Tải bản đầy đủ

Phát triển bưởi đoan hùng và hồng gia thanh ở tỉnh phú thọ theo hướng sản xuất hàng hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG
VÀ HỒNG GIA THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ
THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
––––––––––––––––––––––


NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG
VÀ HỒNG GIA THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ
THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA

Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 62 62 01 15

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS ĐỖ THỊ BẮC

THÁI NGUYÊN - 2015


i

LỜI CAM ĐOAN
Luận án tiến sĩ “Phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú
Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa”, chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, mã số
62-62-01-15, đây là công trình của Nguyễn Thị Thu Hương. Luận án đã sử dụng
thông tin từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, các thông tin có sẵn đã được trích
rõ nguồn gốc.
Tôi xin cam đoan rằng, các số liệu và kết quả nghiên cứu đã được nêu trong
luận án là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào hoặc
chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu khoa học nào
khác.
Thái Nguyên, Ngày 9 tháng 4 năm 2015
Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hương


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài: “Phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa”, tôi nhận được sự hướng
dẫn, giúp đỡ, động viên, của nhiều cá nhân và tập thể, tôi xin được bày tỏ sự cảm


ơn sâu sắc nhất tới tất cả các cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong
học tập và nghiên cứu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu Nhà trường, Phòng Quản lý khoa
học và Sau đại học, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp Trường Đại học Kinh tế và Quản trị
Kinh doanh Thái Nguyên, và UBND huyện Đoan Hùng, huyện Phù Ninh đã tạo điều
kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi hoàn thành
bản luận án này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của cô giáo hướng dẫn khoa
học: PGS. TS. Đỗ Thị Bắc.
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các nhà khoa
học, của các thầy cô giáo, đặc biệt là các thầy cô giáo trong Trường Đại học Kinh tế
và Quản trị kinh doanh Thái Nguyên cùng các đơn vị khác.
Để hoàn thành được đề tài, tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ và cộng tác của Chi
cục Thống kê và Phòng Nông nghiệp thuộc UBND huyện Đoan Hùng, huyện Phù
Ninh, các xã Bằng Luân, Chí Đám, Gia Thanh, các Sở, ban, ngành cùng các chuyên
gia, các cán bộ kỹ thuật, các hộ nông dân sản xuất cây ăn quả của huyện Đoan Hùng
và huyện Phù Ninh.
Tôi xin cảm ơn lãnh đạo Trường Đại học Hùng Vương, cùng toàn thể các
thầy cô giáo và các em sinh viên trong khoa Kinh tế & Quản trị kinh doanh Trường
Đại học Hùng Vương đã hết sức giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành
luận án.
Tôi xin cảm ơn các nhà khoa học, các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp cùng
gia đình đã động viên, giúp đỡ tôi thực hiện tốt bản luận án này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, Ngày 9 tháng 4 năm 2015
Tác giả lận án

Nguyễn Thị Thu Hương


3


4

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT ........................... vi DANH MỤC
CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH............................ vi DANH MỤC CÁC BẢNG,
BIỂU .......................................................................... vii DANH MỤC CÁC HÌNH
........................................................................................ ix PHẦN MỞ ĐẦU
........................................................................................................ 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ..........................................................................................
1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................ 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................................... 3
4. Những đóng góp mới của luận án ...........................................................................
4
5. Tổng quan các công trình nghiên cứu ..................................................................... 5
6. Bố cục của luận án .................................................................................................. 8
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BƯỞI, HỒNG THEO
HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA ............................................... 9
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BƯỞI, HỒNG THEO HƯỚNG
SẢN XUẤT HÀNG HÓA .......................................................................................... 9
1.1.1. Phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa ........................................
9
1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bưởi và hồng theo hướng sản xuất
hàng hóa ....................................................................................................................
22
1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BƯỞI VÀ HỒNG THEO HƯỚNG SẢN
XUẤT HÀNG HÓA......................................................................... 26
1.2.1. Kinh nghiệm phát triển bưởi và hồng theo hướng sản xuất hàng hóa của
một số nước trên thế giới ..........................................................................................
26
1.2.2. Kinh nghiệm phát triển bưởi và hồng theo hướng sản xuất hàng hóa ở
trong nước ................................................................................................................. 31
1.2.3. Bài học kinh nghiệm về phát triển bưởi, hồng quả theo hướng sản xuất
hàng hóa ở tỉnh Phú Thọ ...........................................................................................
34
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ......................................................................................... 35
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................................................... 36
2.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...................................................................... 36


5

2.1.1. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích ......................................................
36
2.1.2. Thu thập số liệu ...............................................................................................
38
2.1.3. Phương pháp xử lý số liệu............................................................................... 45
2.1.4. Phương pháp phân tích.................................................................................... 46
2.2. HỆ THỐNG CÁC CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU .................................................. 52


