Tải bản đầy đủ

Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn huyện thanh liêm, tỉnh hà nam

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRẦN THỊ HƯƠNG THẢO

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA
BÀN HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành:

Quản lý đất đai

Mã số:

60 85 01 03

Người hướng dẫn khoa học:

TS. Phan Thị Thanh Huyền

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016



LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng
để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám
ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Thị Hương Thảo

i


LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự
hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng
nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết
ơn sâu sắc tới TS. Phan Thị Thanh Huyền đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức,
thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ
môn Quản lý Đất đai, Khoa Quản lý Đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình
giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Sở Tài nguyên và Môi
trường tỉnh Hà Nam, Uỷ ban nhân dân huyện Thanh Liêm, Phòng Tài Nguyên và Môi
trường huyện Thanh Liêm, Ban Giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư huyện Thanh Liêm, Uỷ ban nhân dân xã Thanh Tuyền, Uỷ ban nhân dân xã Thanh
Phong, Ủy ban nhân dân thị trấn Kiện Khê và các phòng ban khác của huyện Thanh Liêm
đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.


Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Thị Hương Thảo

ii


MỤC LỤC

Lời cam đoan ..................................................................................................................... i
Lời cảm ơn ........................................................................................................................ ii
Mục lục ...........................................................................................................................iii
Danh mục chữ viết tắt....................................................................................................... vi
Danh mục bảng ............................................................................................................... vii
Danh mục hình ............................................................................................................... viii
Trích yếu luận văn ............................................................................................................ ix
Thesis
xi

abstract..................................................................................................................
Phần

1.

Mở

đầu

............................................................................................................... 1
1.1.

Tính cấp thiết của đề tài ....................................................................................... 1

1.2.

Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................ 2

1.3.

Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 2

1.4.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn............................................ 2

1.4.1.

Những đóng góp mới của đề tài ........................................................................... 2

1.4.2.

Ý nghĩa khoa học của đề tài ................................................................................. 2

1.4.3.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài.................................................................................. 3

Phần 2. Tổng quan tài liệu ..............................................................................................
4
2.1.
4

Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất .........

2.1.1.
4

Một số khái niệm liên quan ..................................................................................

2.1.2.
6

Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư........................................................

2.1.3.
7

Vai trò của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ........................................................

2.1.4.
9

Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư................

2.2.
14

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước trên thế giới .............................

2.2.1.

Australia ............................................................................................................ 14
3


2.2.2.

Pháp .................................................................................................................. 14

2.2.3.

Hàn Quốc .......................................................................................................... 15

2.2.4.

Trung Quốc ....................................................................................................... 16

2.2.5.

Thái Lan ............................................................................................................ 18

2.2.6.
18

Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư .........

4


2.3.

Cơ sở thực tiễn về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam ........................ 18

2.3.1.
18

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam qua các thời kỳ .................

2.3.2.

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở một số địa phương ............................ 25

Phần 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu ............................................................ 30
3.1.

Địa điểm nghiên cứu.......................................................................................... 30

3.2.

Thời gian nghiên cứu ......................................................................................... 30

3.3.

Đối tượng nghiên cứu ........................................................................................ 30

3.4.

Nội dung nghiên cứu.......................................................................................... 30

3.4.1.

Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thanh Liêm ....................... 30

3.4.2.

Tình hình quản lý và sử dụng đất của huyện Thanh Liêm................................... 31

3.4.3.

Khái quát công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Thanh Liêm ....... 31

3.4.4.
31

Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 2 dự án nghiên cứu ........

3.4.5.

Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Thanh Liêm ............ 31

3.5.

Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 31

3.5.1.

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu .................................................................. 31

3.5.2.
32

Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp ....................................................

3.5.3.
32

Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp......................................................

3.5.4.

Phương pháp thống kê, tổng hợp........................................................................ 33

3.5.5.

Phương pháp phân tích, so sánh ......................................................................... 33

3.5.6.

Phương pháp xử lý số liệu.................................................................................. 33

Phần 4. Kết quả và thảo luận ........................................................................................
34
4.1.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện thanh liêm ........................................ 34

4.1.1.

Điều kiện tự nhiên ............................................................................................. 34

4.1.2.

