Tải bản đầy đủ

Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện tĩnh gia, tỉnh thanh hóa

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

LÊ BÁ HOÀNG ANH

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH
SÁCH
BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU
HỒI ĐẤT Ở MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN TĨNH GIA – TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành:

Quản lý đất đai

Mã số:

60 85 01 03

Người hướng dẫn khoa học:


PGS.TS. Trần Văn Chính

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để
bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được
cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016
Tác giả luận văn

Lê Bá Hoàng Anh

i


LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận
được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của
bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết
ơn sâu sắc tới Thầy giáo – PGS.TS Trần Văn Chính đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều
công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề
tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ
môn Khoa học đất, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận
tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức phòng Tài nguyên
và Môi trường huyện Tĩnh Gia, Ban quản lý dự án huyện Tĩnh Gia, Ban Giải Phóng
Mặt Bằng... đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành
luận văn./.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016


Tác giả luận văn

Lê Bá Hoàng Anh

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục chữ viết tắt...................................................................................................vi
Danh mục bảng ...........................................................................................................vii
Danh mục hình ...........................................................................................................viii
Trích

yếu

luận

văn

........................................................................................................ix

Thesis

abstract..............................................................................................................xi Phần
1. Mở đầu ...........................................................................................................1
1.1.
Tính
cấp
...................................................................................1

thiết

1.2.
Mục
........................................................................................2

của

tiêu

đề

nghiên

tài
cứu

1.3.

Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................2

1.4.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tễn........................................2

1.4.1.

Đóng góp mới..................................................................................................2

1.4.2.

Ý nghĩa khoa học .............................................................................................2

1.4.3.

Ý nghĩa thực tễn .............................................................................................2

Phần
2.
Tổng
quan
..........................................................................................3

tài

liệu

2.1.
Cơ sở pháp lý và thực tiễn về bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư............................3
2.1.1.

Khái niệm chung..............................................................................................3

2.1.2.
Đặc điểm của quá trinh bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
.................................3
2.1.3.
Vai trò của
..........................................5

công

tác

bồi

thường,

hỗ trợ,

tái định



2.1.4.
Những nội dung cơ bản của chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
................7

3


2.2.
10

Cơ sở lý luận và thực tễn định mức bồi thường, hỗ trợ , tái định cư...............

2.2.1.
10

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của các tố chức tài trợ ...............

2.2.2.
14

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của một số nước........................

2.3.
tại

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
việt nam.
.................................................................................................................18

4


2.3.1.

Cơ sở pháp lý về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các
thời kỳ nhà nước Việt Nam ............................................................................ 18

2.3.2.

Thực trạng việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ....... 21

2.3.3.

Một số yếu tố tác động đến việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư ................................................................................................. 26

2.4.

Đánh giá chung và xác định nghiên cưu đề tài................................................ 27

Phần 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 29
3.1.

Địa điểm nghiên cứu...................................................................................... 29

3.2.

Thời gian nghiên cứu ..................................................................................... 29

3.3.

Đối tượng nghiên cứu .................................................................................... 29

3.4.

Nội dung nghiên cứu...................................................................................... 29

3.4.1.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Tĩnh Gia. ................................ 29

3.4.2.

Thực trạng quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn huyện Tĩnh Gia,
tỉnh Thanh Hóa. ..................................................................................... 29

3.4.3.

Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
tại 2 dự án trên địa bàn huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. .............................. 29

3.4.4. Đề xuất một số giải pháp góp phần thực hiện tốt chính sách bồi thường khi
Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa. .............. 30
3.5.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 30

3.5.1.

Phương pháp thu thập số liệu ......................................................................... 30

3.5.2.

Phương pháp xử lý số liệu điều tra ................................................................. 30

3.5.3.

Phương pháp so sánh ..................................................................................... 30

Phần 4. Kết quả và thảo luận ....................................................................................
31
4.1.

Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện tính gia.................... 31

4.1.1.

Điều kiện tự nhiên ......................................................................................... 31

4.1.2.

Điều kiện kinh tế - xã hội............................................................................... 33

4.2.