2.2.1. Nhóm chỉ tiêu thể hiện phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng
hóa theo chiều rộng ................................................................................................... 52
2.2.2. Nhóm chỉ tiêu thể hiện phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng
hóa theo chiều sâu ..................................................................................................... 54
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ......................................................................................... 56
Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA
THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG
HÓA............................................................................................................. 57
3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU ............................................................ 57
3.1.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Phú Thọ .............................................................. 57
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ ................................................... 59
3.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG, HỒNG GIA THANH Ở TỈNH
PHÚ THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA ............. 64
3.2.1. Thực trạng sản xuất - tiêu thụ bưởi Đoan Hùng ............................................. 64
3.2.2. Thực trạng sản xuất- tiêu thụ hồng Gia Thanh ............................................... 69
3.2.3. Giá trị sản xuất, giá trị sản phẩm, tỷ suất bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh hàng hóa ......................................................................................................... 72
3.2.4. Đánh giá kết quả, hiệu quả kinh tế của bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa của hộ nông dân ............................................
76
3.2.5. Phân tích các kênh tiêu thụ bưởi quả Đoan Hùng, hồng quả Gia Thanh
của tỉnh Phú Thọ ....................................................................................................... 86
3.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG
GIA THANH THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA Ở TỈNH PHÚ THỌ............... 95
3.3.1. Nhóm yếu tố tự nhiên...................................................................................... 95
3.3.2. Nhóm yếu tố khoa học công nghệ ................................................................... 96
3.3.3. Nhóm yếu tố kinh tế- tổ chức.......................................................................... 99
3.3.4. Nhóm các yếu tố chính sách Nhà nước và vai trò của các tổ chức, hiệp hội .....
104
3.3.5. Xây dựng và quản lý chỉ dẫn địa lí xuất xứ hàng hóa với bưởi Đoan
Hùng, hồng Gia Thanh ............................................................................................ 106
3.3.6. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ trồng bưởi Đoan
Hùng và hồng Gia Thanh ........................................................................................ 108
3.4. PHÂN TÍCH ĐIỂM MẠNH, ĐIỂM YẾU, CƠ HỘI, THÁCH THỨC KHI PHÁT TRIỂN
BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA THANH THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA
Ở TỈNH PHÚ THỌ ...................................... 109
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 ....................................................................................... 111
Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA THANH Ở TỈNH
PHÚ THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA .......... 112
4.1. BỐI CẢNH VÀ CÁC QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG, HỒNG GIA
THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA . 112


4.1.1. Bối cảnh phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở tỉnh ...................... 112


4.1.2. Các quan điểm phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở tỉnh theo
hướng sản xuất hàng hóa......................................................................................... 114
GIA THANH Ở TỈNH PHÚ THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA ... 116
4.2.1. Những căn cứ chủ yếu phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở
tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa ........................................................... 116
4.2.2. Định hướng, mục tiêu phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở
tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa ........................................................... 120
4.3. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BƯỞI ĐOAN HÙNG VÀ HỒNG GIA THANH Ở TỈNH PHÚ
THỌ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA ĐẾN NĂM 2020 ........ 122
4.3.1. Nhóm giải pháp quy hoạch phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa ............................................ 122
4.3.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách đầu tư công, dịch vụ công,
khuyến nông và xúc tiến thương mại nhằm tạo ra vùng trồng bưởi Đoan Hùng,
hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa............................. 130
4.3.3. Nhóm giải pháp kỹ thuật sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh của
tỉnh Phú Thọ ............................................................................................................ 132
4.3.4. Nhóm giải pháp tổ chức các tác nhân phân phối sản phẩm quả phát triển
bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa tại tỉnh Phú Thọ ..
135
4.3.5. Nhóm giải pháp phát triển các hình thức tổ chức sản xuất, liên kết sản
xuất-tiêu thụ bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ ........................... 136
4.3.6. Nhóm giải pháp phát triển ngành hàng bưởi quả Đoan Hùng, hồng quả
Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ ....................................................................................... 138
4.3.7. Nhóm giải pháp hoàn thiện một số chính sách kinh tế vĩ mô nhằm phát
triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ .......................... 143
4.4. KIẾN NGHỊ ..................................................................................................... 146
4.4.1. Kiến nghị với Nhà nước ................................................................................ 146
4.4.2. Kiến nghị với tỉnh Phú Thọ ........................................................................... 147
4.4.3. Kiến nghị với huyện Đoan Hùng, huyện Phù Ninh ...................................... 147
TIỂU KẾT CHƯƠNG 4 ....................................................................................... 148
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 149
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ................................ 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 152


DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
Kí hiệu
:

Nội dung BVTV
Bảo vệ thực vật CĂQ

:

Cây ăn quả
CS

:

Chính sách ĐVT

:

Đơn vị tính GTSX

Giá trị sản xuất HQKT

:

:

Hiệu quả kinh tế HTX

:

Hợp tác xã
KD

:

Kinh doanh KTCB

:

Kiến thiết cơ bản LĐ

:

Lao động
NLN

:

Nông lâm nghiệp

NLN-TS

:

Nông lâm nghiệp - thuỷ sản

PTBQ

:

Phát triển bình quân TSQHH

:

Tỷ suất quả hàng hóa

TTCN

:

Tiểu thủ công nghiệp

XDCB

:

Xây dựng cơ bản

Tr. đ

:

Triệu đồng

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
Kí hiệu
ASEAN

:

Nội dung tiếng Anh

Nội dung tiếng Việt

Association of Southeast Asian

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam

Nations

Á

GDP

:

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội

MFN

:

Manual Favord of Nation

Nguyên tắc đối xử tối huệ quốc

WTO

:

World Trade Organization

Tổ chức Thương Mại thế giới

SWOT

:

Strength-Weakness-Oppotunities-

Điểm mạnh-điểm yếu-cơ hộithách
thức

Threats


vii

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Bảng 1.1. Sản lượng và giá trị bưởi quả của Trung Quốc và một số nước trên
thế giới giai đoạn 2007 - 2011 ............................................................... 27
Bảng 1.2. Sản lượng và giá trị hồng quả của Trung Quốc và một số nước trên
thế giới giai đoạn 2007 - 2011 ............................................................... 29
Bảng 2.1. Số hộ trồng và số hộ điều tra sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia
Thanh của tỉnh Phú Thọ......................................................................... 42
Bảng 2.2. Số lượng các mẫu điều tra tác nhân trung gian phân phối hồng quả
Gia Thanh và bưởi quả Đoan Hùng năm 2012 ...................................... 43
Bảng 2.3. Số hộ điều tra phân theo loại hình sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng
Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ ..................................................................... 44
Bảng 2.4. Kết hợp trong ma trận SWOT cho sản xuất bưởi, hồng ........................ 48
Bảng 3.1. Tình hình đất đai và sử dụng đất đai của tỉnh Phú Thọ 2008 – 2012 .... 58
Bảng 3.2. Giá trị sản xuất các ngành của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012 ....... 60
Bảng 3.3. Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ giai đoạn
2008-2012 .............................................................................................. 61
Bảng 3.4. Tình hình dân số - lao động của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012 .... 63
Bảng 3.5. Diện tích bưởi, hồng và một số quả của tỉnh Phú Thọ giai đoạn
2008-2012 .............................................................................................. 64
Bảng 3.6. Diện tích trồng bưởi Sửu và bưởi Bằng Luân ....................................... 65
Bảng 3.7. Diện tích bưởi Đoan Hùng tại các vùng giai đoạn 2008-2012 .............. 66
Bảng 3.8. Sản lượng và giá trị bưởi Đoan Hùng qua các hộ điều tra năm 2012 ... 67
Bảng 3.9. Giá bán bưởi quả Đoan Hùng, hồng Gia Thanh trên thị trường............ 67
Bảng 3.10. Đặc điểm kênh tiêu thụ bưởi quả Đoan Hùng trực tiếp ......................... 68
Bảng 3.11. Năng suất giống hồng Gia Thanh của tỉnh Phú Thọ năm 2012............. 70
Bảng 3.12. Đặc điểm thị trường tiêu thụ hồng quả Gia Thanh Phù Ninh................ 71
Bảng 3.13. Giá trị sản xuất bưởi Đoan Hùng (bưởi Bằng Luân (BL), bưởi Sửu)
và hồng Gia Thanh của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012 .................. 72
Bảng 3.14. Tỷ lệ chất lượng quả trong giá trị sản phẩm bưởi Sửu, Bằng Luân và
hồng Gia Thanh hàng hóa của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012...........
73


8

Bảng 3.15. Giá trị sản phẩm hàng hóa bưởi Bằng Luân (BL), bưởi Sửu và
hồng Gia Thanh của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012....................... 74
Bảng 3.16. Tỷ suất quả hàng hóa của bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở
tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2008-2012 ........................................................ 75
Bảng 3.17. Chi phí sản xuất cho 1 ha bưởi Đoan Hùng KTCB năm 2012 .............. 79
Bảng 3.18. Tình hình đầu tư thâm canh cho 1 ha bưởi qua các nhóm điều tra
của tỉnh Phú Thọ năm 2012 ................................................................... 80
Bảng 3.19. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Đoan Hùng BQ/hộ điều tra ....
81
Bảng 3.20. Kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất hồng Gia Thanh .......................... 84
Bảng 3.21. So sánh kết quả và hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Đoan Hùng và
hồng Gia Thanh .................................................................................... 85
Bảng 3.22. Kết quả và hiệu quả kinh tế của các tác nhân tham gia ngành hàng
bưởi quả Đoan Hùng.............................................................................. 92
Bảng 3.23. Kết quả và hiệu quả của các tác nhân trong ngành hàng hồng quả
Gia Thanh .............................................................................................. 95
Bảng 3.24. Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới giá trị sản xuất của các
hộ sản xuất bưởi Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ năm 2012 ........................ 108
Bảng 3.25. Ma trận SWOT trong phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh
ở tỉnh theo hướng sản xuất hàng hóa ................................................... 110
Bảng 4.1. Dự báo diện tích, năng suất, sản lượng và giá trị sản lượng cây ăn
quả chủ yếu của tỉnh Phú Thọ đến năm 2020 ...................................... 123
Bảng 4.2. Dự báo mức đầu tư thâm canh cho 1 ha bưởi theo mùa vụ của tỉnh
Phú Thọ ................................................................................................ 124
Bảng 4.3. Dự báo kết quả, hiệu quả kinh tế sản xuất 1 ha bưởi trái vụ tại tỉnh
Phú Thọ ................................................................................................ 126


