Tải bản đầy đủ

Biện pháp quản lý hoạt động dạy hát xoan trong trường trung học cơ sở huyện lâm thao, phú thọ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
DẠY HÁT XOAN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN LÂM THAO - PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐHTN

tnu.edu.vn/


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN


BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
DẠY HÁT XOAN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN LÂM THAO - PHÚ THỌ
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã ngành: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TSKH. NGUYỄN KẾ HÀO

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐHTN

tnu.edu.vn/


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu,
kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất
cứ công trình nào khác.
Thái Nguyên, tháng 6 năm 2015
Người viết luận văn

Nguyễn Thị Thu Huyền

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

1

tnu.edu.vn/


LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tổ lòng biết ơn sâu sắc đến: Ban giám
hiệu, tập thể các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, các thầy cô giáo của Trường Đại
học sư phạm Thái Nguyên, Khoa Quản lý giáo dục, Khoa Sau đại học đã tận
tình giảng dạy, chỉ dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu
và làm luận văn.
Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TSKH Nguyễn Kế


Hào, thầy đã tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình hình
thành đề tài, triển khai nghiên cứu và hoàn thiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí cán bộ, quản lý, giáo viên đang
công tác tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở văn hoá thể thao và du lịch tỉnh
Phú Thọ, Phòng Giáo dục và đào tạo huyện Lâm Thao, CBQL, giáo viên âm
nhạc các trường THCS trong huyện đã giúp đỡ, tạo điều kiện, đóng góp nhiều ý
kiến quý báu trong quá trình nghiên cứu thực tế để hoàn thành luận văn khoa
học này.
Mặc dù bản thân tôi đã có nhiều cố gắng, xong do điều kiện thời gian và
năng lực nên không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Rất mong được
nhận được sự cảm thông, những ý kiến đóng góp quý báu của thầy cô giáo và
đồng nghiệp để luận văn được hoàn chỉnh hơn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

2

tnu.edu.vn/


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ....................................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ............................................................................vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu................................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 4
6. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
7. Cấu trúc luận văn ............................................................................................. 5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HÁT
TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ .....................................
6
1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề............................................................ 6
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài ..............................................................
9
1.2.1. Dân ca và Hát Xoan ...................................................................................
9
1.2.2. Dạy hát Xoan ........................................................................................... 11
1.2.3. Quản lý hoạt động dạy hát Xoan .............................................................
13
1.3. Những vấn đề cơ bản của quản lý hoạt động dạy Hát Xoan trong
trường THCS ........................................................................................... 19
1.3.1. Đặc điểm của hoạt động dạy Hát Xoan trong trường THCS .................. 19
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

3

http://www.lrctnu.edu.vn/


1.3.2. Mục tiêu, yêu cầu đối với hoạt động dạy hát Xoan trong trường THCS......
22
1.3.3. Nội dung quản lý hoạt đông dạy Hát Xoan trong các trường THCS ...... 23
1.3.4. Phương pháp quản lý hoạt động dạy hát Xoan trong các trường THCS ....
26

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

4

tnu.edu.vn/


1.4. Vai trò của hiệu trưởng nhà trường trong quản lý hoạt động dạy hát
Xoan cho HS ở trường THCS ................................................................. 28
1.4.1. Vị trí và vai trò trách nhiệm của người hiệu trưởng trường THCS
trong sự nghiệp Giáo dục và đào tạo ....................................................... 28
1.4.2. Những yêu cầu cơ bản đối với người hiệu trưởng trường THCS
trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo ........................................................ 29
1.4.3. Vai trò của hiệu trưởng nhà trường trong quản lý hoạt động dạy hát
Xoan cho HS ở trường THCS ................................................................. 30
Kết luận chương 1.............................................................................................. 32
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HÁT XOAN
TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÂM
THAO- TỈNH PHÚ THỌ ...............................................................................
33
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, văn hóa, giáo dục của
huyện Lâm Thao - tỉnh Phú Thọ ............................................................. 33
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ......................................................... 33
2.1.2. Truyền thống văn hoá .............................................................................. 35
2.1.3. Tình hình giáo dục ................................................................................... 38
2.2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học âm nhạc và dạy hát Xoan trong
các các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ ........................... 42
2.2.1. Thực trạng quản lý nội dung chương trình dạy hát ................................. 43
2.2.2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên .................................... 46
2.2.3. Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh ...................................... 52
2.2.4. Đánh giá kết quả dạy Hát Xoan cho học sinh các trường THCS
huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ ............................................................... 56
2.3. Nguyên nhân của thực trạng ....................................................................... 57
2.3.1. Nguyên nhân thành công ......................................................................... 57
2.3.2. Nguyên nhân hạn chế, thiêu sót............................................................... 58
Kết luận chương 2.............................................................................................. 59
Chương 3. CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG DẬY HÁT XOAN TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LÂM THAO .................................... 60
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp .................................................................... 60
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

