
củ
a thiế
t bịchuyể
n đổi bằ
ng cách sửdụ
ng mộ
t đĩ
a tham chiế
u nối với giếng

nh.
- nguồn nă
ng lượng: Pin 12V hoặ
c các pin nhỏ.
- đầ
u ra: Vôn, hoặ
c mili-ampe (trong nhiề
u trường hợp là 0 20 mA)
Hầ
u hết các thiế
t bịbiến áp suấ
t được trang bịcùng với thiết bịghi dữliệ
u, với
chuẩ
n lưu trữdữliệ
u là 10.000 giá trịđo đạ
c. Các thiế
t bịchuyể
n đổ
i khác được
trang bịvới thiế
t bịghi analog dạ
ng trố
ng lă
n giấ
y hay với bộhiể
n thịmực nước
kỹthuậ
t số
.

- 19 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten

Hình 2.7: Thiế
t bịđo mực nước thẳng đứng (kiể
u trống ghi) với thiế
t bịbiế
n áp
suất(theo Seba).
2.4.5. Thiết bịđo bằng bọt

Thiế
t bịđo bằ
ng bọt – còn được gọi là Thiế
t bịđo mực nước bằ
ng khí – là
một hệthống chủđộ
ng áp suấ
t, dựa trên việ
c đo áp suấ
t cầ
n thiết đểtạ
o ra các bọt
khí từmộ
t vòi tạ
o bọt nhỏứng với một áp suấ
t nước. Thiế
t bịđo này chủyế
u
được sửdụng tạ
i hiệ
n trường nơi mà việ
c triển khai lắ
p đặ
t mộ
t thiế
t bịđo dựa
trên phao nổihoặ
c thiế
t bịbiế
n áp suấ
t là quá khó khă
n hoặ
c đắ
t đỏ.
Từmột xi lanh khí nén hoặ
c một máy nén nhỏ
, khí (nitơhoặ
c không khí
nén) chả
y qua một thiế
t bịgiả
m áp (ví dụnhưmộ
t van tỷlệ) qua ống đo. Tạ
i cuối

ng này, các bọt khí thoát ra đều đặ
t qua lỗkhí trong nước. Áp suấ
t trong ống đo
tương ứng với áp suấ
t thuỷtĩ
nh củ
a cộ
t nước bên trên lỗ. Áp suấ
t thuỷtĩ
nh này
củ
a cộtnước được truyề
n tới mộtáp kế
.
Các biế
n đổ
i thời đoạ
n ngắ
n, nhưsóng gió, sẽkhông được ả
nh hưởng gì tới
thiế
t bịđo. Do đó, mộ
t thiế
t bịlàm tắ
t dầ
n sẽđược lắ
p đặ
t tạ
i cuốiống đo.
- 20 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten

Hình 2.8. Thiế
t bịđo bằng bọt tại mộtbờsông (Theo Ott: thiế
t bịđo mực nước
bằng khí). [A: Mái che; B: Ống bảo vệvớiống đo ởtrong; C: Ống bảo vệđặt
nằm vuông góc (lỗbọt khí theo chiề
u dòng chảy); D: Lỗbọt khí]
Mộtvài đặ
c trưng của thiế
t bịđo bằ
ng bọt:
- khoả
ng đo: từ08,0m tới030,0m
- độchính xác: lỗiđo đạ
c nhỏhơn 1cm trên tổng khoả
ng đo
- nguồn nă
ng lượng: pin 12V (đủcho 1 nă
m) hoặ
c nốivớinguồn 220/110V
- đầ
u ra phụthuộc vào các thiếtbịkế
t hợp
o sửdụ
ng thiế
t bịđo điệ
n thế020 mA hoặ
c vôn, hay một thiế
t bịmã
hoá trục cho kế
t nố
i của các hệthống truyề
n dữliệ
u
o nối với một thiế
t bịđo analog kiểu biể
u đồdả
i (vài tháng) hoặ
c một
trống ghi (vài ngày)
2.4.6. Senxơsiêu âm

Các senxơsiêu âm (hoặ
c âm học) được sửdụng cho đo đạ
c liên tụ
c mực
nước không tiếp xúc trong các kênh hở(xem hình 2.9). Các sx phát ra các xung
siêu âm ởmột tầ
n sốnhấ
t đị
nh. Các sóng âm không nghe thấ
y được phả
n xạlạ
i
bởi mặ
t nước và thu nhậ
n bởi sx. Thời gian một vòng (khứhồi) – nghĩ
a là thời
- 21 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
gian trôi qua từkhi phát ra đế
n khi thu lạ
i tiế
ng vọ
ng – được đo đạ
c bằ
ng điệ
n tử
và thểhiện nhưmộ
t tín hiệ
u đầ
u ra tỷlệvới mực nước.