9

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1. Khung phân tích của đề tài .................................................................... 38
Hình 3.1. Các khu vực cung ứng bưởi quả Đoan Hùng cho thị trường năm 2012.... 86
Hình 3.2. Cơ cấu thị trường tiêu thụ của bưởi Đoan Hùng năm 2012 .................. 87
Hình 3.3.

Cơ cấu bưởi Đoan Hùng trên thị trường năm 2012 ............................... 87

Hình 3.4. Sơ đồ ngành hàng bưởi quả Đoan Hùng................................................ 88
Hình 3.5. Các khu vực cung ứng hồng quả cho thị trường Phú Thọ năm 2012 .... 93
Hình 3.6. Sơ đồ ngành hàng hồng quả Gia Thanh................................................. 94
Hình 3.7.

Cơ cấu thị trường tiêu thụ của hồng Gia Thanh .................................... 94


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Nông nghiệp là ngành chủ chốt và đóng vai trò quan trọng đối với vấn đề
xóa đói, giảm nghèo ở nhiều nước trên thế giới, ở Việt Nam. Nông nghiệp đảm
bảo sự an toàn lương thực; là nguồn sinh sống cho hàng triệu gia đình, nơi
cung cấp nguyên liệu đầu vào cho các ngành công nghiệp khác, là nguồn xuất khẩu
quan trọng, hoặc sản xuất các hàng hóa thay thế nhập khẩu, phương tiện bảo
vệ môi trường sinh thái và các hình thức văn hóa. Trong tương lai, nông nghiệp
vẫn là ngành cốt lõi trong nền kinh tế của Việt Nam mặc dù càng làm nông nghiệp
nông dân càng nghèo, làm lúa nông dân nghèo hơn.
Mô hình dựa trên lợi thế so sánh để tìm ra sản phẩm hàng hóa đặc trưng
của mỗi xã, làng, đầu tư cho được để có hàng hóa bán cho thị trường trong nước và
xuất khẩu là mô hình được ưu tiên phát triển ở Trung Quốc; mô hình nông
nghiệp gắn liền với du lịch cảnh quan, du lịch tâm linh và sinh thái; mô hình tái
định cư các làng xã do làm các dự án phát triển và mô hình nông thôn-đô thị nhằm
tạo ra các dịch vụ cho kinh tế đô thị như nhà ở, ăn uống và văn hóa.
Vì vậy, để ngành nông nghiệp tồn tại và phát triển, bên cạnh việc đầu tư cho
sản xuất lương thực, một yêu cầu bức thiết với nền nông nghiệp nước ta cần phải
đa dạng các sản phẩm cây trồng, đặc biệt với các loại cây ăn quả có thế mạnh đặc
trưng, cần thay đổi thói quen sản xuất tự nhiên, manh mún sang hướng sản
xuất hàng hóa theo yêu cầu thị trường. Bởi lẽ, sản phẩm cây ăn quả ngoài cung cấp
cho thị trường trong nước, còn là nguồn xuất khẩu sang các nước trong khu vực
cũng như một số thị trường lớn trên thế giới như Châu Âu và sắp tới là Hoa Kỳ.
Hiện nay, với sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến đồ hộp, sản phẩm
bưởi, hồng ở Việt Nam ngoài việc sử dụng ăn tươi, còn là nguyên liệu cho các nhà
máy chế biến. Do đó, phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa lớn có
vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam.
Phú Thọ là một tỉnh nghèo nằm ở trung tâm của mười bốn tỉnh vùng Trung
du miền núi phía Bắc Việt Nam, có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển


2

nông lâm nghiệp, là vùng đứng thứ tư về diện tích và sản lượng quả tươi của cả
nước sau Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long. Nhà nước và địa
phương đã có những chính sách cụ thể nhằm khuyến khích đầu tư cho phát triển
sản xuất nông, lâm nghiệp trên cơ sở phát huy lợi thế vùng, đặc biệt chú trọng đến
các vùng có các loại cây ăn quả đặc sản. Cụ thể là những chính sách như: Quyết
định số
99/2008/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ ký ngày 14/7/2008, Phú Thọ dần từng
bước chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng
hóa phù hợp với tiềm năng và lợi thế so sánh của tỉnh trong đó có cây bưởi Đoan
Hùng, cây hồng Gia Thanh, hồng Hạc Trì...
Tuy nhiên, để đạt được mục đích phát triển bưởi Đoan Hùng, hồng Gia
Thanh ở Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa cần phải thiết lập các điều kiện để
hình thành trong đó chủ lực xuất phát từ bản thân chủ thể sản xuất là các hộ nông
dân trồng bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh.
Hiện nay, tại Phú Thọ chưa thực sự phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh, sản xuất còn mang tính tự phát cao chưa có dự báo bắt kịp với sự thay đổi
trong yêu cầu thị trường. Làm thế nào giữ được tên xuất xứ hàng hóa và phát triển
được bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa là bài toán
đang cần lời giải đối với các nhà quy hoạch, chính sách, nhà khoa học, nhà vườn là
các hộ nông dân và toàn thể các đối tượng có liên quan trong nông nghiệp,
nông thôn trong vùng. Từ những lý do thực tế trên, đề tài “Phát triển bưởi Đoan
Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa”
được lựa chọn nhằm bổ sung những lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu phát
triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa góp phần phát triển kinh tế - xã hội
thông qua nâng cao đời sống của các hộ nông dân hộ trồng bưởi, hồng có thế
mạnh của địa phương và là cơ sở phát triển nông nghiệp nông thôn ở miền núi.
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1. Mục tiêu chung
Phân tích đánh giá thực trạng phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh
theo hướng sản xuất hàng hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ đó đề xuất định


3

hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển bưởi Đoan Hùng và
hồng Gia


4

Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa, bền vững phù hợp với điều kiện thực tiễn
ở tỉnh Phú Thọ trong thời điểm hiện tại và tương lai.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về phát
triển sản xuất và phát triển bưởi và hồng theo hướng sản xuất hàng hóa;
- Đánh giá thực trạng phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh
Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa ở tỉnh Phú Thọ.
- Phân tích ngành hàng bưởi quả Đoan Hùng và hồng quả Gia Thanh ở tỉnh
Phú Thọ.
- Đề xuất định hướng và một số nhóm giải pháp nhằm phát triển bưởi Đoan
Hùng và hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa ở tỉnh Phú Thọ trong thời
gian tới.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động phát triển sản xuất và tiêu thụ bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.
3.1.1. Khách thể nghiên cứu (đối tượng khảo sát)
Một là: Các tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất, tiêu thụ bưởi Đoan Hùng,
hồng Gia Thanh: Hộ nông dân, các hợp tác xã, doanh nghiệp, đại lý (người thu
gom), các cửa hàng của thương lái, bán lẻ và người tiêu dùng.
Hai là: Các cơ quan quản lý Nhà nước các cấp liên quan đến việc hoạch định
chính sách phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh theo hướng sản
xuất hàng hóa từ Trung ương đến các xã trên địa bàn huyện Đoan Hùng, Phù Ninh
tỉnh Phú Thọ.
Ba là: Các cơ quan viện nghiên cứu, trường Đại học với các nghiên cứu có liên
quan đến phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở Phú Thọ theo hướng sản
xuất hàng hóa.
Bốn là: Các tổ chức kinh tế - xã hội khác có ảnh hưởng phát triển sản xuất
bưởi
Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.


5

3.2. Phạm vi nghiên cứu
3.2.1. Phạm vi không gian
Đề tài nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
3.2.2. Phạm vi thời gian
- Số liệu thứ cấp của đề tài: Từ năm 2008 đến năm 2012.
- Số liệu sơ cấp của đề tài chủ yếu được thu thập vào năm 2012.
3.2.3. Phạm vi nội dung
Đề tài tập trung nghiên cứu phát triển sản xuất hàng hóa với hai loại cây ăn
quả trọng điểm của tỉnh là cây bưởi Đoan Hùng (gồm 02 giống đã được đăng ký
bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ: Bưởi Sửu, Bưởi Bằng Luân, trong đó luận án phân
tích sâu kết quả hiệu quả bưởi Bằng Luân độ tuổi 11-20 năm vì thời kì này cây cho
quả với số lượng và chất lượng ổn định nhất) và hồng Gia Thanh.
4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
4.1. Về mặt lý luận
Luận án góp phần hệ thống hóa và làm rõ hơn những vấn đề về cơ sở lý luận
và thực tiễn về phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa, rút ra những
bài học kinh nghiệm để vận dụng một cách phù hợp vào thực tiễn phát triển bưởi
Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.
Luận án làm rõ các yếu tố ảnh hưởng và mối liên kết giữa các điều kiện để phát
triển sản xuất bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa.
Đồng thời, luận án góp phần cung cấp cơ sở lý luận về phát triển bưởi, hồng
theo hướng sản xuất hàng hóa với sản phẩm quả mang tính đặc sản gắn với một
địa phương cụ thể là bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh.
4.2. Về mặt thực tễn
Thông qua việc tổng hợp các nguồn dẫn liệu phong phú có được qua điều
tra, nghiên cứu từ thực tiễn, luận án đã đánh giá một cách khách quan, tương đối
toàn diện về thực trạng phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú
Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa. Từ kết quả và hiệu quả sản xuất, giá trị sản
phẩm hàng hóa, tỷ suất hàng hóa, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát
triển bưởi