5

http://www.lrctnu.edu.vn/


3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu .......................................................... 60

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

6

tnu.edu.vn/


3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ............................................................. 60
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả .......................................................... 60
3.2. Các biện pháp nâng cao tính hiệu hoạt động dạy hát xoan trong các
trường THCS huyện ................................................................................ 60
3.2.1. Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về giáo dục
nghệ thuật và dạy hát Xoan ..................................................................... 60
3.2.2. Xây dựng kế hoạch dạy hát Xoan trong các trường THCS huyện .......... 63
3.2.3. Quản lý, quy hoạch, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho
giáo viên dạy Hát Xoan ........................................................................... 67
3.2.4. Giám sát, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động dạy Hát Xoan .............. 70
3.2.5. Tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị và đồ dùng dạy hát Xoan để
nâng cao chất lượng dạy hát .................................................................... 74
3.3. Mối quan hệ của các biện pháp được đề xuất............................................. 75
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp .......................... 75
3.4.1. Mục đích của khảo nghiệm...................................................................... 75
3.4.2. Nội dung và phương pháp khảo nghiệm ................................................. 75
3.4.3. Đối tượng khảo nghiệm ........................................................................... 76
3.4.4. Kết quả khảo nghiệm về sự cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp đã đề xuất ........................................................................................ 76
Kết luận chương 3.............................................................................................. 78
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 79
1. Kết luận.......................................................................................................... 79
2. Khuyến nghị................................................................................................... 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 83
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

7

tnu.edu.vn/


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1. CBQL

Cán bộ quản lý

2. CSVC

Cơ sở vật chất

3. GV

Giáo viên

4. HĐND, UBND

Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân

5. HT

Hiệu trưởng

6. HQQL

Hiệu quả quản lý

7. HS

Học sinh

8. PPDH

Phương pháp dạy học

9. QL

Quản lý

10. TBDH

Thiết bị dạy học

11. THCS

Trung học cơ sở

12. UNESCO

Tổ chức văn hóa, khoa học, giáo dục của Liên
hợp quốc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

4

tnu.edu.vn/


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Quy mô giáo dục huyện Lâm Thao - Phú Thọ năm học 2013-2014 ..
40
Bảng 2.2. Kết quả xếp loại học lực của HS trường THCS .............................. 41
Bảng 2.3. Đánh giá kết quả thực hiện các biện pháp quản lý mục tiêu, kế
hoạch dạy học môn âm nhạc và dạy Hát Xoan ...............................
44
Bảng 2.4. Các biện pháp quản lý nội dung chương trình dạy học môn âm
nhạc và dạy Hát Xoan .................................................................... 45
Bảng 2.5. Thực trạng về số lượng giáo viên âm nhạc trong các trường
THCS huyện Lâm Thao ................................................................. 46
Bảng 2.6. Kinh nghiệm dạy Hát Xoan của giáo viên âm nhạc trong các
trường THCS ................................................................................... 47
Bảng 2.7. Thực trạng quản lý việc lập kế hoạch giảng dạy của giáo viên và
hồ sơ chuyên môn của giáo viên ..................................................... 50
Bảng 2.8. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giáo viên ..................... 51
Bảng 2.9. Kiến thức của học sinh về Hát Xoan............................................... 52
Bảng 2.10. Thực trạng các kênh học sinh tiếp cận kiến thức về Hát Xoan ...... 52
Bảng 2.11. Số lượng bài Hát Xoan mà học sinh thuộc lời và có thể trình diễn
được làn điệu ................................................................................... 53
Bảng 2.12. Các kênh dạy Hát Xoan của học sinh trường THCS ...................... 54
Bảng 2.13. Nguyện vọng học Hát Xoan của học sinh trường THCS................ 55
Bảng 2.14. Các biện pháp quản lý hoạt động học của học sinh ........................ 55
Bảng 3.1. Bảng đánh giá sự cần thiết của các biện pháp đề xuất ................... 76
Bảng 3.2. Đánh giá tính khả thi của các biện pháp đề xuất ............................ 77

