Tải bản đầy đủ

Phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh an giang

i

LỜI CẢM ƠN
Qua thời gian học tập và nghiên cứu tại Truờng Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí
Minh, tôi đã được Quý Thầy, Cô Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh
giảng dạy tận tình giúp tôi có được những kiến thức quý báu để ứng dụng vào trong
công việc chuyên môn của mình cũng như hoàn thành Luận văn tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể Quý Thầy, Cô Trường Đại học Công nghệ Thành
phố Hồ Chí Minh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt thời gian
học tập tại Trường.
Tôi xin gởi lời biết ơn sâu sắc đến thầy PGS.TS Phan Đình Nguyên đã trực tiếp hướng
dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua để tôi có thể hoàn thành Luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn các chủ hộ gia đình tại tỉnh An Giang đã dành thời gian quý
báu để trả lời phỏng vấn và cung cấp thông tin hữu ích để tôi có thể thực hiện được
nghiên cứu này.
TP.HCM, ngày 24 tháng 9 năm 2017
Học viên thực hiện


2


LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
TP.HCM, ngày 24 tháng 9 năm 2017
Học viên thực hiện


3

TÓM TẮT
Nghiên cứu này được thực hiện với 2 mục tiêu trọng tâm là: (1) Xác định
thực trạng du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang, và (2) Đưa ra những kiến nghị,
giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang. Nghiên cứu được
tiến hành qua nghiên cứu định tính kết hợp với định lượng.
Nghiên cứu định lượng được tiến hành bằng cách khảo sát 210 chủ hộ gia
đình tham gia tổ chức du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang. Kết quả chỉ ra lý do
quyết định tham gia du lịch cộng đồng của người dân tỉnh An Giang là phù hợp
với nghề truyền thống của gia đình, hoạt động của hộ gia đình trong tổ chức du
lịch cộng đồng tỉnh An Giang là cung cấp dịch vụ ăn uống, chính sách hỗ trợ của
chính quyền địa phương cho người dân tỉnh An Giang là quảng bá hình ảnh du
lịch và cải thiện cơ sở hạ tầng khu vực phát triển du lịch cộng đồng. Nghiên cứu
định tính về cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng trên thế giới
và Việt Nam vào địa bàn tỉnh An Giang nhằm đánh giá tiềm năng phát triển du
lịch cộng đồng, tìm hiểu thực trạng hoạt động du lịch tỉnh An Giang, trên cơ sở
đó đề xuất các ý kiến kiến nghị cho việc phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh.


4

ABSTRACT
This study was conducted with two main objectives: (1) to identify the current
status of community-based tourism in An Giang, and (2) to propose
recommendations for community tourism development. An Giang province. The
study was conducted through quantitative and qualitative research.
Quantitative research was conducted by examining 210 household heads
participating in community-based tourism in An Giang province. The results
show that the reason for deciding to participate in community-based tourism of
An Giang people is in accordance with traditional family trades, the activities of
households in An Giang's community tourism are to provide food service, support


policy of local authorities for An Giang people is to promote tourism image and
improve infrastructure in the area of community tourism development. A
qualitative study on the theoretical and practical implications of communitybased tourism in the world and in Viet Nam in An Giang Province to assess the
potential for community tourism development, to explore the current status of
tourism. An Giang province, on the basis of which proposals for the development
of community tourism of the province.


5

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN .........................................................................................................
i LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................
ii TÓM TẮT .............................................................................................................
iii

ABSTRACT

..........................................................................................................

iv

LỤC...............................................................................................................

MỤC
v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .....................................................................
viii

DANH

MỤC

BẢNG

BIỂU

................................................................................... ix DANH MỤC HÌNH
................................................................................................ x LỜI MỞ ĐẦU
......................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
................................................................................................................................. 4
1.1 Cộng đồng .........................................................................................................
4
1.1.1 Khái niệm cộng đồng ................................................................................. 4
1.1.2 Khái niệm cộng đồng địa phương ..............................................................
5
1.2 Du lịch cộng đồng .............................................................................................
5
1.2.1 Khái niệm du lịch cộng đồng ..................................................................... 5
1.2.2 Đặc trưng của du lịch cộng đồng ............................................................... 6
1.2.3 Mục tiêu và các nguyên tắc chủ yếu phát triển du lịch cộng đồng ........... 7
1.2.4 Các điều kiện cơ bản để hình thành và phát triển du lịch cộng đồng........ 8
1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng ......................... 9
1.2.6 Các loại hình du lịch và dịch vụ có sự tham gia của cộng đồng địa phương
16


6

1.2.7 Những tác động từ việc phát triển du lịch cộng đồng đến tài nguyên môi
trường du lịch, phát triển du lịch và phát triển cộng đồng................................ 17


