Tải bản đầy đủ

Nghiên cứu đánh giá một số đặc trưng khí hậu vùng Đông Bắc (Luận văn thạc sĩ)

F7

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG KHÍ HẬU
VÙNG ĐÔNG BẮC

CHUYÊN NGÀNH: KHÍ TƯỢNG - KHÍ HẬU HỌC

LÊ XUÂN ĐỨC

HÀ NỘI, NĂM 2018


BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG KHÍ HẬU

VÙNG ĐÔNG BẮC
LÊ XUÂN ĐỨC
CHUYÊN NGÀNH: KHÍ TƯỢNG - KHÍ HẬU HỌC
MÃ SỐ: 60440222
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. PHẠM VŨ ANH

HÀ NỘI, NĂM 2018


CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Cán bộ hướng dẫn chính: PGS. TS Phạm Vũ Anh

Cán bộ chấm phản biện 1: TS. Nguyễn Đăng Quang

Cán bộ chấm phản biện 2: TS. Vũ Văn Thăng

Luận văn được bảo vệ tại:
HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
Ngày 22 tháng 09 năm 2018

iii


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Nghiên cứu đánh giá một số đặc trưng khí hậu
vùng Đông Bắc” đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả được trình
bày trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố trong công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Xuân Đức

iv


LỜI CẢM ƠN
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khí tượng - Khí hậu học “Nghiên cứu đánh giá


một số đặc trưng khí hậu vùng Đông Bắc” đã hoàn thành trong tháng 7 năm 2018.
Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được
rất nhiều sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè và gia đình.
Trước hết tác giả luận văn xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Vũ Anh
đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
này.
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Khoa Khí tượng - Thủy văn, Trường
Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã giảng dạy, truyền đạt kiến thức, tạo điều
kiện và hướng dẫn trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện để
tác giả có thể hoàn thành luận văn này.
Trong khuôn khổ một luận văn, do sự giới hạn về thời gian và kinh nghiệm nên
không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp
quý báu của thầy cô và các bạn để tác giả hoàn thiện hơn nữa luận văn tốt nghiệp này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng 07 năm 2018
Tác giả

Lê Xuân Đức

v


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN................................................................................................. iv
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... v
MỤC LỤC ............................................................................................................ vi
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ........................................ viii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ........................................................................ ix
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ............................................................... x
THÔNG TIN TÓM TẮT LUẬN VĂN............................................................... 12
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 13
1. Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................... 13
2. Mục tiêu của đề tài ................................................................................... 15
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................... 16
4. Bố cục của luận văn.................................................................................. 16
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU..................................... 17
1.1 Tổng quan về khu vực nghiên cứu ....................................................... 17
1.1.1 Điều kiện tự nhiên .............................................................................. 17
1.1.2. Đặc điểm khí hậu .............................................................................. 17
1.2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ......................................... 19
1.2.1 Ngoài nước ......................................................................................... 19
1.2.2 Trong nước ........................................................................................ 22
1.3 Nhận xét Chương 1 ................................................................................ 25
CHƯƠNG 2. SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................... 27
2.1 Thu thập số liệu phục vụ nghiên cứu ................................................... 27
2.2 Phương pháp nghiên cứu....................................................................... 31
2.2.1 Phương pháp thống kê trong tính toán các đặc trưng khí hậu ........... 31
2.2.2 Phương pháp đánh giá đặc điểm về xu thế biến đổi .......................... 32
2.2.3 Phương pháp phân tích theo không gian ............................................ 33
2.2.4. Phương pháp xác định các tiểu vùng khí hậu theo chỉ tiêu lượng mưa
............................................................................................................................. 34
2.3. Nhận xét Chương 2 ............................................................................... 36
vi


CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................... 37
3.1 Đánh giá đặc trưng nhiệt độ trên khu vực Đông Bắc ......................... 37
3.1.1 Đặc trưng nhiệt độ tháng và năm theo số liệu quan trắc .................... 37
3.1.3. Đặc điểm phân bố theo không gian của đặc trưng nhiệt độ .............. 51
3.1.4 Xu thế biến đổi của đặc trưng nhiệt độ khu vực Đông Bắc ............... 58
3.2 Đặc trưng nhiều năm khu vực Đông Bắc ............................................. 63
3.2.1 Một số hiện tượng cực đoan liên quan đến nhiệt độ .......................... 63
3.2.2 Đặc điểm lượng mưa năm và các tháng ............................................. 67
3.2.3. Đặc điểm phân bố theo không gian của lượng mưa trên khu vực
Đông Bắc ............................................................................................................. 75
3.2.4 Đặc điểm về các hiện tượng cực đoan liên quan đến lượng mưa ...... 79
3.2.5 Đặc điểm về xu thế biến đổi của lượng mưa ..................................... 87
3.3 Bước đầu xác định các tiểu vùng khí hậu thuộc khu vực Đông Bắc . 90
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ............................................................................. 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 99
PHỤ LỤC ............................................................ Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 1. Biến trình năm của nhiệt độ (0C) thời kỳ 1970 - 2017 tại các trạm
thuộc khu vực Đông Bắc ........................................ Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 2. Biến trình năm của lượng mưa (mm) thời kỳ 1970 - 2017 tại các
trạm thuộc khu vực Đông Bắc................................ Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 3. Kết quả tính toán nhiệt độ tối cao (Tx) trung bình (0C).... Error!
Bookmark not defined.
Phụ lục 4. Kết quả tính toán nhiệt độ tối thấp (Tn) trung bình (0C) ........ Error!
Bookmark not defined.
Phụ lục 5. Lượng mưa ngày lớn nhất tháng thời kỳ 1970 - 2017 khu vực
Đông Bắc ................................................................ Error! Bookmark not defined.

vii


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Ký hiệu

Từ viết tắt

BĐKH

Biến đổi khí hậu

AT

Bản đồ thời tiết

ATNĐ

Áp thấp nhiệt đới

CFSR

Số liệu tái phân tích của hệ thống dự báo khí hậu (Climate Forecast
System Reanalysis)

GIS

Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System)

GPCP

Số liệu mưa lưới toàn cầu (Global Precipitation Climatology Project )

ITCZ

Dải hội tụ nhiệt đới (Inter Tropical Convergence Zone)

KKL

Không khí lạnh

KTTV

Khí tượng thủy văn

NCEP

NCAR

NOAA

Trung tâm Dự báo Môi trường Quốc gia Mỹ (National Centers for
Environmental Prediction)
Trung tâm Nghiên cứu Khí quyển Quốc gia Mỹ (National Center for
Atmospheric Research)
Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (National
Oceanic and Atmospheric Administration)

WMO

Tổ chức Khí tượng Thế giới (World Meteorological Organization)