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

5

tnu.edu.vn/


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Số lượng bài hát Xoan giáo viên âm nhạc thuộc trong các
trường THCS huyện Lâm Thao .................................................. 48
Biểu đồ 2.2. Kinh nghiệm trình diễn Hát Xoan nơi đông người của giáo
viên âm nhạc trong các trường THCS......................................... 49

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

6

tnu.edu.vn/


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

1


Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của vùng đất Tổ Phú Thọ
nói riêng và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung. Hát
Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay “Khúc
môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa phục vụ nhu
cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức nghệ
thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và có sức lan tỏa mạnh mẽ khắp
cộng đồng. Với những giá trị văn hóa nổi bật toàn cầu, ngày 24/11/2011, tại
Hội nghị lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về Bảo tồn Di sản văn hóa phi vật
thể của UNESCO tổ chức tại Bali - Indonesia, Hồ sơ Hát Xoan - Phú Thọ của
Việt Nam đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Vì thế
mà Hát Xoan Phú Thọ ngày càng được nâng tầm và vị thế văn hóa truyền thống
của dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế. Đây là niềm vinh dự và tự hào, đồng
thời cũng là trách nhiệm to lớn của người dân Phú Thọ nói riêng và của đất
nước Việt Nam nói chung trước di sản quý giá của cha ông để lại cho chúng ta
hôm nay.
Ngay sau khi Hát Xoan - Phú Thọ được UNESCO công nhận là Di sản
văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp, tại Lễ đón
bằng vinh danh công nhận di sản Hát xoan, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ đã
công bố Chương trình hành động về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa
phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp: Hát Xoan Phú Thọ giai đoạn
2012 - 2015; Ngày 7.11.2013, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số
2058/QĐ-TTg phê duyệt Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi
vật thể - Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 - 2020). Với mục tiêu đến năm
2015 đưa Hát xoan Phú Thọ ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành
Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Trên cơ sở đó Sở Giáo dục và
đào tạo tỉnh Phú Thọ đã triển khai chương trình giáo dục về Di sản văn hóa

2


lồng ghép trong các chương trình chính khóa và ngoại khóa tại các trường học
trên địa bàn toàn tỉnh; đồng thời nhấn mạnh vai trò của việc đào tạo lớp nghệ
nhân kế cận, bảo đảm 100% người có công bảo tồn, gìn giữ, truyền dạy Hát
xoan được tôn vinh và hưởng chế độ đãi ngộ theo quy định; 5 di tích tại các
phường xoan gốc được đầu tư, duy trì và phát triển; không gian diễn xướng được
phục hồi và mở rộng.
Việc giữ gìn, kế thừa, lưu truyền, phổ biến, phát huy cho thế hệ mai sau
những giá trị văn hóa độc đáo mang tính xã hội, nhân văn, những phong tục, tập
quán tốt đẹp về Hát Xoan - Phú Thọ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
là nhằm nâng cao nhận thức và lòng tự hào trong cộng đồng, trách nhiệm của
các thế hệ, nhất là học sinh, sinh viên của các trường học trên toàn tỉnh trong
việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hát xoan. Từng bước bảo tồn, phát huy
giá trị để Hát xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hóa tâm linh đặc
trưng, góp phần thúc đẩy phát triển Kinh tế - Văn hóa - Xã hội trên địa bàn tỉnh
Phú Thọ. Công tác đào tạo lớp nghệ nhân kế cận và truyền dạy Hát Xoan trong
cộng đồng được UBND tỉnh Phú thọ xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng
đầu;đồng thời góp phần tích cực vào việc thực hiện các nhiệm vụ quan trọng
mà Nghị quyết TW 5 khóa VIII của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc đã đề ra và để tiếp tục đồng hành
với cuộc vận động xây dựng "Trường học thân thiện, học sinh tích cực" do Bộ
Giáo dục - Đào tạo và Bộ Văn hóa TT& Du lịch phối hợp phát động.
Để duy trì và phát triển Di sản văn hóa phi vật thể về Hát xoan; Đảng,
Nhà nước và Chính quyền các cấp ở địa phương cần có những chính sách ưu
tiên, đãi ngộ phù hợp để tạo điều kiện chăm sóc và động viên các nghệ nhân hát
Xoan; hỗ trợ cộng đồng, các phường Xoan; các trường học tổ chức truyền dạy,
đào tạo thế hệ trẻ để tiếp nối, duy trì và phát triển Di sản Hát xoan. Chủ động
xây dựng các chương trình giáo dục thích ứng để giảng dạy Hát xoan trong các
trường nghệ thuật và trường phổ thông. Đưa di sản Hát xoan vào trường học