7

1.3 Một số bài học kinh nghiệm và mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu trên thế
giới và ở Việt Nam................................................................................................ 20
1.3.1 Một số bài học từ phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam và thế giới . 20
1.3.2 Một số mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu ở Việt Nam và thế giới ..... 27
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ..................................................................................... 30
CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG, THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỘNG
ĐỒNG TẠI AN GIANG....................................................................................... 31
2.1 Tổng quan về tỉnh An Giang .......................................................................... 31
2.1.1 Điều kiện về địa lý và lịch sử ................................................................... 31
2.1.2 Đặc điểm dân cư và lao động địa phương ............................................... 37
2.1.3 Đặc điểm kinh tế xã hội và cơ sở hạ tầng xã hội ..................................... 38
2.2 Tiềm năng du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang ............................................ 44
2.2.1 Điều kiện tự nhiên .................................................................................... 44
2.2.2 Nếp sống và văn hóa của cộng đồng địa phương .................................... 44
2.2.3 Một số điểm tuyến du lịch chính.............................................................. 47
2.3 Thực trạng hoạt động phát triển du lịch và du lịch cộng đồng tại tỉnh An
Giang ..................................................................................................................... 48
2.3.1 Thực trạng hoạt động du lịch tại tỉnh An Giang ...................................... 48
2.3.2 Thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang .................... 54
2.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia tổ chức lịch cộng đồng
của người dân ở tỉnh An Giang............................................................................. 56
2.5 Đánh giá chung về hoạt động du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang .............. 57
2.5.1 Về phía ngành du lịch............................................................................... 57
2.5.2 Về phía dân cư địa phương ...................................................................... 58
2.5.3 Về cơ sở vật chất – cơ sở hạ tầng du lịch ................................................ 59
2.5.4 Về chất lượng sản phẩm, và dịch vụ du lịch ............................................ 61


77

2.6 Đánh giá cơ hội và thách thức trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh
An Giang ............................................................................................................... 62
2.6.1 Cơ hội ....................................................................................................... 62
2.6.2 Thách thức ................................................................................................ 64
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ..................................................................................... 66
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU
LỊCH CỘNG ĐỔNG TẠI TỈNH AN GIANG .................................................
67
3.1 Định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang ......................... 67
3.2 Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tỉnh An Giang....................... 69
3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cộng đồng ......................................................... 69
3.2.2 Khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia vào du lịch cộng đồng ..
71
3.2.3 Nâng cao năng lực cho cộng đồng ........................................................... 71
3.2.4 Phát triển nguồn nhân lực du lịch cộng đồng .......................................... 72
3.2.5 Giải pháp giúp người dân hưởng lợi từ du lịch cộng đồng ..................... 74
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ..................................................................................... 74
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................................. 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 79
DANH MỤC PHỤ LỤC ....................................................................................... 83
PHỤ LỤC 1: MẪU PHIẾU KHẢO SÁT ......................................................... 83
PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ KHẢO SÁT .............................................................. 85


88

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

UBND: Ủy Ban Nhân Dân
ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long
TĐHV: Trình độ học vấn


99

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1: Sản lượng sản phẩm chủ lực của tỉnh An Giang .................................... 41
Bảng 2: Thực trạng du lịch ở Việt Nam ............................................................... 50
Bảng 3: Lý do quyết định tham gia tổ chức du lịch cộng đồng của người dân ở
tỉnh An Giang ........................................................................................................ 57
Bảng 4: Hoạt động của hộ gia đình trong tổ chức du lịch cộng đồng của người
dân ở tỉnh An Giang .............................................................................................. 57
Bảng 5: Chính sách hỗ trợ của chính quyền địa phương cho người dân ở tỉnh An
Giang ..................................................................................................................... 57


11
00

DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Cơ cấu kinh tế tỉnh An Giang .................................................................. 41
Hình 2: Trường Đại Học An Giang ...................................................................... 44
Hình 3: Lễ hội đua bò Bảy Núi (An Giang) thu hút khách tham gia du lịch cộng
đồng ....................................................................................................................... 55


1

LỜI MỞ ĐẦU
Tính cấp thiết của đề tài
Trên thế giới, từ khi du lịch xuất hiện và khẳng định được vai trò, vị trí của
mình trong đời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, khu vực. Du lịch đã trở
thành đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên thế giới dưới nhiều gióc
độ và mức độ khác nhau. Trong số đó, đã có nhiều công trình nghiên cứu về du
lịch cộng đồng và phát triển du lịch bền vững như: Honey M. (1999), Ecotourism
and Sustainable Development. Who Owns Paradise? Island Press, Washington
D.C (Du lịch sinh thái và phát triển bền vững: Ai sở hữu thiên đường? Đảo
Press); Bùi Thanh Hương và Nguyễn Đức Hoa Cương (2007), “Nghiên cứu các
mô hình du lịch cộng đồng ở Việt Nam”, Trường Đại Học Hà Nội; đề tài “Nghiên
cứu xây dựng mô hình bảo vệ môi trường du lịch với sự tham gia của cộng đồng,
góp phần phát triển du lịch bền vững trên đảo Cát Bà - Hải Phòng” do PGS.TS.
Phạm Trung Lương. Cũng có một số công trình nghiên cứu về du lịch của An
Giang như: Mai Thị Ánh Tuyết (2007), “Phát triển du lịch tỉnh An Giang năm
2020”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trường ĐH Kinh Tế TPHCM và một vài nghiên
cứu của Tổng cục Du lịch hay Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch An Giang. Tuy
nhiên, phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang nói chung chưa có nghiên
cứu nào thực hiện, các nghiên cứu mới chỉ dùng ở mức độ đánh giá tài nguyên du
lịch và đề xuất các tuyến, điểm du lịch, giải pháp phát triển du lịch. Do vậy, việc
nghiên cứu tìm hiểu và đề xuất giải pháp phát triển bền vững du lịch cộng đồng ở
tỉnh An Giang có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng đối với ngành du lịch
của tỉnh.
Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu:
Vận dụng có chọn lọc cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch cộng đồng
trên thế giới và Việt Nam vào địa bàn tỉnh An Giang nhằm đánh giá tiềm năng