Thực trạng quản lý đất đai của huyện tĩnh gia – tỉnh thanh hóa ...................... 39

4.2.1.

Công tác lập và quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất .............................. 39

4.2.2.

Giao đất, cho thuê và thu hồi đất .................................................................... 40

4.2.3.

Đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất ....................................................................... 43
4


4.2.4.

Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành luật pháp và giải quyết khiếu nại tố
cáo trong quản lý và sử dụng đất đai .............................................................. 46

4.3.

Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất
đối với 2 dự án............................................................................................... 46

4.3.1.

Khái quát các dự án nghiên cứu ..................................................................... 46

4.3.2.

Các văn bản chính sách liên quan đến thu hồi đất, bồi thường giải
phóng mặt bằng thực hiện 2 dự án ................................................................. 47

4.3.3.

Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ ở 2 dự án .............................................. 47

4.3.4.

Những ảnh hưởng tới đời sống của nhân dân do quá trình thực hiện
chính GPMB gây ra ....................................................................................... 61

4.4.

Nhận xét chung của 2 dự án ........................................................................... 62

4.4.1.

Việc làm, thu nhập, đời sống của người dân bị thu hồi đất ............................. 63

4.4.2.

Nguyên nhân dẫn đến lao động nông nghiệp có đất bị thu hồi không có
việc làm hoặc việc làm bấp bênh.................................................................... 63

4.4.3.

Người nông dân chưa biết cách sử dụng hợp lý số tiền bồi thường ................. 64

4.4.4.

Chính sách tài chính hỗ trợ người nông dân mất đất có thể tái sản xuất,
tái thu nhập ổn định đời sống ......................................................................... 64

4.5.

Một số giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư........................................................................................................... 65

4.5.1.

Nhóm giải pháp về hành chính....................................................................... 65

4.5.2.

Nhóm giải pháp về tài chính .......................................................................... 66

Phần 5. Kết luận và kiến nghị ................................................................................... 68
5.1.

Kết luận ......................................................................................................... 68

5.2.

Kiến nghị ....................................................................................................... 69

Tài liệu tham khảo....................................................................................................... 70
Phụ lục ...................................................................................................................... 74

5


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt
ADB

Nghĩa tiếng Việt
Ngân hàng phát triển châu Á GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GPMB
Giải phóng mặt bằng
GRC

Hội đồng giải quyết bức xúc

GRM

Cơ chế giải quyết bức xúc GRU

Đơn vị giải quyết bức xúc KKBT

Kiểm

kê bồi thường
KKT

Khu kinh tế

KT-XH

Kinh tế xã hội

PMU

Văn phòng ban quản lý dự án

QHSDĐ
QLNN

Quy hoạch sử dụng đất
Quản lý nhà nước

QLĐĐ

Quản lý đất đai

SDD

Sử dụng đất

TDC

Tái định cư TW

Trung ương
UBND

Ủy ban nhân dân WB

Ngân hàng Thế giới XDCB

Xây

dựng cơ bản

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 4.1.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế qua các năm của huyện Tĩnh Gia................... 33

Bảng 4.2.

Dân số, lao động và cơ cấu sử dụng lao động qua các năm của huyện
Tĩnh Gia
................................................................................................................35

Bảng 4.3.

Tình hình lập quy hoạch sử dụng đất giai đoạn từ năm 2010 đến
năm 2020 của huyện Tĩnh Gia ................................................................. 40

Bảng 4.4.

Diện tích đất ở được giao của huyện Tĩnh Gia ......................................... 41

Bảng 4.5.

Kết quả giao đất, cho thuê đất trên địa bàn huyện. ................................... 42

Bảng 4.6.

Kết quả thu hồi đất phục vụ thực hiện các dự án huyện Tĩnh Gia............. 42

Bảng 4.7.

Kết quả cấp giấy chứng nhận QSDĐ đến năm 2015 huyện Tĩnh Gia ............. 44

Bảng 4.8.

Đối tượng đươc bồi thường và không bồi thường tại 2 dự án
nghiên cứu .............................................................................................. 48

Bảng 4.9.