3


không phải chỉ là truyền dạy đơn thuần mà còn là giáo dục, nâng cao nhận thức
về Di sản văn hóa. Xuất phát từ nhận thức như vậy, cho nên trong kế hoạch của
Tỉnh và của Ngành Giáo dục - Đào tạo Phú Thọ về việc duy trì, đào tạo, phát
triển Hát xoan đã đề ra mục đích: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên,
học sinh tự hào với truyền thống và Di sản Hát xoan của tỉnh Phú Thọ, từ đó
xác định trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn Di sản và tuyên truyền sâu rộng đến cộng
đồng. Các nội dung giáo dục bảo đảm phù hợp theo chương trình giáo dục
chung của Bộ GD - ĐT; đồng thời phải phù hợp với khả năng và tâm, sinh lý
từng lứa tuổi học sinh, gây hưng phấn và thích thú cho học sinh, hát mà chơi;
chơi mà hát.
Vơi nhưng ly do chủ yếu trên ; đồng thời là một người dân Đất Tổ, với
tình yêu quê hương, yêu làn điệu Hát Xoan của quê hương và là người cán bộ
làm công tác quản lý trong lĩnh vực Văn hóa - Xã hội của huyện Lâm Thao,
tỉnh Phú Thọ, tôi thấy rất đỗi vinh dự, tự hào và cũng nhận thấy là mình phải có
trách nhiệm rất cao cùng với cộng đồng trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy
giá trị của Di sản Hát xoan - một Di sản văn hóa có mối gắn kết chặt chẽ với tín
ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của Phú Thọ cũng đã được UNETCO công nhận
là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

, cho nên tôi xin chon

nghiên cưu đê tai : "Biện pháp quản lý hoạt động dạy Hát xoan trong các
trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ".
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đề xuất một số biện
pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy hát Xoan trong các trường
THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy Hát Xoan và quản lý hoạt động dạy hát Xoan trong các
trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.

4


3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động dạy Hát Xoan và quản lý hoạt động dạy hát
Xoan trong các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý hoạt động dạy Hát Xoan trong các trường THCS huyện
Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất
định, tuy nhiên trong quản lý còn có những bất cập do các biện pháp chưa phù
hợp nên chất lượng còn hạn chế. Nếu đề xuất được những biện pháp quản lý hoạt
động dạy hát Xoan trong các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ thực
sự cần thiết và có tính khả thi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ ở lý luận về quản lý hoạt động dạy hát trong các
trường THCS.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý dạy hát Xoan trong các trường THCS
huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy hát Xoang trong
các trường THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng
cơ sở lý luận của đề tài. Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận có các
phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu.
- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập.

5


6.2. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
6.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
6.4. Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động
6.5. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu,
luận văn có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy hát trong các trường THCS.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy hát Xoan trong các trường
THCS huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
Chương 3: Biện pháp quản lý động dạy hát Xoan trong các trường THCS
huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.