Hình 2.9: Sx siêu âm (Endress & Hauser, Sóng âm dòng chảy).

Hình 2.10: Sx siêu âm FMU 862 (Endress & Hauser, 1999).
Trong hầ
u hế
t các sx siêu âm, mộ
t đầ
u đo nhiệt độtích hợp sẵ
n sẽtựđộng
bù trừthời gian lỗ
i khứhồ
i - lỗi chủyế
u sinh ra do hệsốnhiệ
t độcủa tốc độâm
thanh trong không khí.
- 22 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Tốc độlan truyền trung bình của sóng âm trong không khí và trong nước:
Ckhông khí = 330 340 m/s
Cnước = 1450 1480 m/s
Trong các đo đạ
c kênh hở, tín hiệ
u mức tỷlệcó thểđược chỉ
nh lý bởi một
thiế
t bịtuyế
n tính hoá được lậ
p trình với quan hệlưu lượng thượng lưu củ
a công
trình cụthể(đậ
p tràn hay máng).
Độchính xác củ
a phép đo mực nước phụthuộ
c vào các điề
u kiện đo đạ
c
(mực nước ổn đị
nh) và điề
u kiệ
n gắ
n lắ
p các thiế
t bị(hệsốE/F). Các điề
u kiệ
n
gắ
n lắ
p thểhiệ
n độchính xác của thiế
t bịđo, vốn là mộ
t hàm sốcủa hệsốE/F.
2.4.7. Thiết bịchỉthịmức đỉ
nh

Sau lũmột đường dấ
u vết được hiện ra dọc bờsông và hồnhờcác mả
nh vụn
trôi nổi, và nhờbùn cát trên tường nhà, cầ
u, bế
n cả
ng... vốn phụthuộc vào mực
nước cao.
Bên cạ
nh mộ
t khả
o sát vềlũsau mỗ
i sựkiệ
n nước cao cực đạ
i, các thiế
t bị
chỉthịmức đỉ
nh đặ
c biệ
t cũng tỏra khá hữu ích.
Thiế
t bịđo đỉ
nh lũthực ra là các dụng cụrấ
t đơn giả
n đểxác đị
nh trạ
ng thái
đỉ
nh trong lũtạ
i các đị
a điể
m xa hoặ
c không tiế
p cậ
n tới dọc các sông. Chúng
được đọ
c khi tiế
n hành các chuyế
n kiể
m tra sau lũ
. Sựđa dạ
ng của thiế
t bịđo tuỳ
thuộc vào các điề
u kiệ
n đị
a phương và khảnă
ng sáng tạ
o của nhà thuỷvă
n.
3 ví dụcó thểkểđế
n là:
Thiếtbịđo Griffin
Thiế
t bịđo Griffin là một cọ
c gỗđược sơn bằ
ng thứsơn có thểhoà tan và
cốđị
nh thẳ
ng đứng tạ
i một vịtrí, với đáy của cọc nằ
m dưới mực nước, tố
t nhấ
t là
trong một chai hoặ
c ống nhựa. Sau lũ, phầ
n sơn bên dưới mực nước cao nhấ
t đã bị
hoà tan, từđó ta có thểsuy ra trạ
ng thái đỉ
nh.
Thiếtbịđo mức cực đại
Thiế
t bịnày là mộ
t thước nhựa gia cường bởi sợi thuỷtinh trong một ống
thuỷtinh plêxi. Một cuộ
n bă
ng trong tựdính màu đỏđược gắ
n với thước. Khi
nước dâng lên trong ống đo, nó tẩ
y hết màu đỏcho tới độcao mực nước đạ
t tới
- 23 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
(cao trình tố
i đa xả
y ra). Việ
c thay cuộ
n bă
ng màu đỏcó thểđược thực hiện dễ
dàng bằ
ng cách nới lỏ
ng mộtcon vít.
Thiếtbịđo bằng chai (xem hình 2.11)
Thiế
t bịđo bằ
ng chai bao gồ
m mộ
t dãy các chai đặ
t theo phương nằ
m
ngang và cốđị
nh vào một cọ
c thẳ
ng đứng. Sau trậ
n lũ, mực nước lớn nhấ
t được
cho biết bởi vịtrí củ
a chai cao nhấ
t có chứa nước. Thiết bịđo bằ
ng chai cầ
n được
bả
o vệphả
i được bả
o vệkhỏ
i mưa.