Ý kiến của người có đất bị thu hồi về việc xác định đối tượng và
điều kiện được bồi thường ....................................................................... 48

Bảng 4.10. Đơn giá bồi thường về đất và chênh lệch giữa giá thị trường với giá
bồi thường do Nhà nước quy định tại 2 dự án nghiên cứu ........................ 49
Bảng 4.11. Ý kiến của người về giá đất bồi thường .................................................. 50
Bảng 4.12. Kết quả bồi thường tài sản trên đất .......................................................... 52
Bảng 4.13. Ý kiến của người dân về bồi thường tài sản và vật kiến trúc .................... 52
Bảng 4.14. Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc bố trí TĐC......................... 54
Bảng 4.15. Bảng tổng hợp các hạng mục hỗ trợ......................................................... 56
Bảng 4.16.

Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc thực hiện các chính sách
hỗ trợ
.................................................................................................................... 60

vii


DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1. Trình tự thủ tục thu hồi đất và giải phóng mặt
bằng......................................10
Hình 4.1. Khu tái định cư của Dự án Đường Đông Tây 2.............................................55

8


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Tên luận án: Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà
nước thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Tĩnh Gia – tỉnh Thanh Hóa.
Tác Giả: Lê Bá Hoàng Anh
Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60 85 01 03

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Chính
1. Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước
thu hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Tĩnh Gia và đề xuất các giải pháp góp
phần thực hiện tốt chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện
Tĩnh Gia.
2. Phương pháp nghiên cứu
Thông qua các phương pháp thu thập số liệu từ các phòng, ban thuộc UBND huyện
Tĩnh Gia, và phương pháp điều tra, phỏng vấn trực tiếp các hộ dân có đất bị thu hồi.
3. Kết quả nghiên cứu
Từ đó đánh giá chi tiết việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ về đất, về
tài sản và về tái định cư. Khái quát những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng
đến đời sống người dân, bên cạnh đó nhận xét một cách tổng thể về 2 dự án nghiên
cứu.
- Việc xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường: dự án xây dựng
đường Đông Tây 2 còn 12%, dự án Bãi tập kết thiết bị, sản xuất cấu kiện bê tông công
ty Anh Phát 14.3% số hộ dân không đồng ý với việc xác định đối tượng, điều kiện
được bồi thường của Hội đồng THĐ - BTGPMB.
- Giá bồi thường, hỗ trợ: Trong quá trình bồi thường hỗ trợ đất nông nghiệp được
tính theo hạng đất, giá bồi thường, hỗ trợ cho các tài sản và hoa màu trên đất là
đồng nhất trên toàn huyện, phần lớn được người dân ủng hộ.
- Các chính sách hỗ trợ và tái định cư: dự án đường Đông Tây 2 còn 5 %, dự án
Bãi tập kết thiết bị, sản xuất cấu kiện bê tông công ty Anh Phát 8% số hộ dân không
đồng ý với chính sách hỗ trợ của Hội đồng THĐ - BTGPMB.
- Chính sách TĐC chưa đề cập đến quyền lợi và trách nhiệm của người bị thu hồi
đất ,dự án đường Đông Tây 2 còn 15% số hộ dân không đồng ý với việc bố trí tái định
cư của Hội đồng THĐ - BTGPMB.
9


4. Kết luận chủ yếu
Công bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện
Tĩnh Gia ngày càng được hoàn thiện nhằm đáp ứng được nhu cầu thực tễn. Trong thời
gian tới cần áp dụng đồng bộ các giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ về đất
và tài sản trên đất; Chính sách hỗ trợ ổn định đời sống người dân; Giải pháp về cải cách
thủ tục hành chính; Giải pháp tuyên truyền, phổ biến; Giải pháp nâng cao năng lực
cán bộ và Giải pháp công tác tổ chức chính quyền một cách linh hoạt.