Ttb

Nhiệt độ trung bình

Tx

Nhiệt độ tối cao

Tn

Nhiệt độ tối thấp

Txx

Nhiệt độ tối cao tuyệt đối

Tnn

Nhiệt độ tối thấp tuyệt đối

viii


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Danh sách các trạm khí tượng được sử dụng trong nghiên cứu ................... 28
Bảng 2.2. Chỉ số ONI (0C) được thu thập từ CPC (màu đỏ: El Nino; màu xanh: La
Nina) .............................................................................................................................. 30
Bảng 2.3. Tiêu chuẩn tin cậy của r ................................................................................33
Bảng 3.1. Nhiệt độ tối cao tuyệt đối (Txx) tháng và năm (0C) tại các trạm thuộc khu
vực Đông Bắc ................................................................................................................43
Bảng 3.2. Nhiệt độ tối thấp tuyệt đối (Tnn) tháng và năm (0C) thời kỳ 1970 - 2017
các trạm thuộc khu vực Đông Bắc................................................................................48
Bảng 3.3. Kết quả tính toán mức độ biến đổi của Ttb tháng và năm (0C/48 năm) và
kiểm nghiệm xu thế biển đổi (thỏa mãn mức độ tin cậy 95% được bôi vàng) .............62
Bảng 3.4. Tổng lượng mưa năm (mm) tại các trạm thuộc trung tâm mưa lớn được xác
định theo các tác giả ......................................................................................................68
Bảng 3.5. Kết quả tính toán các đặc trưng tổng lượng mưa tháng, mùa và năm (mm)
(tổng lượng mưa năm được bôi xanh: tâm mưa lớn; bôi vàng: tâm mưa nhỏ) .............71
Bảng 3.6. Số ngày có mưa (ngày) .................................................................................79
Bảng 3.7. Lượng mưa một ngày (Rx1day) lớn nhất trong giai đoạn 1970 - 2017 tại các
trạm thuộc khu vực Đông Bắc (mm) .............................................................................83
Bảng 3.8. Mức độ biến đổi của lượng mưa mùa đông, mùa hè và năm (%/48 năm) thời
kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc và kết quả kiểm nghiệm xu thế biến đổi (thỏa mãn
độ tin cậy 95%: màu vàng) ............................................................................................ 89
Bảng 3.9. Một số đặc trưng lượng mưa thời kỳ 1970 - 2017 của các tiếu vùng khí hậu
thuộc vùng khí hậu Đông Bắc ....................................................................................... 93
Bảng 3.10. Một số đặc trưng thời kỳ 1970 - 2017 của các tiếu vùng khí hậu thuộc vùng
khí hậu Đông Bắc ..........................................................................................................93

ix


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 2.1. Bản đồ địa hình và mạng lưới trạm khu vực Đông Bắc, tỷ lệ 1:350.000 ......28
Hình 3.1. Biến trình năm của Ttb (0C) khu vực Đông Bắc ...........................................37
Hình 3.2. Biến trình năm của Ttb tại trạm Sa Pa (màu trắng) và Vĩnh Yên (màu đỏ). .39
Hình 3.3. Biến trình năm của Tx và Tn (0C) trung bình khu vực Đông Bắc ................40
Hình 3.4. Txx (0C)1970 - 2017 tại các trạm nghiên cứu thuộc khu vực Đông Bắc ......41
Hình 3.5. Tnn (0C) thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc .........................................47
Hình 3.6. Nhiệt độ trung bình năm thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ................52
Hình 3.7. Nhiệt độ trung bình tháng 1 thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ...........53
Hình 3.8. Nhiệt độ trung bình tháng 4 thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ...........53
Hình 3.9. Nhiệt độ trung bình tháng 7 thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ...........54
Hình 3.10. Nhiệt độ trung bình tháng 10 thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc .......54
Hình 3.11. Tx (0C) trung bình năm thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ................55
Hình 3.12. Tx (0C) trung bình mùa đông thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc .....56
Hình 3.13. Tx (0C) trung bình mùa hè thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ..........57
Hình 3.14. Tn (0C) trung bình năm thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ................57
Hình 3.15. Tn (0C) trung bình mùa đông thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc .......58
Hình 3.16. Tn (0C) trung bình mùa hè thời kỳ 1970 - 2017 khu vực Đông Bắc ...........59
Hình 3.17. Xu thế biến đổi nhiệt độ trung bình năm thời kỳ 1970 -2017 ..................... 60
Hình 3.18. Xu thế biến đổi nhiệt độ trung bình tháng 1 thời kỳ 1970-2017 .................61
Hình 3.19. Xu thế biến đổi nhiệt độ trung bình tháng 4 thời kỳ 1970 - 2017 ...............61
Hình 3.20. Xu thế biến đổi nhiệt độ trung bình tháng 7 thời kỳ 1970 - 2017 ...............61
Hình 3.21. Xu thế biến đổi nhiệt độ trung bình tháng 10 thời kỳ 1970 - 2017 .............62
Hình 3.22. Kết quả tính toán số ngày nắng nóng (Tx≥350C) và số ngày nắng nóng gay
gắt (Tx≥370C) thuộc khu vực Đông Bắc (ngày/năm) ................................................... 65
Hình 3.23. Kết quả tính toán số ngày rét đậm rét hại (Ttb≤150C) và số ngày rét hại
(Ttb≤130C) tại các trạm thuộc khu vực Đông Bắc (ngày/năm).....................................66

