Tải bản đầy đủ

kinh tế tri thức đối với công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam

Vấn đề 3: Làm rõ tính tất yếu của xu thế phát triển kinh tế tri
thức? vai trò của kinh tế tri thức đối với quá trình CNH, HĐH ở Việt
Nam? (Sử dụng TL “Nhận thức về đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với
phát triển kinh tế tri thức”)
GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ
Từ thế kỉ XVII, XVIII, các nước Tây Âu đã tiến hành công nghiệp hóa.
Khi đó công nghiệp hóa được hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công bằng
lao động sử dụng máy móc. Nhưng trong thời đại ngày nay, Đại hội X của Đảng
nhận định: “ khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt và những đột phá
lớn”. kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực
lượng sản xuất. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ tác động sâu rộng tới
mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Bên cạnh đó, xu thế hội nhập và tác động của
quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức đối với đất
nước. Trong bối cảnh đó, nước ta cần phải và tiến hành công nghiệp hóa theo
kiểu rút ngắn thời gian khi biết lựa chọn con đường phát triển kết hợp công
nghiệp hóa với hiện đại hóa.
Nước ta thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa khi trên thế giới kinh
tế tri thức đã phát triển. Chúng ta có thể và cần thiết không trải qua
các bước phát triển tuần tự từ kinh tế nông nghiệp lên kinh tế công
nghiệp rồi mới phát triển kinh tế tri thức. Đó là lợi thế của các nước đi
sau, không phải là nóng vội, duy ý chí. Vì vậy, Đại hội X của Đảng chỉ

rõ: đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế
tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và của
công nghiệp hóa, hiện đại “
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và ngày càng nhanh chóng
như hiện nay, quốc gia nào muốn phát triển phải đi nhanh vào nền
kinh tế tri thức. Bởi vậy, công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát
triển kinh tế tri thức là bước đi tất yếu mà Việt Nam sẽ phải trải qua.
Do vậy e xin chọn vấn đề: “Làm rõ tính tất yếu của xu thế phát

triển kinh tế tri thức? vai trò của kinh tế tri thức đối với quá
trình CNH, HĐH ở Việt Nam?’’


PHẦN NỘI DUNG

1. Công nhiệp, hóa hiện đại hóa là gì?
Vào giữa thế kỷ XVIII, một số nước phương Tây, mở đầu là nước Anh
đã tiến hành cuộc cách mạng công nghiệp, với nội dung chủ yếu là chuyển từ
lao động thủ công sang lao động cơ khí. Đây là mốc đánh dấu sự khởi đầu cho
tiến trình công nghiệp hóa của thế giới. Tuy vậy, phải đến thế kỷ XIX, khái
niệm công nghiệp hóa mới được dùng để thay thế cho khái niệm cách mạng
công nghiệp, mặc dù sau cách mạng công nghiệp ở Anh, một thế hệ công nghiệp
hóa đã diễn ra ở các nước Tây Âu, Bắc Mỹ và Nhật Bản. Có thể khái quát, công
nghiệp hóa là quá trình tạo sự chuyển biến từ nền kinh tế nông nghiệp với nền
kinh tế lạc hậu, dựa trên lao động thủ công, năng suất thấp sang nền kinh tế
công nghiệp với cơ cấu kinh tế hiện đại, dựa trên lao động sử dụng bằng máy
móc, tạo ra năng suất lao động cao. Như vậy, công nghiệp hóa là quá trình biến
một nước có nền kinh tế lạc hậu thành nước công nghiệp hiện đại với trình độ
công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, có năng suất lao động cao trong các ngành kinh tế
quốc dân. Hiện đại hóa là quá trình tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ công
nghệ ngày càng tiên tiến, hiện đại.
Trong điều kiện của Việt Nam, Đảng ta xác định: “Công nghiệp hóa, hiện đại
hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính
sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện,
phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ
khoa học - công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao”.