Điều kiện kinh tế - xã hội................................................................................... 35

4.1.3.
38

Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thanh Liêm .............

4.2.

Tình hình quản lý và sử dụng đất đai của huyện Thanh Liêm ............................. 40

4.2.1.

Tình hình quản lý đất đai ................................................................................... 40

4.2.2.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Thanh Liên năm 2015 ......................................... 44
4


4.3.
45

Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Thanh Liêm ..........

4.3.1.

Trình tự thực hiện thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư tại huyên
Thanh Liêm ....................................................................................................... 45

5


4.3.2.

Kết quả bồi thường, hỗ trợ và TĐC tại huyện Thanh Liêm ................................. 49

4.4.

Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 2 dự án nghiên cứu ........ 50

4.4.1.

Khái quát về 2 dự án nghiên cứu ........................................................................ 50

4.4.2. Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 2 dự án nghiên cứu
................. 53
4.5.

Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư tại huyện Thanh Liêm....................................................................... 71

4.5.1.
71

Tăng cường vai trò cộng đồng trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.......

4.5.2.

Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của Ban giải phóng mặt
bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư............................................................... 71

4.5.3.

Giải pháp hoàn thiện cơ sở dữ liệu hồ sơ địa chính............................................. 72

Phần 5. Kết luận và kiến nghị .......................................................................................
73
5.1.

Kết luận ............................................................................................................. 73

5.2.

Kiến nghị ........................................................................................................... 74

Tài liệu tham khảo........................................................................................................... 75
Phụ lục .......................................................................................................................... 78

5


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

ADB

Ngân hàng phát triển Châu Á

BĐĐC

Bản đồ địa chính

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

CP

Chính phủ

GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

GPMB

Giải phóng mặt bằng

HĐBT

Hội đồng bồi thường

HSĐC

Hồ sơ địa chính

HT&TĐC

Hỗ trợ và tái định cư

KT-XH

Kinh tế - xã hội



Nghị định

QĐ-UB

Quyết định ủy ban

QSDĐ

Quyền sử dụng đất

STH

Sau thu hồi

TNMT

Tài nguyên môi trường

TĐC

Tái định cư TTH

Trước thu hồi UBND

Ủy

ban nhân dân XD

Xây

dựng
WB

Ngân hàng thế giới

6


DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1.

Giá trị sản xuất các ngành kinh tế trên địa bàn huyện Thanh Liêm .............. 36

Bảng 4.2.

GDP các ngành kinh tế trên địa bàn huyện Thanh Liêm .............................. 36

Bảng 4.3.

Hiện trạng sử dụng các loại đất huyện Thanh Liêm năm 2015..................... 45

Bảng 4.4.

Kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Thanh Liêm giai
đoạn 2011 - 2015 ........................................................................................ 50

Bảng 4.5.

Tổng hợp diện tích và số hộ đủ điều kiện bồi thường về đất tại 2 dự án
nghiên cứu ..................................................................................................
54

Bảng 4.6.

Đánh giá của người bị thu hồi đất đối với việc xác định đối tượng và
điều kiện được bồi thường về đất tại dự án ..................................................
55

Bảng 4.7.

Đơn giá bồi thường về đất tại 2 dự án nghiên cứu ....................................... 56

Bảng 4.8.

Đánh giá của người bị thu hồi đất đối với việc xác định đối tượng giá
đất bồi thường tại 2 dự án nghiên cứu .........................................................
57

Bảng 4.9.

Tổng hợp kết quả bồi thường về đất tại 2 dự án nghiên cứu......................... 57

Bảng 4.10. Tổng hợp đối tượng được bồi thường tài sản, cây cối hoa màu tại 2 dự
án nghiên cứu.............................................................................................. 58
Bảng 4.11. Kết quả bồi thường về tài sản, cây cối hoa màu tại 2 dự án nghiên cứu....... 59
Bảng 4.12. Tổng hợp đối tượng đủ điều kiện được hỗ trợ tại 2 dự án nghiên cứu .......... 62
Bảng 4.13. Tổng hợp kết quả hỗ trợ tại 2 dự án nghiên cứu........................................... 62
Bảng 4.14. Đánh giá của người bị thu hồi đất đối với kết quả hỗ trợ tại 2 dự án
nghiên cứu ..................................................................................................
65
Bảng 4.15. Tổng hợp ý kiến điều tra cán bộ trực tiếp thực hiện công tác BT, HT & TĐC..... 67

