Tải bản đầy đủ

Tha tù trước thời hạn có điều kiện theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai (Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HÀ THẾ NAM

THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HÀ THẾ NAM

THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI

Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8380104

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Hoàng Thị Minh Sơn

HÀ NỘI, năm 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng của tôi.
Các số liệu, tài liệu được trích dẫn trong luận văn theo nguồn đã công
bố. Kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả luận văn

Hà Thế Nam


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1:NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THA TÙ TRƯỚC THỜI
HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN ..................................................................................... 8
1.1 Khái niệm, bản chất và đặc điểm của việc tha tù trước thời hạn có điều kiện ....8
1.2. Ý nghĩa của việc quy định tha tù trước thời hạn có điều kiện ...........................11
1.3. Phân biệt tha tù trước thời hạn có điều kiện với miễn chấp hành hình phạt,
giảm mức hình phạt đã tuyên.......................................................................................14
Tiểu kết chương 1 .......................................................................................... 22
Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ THA TÙ
TRƯỚC THỜI HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI
TỈNH ĐỒNG NAI ......................................................................................... 24
2.1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về tha tù trước thời hạn
có điều kiện ....................................................................................................................24
2.2. Quy định của pháp luật hình sự một số nước trên thế giới về tha tù trước thời
hạn có điều kiện và kinh nghiệm đối với Việt Nam ..................................................41
2.3. Thực tiễn áp dụng các biện pháp tha tù trước thời hạn tại tỉnh Đồng Nai .......52
Tiểu kết chương 2 .......................................................................................... 65
Chương 3: GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG VÀ THỰC HIỆN ĐÚNG


QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CÓ
ĐIỀU KIỆN.................................................................................................... 67
3.1. Tăng cường triển khai các biện pháp thực hiện quy định của Bộ luật hình sự
năm 2015 về tha tù trước thời hạn có điều kiện .........................................................67
3.2. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tha tù trước thời hạn có điều kiện .................75
Tiểu kết chương 3 .......................................................................................... 77
KẾT LUẬN .................................................................................................... 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLHS

:

Bộ luật hình sự

BLTTHS

:

Bộ luật tố tụng hình sự

CHHP

:

Chấp hành hình phạt

PLHS

:

Pháp luật hình sự

TAND

:

Tòa án nhân dân

THAHS

:

Thi hành án hình sự

TNHS

:

Trách nhiệm hình sự

UBND

:

Ủy ban nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự của Ngành TAND tỉnh
Đồng Nai từ năm 2013 đến năm 2017....................................................................55
Bảng 2.2. Số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự và quyết định hình
phạt từ năm 2013 đến năm 2017 của TAND tỉnh Đồng Nai .......................... 56
Bảng 2.3. Thống kê số liệu đặc xá tại tỉnh Đồng Nai từ năm 2013 đến
năm 2017 ......................................................................................................... 60
Bảng 2.4. Số liệu thống kê đặc xá, giảm thời gian chấp hành hình phạt
tù của Trại giam Xuân Lộc từ năm 2013 đến năm 2017 ................................ 60