10


THESIS ABSTRACT

Name of thesis ttle: Assess the implementation of the compensation policy,
supported when the State recovers land in a number of projects in the districts of Tinh
Gia - Thanh Hoa province.
Author: Le Ba Hoang Anh
Specialization: Land Management

Code: 60 85 01 03

Supervisor: Ph.Dr. Tran Van Chinh
1. Research Objectives
The thesisexamines the enforcement of the indemnity policy upon the State’s
reclamation of land for several projects in Tinh Gia District.
2. Research Methods
Using data collected from

relevant divisions of Tinh Gia District People’s

Committee and direct interviews with households having land reclaimed by the
Government, the thesis focuses the specific evaluation on the enforcement of indemnity
policy for the land, propertes and resettlement.
3. Findings
The paper also gives an overview on the impact of site clearance work on people’s
life and makes an overall remark on two research projects.
- Identfication of beneficiaries and eligibility: 12% of households in East West 2
road constructon project and 14.3% in the Anh Phat Company’s concrete members and
equipment site project remain disagreeing with the identification of beneficiaries
andeligibility of the Commitee for Land Reclamation and Site Clearance Indemnity.
- The rate of indemnity: The indemnity rate is based on the type of land with
the rate for indemnification for propertes and crops on land is uniform district-wide and
supported by most of people.
- Support policies and resettlement: 5% of households in East West 2 road
construction project and 8% in Anh Phat Company’s concrete members producton and
equipment site project do not agree with the support policy of the Commitee for Land
Reclamaton and Site Clearance Indemnity.

11


- Resetlement policy has not included benefits and responsibilites of
people having land reclaimed: 15% of households in East West 2 road construction
project do

12


not agree with the resetlement arrangement of the Commitee for Land
Reclamation and Site Clearance Indemnity.
4. Main conclusions
Public compensation, support and resettlement when the State recovers land
in Tinh Gia district increasingly being improved to meet practcal needs . Critical time to
apply to all synchronization solutons on compensaton policies , support for land and
assets on land; Stable policies to support people's lives ; Solutions to reform
administrative procedures ; Solution propagaton and dissemination ; Solutons to
improve staff capacity and solution administration organization flexible one.

xii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá là tư liệu sản xuất chủ yếu của ngành
nông nghiệp. Từ lâu con người đã nhận thấy được tầm quan trọng của đất đai
và giá trị của nó nên việc sử dụng và quản lí một cách tết kiệm và hợp lý đất đai
là một công việc được cơ quan Nhà nước chú trọng và đã ra những biện pháp
phù hợp, vận dụng một cách linh hoạt vào từng điều kiện cụ thể trong từng giai
đoạn khác nhau.
Trong giai đoạn hiện nay, tình hình sử dụng đất rất phức tạp và có nhiều bất
cập, với nhiều biến động diễn ra với tốc độ nhanh, công tác thu hồi đất và giải
phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập, việc quản lý đất đai còn chồng chéo,
thủ tục hành chính rườm rà, sự thống nhất quản lý chưa cao. Việc nâng cao hiệu
quả công tác quản lý là hết sức cấp thiết, hạn chế những mặt têu cực, đẩy nhanh
tến trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phát huy những mặt tích cực của nền
kinh tế thị trường, đẩy nhanh tốc độ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước.
Tĩnh Gia là một huyện phía Nam của tỉnh Thanh Hoá, có ưu thế là đất rộng
người đông, có đủ các vùng miền: Đồng bằng, miền núi, bán sơn địa và có bờ
biển dài 42km. Trên thực tế việc quản lý quỹ đất của huyện có rất nhiều
khó khăn, đặt biệt về vấn đề bồi thường giải phóng mặt bằng. Mặc dù trong
những năm qua huyện đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu
quả trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Thời gian gần đây dự án kinh tế mới
Nghi Sơn nổi lên với tềm năng thúc đẩy nền kinh tế của huyện phát triển, việc
bồi thường giải phóng mặt bằng ở khu kinh tế Nghi Sơn, và trên địa bàn huyện
Tĩnh Gia là vấn đề cần thiết được quan tâm. Để góp phần hoàn thiện chính
sách bồi thường đối với người dân bị thu hồi đất nói chung và ở Tĩnh Gia nói
riêng trong việc triển khai các dự án thực tế đang đặt ra nhiều vấn đề phải
nghiên cứu nghiêm túc, từ đó có thể đưa ra các giải pháp đúng và toàn diện, đáp
ứng được yêu cầu đặt ra.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu
1


đề tài: “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Tĩnh Gia – tỉnh Thanh Hóa”.