vii


DANH MỤC HÌNH

Hình 4.1. Sơ đồ hành chính huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam ........................................ 34
Hình 4.2. Trình tự thực hiện bồi thường, hỗ trợ và TĐC ................................................. 47
Hình 4.3. Quốc lộ 1A đoạn từ Phủ Lý (Km 235+885) - cầu Đoan Vỹ (Km 251+00)
huyện Thanh Liêm sau khi được mở rộng, nâng cấp ....................................... 51
Hình 4.4. Đầu tư san nền giai đoạn 1, Cụm công nghiệp Kiện Khê I huyện Thanh Liêm ....... 52
Hình 4.5. Khu đất dịch vụ 7% của dự án ........................................................................ 64
Hình 4.6. Khu tái định cư tại thôn Phúc Lai, xã Thanh Phong, huyện Thanh Liêm,
tỉnh Hà Nam ................................................................................................... 66

8


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Trần Thị Hương Thảo
Tên Luận văn: "Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự
án trên địa bàn huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam"
Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60 85 01 03

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu
- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
tại một số dự án trên địa bàn huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và
tái định trên địa bàn huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam.
Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nội dung nghiên cứu của đề tài, chúng tôi đã sử dụng các phương
pháp nghiên cứu sau: Phương pháp chọn điểm nghiên cứu; Phương pháp điều tra thu
thập số liệu thứ cấp; Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp; Phương pháp thống kê,
tổng hợp; Phương pháp phân tch so sánh; Phương pháp xử lý số liệu.
Kết quả chính và kết luận
- Trong giai đoạn 2011 - 2015, huyện Thanh Liêm đã lập phương án thu hồi đất cho
155 dự án với diện tích 509,7 ha. Tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong giai
đoạn này là 3.815.917.506 nghìn đồng; số hộ đủ điều kiện tái định cư là 522 hộ. Việc thực
hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện theo đúng quy định của pháp
luật. Tuy nhiên, cũng còn một số vấn đề tồn tại trong công tác này như sau: giá đất bồi
thường, hỗ trợ thấp hơn giá thị trường, hồ sơ địa chính không được cập nhật thường
xuyên; một số dự án đầu tư còn chậm.
- Kết quả đánh giá về công tác bồi thường, hỗ trợ và tát định cư tại 2 dự án
nghiên cứu cho thấy: Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án Nâng
cấp, mở rộng QL1A đoạn từ Phủ Lý (Km235+885) - cầu Đoan Vỹ (Km251+00) huyện Thanh
Liêm là 55.289.723 nghìn đồng. Trong đó, số tiền bồi thường là 28.477.923 nghìn
đồng (bồi thường về tài sản là 23.786.459 nghìn đồng; bồi thường về cây cối, hoa
màu là 359.464 nghìn đồng; bồi thường về đất là 4.332.000 nghìn đồng); số tiền hỗ trợ là
26.811.800 nghìn đồng. Tổng số hộ đủ điều kiện được bố trí tái định cư là 16 hộ. Dự án

9


Đầu tư san nền giai đoạn 1, Cụm công nghiệp Kiện Khê I huyện Thanh Liêm có tổng
kinh phí là 35.114.450

10


nghìn đồng. Trong đó, số tiền bồi thường là 11.256.200 nghìn đồng (bồi thường về cây cối,
hoa màu là 1.468.200 nghìn đồng; bồi thường về đất là 9.788.000 nghìn đồng); số tiền
hỗ trợ là 23.858.250 nghìn đồng. Tổng số hộ đủ điều kiện được hỗ trợ đất sản xuất kinh
doanh dịch vụ 7% là 589 hộ.
- Để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Thanh
Liêm, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: tăng cường vai trò của cộng đồng
trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả
làm việc của Ban Giải phóng mặt bằng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hoàn thiện cơ sở
dữ liệu hồ sơ địa chính.