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tha tù trước thời hạn có điều kiện là một trong những chế định quan trọng
trong Luật hình sự Việt Nam. Đây chính là cơ sở pháp lý nền tảng có liên quan
đến nhiều chế định khác mà căn cứ vào những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể các cơ
quan tư pháp hình sự tham gia vào quá trình áp dụng trong giai đoạn chấp hành
hình phạt. Chấp hành hình phạt là kết quả của sự lên án mang tính cưỡng chế
Nhà nước đối với hành vi tiêu cực xâm hại đến các lợi ích được pháp luật hình
sự bảo vệ, nhưng tự thân nó tha tù trước thời hạn có điều kiện lại thể hiện sự
khoan hồng, nhân đạo, mang giá trị nhân văn mà ở đó, nguyên tắc chủ đạo,
xuyên suốt trong chính sách hình sự của Nhà nước luôn là sự kết hợp giữa việc
trừng trị với khuyến khích người bị kết án quyết tâm tự giáo dục mình mình để
nhận lấy sự tha miễn đó.
Việc chấp hành hình phạt một mặt không chỉ là sự kết hợp giữa các yếu tố
trừng trị, cải tạo, giáo dục người phạm tội hướng thiện mà còn quan trọng hơn
với chính sách xã hội phù hợp đã giúp cho người bị kết án được phóng thích sớm
khỏi nhà tù, tái hòa nhập nhanh chóng vào cộng đồng trong môi trường ổn định,
phòng ngừa việc tái phạm, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích Nhà nước, xã hội và
công dân. Mặt khác, bên cạnh việc xét xử thì việc tha tù trước thời hạn có điều
kiện còn là công việc thường xuyên của Tòa án, nên các quy định tại các chế
định này phải bảo đảm được đầy đủ về bản chất chính trị - pháp lý của Nhà
nước, điều kiện kinh tế - xã hội, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Bởi vì,
sau khi bản án và quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án, không còn một
hình thức pháp lý nào khác để công dân thực hiện việc bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của mình. Do đó, việc tiếp thu, ghi nhận những tiến bộ của nền văn
minh nhân loại về quyền con người và bảo vệ chúng ngay cả trong giai đoạn
chấp hành hình phạt, nhất là những quyền của nhóm dễ bị tổn thương như trẻ
em, người già, người khuyết tật... đó là từng bước nội luật hóa bằng các chính

1


sách hình sự trong việc tha tù trước thời hạn có điều kiện mà Nghị quyết số 48NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị đã xác định, “cần xây dựng, ban hành
kịp thời, đồng bộ và tổ chức thực thi các pháp luật, các điều ước quốc tế mà Việt
Nam là thành viên về quyền con người, quyền công dân” [3].
Bộ luật hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung theo Luật số
12/2017/QH14 ngày 20 tháng 6 năm 2017 (sau đây gọi là Bộ luật hình sự năm
2015) mặc dù đã quy định về vấn đề này nhưng vẫn còn những hạn chế nhất
định trong đó, nhà làm luật xây dựng định nghĩa pháp lý của khái niệm tha tù
trước thời hạn có điều kiện; hoặc căn cứ áp dụng tuy được mở rộng theo phân
loại tội phạm nhưng đã mâu thuẫn nhau giữa tha tù trước thời hạn có điều kiện
đối với người đã thành niên và người dưới 18 tuổi (điểm b khoản 2 Điều 66 với
khoản 1 Điều 106 của BLHS năm 2015); điều kiện áp dụng để tha tù trước thời
hạn có điều kiện chưa đầy đủ... Những bất cập này chắc chắn phần nào sẽ làm
giảm tính tích cực, chủ động trong việc áp dụng vào thực tiễn thi hành.
Vì vậy, định hướng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phát triển theo xu thế
chung của thời đại, chính là việc nghiên cứu rà soát pháp luật, chính sách đối chiếu,
so sánh với thông lệ quốc tế và các tiêu chuẩn về nhân quyền cũng như mô hình
hoạt động ưu việt trên thế giới để tham khảo đánh giá tìm giải pháp phù hợp với
điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam; xây dựng lại các quy phạm pháp luật có tính khả
thi hơn là yêu cầu cấp thiết được đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Do đó, việc tiếp
tục nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự về tha tù trước thời hạn có điều
kiện nói chung với mong muốn làm giàu thêm về lý luận và hoạt động thực tiễn áp
dụng pháp luật; góp phần vào quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật hình sự
trong thời gian tới.
Với nhận thức đó, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: “Tha tù trước thời hạn
có điều kiện theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai” làm
Luận văn thạc sĩ luật học.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2