2


1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất ở một số dự án trên địa bàn huyện Tĩnh Gia - tỉnh Thanh Hoá.
- Đề xuất các giải pháp góp phần thực hiện tốt chính sách bồi thường khi
Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Tĩnh Gia – tỉnh Thanh Hoá.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Phạm vi không gian: Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại 3 xã của
huyện Tĩnh Gia là: xã Hải Bình, xã Tĩnh Hải và xã Hải Yến.
- Phạm vi thời gian: Từ tháng 1/2015 đến tháng 4/2016.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
1.4.1. Đóng góp mới
Luận án đã đánh giá khái quát được các chính sách bồi thường, hỗ trợ khi
Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn huyện Tĩnh Gia và đưa ra phương hướng, giải
pháp để hoàn thiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.
1.4.2. Ý nghĩa khoa học
Nghiên cứu thông qua tnh hình quản lý Nhà nước và các chính sách
đất đai, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
qua các thời kỳ và hiện tại, đề ra phương hướng trong việc sửa đổi, bổ sung
chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là cần thiết
nhằm góp phần đẩy nhanh tến độ GPMB thực hiện CNH - HĐH, ổn định đời
sống nhân dân.
1.4.3. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần đánh giá thực tiễn, tnh hình
quản lý đất đai tại địa phương. Đánh giá và đề xuất một số giải pháp góp
phần thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
trên địa bàn huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

3


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ
2.1.1. Khái niệm chung
- Bồi thường là đền bù những tổn thất đã gây ra. Đền bù là trả lại
tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng
với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ
thể khác.
- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: là việc Nhà nước trả lại giá trị
quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi. (Chính
Phủ,Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004).
- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi
đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời
đến địa điểm mới.
- Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh
sống và làm ăn. TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà
nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển.
- Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên
quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất
nhất định được quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình
khác trên diện tích đó.
- Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xác lập từ khi thành lập Hội
đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư.
- Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng là hệ thống các quy định, biện
pháp của Nhà nước phản ánh các công việc phải làm và các công việc không
được làm của các cơ quan nhà nước để thực hiện hiệu quả công tác bồi
thường giải phóng mặt bằng. Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng
chịu sự chi phối của các điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa và được thể
hiện bởi sự can thiệp của các cơ quan Nhà nước vào quá trình thực hiện công tác
bồi thường giải phóng mặt bằng. (Nguyễn Thanh Trà và Nguyễn Đình Bồng,
2005).
2.1.2. Đặc điểm của quá trinh bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
3


Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có tính phức tạp và tính đa dạng cao.

4


2.1.2.1. Tính phức tạp
Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trọng đời sống kinh tế
- xã hội đối với mọi người dân. Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống
nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan
trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề
nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm
chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không
cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến
công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi
thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để
đảm bảo đời sống dân cư sau này (Hoàng Thị Nga, 2010).
Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: Đất ở là tài
sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân
mà tâm lý, tập quán của người dân là ngại di chuyển chỗ ở; nguồn gốc sử dụng
đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách
không đồng bộ dẫn đến tnh trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra
thường xuyên; thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất
lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu; dân cư một số vùng
sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao
thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều
kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển.
2.1.2.2. Tính đa dạng
Mỗi dự án được tến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện
tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau. Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao,
ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức
độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản
xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ;
khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông
nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và
được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của
mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. (Hoàng Thị Nga, 2010).
5