10


THESIS ABSTRACT

Master candidate: Tran Thi Huong Thao
Thesis title: “Assessment of compensation, support and resettlement in
some projects in Thanh Liem district - Ha Nam Province”
Major: Land Management

Code: 60 85 01 03

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives
- Assessment of compensation,

support and resettlement when the State

recovers land in some projects in Thanh Liem district - Ha Nam Province.
- Proposed some solutions to improve the effectiveness of compensation,
support and resettlement in Thanh Liem district - Ha Nam Province.
Materials and Methods
To perform the research contents of the thesis, we have used the methods as
follow: point selected method; survey methods secondary data collection; survey methods
primary data collection; statistical methods, synthesis; methods of analysis, comparison;
Data processing methods.
Main fndings and conclusions
- In the period 2011 - 2015, Thanh Liem district recovered 155 projects with an
area of 509.7 hectares. Total money of compensation, support and resettlement in this
period is
3,815,917,506

thousand; the number of resettlement

households is 522. The

implementation of compensation, support and resettlement is done by law. However,
there are many obstacles are found such as: the land price of compensation, support is
lower than market price; cadastral file is not updated regularly; a project has been
invested slowly.
- The assessment results of the compensation, support and resettlement in 2
research projects showed that the budget total of compensation, support and resettlement
of the project of upgrading and expanding 1A 1A highway (the section from Phu (Km 235
+
885) to Doan Vy (Km 251 + 00)) in Thanh Liem district is 55,289,723 thousand. Of which
the amount of compensation is 28,477,923 thousand (property compensation is 23,786,459
11


thousand; tree and crop compensation is 359 464 thousand; land compensation
is
4.332.000 thousand); amount of support is 26,811,800 thousand. Total number of
households resettled is 16. The budget total of leveling investment projects (phase 1)
- Kien Khe Industrial Zone is 35,114,450 thousand. Of which the amount of
compensation

12


was 11,256,200 thousand (tree and crop compensation is 1,468,200 thousand; land
compensation for land is 9,788,000 thousand); amount of support is 23,858,250 thousand.
Total number of households supported the services land is 589.
- The proposed solutions for compensation,support and resettlement in Thanh Liem
district are: strengthening the role of the community for the compensation, support and
resettlement; advancing capacity of staffs work in Board of Clearance compensation,
support and resettlement; completing the data base of the cadastral file.

xii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, vấn đề thu hồi
đất phục vụ cho các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công
cộng và phát triển kinh tế đang là vấn đề nhạy cảm, là mối quan tâm của
Nhà nước, chính quyền địa phương, chủ đầu tư và người sử dụng đất bị thu hồi
đất, nó không chỉ tác động về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến yếu tố
chính trị
- xã hội.
Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 9 (Khóa IX) đưa ra những chủ trương,
chính sách, giải pháp lớn nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội toàn quốc
lần thứ IX của Đảng, trong đó có giải pháp thực hiện chính sách điều tiết hữu
hiệu nhất đối với đất đai nhằm đảm bảo lợi ích của Nhà nước với tư cách là
đại diện chủ sở hữu về đất đai và là nhà đầu tư lớn nhất về phát triển hạ
tầng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước. Nhiều năm qua, Nhà nước đã đầu tư rất lớn nguồn ngân sách
hàng năm cho việc thu hồi đất phục vụ các dự án đầu tư trong nước, nước
ngoài xây dựng các khu đô thị mới, phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng… Luật Đất
đai năm 2003 có nhiều nội dung mới được sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực
tế nhằm điều chỉnh các mối quan hệ pháp luật đối với các chủ thể quản lý, sử
dụng đất, trong đó có công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất.
Những năm gần đây, công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng gặp nhiều
khó khăn, vướng mắc, hiệu quả thấp, kể cả việc thu hồi đất để xây dựng cơ sở hạ
tầng phục vụ cho chính cộng đồng dân cư có đất bị thu hồi. Nhiều địa
phương phải điều chỉnh lại quy hoạch, sửa đổi thiết kế dự án, chờ đợi do
không giải phóng được mặt bằng hoặc do cơ sở hạ tầng không đảm bảo. Hậu quả
là làm ảnh hưởng tiến độ, gây thiệt hại lớn về kinh tế của các doanh nghiệp, các
nhà đầu tư có nhu cầu sử dụng đất và Nhà nước, làm mất ổn định tnh hình
chính trị - xã hội ở các địa phương. Tồn tại lớn nhất và xảy ra ở hầu hết các
địa phương là thực hiện không đúng quy trình, áp giá đền bù thấp, không công
1


khai, thiếu dân chủ, cơ chế, chính sách trong bồi thường thiệt hại, hỗ trợ và tái
định cư đối với người