2. Vai trò của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đối với phát
triển kinh tế ở Việt Nam.


Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là một trong hai nhiệm
vụ chiến lược lớn của Đảng ta vì có công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì mới xây
dựng nước ta trở thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất – kỹ thuật hiện
đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng, an
ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Công nghiệp hóa có vai trò chuyển từ tình trạng công nghệ lạc hậu với năng
suất lao động thấp lên công nghệ tiên tiến, hiện đại với năng suất lao động và
hiệu quả cao, làm chuyển biến cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động, dân cư theo
hướng tăng tỷ trọng của công nghiệp và những lĩnh vực có vai trò quan trọng
đối với việc hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân.


CNH-HĐH được coi là chìa khóa mở ra con đường phát triển của đất nước, là
điều kiện để nước ta xây dựng thành công xã hội chủ nghĩa. Chính vì vây, từ đại
hội IX Đảng đã nêu rõ:” phát triển kinh tế, CNH_HĐH là một nhiệm vụ trung
tâm”

3. Kinh tế tri thức là gì ?
Hiện nay còn có những tên gọi và những định nghĩa khác nhau về kinh tế tri
thức. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), “kinh tế tri thức là
nền kinh tế trong đó sự sản sinh ra, phổ cập và sử dụng tri thức giữ vai trò quyết
định nhất đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải, nâng cao chất lượng cuộc
sống”.
Trong nền kinh tế tri thức, những ngành kinh tế có tác động to lớn tới sự
phát triển là những ngành dựa nhiều vào tri thức, dựa vào các thành tựu mới của
khoa học, công nghệ. Đó là những ngành kinh tế mới dựa trên công nghệ cao
như công nghệ thông tin, công nghệ sinh học và cả những ngành kinh tế truyền
thống như nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ được ứng dụng khoa học công
nghệ cao.
4. Tính tất yếu phát triển nền kinh tế tri thức ở nước ta
Các nước phát triển hiện nay đều chứa đựng trong nó nhiều yếu tố của nền
kinh tế tri thức, như nền công nghiệp công nghệ cao chiếm tỷ trọng lớn, lao
động trí tuệ có chuyên môn kỹ thuật cao. Vì vậy, bước chuyển sang kinh tế tri
thức là bước chuyển có tính tất yếu khách quan, phù hợp với quy luật chung.
Việt Nam là nước có nền kinh tế nông nghiệp đang tiến hành công nghiệp
hóa để phát triển kinh tế tránh tụt hậu. Đội ngũ cán bộ khoa học của Việt Nam
có khả năng tiếp cận và ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến trên
thế giới. Trong quá trình công nghiệp hóa đất nước, Việt Nam đã mạnh dạn đầu
tư, khai thác ứng dụng những thành tựu mới của thời đại nhất là công nghệ
thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ phần mềm... Như vậy, chúng ta có cơ
sở khoa học để đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ: chuyển từ kinh tế nông
nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và phát triển kinh tế tri thức.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã xác định: “Con đường
công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian, vừa
có những bước tuần tự, vừa có những bước nhảy vọt. Phát huy những lợi thế
của đất nước, tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ công nghệ tiên tiến, đặc
biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngày
càng nhiều hơn, ở mức độ cao hơn và phổ biến hơn những thành tựu mới về
khoa học và công nghệ, từng bước phát triển kinh tế tri thức”