2.1.3. Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
2.1.3.1. Đảm bảo lợi ích công cộng
Thông qua việc thu hồi đất Nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần
thiết để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuât, đảm bảo an ninh quốc
phòng, an sinh xã hội và phát triển kinh tế; phát triển các cơ sở kinh tế, các khu
công nghiệp, các cơ sở sản xuất – kinh doanh, khu đô thị, khi vui chơi giải trí,
công viên cây xanh v.v.. Qua đó làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư từ
các nhà thầu tư trong nước và ngoài nước, phục vụ phát triển kinh tế.
Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tốt làm tăng tiến độ
thu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo
hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỉ trọng sản xuất công nghiệp,
dịch vụ. Khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, Nhà nước
thực hiện các biện pháp hỗ trợ cho người nông dân bị mất đất sản xuất trong việc
đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, tm kiếm việc làm mới. Qua đó, góp phần rút
bớt một lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sản
xuất phi nông nghiệp và dịch vụ.
2.1.3.2. Đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người
bị thu hồi đất
Việc thu hồi đất của Nhà nước đối với người SDĐ để sử dụng vào các
mục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tếp đến
đời sống của những người bị thu hồi đất. Nếu không thực hiện tốt công
tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tnh trạng
là trong khi các công trình phúc lợi được xây dựng trên những diện tích đất
bị thu hồi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngược lại người bị thu hồi đất
lại rơi vào tình trang khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuất
hoặc mất nhà ở (Hoàng Thị Nga, 2010).
Khi thay đổi nơi ở đó là phải chuyển đến khu tái định cư, việc quy hoạch
khu tái định cư không quan tâm đến phong tục tập quán sinh hoạt của người dân
dẫn đến nhiều khó khăn hơn cho người dân phải tái định cư, chất lượng
công trình tái định cư cũng là một trong những nỗi ám ảnh của người dân phải tái
định cư. Do đó, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất phải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nước, của xã
hội vừa để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ cho việc thực hiện các
6


mục têu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; vừa bảo vệ quyền lợi và lợi
ích hợp pháp của

7


người SDĐ, bồi hoàn cho họ những thành quả lao động, kết quả đầu tư bị
thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra.
2.1.3.3. Góp phần vào duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội
Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có vai trò quan
trọng trong sự phát triển của đất nước. Các công trình phục vụ mục đích an ninh,
quốc phòng, lợi ích quốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt
bằng. Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện
nhanh chóng, hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thành được một nửa.
Quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ảnh hưởng trực
tiếp tới đời sống của người dân tại thời điểm bị thu hồi đất và sau này. Do diện
tích đất sản xuất của người dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm,
người dân không có thu nhập làm ảnh hưởng đến kinh tế của mỗi hộ gia đình
cá nhân. Thiếu việc làm là nguyên nhân chính dẫn đến tnh trạng mất tnh hình
trật tự an ninh. Đời sống của nhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể được nâng
cao một cách nhanh chóng nhưng không bền vững do người dân không biết sử
dụng khoản tền hỗ trợ để chuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu
lãng phí dễ dàng mắc phải các tệ nạn xã hội (Hoàng Thị Nga, 2010).
Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các dự án treo dẫn đến mất đất sản
xuất, người dân không có việc làm đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến
tình trạng người dân bị kích động bởi các thế lực chống đối gây mất trật tự
an ninh quốc phòng, mất niềm tn của Nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Chính
vì vậy, vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư rất quan trọng,
công tác bồi thường hỗ trợ, và tái định cư với mục tiêu không chỉ là làm thế
nào để thực hiện thu hồi đất một cách nhanh chóng mà phải tạo ra được bài
toán ổn định và phát triển bền vững cho người dân sau khi bị thu hồi đất.
Việc giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện từ việc thực hiện bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho thấy nếu không giải quyết tốt
việc bồi thường tổn thất, hỗ trợ tái định cư nhằm hỗ trợ họ vượt qua khó
khăn trước mắt để nhanh chóng ổn định đời sống và sản xuất thì sẽ phát
sinh nhiều tranh chấp, khiếu kiện kéo dài, vượt cấp với số đông người dân
tham gia, đây là một thực trạng đang diễn ra. Đây cũng là nguyên nhân cơ
bản phát sinh những tụ điểm gây mất trật tự ổn định về chính trị, trật tự an

8


toàn xã hội và dễ bị kẻ xấu lợi dụng kích động. Do vậy thực hiện tốt công tác bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư góp

9


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×