Tải bản đầy đủ

Giải pháp thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu Khoa học và Công nghệ vào sản xuất và đời sống nghiên cứu trường hợp tỉnh Lai Châu (Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
VIỆN CHIẾN LƢỢC VÀ CHÍNH SÁCH
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

NGUYỄN THỊ PHƢƠNG LAN

GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀO SẢN XUẤT VÀ ĐỜI SỐNG:
NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP TỈNH LAI CHÂU

Ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
Mã số: 834 04 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. NGUYỄN QUANG TUẤN


Hà Nội, 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá
nhân tôi.
Các số liệu sử dụng trong luận văn có trích dẫn nguồn gốc rõ ràng, không
sao chép của người khác. Các kết luận nghiên cứu trong luận văn được đúc kết
từ cơ sở lý luận đến thực tiễn của vấn đề luận văn cần giải quyết.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình./.


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀO SẢN XUẤT VÀ
ĐỜI SỐNG ....................................................................................................... 9
1.1. Các khái niệm cơ bản ................................................................................. 9
1.2. Hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ trong sản
xuất và đời sống .............................................................................................. 22
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa
học công nghệ trong sản xuất và đời sống ...................................................... 25
Chương 2. THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀO SẢN XUẤT VÀ ĐỜI SỐNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LAI CHÂU ............................................................ 31
2.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội tỉnh Lai Châu .......... 31
2.2. Thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ trong nông
nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2012 - 2017 ............ 37
2.3. Đánh giá chung về thực trạng .................................................................. 51
Chươn 3. ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ỨNG DỤNG
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀO SẢN
XUẤT VÀ ĐỜI SỐNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LAI CHÂU ................... 59
3.1. Định hướng và mục tiêu hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa
học công nghệ trong sản xuất và đời sống trên địa bàn tỉnh Lai Châu trong
thời gian tới ..................................................................................................... 59
3.2. Giải pháp thúc đẩy hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học
công nghệ trong sản xuất và đời sống trên địa bàn tỉnh Lai Châu trong thời
gian tới ............................................................................................................. 64
KẾT LUẬN .................................................................................................... 75




DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

KH&CN

Khoa học và công nghệ

UBND

Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1. Kết quả khảo sát nhận thức của các đối tượng về về vai trò của hoạt
động ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN trong sản xuất và đời sống ...... 38
Bảng 2.2. Kết quả khảo sát thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học
công nghệ trong một số lĩnh vực phát triển nông nghiệp, nông thôn tỉnh Lai
Châu................................................................................................................. 44
Bảng 2.3. Kết quả khảo sát thực trạng các chính sách thúc đẩy hoạt động ứng
dụng kết quả nghiên cứu KH&CN trong nông nghiệp, nông thôn ................. 49


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hiến pháp năm 2013 xác định phát triển KH&CN là quốc sách hàng
đầu, có vai trò then chốt trong phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Cương
lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã khẳng
định rõ KH&CN giữ vai trò then chốt trong việc phát triển lực lượng sản xuất
hiện đại, bảo vệ tài nguyên môi trường, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu
quả tốc độ phát triển và sức mạnh cạnh tranh của nền kinh tế, phát triển
KH&CN nhằm mục tiêu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,
phát triển kinh tế tri thức, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới. Tăng nhanh
và sử dụng có hiệu quả tiềm lực KH&CN của đất nước, nghiên cứu và ứng
dụng có hiệu quả các thành tựu KH&CN hiện đại trên thế giới. “Hình thành
đồng bộ cơ chế, chính sách khuyến khích sáng tạo, trọng dụng nhân tài và đẩy
mạnh ứng dụng KH&CN” [3].
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã quan tâm và đầu tư triển
khai nhiều nhiệm vụ KH&CN. Việc đầu tư, ứng dụng kết quả KH&CN đã và
đang tác động tích cực đến hoạt động kinh tế - xã hội của mỗi địa phương,
từng bước khẳng định vai trò động lực của KH&CN, thúc đẩy mạnh mẽ các
ngành kinh tế phát triển, nâng cao năng suất lao động, gia tăng hàm lượng
KH&CN trong từng sản phẩm hàng hóa, góp phần nâng cao khả năng cạnh
tranh của các thành phần kinh tế, chất lượng cuộc sống con người.
Lai Châu tỉnh miền núi biên giới, nằm ở phía Tây Bắc của Việt Nam
được chia tách thành lập từ năm 2004 là một tỉnh còn nhiều khó khăn. Hoạt
động nghiên cứu ứng dụng khoa học và phát triển công nghệ trong sản xuất và
đời sống đã được quan tâm đầu tư, qua đó đã góp phần tạo chuyển biến rõ rệt
trong việc thay đổi cơ cấu cây trồng tại các địa phương, nâng cao năng suất,
chất lượng sản phẩm trong lĩnh vực nông nghiệp, khai thác sử dụng hiệu quả