Tha tù trước thời hạn có điều kiện là một trong những chế định quan trọng
có liên quan mật thiết và chặt chẽ đến chế định hình phạt và các chế định khác
trong luật hình sự mà chúng được ghi nhận trong pháp luật hình sự ở nhiều nước
trên thế giới từ rất sớm. Ở nước ta, miễn chấp hành hình phạt cũng mới chỉ
được quy định trực tiếp hoặc gián tiếp tại một số điều luật riêng lẻ trong Bộ luật
hình sự, chưa được ghi nhận tại một chương riêng như các chế định khác về tội
phạm, hình phạt.
Hiện nay, các công trình nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp có liên quan
đến vấn đề tha tù trước thời hạn có điều kiện, đã được công bố trong từng phạm
vi nhất định với những mức độ khác nhau nhưng không nhiều. Sau khi BLHS
năm 2015 được ban hành đã có một vài công trình nghiên cứu như Giáo trình,
Bình luận khoa học Luật hình sự có liên quan trực tiếp đến tha tù trước thời hạn
có điều kiện. Tác giả xin được liệt kê các công trình nghiên cứu là các bài báo
khoa học đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến tha tù trước thời hạn có điều kiện
được công bố trên các Tạp chí chuyên ngành như:
- Nguyễn Ngọc Hòa (2018), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm
2015 sửa đổi, bổ sung 2017 phần các tội phạm, Nxb Tư pháp, Hà Nội.
- Trường Đại học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam
Phần chung, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội.
- ThS. Nguyễn Thanh Trúc (2008), “Biện pháp miễn chấp hành có điều
kiện thời hạn còn lại của hình phạt tù đối với người chưa thành niên phạm tội”,
Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 20, tr.136.
- ThS. Nguyễn Văn Thủy và ThS. Nguyễn Quang Long (2014), “Quy định
miễn chấp hành hình phạt có điều kiện trong Bộ luật hình sự của một số nước
trên thế giới”, Tạp chí Kiểm sát số 17.
- Lê Thị Vân Anh (2014), “Tha tù trước thời hạn có điều kiện”, Tạp chí
Dân chủ & Pháp luật, số chuyên đề 8.
Theo đó, những công trình khoa học trên đã tập trung nghiên cứu dưới

3


góc độ so sánh luật của các nước và đưa ra hướng gợi mở khi tiếp nhận Tha tù
trước thời hạn có điều kiện để sửa đổi bổ sung BLHS năm 1999 - xây dựng
BLHS Việt Nam năm 2015 về chế định này. Do đó, các nghiên cứu trên tuy đã
nhận diện tính ưu việt của nó nhưng chưa làm sáng tỏ một số vấn đề về khái
niệm, bản chất đặc trưng, căn cứ, điều kiện áp dụng và thẩm quyền áp dụng chế
định tha tù trước thời hạn có điều kiện theo BLHS Việt Nam năm 2015 hiện
hành.
Những công trình nghiên cứu về tha tù trước thời hạn theo quy định của
BLHS như Giáo trình hay Bình luận khoa học BLHS Việt Nam năm 2015 cũng
chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu quy định và nội dung cơ bản của tha tù trước thời
hạn có điều kiện theo quy định của pháp luật.
Những công trình trên sẽ được tác giả tiếp thu, kế thừa và tiếp tục nghiên
cứu trong việc hoàn thiện luận văn của mình.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của Luận văn là trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận, các
quy định của pháp luật về tha tù trước thời hạn có điều kiện theo BLHS Việt
Nam dưới góc độ lập pháp hình sự và áp dụng chúng trong thực tiễn, từ đó Luận
văn đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về tha tù trước thời
hạn có điều kiện theo BLHS Việt Nam, cũng như đề xuất những giải pháp nâng
cao hiệu quả của chế định này trong thực tiễn áp dụng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, Luận văn đã đặt ra những nhiệm vụ chủ yếu
sau:
Trên cơ sở kết quả tổng hợp các quan điểm của các tác giả về tha tù trước
thời hạn có điều kiện, luận văn nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề chung về
tha tù trước thời hạn có điều kiện như:
- Nghiên cứu, phân tích để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về tha tù
trước thời hạn có điều kiện như khái niệm, bản chất, ý nghĩa của việc tha tù