phát triển du lịch cộng đồng, bước đầu tìm hiểu thực trạng hoạt động du lịch tỉnh
An Giang, trên cơ sở đó đề xuất các ý kiến kiến nghị cho việc phát triển du lịch
cộng đồng của tỉnh.
Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng: Đề tài nghiên cứu hiện trạng và tiềm năng phát triển của ngành
du lịch tỉnh An Giang trên cơ sở xác định ngành du lịch là ngành kinh tế tổng
hợp, liên ngành để đề xuất những giải pháp chiến lược nhằm phát triển du lịch
tỉnh An Giang
Phạm vi không gian: Được giới hạn trên địa bàn tỉnh An Giang trong mối
quan hệ với các vùng lân cận.
Phạm vi thời gian: Luận văn nghiên cứu sâu về hoạt động du lịch của tỉnh
An Giang giai đoạn 2011-2016 và đề xuất các giải pháp phát triển đến năm 2020.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích thống kê: sử dụng nguồn số liệu thứ cấp đáng tin cậy
được thu thập từ sở VHTTDL, sở NNPTNT, sở Kế hoạch và đầu tư, Cục thống kê
của tỉnh An Giang. Phân tích, đánh giá thực trạng về du lịch cộng đồng tỉnh An
Giang.
Phương pháp suy diễn quy nạp: qua các tài liệu, các công trình khoa học đã được
công bố về phát triển du lịch cộng đồng, các mô hình phát triển du lịch cộng đồng
thành công… Rút ra mô thức chung, phân tích, suy đoán, xây dựng các giải pháp
phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh An Giang.
Phương pháp thu thập số liệu
Nghiên cứu này sử dụng số liệu sơ cấp được thu thập bằng phương pháp
chọn mẫu phân tầng kết hợp với ngẫu nhiên theo các tiêu chí phân loại như:
Tham gia tổ chức du lịch, hình thức tham gia, đặc điểm hộ gia đình. Cuộc khảo
sát được tiến hành trong khoảng thời gian từ 08/2017 đến 9/2017 với cỡ mẫu
được chọn là 210 chủ hộ gia đình tham gia tổ chức du lịch cộng đồng tại hai xã


Mỹ Hòa Hưng (huyện Chợ Mới) và xã Châu Phong (Thị xã Tân Châu), đây là hai
địa bàn nổi tiếng về phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh An Giang.
Mỗi câu hỏi được thiết kế sẽ thể hiện một tiêu chí và được xem là cơ sở để
đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia tổ chức lịch cộng đồng
của người dân. Đây là cách thiết kế giúp cho người đựợc khảo sát sẽ đưa ra những
nhận định khác nhau đối với những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia tổ
chức lịch cộng đồng của người dân. Bảng câu hỏi được phát thảo gồm có các câu
hỏi tương ứng với các nhân tố được cho là có ảnh hưởng quyết định tham gia tổ
chức lịch cộng đồng của người dân.
Ý nghĩa của đề tài
Luận văn làm rõ nét những vấn đề lý luận và thực tiển về phát triển du lịch
cộng đồng trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức như: những lý luận
cơ bản về du lịch cộng đồng, khái niệm, đặc tính của phát triển du lịch cộng
đồng...Từ đó, xác lập các nguyên tắc, tiêu chuẩn phát triển du lịch cộng đồng phù
hợp với bối cảnh phát triển du lịch tỉnh An Giang.
Những nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia tổ chức du lịch cộng đồng của
người dân, để đánh giá và sử dụng chúng như một công cụ trong xây dựng các
giải pháp phát triển du lịch của tỉnh An Giang.
Tổng hợp những kinh nghiệm một số nước trên thế giới thành công trong phát
triển du lịch cộng đồng, liên hệ hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam cụ thể tỉnh An
Giang để đề xuất những giải pháp phát triển du lịch cộng đồng một các phù hợp
và hiệu quả nhất. Đồng thời, đánh giá tiềm năng và thực trạng của ngành du lịch
tỉnh An Giang trong thời gian qua làm cơ sở đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm
thúc đẩy du lịch cộng đồng tỉnh An Giang.


CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH CỘNG
ĐỒNG
1.1 Cộng đồng
1.1.1 Khái niệm cộng đồng
Cộng đồng là một nhóm xã hội của các cơ thể sống chung trong cùng một
môi trường thường là có cùng các mối quan tâm chung. Trong cộng đồng, kế
hoạch, niềm tin, các mối ưu tiên, nhu cầu, nguy cơ và một số điều kiện khác có
thể có và cùng ảnh hưởng đến đặc trưng và sự thống nhất của các thành viên
trong cộng đồng. Cộng đồng là một nhóm người hoặc một tập thể chung sống với
nhau trên một vùng địa lý nhất định và nhóm người đó có chung một đặc tính xã
hội và sinh học nào đó và cùng chia sẻ với nhau lợi ích vật chất và tinh thần nào
đó. Cộng đồng có thể không hoàn toàn đồng nhất mà bị phân hóa bởi quyền lực,
dòng họ, trình độ học vấn, giới tính và các nhân tố khác (Nguyễn Quốc Nghi và
cộng sự, 2012).
Theo Aung (2009) và Haruo và công sự (2013), cộng đồng bao gồm 4 yếu
tố sau: (1) tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đối mặt, thẳng thắn chân
tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân; (2) có sự liên
hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công
việc hoặc nhiệm vụ cụ thể; (3) có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặc dấn thân
thực hiện các giá trị xã hội được cả xã hội ngưỡng mộ; (4) có ý thức đoàn kết tập
thể. Tóm lại, cộng đồng được hình thành trên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân
và tập thể dựa trên cơ sở tình cảm là chủ yếu. Cộng đồng có sự liên kết cố kết nội
tại không phải do các quy tắc rõ ràng thành văn, mà do các quan hệ sâu hơn, được
coi như kà một hằng số văn hóa.


1.1.2 Khái niệm cộng đồng địa phương
Theo Bùi Thanh Hương và Nguyễn Đức Hoa Cương (2007), cộng đồng
địa phương là một nhóm cư dân cùng sinh sống trong một địa vực nhất định, có
cùng các giá trị và tổ chức xã hội cơ bản. Theo Kalsom (2009) và Tran và Walter
(2014), cộng đồng được hiểu là một tập đoàn người rộng lớn, có những dấu hiệu
chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa điểm sinh tụ và cư trú. Cũng
có những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc.
Cũng với cách hiểu như vậy, Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012) cho rằng
cộng đồng địa phương trước hết là một nhóm người thường sinh sống trên cùng
khu vực địa lý, tự xác định mình về cùng một nhóm. Những người trong cùng
một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân và có thể thuộc
cùng một tôn giáo, một tầng lớp chính trị. Khái niệm này nhấn mạnh yếu tố địa
vực là yếu tố quan trọng tạo nên sự cố kết tập thể bên cạnh yếu tố huyết thống,
tôn giáo, chính trị. Cộng đồng địa phương liên quan đến không gian hay vùng,
miền, khu vực, thay đổi tùy theo sự đáp ứng nhu cầu của người dân, sự tương tác
xã hội, và sự nhận diện về bản sắc của tập thể.
1.2 Du lịch cộng đồng
1.2.1 Khái niệm du lịch cộng đồng
Du lịch cộng đồng là một xu hướng trải nghiệm du lịch mới mẻ đầy trách
nhiệm và mang lại lợi ích cho cả du khách lẫn dân bản địa. Du lịch cộng đồng
mang lại cho du khách những trải nghiệm về cuộc sống của người dân bản địa.
Người dân bản địa được tham gia trực tiếp vào các hoạt động du lịch và thu được
các lợi ích kinh tế – xã hội từ các hoạt động du lịch đồng thời chịu trách nhiệm
bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường và văn hóa địa phương (Bùi Thanh
Hương và Nguyễn Đức Hoa Cương, 2007). Các doanh nghiệp du lịch cộng đồng
tạo ra các cơ hội việc làm cho địa phương. Du lịch Cộng đồng có thể giúp thay


đổi cơ cấu việc làm địa phương và cải thiện chất lượng lao động ở các địa
phương, và giảm di cư từ nông thôn ra các đô thị (Liu, 2006).
Du lịch cộng đồng góp phần nâng cao thu nhập cho các cộng đồng địa
phương, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa, nơi nghèo đói được thấy rõ rệt hơn.
Điều này cực kỳ quan trọng vì nó làm giảm áp lực của con người lên các nguồn
lực tự nhiên và cảnh quan địa phương. Du lịch cộng đồng góp phần phục hồi và
phát triển các giá trị văn hóa và nghề truyền thống, kể cả bảo vệ tài nguyên thiên
nhiên và môi trường, tạo ra các cơ hội để giao lưu văn hóa và phát triển các cơ
hội kinh tế ở các vùng nghèo. Du lịch cộng đồng thúc đẩy sự công bằng trong
phát triển du lịch với việc mang lại cho toàn bộ cộng đồng những lợi ích từ việc
cung cấp các dịch vụ du lịch và cơ sở hạ tầng, bất kể họ có tham gia tích cực vào
du lịch hay không. Điều kiện giao thông, điện, nước, y tế, viễn thông được đáp
ứng tốt hơn (Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự, 2012).
1.2.2 Đặc trưng của du lịch cộng đồng
Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên về văn hoá bản
địa. Các đơn vị liên quan tham gia vào du lịch cộng đồng có trách nhiệm tích cực
bảo vệ môi trường cộng đồng, giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đối với
môi trường và văn hoá. Các phương tiện phục vụ du lịch cộng đồng gồm: các
trung tâm thông tin, đường mòn tự nhiên, cơ sở lưu trú, ăn uống cộng đồng, các
tài liệu in ấn khác. Các hướng dẫn viên vừa thực hiện chức năng thuyết minh giới
thiệu, vừa giám sát các hoạt động của du khách. Thông qua hoạt động du lịch
cộng đồng, du khách được giáo dục và nâng cao nhận thức và ý thức tôn trọng về
môi trường thiên nhiên, nền văn hóa dân tộc. Hoạt động du lịch cộng đồng phải
đem lại lợi ích về kinh tế -xã hội cho cộng đồng địa phương, thu hút người dân
địa phương tham gia bảo vệ môi trường. Phát triển du lịch cộng đồng bền vững
cần bảo đảm kết hợp hài hoà lợi ích của 4 bộ phận quan trọng tham gia: Khách du