6


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HÁT
TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề
Bảo tồn các giá trị văn hoá dân tộc, văn hoá địa phương là một trong
những nhiệm vụ quan trọng của trường phổ thông nói chung và trường trung
học cơ sở nói riêng. Thông qua hoạt động đó giúp thế hệ trẻ hình thành và phát
triển niềm tự hào, tự tôn dân tộc, yêu nước, thương nòi, có ý thức đấu tranh,
xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Nghị quyết hội nghị lần thứ 5
BCHTW khóa VIII, các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI nhiều
lần đề cập đến việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá và việc giáo dục bồi
dưỡng con người Việt Nam về trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống có
nhân cách, có bản lĩnh vững vàng ngang tầm sự nghiệp đổi mới đất nước, xây
dựng nền giáo dục mới, tạo điều kiện cho các cá nhân phát triển tối đa tiềm
năng của mình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ, di sản văn hoá truyền thống có
những giá trị cơ bản, độc đáo, đặc sắc. Người luôn nhắc nhở phải phát huy vốn
quý báu của dân tộc, trong kế thừa di sản phải có thái độ nghiên cứu, chọn lọc
nghiêm túc. Giáo dục không chỉ là kiến thức khoa học, kiến thức văn hoá mà
còn là xây dựng đức, trí, thể, mỹ một cách toàn diện. Người căn dặn “người địa
phương nào trước hết phải biết hát dân ca của địa phương mình, đó là điều
thuận lợi hơn người ở địa phương khác” Như vậy việc đưa dân ca Việt Nam nói
chung hay Hát Xoan nói riêng vào trường học là một việc làm cần thiết góp
phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá nhằm giáo dục con người
một cách toàn diện, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, khả năng cảm thụ âm nhạc,
tình yêu quê hương, đất nước.
Bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam có “cốt lõi” và được kết tinh trong di
sản văn hoá, gồm các giá trị bền vững, những tinh hoa của cồng đồng các dân

7


tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng
nước và giữ nước. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh
thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc;
lòng nhân ái, khoan dưng, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo
trong lao động, tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sông. Các di sản văn hoá
chỉ được phát huy tác dụng khi nó được xâm nhập vào con người, chính vì vậy
chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: Văn hoá Việt Nam là đều đáng tự hào, phải làm
sao chp văn hoá thấm dâu vào tâm lý quốc dân. Từ nhận thức di sản văn hoá là
nguồn lực đặc biệt tác động vào sự phát triển kinh tế - xã hội, trong những năm
qua đặc biệt là từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước
ta đã quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hoá - gắn kết
với việc xây dựng môi trường sinh thái nhân văn và đời sống văn hoá công
đồng.
Trên thế giới, việc nghiên cứu đưa dân ca, âm nhạc vào giảng dạy ở các
trường phổ thông ở nhiều quốc gia đã được thực hiện theo một chiến lược, kế
hoạch thống nhất. Nhật Bản, Hàn Quốc, Inđônêxia, Nga đã triển khai thành
công việc dạy dân ca kết hợp với các trò chơi địa phương trong trường phổ
thông.
Nhiều nhà giáo đã đề nghị đưa giáo dục nghệ thuật vào trường phổ
thông, cho đến những năm 90 của thế kỷ trước nhất là từ khi thực hiện chương
trình đổi mới sách giáo khoa năm 2002, các môn âm nhạc, Mỹ thuật mới được
chính thức có chỗ đứng trong chương trình giáo dục phổ thông (ở bậc Tiểu học
và Trung học cơ sở). Tuy nhiên việc giảng dạy ở một số địa phương còn mang
tính hình thức, chưa được quan tâm đúng mức. Trong chương trình dạy âm
nhạc ở THCS, các nhà sư phạm đã đưa dân ca vào sách giáo khoa nhưng mức
độ còn hạn chế.
Hội thảo “Bảo tồn và phát huy dân ca trong giáo dục âm nhạc ở trường
phổ thông” ngày 29/10/2009 của trường Đại học sư phạm nghệ thuật Trung

8


ương đã tập trung đánh giá vai trò của dân ca trong đời sống xã hội, thực trạng
việc dạy và học dân ca trong trường đào tạo giáo viên âm nhạc và trong trường