4


trước thời hạn có điều kiện trong luật hình sự Việt Nam và phân biệt tha tù trước
thời hạn có điều kiện với miễn chấp hành hình phạt, giảm chấp hành hình phạt
đã tuyên và rút ra những kết luận;
- Làm rõ lịch sử hình thành và phát triển của các quy phạm về tha tù trước
thời hạn có điều kiện theo pháp luật hình sự Việt Nam;
- Nghiên cứu, phân tích quy định của BLHS năm 2015 và một số quy định
khác có liên quan đến tha tù trước thời hạn có điều kiện và thực tiễn áp dụng
dụng những quy định có liên quan đến vấn đề này tại tỉnh Đồng Nai;
- Nghiên cứu các quy định trong Bộ luật hình sự của một số nước trên thế
giới về tha tù trước thời hạn có điều kiện và rút ra những kinh nghiệm đối với Việt
Nam.
Ngoài ra, trên cơ sở nghiên cứu nội dung cơ bản của việc tha tù trước thời
hạn có điều kiện, tác giả của luận văn đi sâu nghiên cứu chế định tha tù trước
thời hạn có điều kiện trên phương diện (khía cạnh) lập pháp; khả năng huỷ bỏ
việc tha tù trước thời hạn có điều kiện để chấp hành hình phạt của bản án như
một sự bảo đảm về hiệu quả của cơ chế này và định hướng tiếp tục hoàn thiện
trong tương lai các quy định của pháp luật được nghiên cứu.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận, quy định của
pháp luật về tha tù trước thời hạn có điều kiện và thực tiễn thực hiện những quy
định có liên quan.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Trong khuôn khổ của một Luận văn thạc sĩ, tác giả không thể giải quyết
hết được một cách toàn diện những vấn đề có liên quan trong hệ thống pháp luật
Việt Nam về tha tù trước thời hạn có điều kiện; tác giả tập trung nghiên cứu phân
tích quy định pháp luật về lĩnh vực này trong Luật hình sự Việt Nam trong mối liên
quan với Quy định của BLTTHS và Luật thi hành án hình sự.

5


Do BLHS năm 2015 mới có hiệu lực thi hành được hơn một nửa năm nên
luận văn chỉ có thể nghiên cứu thực tiễn áp dụng những quy định có liên quan đến
tha tù trước thời hạn có điều kiện tại tỉnh Đồng Nai trong 05 năm trở lại đây (2013 –
2017) như giảm thời hạn chấp hành hình phạt, miễn chấp hành hình phạt..., đặc xá
và việc tha tù trước thời hạn đợt 1 năm 2018 tại tỉnh Đồng Nai.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu và thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận
biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và
pháp luật; quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp
quyền; về chính sách hình sự; về vấn đề cải cách tư pháp.
Quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả vận dụng các phương pháp nghiên cứu
như: Phương pháp cụ thể và đặc thù của khoa học Luật hình sự; phương pháp
phân tích và tổng hợp; phương pháp nghiên cứu so sánh, đối chiếu. Ngoài ra, đề
tài còn áp dụng các phương pháp thống kê, hệ thống hóa các vấn đề được nghiên
cứu để tổng hợp các tri thức khoa học Luật hình sự và luận chứng các vấn đề
tương ứng được nghiên cứu trong Luận văn.
Luận văn tiếp cận vấn đề nghiên cứu dưới góc độ của luật hình sự, luật tố
tụng hình sự, luật thi hành án hình sự, xã hội học...và một số ngành luật khác liên
quan.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Luận văn góp phần bổ sung những vấn đề lý luận về tha tù trước thời hạn
có điều kiện và có thể làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu, học tập,
giảng dạy những vấn đề liên quan đến tha tù trước thời hạn có điều kiện;
Nội dung luận văn là có thể là tài liệu tham khảo góp phần vào việc tiếp
tục hoàn thiện quy định của BLHS về tha tù trước thời hạn có điều kiện. Luận
văn cũng là tài liệu tham khảo cho những người làm công tác thực tiễn có liên
quan đến việc áp dụng và thực hiện việc tha tù trước thời hạn có điều kiện.

6


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full














Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×