2


bị ảnh hưởng có nhiều bất cập, phát sinh tiêu cực, tham nhũng dẫn tới khiếu
kiện về thu hồi đất ngày càng tăng…
Thanh Liêm nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Hà Nam. Trung tâm huyện
cách thành phố Phủ Lý 4 km về phía Nam và cách Hà Nội 62 km về phía Bắc
theo quốc lộ 1A. Với vị trí địa lý thuận lợi như trên đã tạo cho huyện Thanh
Liêm những điều kiện lý tưởng để thu hút đầu tư thực hiện công cuộc
công nghiệp hóa, hiện đại hóa của địa phương. Tuy nhiên, trong những năm
vừa qua đã có nhiều “điểm nóng” do thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi
nhà nước thu hồi đất chưa tốt, người dân khiếu nại, tố cáo với số đông, gây mất
ổn định xã hội, việc giải quyết, khắc phục kéo dài, mất nhiều thời gian.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công
tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn
huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam”.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ
trợ và tái định trên địa bàn huyện Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài thực hiện nghiên cứu công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại
một số dự án trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
1.4.1. Những đóng góp mới của đề tài
Trên cơ sở xác định được những vấn đề tồn tại trong công tác bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư tại các dự án nghiên cứu, đề xuất được các giải pháp
nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định trên địa bàn huyện
Thanh Liêm - tỉnh Hà Nam trong thời gian tới.
1.4.2. Ý nghĩa khoa học của đề tài
Góp phần bổ sung cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
3


1.4.3. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp cho cơ quan quản lý đất đai đưa
ra các giải pháp nhằm góp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư phục vụ tiến trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả
quản lý và sử dụng đất.

4


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ
NƯỚC THU HỒI ĐẤT
2.1.1. Một số khái niệm liên quan
2.1.1.1. Khái niệm thu hồi đất
Thu hồi là việc lấy lại cái đã đưa ra, đã cấp phát ra hoặc cái bị người
khác lấy (Nguyễn Như Ý, 2001). Ở nước ta, do đất đai thuộc sở hữu toàn dân
do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý đất vì vậy, khái niệm
thu hồi đất gắn liền với sự tồn tại của quyền sở hữu toàn dân về đất đai. Theo
Khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai 2013, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước
quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền
sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai
(Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013).
Từ khái niệm trên có thể hiểu thu hồi đất thực chất là một trong
những biện pháp nhằm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai giữa một bên là các
tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao, cho thuê đất hoặc được Nhà
nước công nhận quyền sử dụng đất và một bên là Nhà nước với tư cách là
chủ sở hữu đất đai. Việc thu hồi đất xảy ra do hai nguyên nhân chủ quan và
khách quan. Nguyên nhân chủ quan là do người sử dụng đất hoặc người của
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện trái pháp luật gây ra; nguyên
nhân khách quan là thu hồi đất để phục vụ cho lợi ích quốc phòng, an ninh,
lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế.
2.1.1.2. Khái niệm bồi thường
Trong đời sống hàng ngày, “bồi thường” là thuật ngữ được sử dụng trong
trường hợp một người có hành vi gây thiệt hại cho người khác và họ phải có trách
nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại do hành vi của mình gây ra.
Theo từ điển tiếng việt, “Bồi thường” hay “đền bù” có nghĩa là trả lại
tương xứng giá trị công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành
vi của chủ thể khác (Nguyễn Như Ý, 2001). Việc bồi thường có thể vô hình hay
hữu hình, có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do sự thỏa
thuận giữa các chủ thể.
5


Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013, bồi thường về đất là việc
Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho
người sử dụng đất (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013).
Theo quy định của pháp luật đất đai hiện nay, người sử dụng đất khi
bị Nhà nước thu hồi đất sẽ được bồi thường về đất, tài sản trên đất và các chi
phí đầu tư vào đất còn lại.
2.1.1.3. Hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
Bên cạnh thuật ngữ bồi thường, trong các văn bản pháp luật hiện hành
còn đề cập đến khái niệm hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Hỗ trợ
và tái định cư thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước và biểu hiện bản
chất “của dân, do dân và vì dân” của Nhà nước ta nhằm hỗ trợ, chia sẻ khó
khăn với người bị thu hồi đất giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống.
* Khái niệm hỗ trợ
Theo từ điển tiếng việt “hỗ trợ” là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào (Nguyễn
Như Ý, 2001). Theo Khoản 14 Điều 4 Luật Đất đai năm 2013, hỗ trợ khi Nhà
nước thu hồi đất là là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định
đời sống, sản xuất và phát triển (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013).
Như vậy, khác với bồi thường là việc trả lại một các tương xứng những giá
trị bị thiệt hại, thì hỗ trợ mang tính chính sách, trợ giúp thêm của Nhà nước,
thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với sự hi sinh, mất mát của người bị thu
hồi đất cho những lợi ích chung của đất nước, của cộng đồng. Tuy nhiên, trong
thực tế hiện nay, do việc bồi thường chưa thực sự sòng phẳng nên các khoản hỗ
trợ chưa thực sự đúng với ý nghĩa mà nó được định nghĩa trong Luật đất đai và
trong đa số trường hợp thì nó chỉ là sự bù đắp vào khoảng thiếu hụt do việc bồi
thường thiếu sòng phẳng gây ra; bên cạnh đó một số khoản hỗ trợ thực chất là
bồi thường như là hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc
làm vì đây chính là những thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra (Đào Chung Chính,
2014).
* Khái niệm tái định cư
Pháp luật Việt Nam không giải thích khái niệm “tái định cư”, tuy nhiên
nhiều văn bản vẫn quy định về tái định cư. Như vậy, có thể khái quát rằng,
“tái định cư” là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh
sống và làm ăn. TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài
6


sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống,
thu nhập,

7


cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm
nhẹ các tác động xấu về KT - XH đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự
phát triển chung.
Hiện nay, ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ
ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức
sau: (1) Bồi thường bằng nhà ở; (2) Bồi thường bằng giao đất ở mới; (3) Bồi
thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
2.1.2. Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một công việc rất phức tạp. Để công
tác này đạt được hiệu quả cao cần phải đảm bảo 5 nguyên tắc sau: công
bằng, dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm ngân sách nhà nước và hỗ trợ người khó khăn.
2.1.2.1.
bằng

Nguyên

tắc

công

Đây là nguyên tắc quan trọng hàng đầu quyết định thành công của chính
sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nếu chính sách bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư được thực hiện công bằng, những người bị thu hồi đất sẽ tự nguyện
chấp hành. Ngược lại, họ sẽ chống đối, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư hoặc thất bại, hoặc trả giá đắt. Công bằng ở đây là công bằng về chính
sách, công bằng về chế độ, về đơn giá, về mức bồi thường, hỗ trợ, về đối tượng
thụ hưởng,... Do vậy, để có chính sách công bằng phải họach định chính sách
sát thực tế, xem xét lợi ích một cách phân minh. Nguyên tắc công bằng phải
được quán triệt và thực hiện nhất quán từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên. Ví
dụ, hai hộ liền kề có nguồn gốc đất như nhau, quá trình sử dụng như nhau, điều
kiện hạ tầng như nhau thì giá bồi thường và mức bồi thường phải như nhau. Hai
hộ dân, một hộ ở tỉnh này, một hộ ở tỉnh kia đều bị thu hồi nhà 2 tầng đã
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng
đất, quyền sở hữu nhà thì phải được bồi thường 100% giá trị đất ở, 100% giá trị
tài sản.
2.1.2.2. Nguyên tắc hiệu quả
Nguyên tắc này đòi hỏi người có thẩm quyền thực thi chính sách bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư phải cân nhắc tnh toán kỹ càng về mọi mặt
trước khi quyết định. Hiệu quả ở đây được hiểu trước hết là hiệu quả về kinh tế
sau đó là hiệu quả về mặt xã hội (ổn định tnh hình, ổn định đời sống). Nói
cách khác, phải tạo được sự đồng thuận của người dân trong vùng dự án.
8


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×