Như vậy, muốn rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta
cần phải nắm bắt, khai thác, sử dụng các thành tựu khoa học - công nghệ hiện
đại và những yếu tố của nền kinh tế tri thức với phương châm tăng tốc, đi tắt, bỏ
qua lối mòn mà các nước đã vượt qua. Chủ trương của Đảng và Nhà nước là
đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đồng thời phát triển kinh tế tri thức
là có căn cứ khoa học, phù hợp với xu thế chung của thời đại. Nhưng chủ
trương này chỉ thành công khi hai nhiệm vụ được thực hiện đồng thời, lồng
ghép vào nhau, bổ sung hỗ trợ cho nhau bằng cách tăng cường đào tạo, sử dụng
khuyến khích tăng nhanh tiềm năng tri thức quốc gia, đầu tư vào các ngành kinh
tế tri thức. Từ chủ trương “từng bước phát triển kinh tế tri thức” trong Đại hội
IX đến Đại hội X, Đảng ta khẳng định: “Coi kinh tế tri thức là yếu tố quyết định
của nền kinh tế và công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. Báo cáo chính trị tại Đại hội
chỉ rõ: “Tranh thủ cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng lợi
thế của nước ta để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế
tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và tiến trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa. Phát triển mạnh các ngành và sản phẩm kinh tế có giá trị gia tăng cao
dựa nhiều vào tri thức; kết hợp sử dụng nguồn vốn của con người Việt Nam với
tri thức mới nhất của nhân loại”
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong
nước có rất nhiều khó khăn, thách thức, nhất là do ảnh hưởng của cuộc khủng
hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu, trong điều kiện của thế giới và khu
vực có nhiều biến động, với sự xuất hiện nhiều nhân tố mới, trong đó nổi bật là
xu thế toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế tri thức. Những nhân tố đó đã có tác
động nhiều mặt (cả tích cực và tiêu cực) đến quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa ở nước ta. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI dự báo, toàn cầu
hóa và cách mạng khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy quá trình
hình thành xã hội thông tin và kinh tế tri thức. Bởi vậy, một trong những nhiệm
vụ chủ yếu được nêu ra trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI là “Chú trọng
phát hiện, bồi dưỡng, phát huy nhân tài; đào tạo nhân lực cho phát triển kinh tế
tri thức. Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa và hội
nhập quốc tế”.
Kế thừa và phát huy những thành tựu, bài học học kinh nghiệm của 30 năm
đổi mới, nhất là 5 năm gần đây, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII
của Đảng đã nêu ra phương hướng phát triển đất nước trong 5 năm (2016 2020). “Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ
bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”,với chủ trương “công
nghiệp hóa, hiện đại hóa trong giai đoạn tới là tiếp tục thực hiện mô hình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế gắn với phát triển kinh tế tri thức,


lấy khoa học, công nghệ, tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động
lực chủ yếu; huy động và phân bổ có hiệu quả mọi nguồn lực phát triển”
Với quyết tâm phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, Nghị quyết
Đại hội XII của Đảng đã đưa ra những chỉ tiêu quan trọng về mặt xã hội nhằm
giải quyết tốt các vấn đề xã hội và hướng tới nền kinh tế tri thức: “Đến năm
2020, GDP bình quân đầu người khoảng 3.200 - 3.500 USD,... tỷ lệ lao động
nông nghiệp trong tổng lao động xã hội khoảng 40%; tỷ lệ lao động qua đào tạo
đạt khoảng 65% - 70%, trong đó có bằng cấp, chứng chỉ đạt 25%; tỷ lệ thất
nghiệp ở khu vực thành thị dưới 4%”(18). Quá trình thực hiện các chỉ tiêu của
Đại hội XII đồng nghĩa với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động đáp ứng nhu
cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức.
Như vậy, Đảng ta đã đưa ra đường lối có căn cứ lý luận và thực tế vững chắc
để tranh thủ thời cơ phát triển nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại với
nền tảng là phát triển nền kinh tế tri thức.
5. Vai trò của kinh tế tri thức đối với quá trình CNH-HĐH ở Việt
Nam
Thực tế cho thấy khi chúng ta phát triển công nghệ thông tin và truyền thông,
in-tơ-nét, mạng viễn thông kỹ thuật số, điện thoại di động..., tức là phát triển
một số bộ phận của kinh tế tri thức thì mặc nhiên thúc đẩy hiện đại hóa, ở trình
độ cao, nhiều lĩnh vực của công nghiệp và xây dựng, nông nghiệp, dịch vụ. Do
đó việc kết hợp công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức
vừa là cơ hội, vừa là yêu cầu trong đổi mới.
Hiện nay, sự tiến bộ và thay đổi nhanh chóng từ cuộc cách mạng công nghiệp
4.0 đã tạo ra sự thay đổi mang tính cách mạng trên mọi phương diện của đời
sống xã hội. Hơn bao giờ hết, kinh tế tri thức thức nhận lãnh trách nhiệm dẫn
dắt xã hội thích ứng và nắm bắt những cơ hội mà cuộc cách mạng này mang lại,
đưa đất nước phát triển bắt kịp các nước phát triển trên thế giới. Gần đây
nhất,ngày 2/10/2018- lần đầu tiên Việt Nam có xe ô tô tham dự Paris Motor
Show 2018- một triển lãm mang tầm quốc tế, đánh dấu sự phát triển của ngành
công nghiệp ô tô tại Việt Nam đó là kết quả của nền kinh tế tri thức một thành
tựu đáng tự hào của dân tộc ta
Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: ”Tranh thủ thời cơ thuận lợi
do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của
nền kinh tế có giá trị gia tăng cao dựa nhiều vào tri thức, kết hợp việc sử dụng
nguồn vốn tri thức của người Việt Nam với tri thức mới nhất của nhân loại”.