9


phổ thông, đề xuất các biện pháp để nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc
trong nhà trường nói chung và dân ca nói riêng.
Dự án “Hỗ trợ đưa dân ca vào trường THCS” được Bộ GD&ĐT triển
khai từ năm 2009 với các sản phẩm tuyển tập Giới thiệu dân ca Việt Nam;
hướng dẫn sử dụng các nhạc sản phẩm âm nhạc trong nhà trường... Đây là các
tài liệu tham khảo rất quan trọng giúp cho việc dạy và học dân ca nói riêng và
giáo dục âm nhạc nói chung ở trường THCS, giáo viên sẽ dùng các tài liệu để
bổ sung vào việc dạy và học cũng như tổ chức các hoạt động âm nhạc trong và
ngoài nhà trường. Song, so quan tâm giới thiệu dân ca các vùng, miền chỉ được
giới thiệu 1 bài.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện
Nhân về Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ
khẩn cấp - Hát Xoan Phú Thọ, Bộ VHTTDL đã phối hợp với Ủy ban nhân dân
tỉnh Phú Thọ tổ chức hội nghị lấy ý kiến góp ý của các Bộ, ngành liên quan và
các nhà khoa hoặc về Đề án do Ủy ban nhân tỉnh Phú Thọ xây dựng đề án “Bảo
tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân
loại - Hát Xoan Phú Thọ Giai đoạn 2013-2020”.
Tiếp tục giữ gìn, lưu truyền, phổ biến, phát huy cho thế hệ mai sau
những giá trị độc đáo mang tính xã hội, nhân văn, những phong tục, tập quán
tốt đẹp về Hát Xoan gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Nâng cao nhận
thức và lòng tự hòa trong cộng đồng, trách nhiệm của các thế hệ, nhất là của thế
hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hát Xoan. Từng bước bảo
tồn phát huy giá trị hát Xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hóa tâm linh
đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội trên địa bàn
tỉnh Phú Thọ. Phấn đấu đến năm 2015 đưa Hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình
trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của
nhân loại, đào tạo được lớp nghệ nhân kế cận tại các phường Xoan gốc kế tục
lớp nghệ nhân cao tuổi hiện nay trong việc truyền dạy cho lớp trẻ tại cộng

10


đồng. 100% người có công bảo tồn, giữ gìn và truyền dạy Hát Xoan được tôn
vinh và hưởng chế độ đãi ngộ theo quy định.
Để triển khai đề án “Truyền dạy các bài Xoan cổ trong cộng đồng giai
đoạn 2013-2020” được thuận lợi và hiệu quả, việc dạy Hát Xoan trong các
trường học được tỉnh và các địa phương rất hoan nghênh và tích cực thực hiện.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Dân ca và Hát Xoan
1.2.1.1 Dân ca
Theo một số tài liệu nghiên cứu, người Đức gọi dân ca là bài ca của nhân
dân, người Pháp thì gọi dân ca là những bài ca phổ cập trong quần chúng, bài
ca mang tính nhân dân, người Ý thì gọi dân ca là bài ca mang tính sắc tộc hay
dân tộc.
Theo từ điển Tiếng Việt, khái niệm dân ca được hiểu là “Những bài hát
lưu truyền trong dân gian, mang đặc trưng vùng miền và không rõ tác giả”.
Sách Âm nhạc và Mỹ thuật của nhà xuất bản Giáo dục ấn hành năm 2002
cho rằng “dân ca được gọt giũa, sàng lọc qua năm tháng nên có sức sống với
thời gian”.
Như vậy, có thể hiểu dân ca là những bài hát đã đi vào kho tàng nghệ
thuật dân gian bằng cách truyền khẩu trong nhân dân, chúng được biến đổi
không phụ thuộc vào bản quyền của một tác giả nào ngay từ ban đầu. Từ khái
niệm trên dân ca có các đặc điểm chính sau:
- Là những bài hát của nhân dân (gắn kiền với đời sống, sinh hoạt, lao
động, vui buồn) của nhân dân như bài hát về lao động, bài hát về nghi l ễ
phong tục…
- Là những bài hát được truyền khẩu trong dân gian có những bài được
ký âm.
- Là những bài không có tác giả rõ ràng. Vì qua việc truyền khẩu, truyền
lại các bài dân ca, dân nhạc, mỗi người diễn xướng có quyền ứng tác tự do, góp