lịch cộng đồng; Các nhà tổ chức điều hành du lịch cộng đồng; Các nhà quản lý
khu bảo tồn; và Dân cư địa phương (Santran, 2008).
Theo Đỗ Thị Thanh Vinh và cộng sự (2013), các đặc trưng của du lịch
cộng đồng bao gồm:
- Các đối tác tham gia (Chính quyền địa phương; Cơ quan quản lý du lịch
địa phương; Các cơ quan bảo tồn; Các công ty du lịch, các hãng lữ hành; Các tổ
chức phi chính phủ; Cộng đồng địa phương; và Khách du lịch).
- Cộng đồng địa phương tham gia hoặc chịu trách nhiệm ra quyết định,
thực thi và điều hành các dự án.
- Cộng đồng dân cư có đối tác liên quan du khách, có trách nhiệm bảo vệ
tài nguyên văn hóa và thiên nhiên của địa phương.
- Các thành viên của cộng đồng được chia sẻ lợi ích từ hoạt động du lịch.
- Quy mô hoạt động nhỏ, thị trường khách khá hẹp về đối tượng và ít về số
lượng. Các sản phẩm mang bản sắc địa phương.
- Các sản phẩm, dịch vụ du lịch được phát triển phù hợp với điều kiện tự
nhiên, văn hoá địa phương, giảm thiểu các tác hại.
1.2.3 Mục tiêu và các nguyên tắc chủ yếu phát triển du lịch cộng đồng
Theo Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), mục tiêu chủ yếu của phát
triển du lịch cộng đồng: Tăng năng lực cho cộng đồng dân cư trong việc đưa ra
các quyết định và quản lý tổ chức điều hành kinh doanh du lịch để nâng cao thu
nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư; đóng góp tích cực
vào việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương bằng cách tăng thu
nhập; phát triển hạ tầng; nâng cao trình độ văn hoá, nghiệp vụ chuyên môn; thay


đổi cách thức sản xuất, kinh doanh lạc hậu, phát triển kinh tế hàng hoá, tăng trách
nhiệm bảo tồn thông qua việc cung cấp các sản phẩm du lịch có trách nhiệm và
có hoạt động đóng góp vào bảo tồn bảo vệ môi trường.
Nguyên tắc chủ yếu của phát triển du lịch cộng đồng: Tosun (2006) và
Lemeli (2012) cho rằng các nguyên tắc để phát triển du lịch dựa vào cộng đồng
bao gồm: Cộng đồng được quyền tham gia thảo luận các kế hoạch, quy hoạch,
thực hiện và quản lý, đầu tư và có thể trao quyền làm chủ cho cộng đồng. Phù
hợp với khả năng của cộng đồng. Chia sẻ lợi ích từ du lịch cho cộng đồng. Xác
lập quyền sở hữu và tham gia của cộng đồng đối với tài nguyên và văn hoá.
Theo Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), các nguyên tắc để phát triển
du lịch cộng đồng cần phải dựa trên các nguyên tắc của du lịch bền vững: Sử
dụng tối ưu nguồn môi trường, duy trì các tiến trình sinh thái học chủ yếu và giúp
bảo tồn nguồn tự nhiên và hệ sinh thái được thừa hưởng. Khía cạnh xác thực nền
văn hoá - xã hội của cộng đồng địa phương, đảm bảo họ đã xây dựng, kế thừa văn
hoá và giá trí truyền thống, đồng thời góp phần vào sự hiểu biết và thông cảm đối
với các nền văn hoá khác nhau. Đảm bảo sự vận hành nền kinh tế lâu dài ổn định,
cung cấp các lợi ích kinh tế - xã hội đến tất cả những người có liên quan nhằm
phân bổ công bằng.
1.2.4 Các điều kiện cơ bản để hình thành và phát triển du lịch cộng đồng
Theo Trần Thị Mai (2005), có 6 điều kiện cơ bản để hình thành và phát
triển du lịch cộng đồng:
- Điều kiện yếu tố cộng đồng địa phương: Đánh giá tiềm năng để ra các
quyết định về đầu tư, phát triển du lịch; đầu tư phát triển và cung ứng các sản
phẩm dịch vụ du lịch; tiến hành các hoạt động bảo tồn...;chủ động liên kết với các
đối tác để tổ chức quản lý và tham gia công tác bảo tồn, xây dựng các qui chế
quản lý, tự quản, phân chia lợi ích…