Như vậy, lý luận và thực tiễn là căn cứ vững chắc để xây dựng đường lối đúng
đắn,dựa vào kinh tế tri thức để tranh thủ thời cơ, rút ngắn thời gian công nghiệp
hóa, hiện đại hóa sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện
đại.

Các giải pháp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát
triển kinh tế tri thức
chúng ta phải chủ động phát huy năng lực sáng tạo tri thức ở trong nước,
đồng thời phải biết tranh thủ cơ hội tiếp thu tri thức của thế giới toàn cầu hóa
phải gắn kết với phát triển ứng dụng tri sáng tạo mới, cụ thể là: phải chuyển
giao tri thức về công nghệ sinh học, tri thức về giống cây, con chất lượng và
năng suất cao, về canh tác và chăn nuôi hiện đại cho nông dân. Đồng thời phải
cung cấp tri thức về tổ chức sản xuất gắn với thị trường và về xây dựng nông
thôn mới và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong mọi
hoạt động hiện đại hóa nông nghiệp.
Trong công nghiệp và xây dựng thì công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ gắn kết
thuận lợi với phát triển kinh tế tri thức vì công nghiệp trong kinh tế thị trường là
rất hiện đại dựa vào các công nghệ cao. Trước hết công việc thiết kế của công
nghiệp và xây dựng ở mọi cấp phải chuyển nhanh từ thiết kế thủ công sang thiết
kế dùng máy tính sẽ rất chính xác và nhanh chóng, tranh thủ khai thác các phần
mềm thiết kế và thư viện các thiết kế sẵn có. Ngành chế tạo cũng phải chuyển
nhanh sang sử dụng máy thông minh có "nhúng" máy điện toán tự động hóa
hoàn toàn hoặc robot, hoặc các dây chuyền máy tự động hóa toàn phần.
Việc tiếp thu nắm vững công nghệ cao trong công nghiệp và xây dựng sẽ là
điểm tựa để chúng ta có thể sáng tạo thêm nhiều tri thức mới trong lĩnh vực này.
Dịch vụ là một lĩnh vực rất lớn của kinh tế tri thức, có khi chiếm đến trên 70%
GDP, bởi vậy gắn kết với phát triển kinh tế tri thức sẽ có thuận lợi đẩy mạnh
hiện đại hóa nhanh dịch vụ ở nước ta. Các ngành dịch vụ quan trọng như thương
mại, tài chính, ngân hàng, du lịch, y tế, giáo dục, pháp luật... bắt buộc phải
nhanh chóng chuyển sang ứng dụng công nghệ thông tin, mạng in-tơ-nét, viễn
thông toàn cầu...
Về mặt xã hội có nhiều loại dịch vụ quan trọng cần hiện đại hóa theo hướng
kinh tế tri thức. Tuy nhiên, đối với một nước đang phát triển như nước ta, có
định hướng xã hội chủ nghĩa, thì cần tập trung vào dịch vụ hành chính điện tử
(hoặc chính phủ điện tử). Đây là một cuộc cách mạng thực sự hướng tới chủ
nghĩa xã hội, vì nó, nếu được xây dựng đúng đắn và đầy đủ, sẽ khách quan bảo
đảm được công khai, minh bạch, không tham nhũng, công bằng, dân chủ, văn


minh. Khi đó sẽ có một nền hành chính điện tử được hiện đại hóa nhanh dẫn tới
rút ngắn được thời kỳ quá độ.

KẾT LUẬN
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức là một
trong những nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân ta nhằm phấn đấu
sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững,
sớm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Muốn vậy, không còn con đường
nào khác hơn con đường phát triển mạnh kinh tế tri thức, chăm lo phát triển văn
hóa và con người, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế tạo ra thế
và lực để chủ động hội nhập kinh tế thế giới



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×