1


nguồn tài nguyên của tỉnh và góp phần quan trọng trong định hướng các chủ
trương, chính sách phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, theo
báo cáo đánh giá tổng kết hằng năm cho thấy nguồn lực đầu tư cho hoạt động
nghiên cứu KH&CN của tỉnh tăng, nhưng năng suất, cây trồng vật nuôi trong
lĩnh vực nông lâm nghiệp và các sản phẩm công nghiệp của tỉnh có hàm
lượng khoa học và công nghệ thấp, chậm được cải thiện. Kết quả nghiên cứu
KH&CN được triển khai trên địa bàn tỉnh trong những năm qua đạt được
nhiều kết quả tích cực, xong khả năng nhân rộng, thương mại hoá sản phẩm
và ứng dụng trong đời sống, sản xuất trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn.
Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN vào trong sản xuất và đời sống
của tỉnh còn bộc lộ những yếu kém bất cập, chưa khai thác được tiềm năng,
thế mạnh của tỉnh, chưa tương xứng với yêu cầu cấp thiết và cấp bách đáp
ứng nhu cầu phát triển của tỉnh. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu còn
gặp nhiều khó khăn như thiếu thông tin, thiếu vốn, thiếu nhân lực… thị
trường KH&CN bước đầu được hình thành nhưng chưa phát triển mạnh. Đội
ngũ làm công tác quản lý nhiệm vụ KH&CN thiếu về số lượng, chất lượng
chưa cao. Chính vì vậy việc xác định thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu
KH&CN, những yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng kết quả nghiên cứu và
đề ra các giải pháp thúc đẩy ứng dụng là một vấn đề hết sức cần thiết. Do vậy
tôi chọn đề tài “Giải pháp thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN
vào sản xuất và đời sống: nghiên cứu trường hợp tỉnh Lai Châu” làm luận
văn tốt nghiệp chương trình cao học chuyên ngành quản lý KH&CN, hy vọng
kết quả nghiên cứu đóng góp một phần nâng cao ứng dụng kết quả các nhiệm
vụ KH&CN trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Như đã nêu, nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp để thúc đẩy ứng dụng
KH&CN vào trong sản xuất và đời sống đã rất nhiều đã có nhiều chính sách,