- Điều kiện có thị trường khách trong nước và quốc tế: Hiểu và tôn trọng
môi trường tự nhiên, đặc trưng văn hóa của địa phương;tuân thủ các quy định và
quy tắc ứng xử ở địa phương;có trách nhiệm trong việc sử dụng các sản phẩm du
lịch; hỗ trợ cho cộng đồng địa phương về tài chính, kinh nghiệm…điều kiện về
cơ chế chính sách hợp lý: Chính quyền Trung ương, địa phương và các cơ quan
quản lý du lịch cần:hình thành khung pháp lý về phát triển du lịch, bảo tồn, quản

môi trường, sử dụng lao động;lập qui hoạch;ban hành chính sách khuyến khích
phát triển;trực tiếp hỗ trợ vốn cho cộng đồng dân cư, hộ kinh doanh…;cung cấp
dịch vụ tư vấn, tiếp thị, đào tạo.
- Sự hỗ trợ, giúp đỡ của tổ chức phi chính phủ trong và ngoài nước:Hỗ trợ
về tài chính; hỗ trợ xây dưng qui hoạch, kế hoạch phát triển du lịch; hỗ trợ xây
dựng các chính sách phát triển du lịch; hỗ trợ kỹ thuật triển khai các dự án du
lịch cộng đồng; nâng cao năng lực cho cộng đồng, chính quyền địa phương;
- Sử hỗ trợ, giúp đỡ của các tổ chức du lịch, lữ hành: sử dụng người dân
địa phương vào các hoạt động du lịch; tham gia vào quá trình nghiên cứu tiềm
năng Du lịch; thiết kế tour tuyến, sản phẩm Du lịch; nghiên cứu thị trường; tuyên
truyền quảng bá; tổ chức nguồn khách; liên kết khai thác tài nguyên du lịch;
đóng góp cho hoạt động bảo tồn, tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường, giáo
dục du khách…hỗ trợ tài chính, đào tạo…cho cộng đồng.
- Sự hỗ trợ của các cơ quan bảo tồn: cung cấp các thông tin tư liệu; xây
dựng hoặc hỗ trợ xây dựng các tua tuyến, sản phẩm du lịch; thu hút người dân
địa phương vào hoạt động bảo tồn; phối hợp với cộng đồng địa phương cung cấp
các dịch vụ;
1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng
Theo Quỹ Châu Á (2012), có 7 nhân tố chính ảnh hưởng đến phát triển du
lịch cộng đồng:


- Sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong việc lập kế
hoạch và quản lý du lịch cộng đồng là điều kiện tiên quyết để thực hiện
thành công du lịch cộng đồng tại địa phương
Sẽ là lý tưởng khi toàn bộ cộng đồng dân cư có quyết tâm cao để làm du
lịch cộng đồng, tuy nhiên trong thực tế thường khó có được sự tham dự đầy đủ
của toàn bộ cộng đồng dân cư nơi làm du lịch cộng đồng (thường là 1 hoặc 1 số
thôn của một xã, cũng có thể là một xã) trong việc lập kế hoạch và quản lý nhưng
thông tin về mục tiêu, ý nghĩa, trách nhiệm và quyền lợi của du lịch cộng đồng
cần phải được chuyển tải đến mọi thành viên của cộng đồng bằng nhiều hình thức
khác nhau. Việc duy trì các kênh giao tiếp và trao đổi thông tin thường xuyên
giúp cho tất cả các thành viên cộng đồng và các bên liên quan cảm thấy chính họ
là một phần của một tổ chức, được tham gia vào quá trình đưa ra quyết định cho
đến quá trình thực hiện dự án. Quá trình duy trì các kênh giao tiếp và trao đổi
thông tin thường xuyên này có thể tốn nhiều thời gian, công sức và chi phí, nhất
là thời điểm bắt đầu xây dựng du lịch cộng đồng nhưng về lâu dài sẽ giúp cho
cộng đồng địa phương có thể hoạt động một cách hiệu quả và tự tin dựa trên nền
tảng cơ cấu đội ngũ và quy chế sẵn có. Việc lựa chọn các thành viên trong Ban
quản lý và các nhóm chức năng đại diện cho cộng đồng đóng vai trò rất quan
trọng trong việc đặt nền móng cho sự phát triển du lịch cộng đồng của địa
phương sau này. Đây phải là những người tâm huyết với phát triển du lịch cộng
đồng, có uy tín với cộng đồng và có thời gian để triển khai các hoạt động của địa
phương. Cần xây dựng bảng mô tả công việc cụ thể cho mỗi thành viên để từ
đó thống nhất trong việc phân công trách nhiệm và nghĩa vụ của từng thành viên,
thời gian của các thành viên dành cho du lịch cộng đồng đóng vai trò rất quan
trọng. Đã có trường hợp, trưởng ban du lịch cộng đồng là người nhiệt tình và tâm
huyết nhưng do có nhiều công việc khác ở địa phương chi phối nên đã không thể
đảm trách được các công việc của du lịch cộng đồng dẫn tới tình trạng hoặc là
triển khai chậm các hoạt động, hoặc triển khai nhưng thiếu sự tham vấn đầy
đủ với các