6

Đoan Hùng, hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa, luận án góp phần làm
rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức với việc phát triển bưởi Đoan Hùng
và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.
Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích thực trạng, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng,
luận án đã đề xuất các quan điểm, định hướng và một số giải pháp nhằm phát triển
bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa
đến năm 2020.
Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho cơ quan quản lý Nhà nước ở địa
phương, các cơ quan chỉ đạo chuyên môn ở tỉnh và địa phương chỉ đạo phát triển
bưởi Đoan Hùng, hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa.
Luận án có thể làm tư liệu tham khảo cho các nhà quản lý, nhà hoạch định
chính sách, những người quan tâm đến phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia
Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.
5. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
Cho đến nay đã có những tài liệu của các tác giả - các nhà khoa học nông
nghiệp trong nước và quốc tế nghiên cứu và công bố có liên quan phát triển
nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, tuy nhiên đã có đăng tải trên các tạp
chí, sách báo, báo cáo khoa học và các báo cáo tổng kết của Trung ương và địa
phương. Song, tác giả thấy với đối tượng bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh có
rất ít tài liệu nêu chuyên sâu về lý luận và thực tiễn phát triển bưởi, hồng tại Phú
Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa nói chung và với hai loại bưởi, hồng trọng điểm
của tỉnh nói riêng. Do đó, tác giả xin được nêu, tổng hợp tổng quan một số đề tài,
tài liệu và quan điểm nghiên cứu về phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng
sản xuất hàng hóa mà đề tài luận án có kế thừa sau:
- Nghiên cứu về sản xuất nông sản hàng hóa theo vùng lãnh thổ Việt Nam có
các tác giả: Lương Xuân Quỳ (1996), Vũ Thị Ngọc Trâm (1997), đã phân tích về
thực trạng phát triển nông hộ sản xuất hàng hóa ở đồng bằng sông Hồng và
vùng Bắc bộ, từ đó, đã rút ra được một số thành tựu, những hạn chế và có phương
hướng, giải pháp hoàn thiện nhằm thúc đẩy hơn nữa sự phát triển sản xuất hàng
hóa của hộ nông dân. Tuy vậy, đề tài đã được xuất bản khá lâu do đó chưa đề
cập sâu đến


7

những tác động của các yếu tố biến động trong môi trường mới tới sản xuất
hàng hóa của các nông hộ cũng như việc tiếp cận phát triển kinh tế nông
nghiệp theo hướng ngành hàng [31], [42].
- Nghiên cứu tại nông hộ với việc phát triển kinh tế theo hướng sản xuất
hàng hóa có tác giả Đỗ Quang Quý (2001), đã làm sáng tỏ cơ sở khoa học phát triển
kinh tế nông hộ theo hướng sản xuất hàng hóa ở vùng ven thành phố Thái Nguyên.
Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng và các biến đưa vào mô hình của đề tài cũng
được tác giả kế thừa áp dụng trong luận án [29].
- Việc nghiên cứu và phát triển lý thuyết sản xuất nông nghiệp hàng hóa có
các tác giả Trần Văn Dư (2002), Trần Văn Túy (2004), đã hệ thống hóa những vấn
đề lý luận cơ bản về phát triển nông sản hàng hóa, làm rõ các điều kiện, các yếu tố
tác động đến sản xuất nông sản hàng hóa có lợi thế ở địa phương cụ thể. Từ đó, các
đề tài đã đưa ra các giải pháp như thị trường, quy hoạch bố trí vùng sản xuất nông
sản hàng hóa tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, đề tài chưa tiếp
cận theo chuỗi ngành hàng nông sản hàng hóa và chưa có giải pháp phân phối giá
trị gia tăng giữa các tác nhân, tạo động lực khuyến khích nông hộ tham gia tích
cực, chủ động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ nông sản hàng hóa [10], [46].
- Nghiên cứu về phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa tại Hưng Yên, điển
hình có tác giả Vũ Thị Ánh Thuận (2008), đã khẳng định phát triển nông nghiệp theo
hướng sản xuất hàng hóa tại huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên là một vấn đề cấp
thiết và quan trọng. Tuy vậy, đề tài chưa áp dụng sâu các mô hình để phân tích và
chưa có phương pháp dự báo cụ thể trong tương lai làm cơ sở đề xuất các giải pháp
một cách thuyết phục hơn [38].
- Nghiên cứu về sản xuất và tiêu thụ bưởi Diễn ở Hà Nội, nổi bật có tác giả
Nguyễn Công Tiệp (2012), thông qua công trình luận án khẳng định phát triển sản
xuất và tiêu thụ bưởi Diễn cần phải quy hoạch sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, áp
dụng biện pháp thâm canh tăng năng suất, chất lượng, tăng cường phát triển thị
trường, liên kết sản xuất-tiêu thụ và sự hỗ trợ từ chính sách. Qua công trình này tác
giả có cơ sở để đánh giá đối tượng nghiên cứu của mình một cách toàn diện và có
tính so sánh, đối chiếu [40].
Để tạo ra sự phát triển của khoa học công nghệ trong nông nghiệp, các nhà