2


chương trình được ban hành có thể nêu như: Chương trình phát triển sản
phẩm quốc gia; chương trình phát triển tài sản trí tuệ; chương trình đổi mới
công nghệ quốc gia; chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao. Bên
cạnh các chính sách được ban hành, nhiều nhà khoa học trong các ngành, lĩnh
vực kinh tế - xã hội của các bộ, ngành địa phương quan tâm nghiên cứu để
thúc đẩy ứng dụng KH&CN như: Đề xuất một số giải pháp nhằm hỗ trợ đưa
sản phẩm nghiên cứu vào sản xuất nông nghiệp (Trần Thị Hồng Lan, 2015)
[13]; Nghiên cứu cứu thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu và phát triển
vào sản xuất, kinh doanh và Thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản
xuất và đời sống ở Việt Nam; Một số bất cập của chính sách (Nguyễn Quang
Tuấn, 2014, 2016) [25]; Giải pháp KH&CN nhằm phát triển sản xuất nông,
lâm nghiệp vùng khó khăn ở miền núi phía Bắc (Trần Anh Tấn, 2013) [22],
Quy hoạch phát triển KH&CN trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
Ứng dụng kết quả nghiên cứu là những vấn đề được rất nhiều các nhà
nghiên cứu, cơ quan nghiên cứu trong nước và quốc tế quan tâm. Các nghiên
cứu liên quan đến lĩnh vực ứng dụng kết quả nghiên cứu hay chuyển giao
công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu đã có rất nhiều tác giả, công
trình nghiên cứu liên quan đến chuyển giao công nghệ và Thương mại hóa kết
quả nghiên cứu; nghiên cứu về chính sách thương mại hóa kết quả nghiên
cứu, đặc biệt từ trường đại học vào doanh nghiệp như “Chính sách nhà nước
thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ
sử dụng ngân sách nhà nước” (Nguyễn Quang Tuấn, 2014) [24]; Đề tài cấp
Bộ “Thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa các kết quả R&D” (Cục Ứng
dụng và Phát triển công nghệ, Bộ KH&CN, 2014)[4] Các công trình nghiên
cứu liên quan đến chuyển giao công nghệ và Thương mại hóa kết quả nghiên
cứu và nhiều công trình khác. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này mới
đề cập đến một số giải pháp cơ bản thúc đẩy hoạt động ứng dụng kết quả

3


nghiên cứu tại các trường đại học, các doanh nghiệp, chưa có những giải pháp
cụ thể thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ tại một
địa phương cụ thể có tính chất đặc thù miền núi, trình độ dân trí còn thấp
nhưn địa bàn tỉnh Lai Châu. Có thể nói các chính sách nghiên cứu trước đây
khó áp dụng cho một địa phương cụ thể như tỉnh Lai Châu bởi vì các giải
pháp mang tính chất vĩ mô.
Ngoài ra còn có các bài viết trên tạp trí như: “Đẩy mạnh thương mại
hóa kết quả nghiên cứu trong trường đại học” (Chương trình Đối tác Đổi mới
sáng tạo – IPP, 2012); “Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát
triển ở Việt Nam”, Nguyễn Quang Tuấn (2010), Tạp chí Cộng sản [24]… Các
công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn
trong chuyển giao công nghệ ở Việt Nam nói chung và hoạt động chuyển giao
công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ trường đại học vào doanh
nghiệp nói riêng. Một số nghiên cứu đã đề suất một số giải pháp và chính
sách thúc đẩy hoạt động thương mại hóa và chuyển giao công nghệ từ nơi
nghiên cứu vào doanh nghiệp sản xuất.
Mặc dù những công trình nghiên cứu trên chủ yếu đề xuất các giải pháp
chính sách mang tính vĩ mô, nhưng cũng là những tài liệu tham khảo quan
trọng cho nghiên cứu đề tài này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu nhằm xác định những bất cập, hạn chế trong việc ứng dụng
kết quả nghiên cứu KH&CN từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy ứng dụng kết
quả nghiên cứu KH&CN vào sản xuất, đời sống tại Lai Châu.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN
vào trong sản xuất, đời sống.

4


- Phân tích, đánh giá thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN
vào sản xuất, đời sống trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
- Đề xuất giải pháp thúc đẩy ứng dụng KH&CN vào trong sản xuất, đời
sống trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Các nhiệm vụ KH&CN sử dụng ngân sách nhà nước đã triển khai và
được nghiệm thu trên địa bàn tỉnh Lai Châu
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung: Tập trung nghiên cứu thực trạng ứng dụng kết quả nghiên
cứu khoa học - công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.
- Thời gian: từ năm 2012 - 2017
- Không gian: Trên địa bàn tỉnh Lai Châu
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Một câu hỏi lớn của luận văn là hoạt động ứng dụng kết quả nghiên
cứu khoa học và công nghệ vào sản xuất, đời sống trên địa bàn tỉnh Lai
Châu đang gặp phải những khó khăn,hạn chế gì? Để trả lời cho câu hỏi này
và đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và
công nghệ vào sản xuất, đời sống, nghiên cứu tác giả luận văn đã sử dụng
một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu các báo cáo về điều kiện tự
nhiên, kinh tế xã hội của tỉnh Lai Châu; Các chính sách khoa học và công
nghệ được ban hành trên địa bàn tỉnh. Tác giả nghiên cứu các văn bản pháp
luật và các nghiên cứu có liên quan tới đề tài.
- Phương pháp khảo sát băng phiếu hỏi (Mẫu phiếu tại Phụ lục 1)