thành viên và với cộng đồng địa phương dẫn đến những quyết định mang tính cá
nhân nhiều hơn ý kiến chung của tập thể. Việc lập kế hoạch và quản lý việc thực
hiện du lịch cộng đồng cần tránh sự áp đặt, nhất là sự áp đặt thường là “tự nhiên
được công nhận” của các thành viên có vị trí cao hơn trong cộng đồng. Các thành
viên cần phải có tiếng nói của mình trong việc đóng góp ý kiến xây dựng kế
hoạch và quả lý việc thực hiện du lịch cộng đồng. Một cộng đồng mạnh mẽ và
gắn kết có cơ hội lớn hơn để thành công. Mô hình du lịch cộng đồng sẽ khó thành
công khi có sự chia rẽ trong nội bộ của địa phương hoặc có sự khác biệt về quan
điểm, cách điều hành của đội ngũ cán bộ hoặc của các cấp thừa hành. Trong một
số trường hợp, có sự thiên vị trong việc giao việc của cán bộ quản lý du lịch cộng
đồng cho các tổ chức năng có thể do vô ý hoặc chủ ý, cũng có thể do quan hệ họ
hàng…dẫn đến sự thiếu thiện chí trong hợp tác xây dựng tua du lịch cộng đồng
chung của địa phương từ phía các cá nhân khác.
- Việc đào tạo nâng cao năng lực cho các bên liên quan đến du lịch
cộng đồng địa phương là không thể thiếu được
Nâng cao năng lực cho Ban quản lý du lịch cộng đồng, các nhóm chức
năng; các doanh nghiệp du lịch/hộ làm du lịch tại địa phương là rất cần thiết bởi
vì du lịch cộng đồng hoàn toàn phụ thuộc vào người dân và những trải nghiệm
của khách du lịch phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ do người dân cung cấp – đây
là những người cần được được đào tạo các kỹ năng và năng lực cần thiết để cung
cấp các sản phẩm du lịch cộng đồng. Đánh giá và thấu hiểu tầm quan trọng về
nguồn nhân lực chính là chìa khóa xác định xem liệu cộng đồng đó có khả năng
duy trì và phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững hay không. Cần tiến
hành phân tích các kỹ năng hiện có và khoảng thiếu hụt cần cải thiện cho mỗi
thành viên liên quan đến du lịch cộng đồng để xác định rõ những mảng nào cần
xây dựng năng lực. Xây dựng năng lực địa phương không chỉ dừng ở mức độ
nâng cao kỹ năng và kiến thức mà còn nâng cao sự tự tin và động lực tham gia
vào du lịch cộng đồng. Đây là yếu tố quan trọng nhằm xây dựng niềm đam mê,


niềm tin rằng bản thân họ có thể triển khai kinh doanh du lịch cộng đồng. Việc
triển khai đào tạo nên hết sức thực tiễn và nội dung đào tạo cần gắn ngay vào
những việc sẽ phải làm trong du lịch cộng đồng tại địa phương. Phương pháp đào
tạo nên sử dụng phương pháp có sự tham gia và lấy người học làm trung tâm,
tăng cường các bài tập tình huống và xây dựng các nhóm thảo luận chuyên sâu.
Giáo viên đào tạo cần là những người đã có kinh nghiệm thực tế và nên mời các
công ty du lịch tham gia vào một số hợp phần đào tạo để cung cấp thêm các kinh
nghiệm điều hành du lịch. Đào tạo ngoại ngữ cho hướng dẫn viên địa phương cần
yêu cầu có thời gian, nên cần được tiến hành càng sớm càng tốt. Giáo trình đào
tạo ngoại ngữ chuyên ngành nên được áp dụng ngay với các chủ đề gắn với thực
tế địa phương để hướng dẫn viên có dược cơ hội thực hành ngay trong những lần
hướng dẫn khách. Trong bối cảnh cộng đồng, nhân viên thường di chuyển khi có
cơ hội hoăc nguy cơ nảy sinh (ví dụ như những người có tay nghề cao có thể tìm
kiếm các cơ hội khác trong ngành du lịch có mức độ lợi nhuận cao hơn lợi nhuận
từ du lịch cộng đồng). Vì vậy, cần xây dựng môi trường làm việc hấp dẫn và điều
kiện làm việc tốt để có thể giữ chân những nhân viên hiệu quả và trung thành.
Các thành viên nên được định kỳ luân chuyển các vị trí công tác nhằm tăng
cường sự đa dạng kỹ năng của họ cũng như duy trì sự tham gia của họ vào du lịch
cộng đồng một cách thú vị. Chiến lược này cũng đảm bảo rằng không có một
nhân viên nào là “không thể thay thế” nếu như họ đột ngột rời khỏi vị trí được
giao.
- Xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các công ty du lịch để
phát triển du lịch cộng đồng ở địa phương
Ban Quản lý du lịch cộng đồng cần xây dựng mối quan hệ đối tác chiến
lược với một số công ty du lịch, ưu tiên các công ty chuyên khai thác các tuyến
trên địa bàn hoặc đi qua địa bàn mình. Thường không có công ty du lịch nào chỉ
tập trung vào du lịch cộng đồng nên việc tìm đối tác như vậy sẽ không khả thi.
Mối quan hệ đối tác chiến lược với các công ty du lịch có thể là sự “bao thầu”