11


phần sáng tạo của mình vào tác phẩm trong quá trình biểu diễn. Cho nên họ gần
như là đồng tác giả với người sáng tác ban đầu. Mà người sáng tác ban đầu là ai
cũng không rõ.
- Là những bài hát không rõ xuất xứ.
- Là những bài hát có dấu ấn địa phương(địa danh, phong thổ, địa lý…).
- Có những cung bậc đặc trưng.
- Trong dân ca, lời ca đóng vai trò chính, giai điệu luôn được phát sinh từ
dấu giọng ở lời ca nên phụ thuộc vào lời ca.
- Dân ca phát triển được nhờ truyền khẩu.
1.2.1.2. Hát Xoan
Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của vùng đất Tổ Phú
Thọ nói riêng và trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung.
Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục, còn gọi là hát cửa đình hay
“Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố: Ca nhạc, hát, múa p hục
vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng. Hát Xoan có bề dày lịch sử, có tổ chức
nghệ thuật chặt chẽ, không gian văn hóa rộng lớn và sức lan tỏa mạnh mẽ
khắp cộng đồng.
Hát Xoan là tên gọi khác (nói chệch) của hai từ Hát Xuân hay Ca Xuân;
là lối hát dùng trong nghi lễ, phong tục, lễ hội diễn ra vào mùa xuân. Hát Xoan
là một thể loại ca nhạc lễ nghi tín ngưỡng. Trong dân gian còn gọi lối hát này là
hát Lãi Lèn, vì bắt nguồn từ câu hát đệm chính của Xoan: “Lý len… len là… lễ
là… len hỡi là len…” và cũng chính vì vậy mà ngôi miếu ở làng Phù Đức - nơi
các phường Xoan gốc đến hát đầu năm trước khi đi hát ở các cửa đình khác gọi
là miếu Lãi Lèn.
Hát Xoan cũng như các loại hình dân ca khác, là một hiện tượng văn hóa
dân gian nói chung và âm nhạc dân gian nói riêng của người Việt ở vùng đồng
bằng và trung du Bắc bộ, có nội dung tín ngưỡng với mục đích thờ thần, cầu
thần ban phát phù trợ cho dân làng tứ thời tiết lập, mưa thuận gió hòa, nhà nhà
no đủ, đông đàn dài lũ, nhân khang thịnh vượng, quốc thái dân an…

12


1.2.2. Dạy hát Xoan
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan
bằng hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Dạy học âm nhạc là quá trình
tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ hệ thống kiến thức
âm nhạc, hành thành và phát triển kỹ năng, kỹ xảo và thái độ cần thiết trong
lĩnh vực âm nhạc cho học sinh, học sinh nhận thức và lĩnh hội chúng, qua đó
thực hiện được mục đích giáo dục âm nhạc.
Giáo dục âm nhạc cho học sinh THCS là phương tiện có hiệu quả nhất
để giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, hình thành nhân cách cho học sinh, trang bị kiến
thức cơ bản, khả năng cảm thụ, hiểu biết nghệ thuật âm nhạc, phát huy sự sáng
tạo của học sinh.
Giáo viên dạy âm nhạc là người lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động
nhận thức (học tập âm nhạc) của học sinh và giúp học sinh tìm tòi, khám phá
tiếp cận tri thức, qua đó thực hiện chức năng học của bản thân; các hoạt động
của giáo viên gồm:
-Đ ề ra mục đích, yêu cầu nhận thức việc học tập (âm nhạc) của học sinh.
- Xây dựng kế hoạch dạy học dự kiến hoạt động tương ứng của học sinh
(kiến thức, kỹ năng cần đạt).
- Tổ chức các hoạt động của thầy và trò.
- Kích thích tính tự giác, tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo của học
sinh bằng cách tạo nên các nhu cầu, động cơ, hứng thú, khêu gợi tính tò mò,
ham hiểu biết, thích làm theo, học sinh xác định được trách nhiệm, nghĩa vụ
học tập của mình.
- Theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học tập của học sinh,
thông qua đó có biện pháp điều chỉnh, sửa chữa kịp thời những thiếu sót, sai
lầm của học sinh, điều chỉnh phương pháp giảng dạy của chính mình.
Học sinh, dưới sự điều khiển của giáo viên tự giác, chủ động học tập để
lĩnh hội tri thức, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức để thu nhận và

13


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×