5


Mục đích là thông qua phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi thu thập dữ
liệu để phân tích, đánh giá thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
Theo Báo cáo thống kê tổng hợp về khoa học và công nghệ và Báo
cáo cơ sở về khoa học và Công nghệ (Báo cáo theo thông tư số 25/2015/TTBKHCN và thông tư 26/2015/TT-BKHCN) thì số tổ chức có hoạt động khoa
học và công nghệ là: 42 tổ chức ( gồm cơ quan quản lý nhà nước: tổ chức
nghiên cứu và phát triển KH&CN: cơ sở giáo dục đại học cao đẳng: tổ chức
dịch vụ KH&CN, Doanh nghiệp KH&CN, các tổ chức được cấp giấy đăng ký
hoạt động KH&CN), số nhân lực hoạt động KH&CN trên địa bàn tỉnh theo
báo cáo thống kế đến ngày (31/12/2017) là: 850 người.
Công thức tính cỡ mẫu: n=N/(1+N(e)2)
N= 850 người, độ chính xác 96% sai số cho phép ± 4%
N =850/(1+850(0.04)2) = 360 phiếu
Tổng số khách thể tham gia quá trình khảo sát điều tra là 360 người
gồm: 40 cán bộ tại các Sở KH&CN, 160 cán bộ tại các Sở ban ngành (Sở
Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Sở
Thông tin và Truyền thông, Sở Lao động Thương binh và xã hội…)100 cán
bộ tại các huyện và 30 đối tượng là lãnh đạo và quản lý tại các doanh nghiệp
có ứng dụng kết quả nghiên cứu KH&CN, 30 chuyên gia, nhà khoa học đang
công tác tại các đơn vị trên địa bàn tỉnh Lai Châu. Đề tài thu về 344 phiếu hợp
lệ chiếm (95,56%).
Việc tổ chức khảo sát nghiên cứu thực trạng bao gồm các nội dung sau
đây:
(1) Khảo sát thực trạng nhân thức về ứng dụng kết quả nghiên cứu
khoa học - công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn

6


(2) Khảo sát thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học - công
nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn
(3) Khảo sát về thực trạng chính sách ứng dụng kết quả nghiên cứu
khoa học - công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn
Các nội dung nghiên cứu thực trạng nêu trên sẽ được phân tích, bình
luận, so sánh và đánh giá thông qua thang đo với các mức độ khác nhau giúp
tác giả rút ra các kết luận khoa học cần thiết cho đề tài nghiên cứu.
Các tiêu chí và nội dung khảo sát được đánh giá theo các mức độ: (1)
Rất tốt, tốt, khá, trung bình, yếu; hoặc (2) Rất quan trọng, quan trọng, bình
thường, ít quan trọng, không quan trọng. Phiếu khảo sát được tác giả hỏi trực
tiếp, chuyển qua email và gọi điện thoại
- Phỏng vấn sâu các chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn 10 chuyên gia có
nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực hoạt động KH&CN như: Lãnh đạo Sở
KH&CN, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các thành viên
Hội đồng KH&CN tỉnh (Mẫu phiếu phỏng vấn tại Phụ lục 2)
- Phương pháp phân tích tổng hợp.
- Phương pháp thống kê, so sánh.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Đề tài góp phần vào việc bổ sung hệ thống cơ sở lý luận về ứng dụng
kết quả nghiên cứu và phát triển vào sản xuất, đời sống, chỉ ra những yếu tố
đặc thù của địa phương tác động đến quá trình ứng dụng kết quả KH&CN.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Tìm hiểu và tổng hợp lại những thuận lợi và khó khăn, tìm ra các nguyên
nhân còn hạn chế trong ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ
trong sản xuất và đời sống ở tỉnh Lai Châu (trong 5 năm qua). Từ đó tìm ra
các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa

7


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full














Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×