toàn bộ điểm du lịch cộng đồng trên cơ sở cùng phối hợp đầu tư hoặc cũng có thể
là các thỏa thuận khác như cung cấp vốn, kỹ năng kinh doanh và tiếp thị, hoặc
hưởng tỷ lệ hoa hồng khi đưa khách đến địa phương…để đảm bảo số lượng khách
đến được với địa phương là nhiều nhất. Có thể nói sự tham gia của các công ty du
lịch là đặc biệt hữu ích trong giai đoạn đầu của mọi dự án du lịch cộng đồng, tuy
nhiên cũng cần phải làm rõ mối quan hệ hợp tác giữa cộng đồng và các doanh
nghiệp tư nhân để đảm bảo cả hai bên đều thống nhất về các cơ chế giá cả, cách
thức hoạt động, phân chia lợi nhuận. Công ty du lịch cũng có thể được hình thành
ngay tại địa phương do một cá nhân hoặc một nhóm người thành lập. Không nên
coi đây là một “đối thủ cạnh tranh” với Ban quản lý du lịch cộng đồng mà nên
nhìn nhận đây là một đối tác “thân cận” để hỗ trợ Ban quản lý du lịch cộng đồng
để phát triển du lịch cộng đồng. Các nguyên tắc phối hợp với doanh nghiệp trên
địa bàn địa phương này cần được xác lập để đem lại lợi ích lâu dài cho cả đôi
bên.
- Phát triển các sản phẩm và dịch vụ độc đáo đề cao giá trị văn hóa
truyền thống của địa phương nhưng thích ứng với điều kiện của khách du
lịch
Cần đề cao triết lý của mô hình sản xuất “mỗi làng một sản phẩm – One
Village One Product” trong đó đề cao sự khác biệt và chất lượng cho các nhóm
sản phẩm và dịch vụ. Triết lý của mỗi làng một sản phẩm ở đây chính là “hành
động địa phương, suy nghĩ toàn cầu – Act locally, Think Globally” thông qua sự
tận dụng tối đa các nguồn lực (kiến thức, kỹ năng, truyền thống, nguyên vật
liệu…) của địa phương để tạo nên các sản phẩm độc đáo, các sản phẩm có sự
khác biệt được khách hàng đại chúng chấp nhận - Ví dụ, các sản phẩm được thiết
kế lại nhỏ gọn hơn phù hợp cho sự vận chuyển của khách du lịch song vẫn giữ
nguyên được giá trị truyền thống, giữ được chất lượng của sản phẩm. Sản phẩm
được kiểm tra chất lượng một cách khoa học và đi đến một sản phẩm không chỉ
ngon trong “lời nói” mà còn an toàn tuyệt đối về mặt chất lượng và cũng đã được
đăng ký chất lượng và bảo hộ thương hiệu trong du lịch cộng đồng…. Dịch vụ


trình diễn cũng cần điều chỉnh để có chương trình phù hợp nhất với các đối tượng
du khách cụ thể. Bên cạnh đó triết lý của mỗi làng một sản phẩm còn được thể
hiện trong việc đầu tư vào cải thiện hệ thống các bao bì đóng gói cho sản phẩm,
đầu tư vào không gian sắp đặt để tôn lên giá trị của sản phẩm… Triết lý phát triển
các sản phẩm và dịch vụ độc đáo đề cao giá trị văn hóa truyền thống của địa
phương còn được thể hiện ở việc đầu tư vào phát triển nguồn nhân lực (human
resource management),phát triển đội ngũ những người sản xuất sáng tạo trong
việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ phục vụ cho du lịch một cách chủ động
(Self-reliance).
- Đảm bảo tối đa sự công bằng về phân chia lợi nhuận giữa các thành
viên cộng đồng
Có 3 mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại một địa phương, mô hình
thứ nhất là cả cộng đồng cùng tham gia vào du lịch cộng đồng; mô hình thứ hai
chỉ gồm một bộ phận cộng đồng hoặc hộ gia đình tham gia và mô hình thứ ba là
mô hình liên doanh giữa cộng đồng hoặc một số thành viên cộng đồng và đối tác
kinh doanh. Có thể thấy, khi người dân tham gia vào hoạt động kinh doanh du
lịch như trên, việc nảy sinh mẫu thuẫn trong quá trình phân chia lợi nhuận là khó
tránh khỏi, ví dụ như một hộ gia đình được lựa chọn là điểm bán hàng gốm hoặc
điểm bán hàng tương cho các hộ sản xuất của địa phương do có điều kiện cơ sở
hạ tầng tốt hơn, có vị trí thuận tiện hơn các hộ khác. Các hộ sản xuất đều đưa sản
phẩm của mình tập trung tại đây để người chủ hộ này bán cho khách. Tuy nhiên,
nếu người bán hàng này chỉ ưu tiên bán những mặt hàng do bản thân mình sản
xuất ra để thu về lợi nhuận cá nhân, nếu không có các quy định rõ rang về trách
nhiệm bán hàng cho cộng đồng thì rất dễ xảy ra các mâu thuẫn dẫn đến sự bất hòa
trong cộng đồng làm ảnh hưởng đến chất lượng của tua du lịch. Các phương pháp
phân chia lợi nhuận cho các thành viên cá nhân trong cộng đồng cần chú ý cẩn
thận. Để đạt được điều này, cần thành lập một ban quản lý du lịch cộng đồng như
một cơ quan đại diện. Lãnh đạo, chính quyền địa phương, cũng như các tổ chức


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×