Hình 2.11: Thiế
t bịđo bằng chai.
Đị
nh nghĩ
a mực nước đỉ
nh ởsông Ranh phầ
n trong đị
a phậ
n Hà Lan như
sau:
- lưu lượng sông ởLobith Q 2500 m3/s (mức lưu lượng có 25% thời gian
vượt quá trong mộtnă
m trung bình)
- khoả
ng thờigian trôi qua giữa hai đỉ
nh liên tiế
p là t > 15 ngày.

2.5. CÁC HỆTHỐNG TỰ GHI
2.5.1. Giới thiệu

Hầ
u hế
t các loạ
i thiế
t bịđo đều có thểđược biến đổiđểghi tựđộ
ng, trừloạ
i
cọ
c đo và loạ
i thiế
t bịđo đỉ
nh lũ, những thiế
t bịvố
n yêu cầ
u quan sát trực tiế
p.
- 24 -


Giáo trình Thuỷđạc – W.Boiten
Các thiế
t bịđo dựa trên hoạ
t động củ
a phao và thiế
t bịbiế
n áp suấ
t thường được
đặ
t trong các giế
ng tĩ
nh đểlàm tắ
t các dao động gây ra bởi sóng và các nhiễ
u
động, đồng thời bả
o vệsx. Thông thường, một cọ
c đo được lắ
p đặ
t gầ
n với một
thiế
t bịđo & ghi đểcho phép so sánh giữa các trạ
ng thái đọc trực tiếp và được ghi
lạ
i.
Đểphục vụcho mục đích ghi/thu nhậ
n, có thểsửdụng cảhệthống cơkhí
và điệ
n tử.
Các thiế
t bịghi cơkhí được phân chia thành các thiế
t bịghi tương tựvà các
thiế
t bịghi sốhoá, những loạ
i có thểhoạ
t độ
ng không cầ
n bả
o dưỡng từvài tuầ
n
cho tới vài tháng. Các thiế
t bịghi tuowng tựcơhọc (thiế
t bịghi trên giấ
y có trống

n) cho các thông tin liên tục. Các thiế
t bịghi cơkhí sốhoá (chẳ
ng hạ
n nhưthiết
bịghi kiể
u dậ
p lỗ
) cho ta các thông tin tạ
i các thời điể
m cách nhau mộ
t khoả
ng
xác đị
nh trước.
Các hệthố
ng điệ
n tửthì được chia thành các thiế
t bịghi nhậ
t ký dữliệ
u và
các hệthống đo từxa. Các thiế
t bịghi nhậ
t ký dữliệ
u lưu trữdữliệ
u thu thậ
p
được trong mộ
t bộnhớđiên tửtạ
i trạ
m đo cho mộ
t giai đoạ
n nhấ
t đị
nh. Còn trong
hệthống đo kiể
m soát từxa thì các dữliệ
u thu thậ
p được được truyề
n vềmột máy
tính trung tâm, mỗ
i ngày một lầ
n, hoặ
c truyề
n vềtức thời (theo thời gian thực),
bằ
ng các đường truyề
n riêng, bằ
ng sóng rađiô hay vệtinh.
Bả
ng 2.2 cho ta mộ
t cái nhìn tổng quát vềcông việ
c thu nhậ
n dữliệ
u,
truyề
n và biế
n đổidữliệu thu thậ
p được tạ
i hiện trường.
Việ
c lựa chọn loạ
i thiế
t bịđo/ hệthống ghi dựa trên các phân tích vềkinh tế
và kỹthuậ
t. Rõ ràng rằ
ng các thiế
t bịghi liên tục tựđộng tương đối đắ
t sẽchỉ
được lựa chọn khi các thông tin liên tụ
c là cầ
n thiết, hoặ
c cho các trạ
m vùng sâu
vùng xa nơi việ
c đọ
c sốliệu hàng ngày là khó khă
n.
Cọc đo tương đối rẻvà dễdàng lắ
p đặ
t, nhưng thực tếlạ
i yêu cầ
u những
người quan sát đáng tin cậ
y và phả
i trảlương cho họ, đồng thời có thểphát sinh
các lỗido con người, đó là các yế
u tốcầ
n xem xét cân nhắ
c.
Các thiế
t bịghi liên tụ
c tựđộ
ng thường sẽđược chọ
n cho các hoạ
t độ
ng về
lâu dài. Tuy nhiên, việ
c lắ
p đặ
t triể
n khai các hệthố
ng nhưvậ
t chỉcó thểkhảthi
- 25 -


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×