8

khoa học, các cán bộ nông nghiệp đã nghiên cứu và chuyển giao nhiều tiến bộ khoa
học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp đặc biệt là công nghệ giống cây ăn quả và
các biện pháp sinh học nhằm kiểm soát, nâng cao chất lượng sản phẩm quả như: Bùi
Thanh Hà (2005), Nguyễn Thị Minh Phương (2008), Trần Thế Tục (2008), Chu Thị
Thơm và các cộng sự (2005), chuẩn bị cho việc phát triển nông nghiệp theo hướng
sản xuất hàng hóa từ khâu tạo giống, kỹ thuật chăm sóc, cải tạo vườn tạp, thu
hoạch và chế biến, bảo quản quả sau thu hoạch [45]. Đây là những cơ sở về mặt
kỹ thuật để làm căn cứ vận dụng trong đề tài phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng
Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa.
Bên cạnh đó, đề tài còn kế thừa các quan điểm trong phân tích ngành hàng
nông sản hàng hóa nhằm kết nối giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cây ăn quả
như tài liệu của các tác giả Phạm Vân Đình (1999), Phạm Thái Thủy (2010), Fabre
(1991)…Đây cũng là một trong những căn cứ quan trọng nhằm phát triển bưởi
Đoan Hùng và hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa tại Phú Thọ.
Để phân tích được các chỉ tiêu trong phát triển bưởi, hồng theo hướng
sản xuất hàng hóa và đánh giá được các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách
thức khi hội nhập với thị trường nông sản quốc tế, tác giả đã kế thừa các tài liệu về
phương pháp tính toán và phân tích kinh tế như tài liệu của các tác giả Nguyễn
Trọng Hoài, Trần Tiến Khai, Trương Công Minh và các cộng sự (2012),… nhằm vận
dụng các phương pháp tiếp cận, ứng dụng các công thức tính toán làm cơ sở
quyết định về mặt định tính và định lượng cho việc phát triển bưởi Đoan Hùng và
hồng Gia Thanh theo hướng sản xuất hàng hóa ở tỉnh Phú Thọ.
Năm 1904, nhà thực vật, nhà di truyền học Hà Lan đã đề xuất sử dụng tia X
gây đột biến cho thực vật nhằm tạo ra nhiều loại giống có sức chống chịu bệnh và
cho năng suất, sản lượng cao, phẩm chất tốt. Đến đầu những năm 1980, nhiều
nước phát triển, đặc biệt là Mỹ dùng công nghệ sinh học để giành ưu thế cạnh
tranh trong sản xuất nông nghiệp: đạt chất lượng cao, giá thành hạ. Kỹ thuật
chuyển gen tạo giống cùng một lúc đưa vào một thực vật những gen mong muốn
từ những sinh vật khác nhau đưa ra giống nhanh và vượt qua giới hạn của tạo
giống truyền thống từ đó tăng sản lượng, giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận,
cải thiện môi trường. Đề tài góp phần nâng cao sản lượng cây trồng bảo toàn sự
đa dạng sinh học, song kết


9

quả đầu ra của quá trình sản xuất quả chưa được gắn kết với sản xuất hàng hóa và
thị trường tiêu thụ [36].
Cây bưởi Đoan Hùng là đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình nghiên
cứu, nhưng nội dung của các đề tài nghiên cứu này mới chỉ tập trung vào phân tích
đặc điểm thổ nhưỡng và sinh thái vùng trồng bưởi, nghiên cứu kỹ thuật chọn giống,
nhân giống nhằm bảo tồn giống cây đặc sản và một số giải pháp kỹ thuật nhằm
nâng cao năng suất và chất lượng cho bưởi như các công trình của Đường Hồng
Dật (1999) [9], Vũ Công Hậu (2000) [16], Trần Thế Tục (2008) [44]… Đến nay chưa có
đề tài nào nghiên cứu khía cạnh hiệu quả kinh tế - xã hội của việc phát triển sản
xuất và tiêu thụ bưởi Đoan Hùng.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước trên đây đã góp phần
bổ sung hoàn thiện, phát triển hệ thống nghiên cứu mới cả về lý luận và thực tiễn
về phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa. Tuy nhiên, khi điều kiện
môi trường đổi khác thì cách vận dụng các lý thuyết này vào thực tế phải thực sự
linh hoạt và nhạy bén cập nhật các thông tin, kiến thức mới từ môi trường bên
ngoài. Do đó, đề tài luận án được lựa chọn nhằm giải quyết các khoảng trống
nghiên cứu về phát triển sản xuất bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú
Thọ theo hướng hàng hóa.
6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bưởi, hồng theo hướng
sản xuất hàng hóa
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh
Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa
Chương 4: Giải pháp phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh
Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa


10

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BƯỞI,
HỒNG THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BƯỞI, HỒNG THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG
HÓA
1.1.1. Phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa
1.1.1.1. Phát triển và phát triển sản xuất
a. Khái niệm về phát triển, phát triển sản xuất
* Phát triển: Hiện nay, các nhà nghiên cứu có nhiều quan điểm khác nhau về
phát triển.
Theo từ điển Tiếng Việt phát triển là sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít
đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp lên cao, đơn giản đến phức tạp.
Theo Gerard Crellet (1993), phát triển là quá trình một xã hội đạt đến thoả
mãn các nhu cầu mà xã hội đó coi là cơ bản [51]. Định nghĩa này bên cạnh nội dung
kinh tế, còn có nội dung xã hội. Trong khi chỉ tiêu thu nhập bình quân/người thể
hiện sức sản xuất của xã hội thì quan điểm phát triển ở đây nhấn mạnh tới việc
xã hội phân phối và sử dụng những nguồn của cải đó như thế nào để thoả mãn các
nhu cầu mà xã hội ấy coi là cơ bản. Phát triển bao gồm cả sự mở rộng về quy
mô, khuếch đại, sự giàu có phát đạt và mở mang của sự vật, hiện tượng hay ý
tưởng tư duy trong đời sống một cách tương đối toàn diện trong một giai đoạn
nhất định. Phát triển hàm chứa cả tăng trưởng trong đó, hai khái niệm này khác
nhau nhưng có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ với nhau.
Raman Weitz (1995) cho rằng: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục
làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả
tăng trưởng trong xã hội” [57]. Theo Ngân hàng thế giới, khái niệm phát triển có ý
nghĩa rộng hơn gồm cả những thuộc tính quan trọng về hệ thống giá trị con người:
Phát triển là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công
dân để củng cố niềm tin trong cuộc sống của con người trong các mối quan hệ với
Nhà nước, với cộng đồng….[48], [54].
Theo Searca (1998), phát triển là một quá trình thay đổi liên tục nhằm tạo


11

điều kiện cho con người dù sinh ra và sống ở bất cứ xã hội nào đều có sự bình đẳng
về cơ hội, đối xử công bằng, được thoả mãn nhu cầu sống của mình, được
hưởng mức tiêu thụ hàng hoá và dịch vụ tốt, đảm bảo chất lượng cuộc sống, có
trình độ học vấn cao, được hưởng những thành tựu về văn hoá và tinh thần, có đủ
điều kiện cho một môi trường sống lành mạnh, được hưởng các quyền cơ bản của
con người và được đảm bảo an ninh lương thực, an toàn, không có bạo lực [56].
Từ các quan điểm khác nhau về phát triển, tác giả cho rằng, phát triển có
hàm ý nghĩa rộng hơn tăng trưởng, nó thể hiện không chỉ là những thay đổi về số
lượng như tăng trưởng kinh tế mà còn gồm cả những thay đổi về chất lượng cuộc
sống con người.
Mở rộng khái niệm phát triển ta có “Phát triển bền vững” là một loại phát
triển lành mạnh vừa đáp ứng được nhu cầu hiện tại, lại vừa không xâm phạm
đến lợi ích của các thế hệ tương lai [4]. Phát triển bền vững là một sự phát triển
lành mạnh, trong đó sự phát triển của cá nhân này không làm thiệt hại đến lợi ích
của cá nhân khác, sự phát triển của cá nhân không làm thiệt hại đến lợi ích của
cộng đồng, sự phát triển của cộng đồng người này không làm thiệt hại đến lợi
ích của cộng đồng người khác, sự phát triển của thế hệ hôm nay không xâm phạm
đến lợi ích của các thế hệ mai sau và sự phát triển của loài người không đe doạ sự
sống còn hoặc làm suy giảm nơi sinh sống của các loài khác [55], [53].
“Phát triển bền vững” có nội hàm rất rộng, mỗi thành tố trong đó đều có
một ý nghĩa riêng. Một mẫu hình phát triển bền vững là mỗi địa phương, vùng,
quốc gia… không nên thiên lệch thành tố này mà xem nhẹ thành tố kia. Tuy vậy,
việc áp dụng nó như thế nào ở các cấp độ trên và trong các lĩnh vực khác nhau của
đời sống xã hội là vấn đề cần xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng [24].
* Sản xuất và phát triển sản xuất:
Sản xuất là một quá trình hoạt động có mục đích của con người để tạo ra
những sản phẩm hữu ích (sản phẩm vật chất và sản phẩm dịch vụ) nhằm thỏa mãn
nhu cầu tiêu dùng của dân cư và xã hội (tiêu dùng cho sản xuất, đời sống, tích lũy
và xuất khẩu) [29].
Như vậy, sản xuất là quá trình tạo ra của cải vật chất và dịch vụ. Trong sản
xuất con người đấu tranh với thiên nhiên làm thay đổi những vật chất sẵn có
nhằm


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×