x


Hình 3.24. Tổng lượng mưa năm (mm) thời kỳ 1970 - 2017 tại các trạm và trung bình
khu vực nghiên cứu (màu cam) ..................................................................................... 68
Hình 3.25. Biến trình năm của lượng mưa (mm) trung bình khu vực Đông Bắc thời kỳ
1970 - 2017 .................................................................................................................... 70
Hình 3.26. Tỷ lệ phần trăm (%) đóng góp của lượng mưa các mùa vào tổng lượng mưa
năm thời kỳ 1970 - 2017 tại các trạm thuộc khu vực Đông Bắc ...................................70
Hình 3.27. Bản đồ phân bố tổng lượng mưa năm (mm) trung bình thời kỳ 1970 - 2017
khu vực Đông Bắc .........................................................................................................76
Hình 3.28. Bản đồ phân bố tổng lượng mưa mùa mưa (mm) trung bình thời kỳ 1970 2017 khu vực Đông Bắc ................................................................................................ 77
Hình 3.29. Bản đồ phân bố tổng lượng mưa mùa ít mưa (mm) trung bình thời kỳ 1970
- 2017 khu vực Đông Bắc .............................................................................................. 78
Hình 3.30. Đặc trưng lượng mưa một ngày lớn nhất (mm/ngày) tại các trạm thuộc khu
vực Đông Bắc thời kỳ 1970 - 2017 ...............................................................................82
Hình 3.31. Kết quả tính toán số ngày mưa lớn (R50mm) và số ngày mưa rất lớn
(R100mm) tại các trạm thuộc khu vực Đông Bắc ......................................................... 86
Hình 3.32. Xu thế biến đổi chuẩn sai lượng mưa mùa ít mưa (%) trung bình khu vực
Đông Bắc thời kỳ 1970 - 2017 ...................................................................................... 88
Hình 3.33. Xu thế biến đổi chuẩn sai lượng mưa (%) trung bình khu vực Đông Bắc
thời kỳ 1970 - 2017 .......................................................................................................88
Hình 3.34. Xu thế biến đổi chuẩn sai lượng mưa năm (%) trung bình khu vực Đông
Bắc thời kỳ 1970 - 2017 ................................................................................................ 88
Hình 3.35. Phân tiểu vùng khí hậu theo đặc trưng mưa năm khu vực Đông Bắc .........94

xi


THÔNG TIN TÓM TẮT LUẬN VĂN

Họ và tên học viên: Lê Xuân Đức
Lớp: CH2B.K
Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Phạm Vũ Anh
Tên đề tài:
“Nghiên cứu đánh giá một số đặc trưng khí hậu vùng Đông Bắc”
Tóm tắt luận văn
Khu vực Đông Bắc là khu vực rộng lớn điều kiện địa lý, địa hình tự nhiên
phức tạp (núi cao, trung du, đồng bằng, ven biển và biển) nơi địa đầu của Việt
Nam. Khí hậu vùng Đông Bắc (B2) trong những năm gần đây do sự biến đổi của
khí hậu đã có nhiều biến đổi so với trung bình nhiều năm thời kỳ những năm
trước xu thế nhiệt độ tăng, các hiện tượng cực đoan có xu thế diễn biến phức tạp
xảy ra ngày càng nhiều có cường độ mạnh các cực trị mới liên tiếp được ghi
nhận do đó gây rất nhiều tác hại ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt, sản xuất
của nhân dân và phát triển kinh tế xã hội của cả khu vực này. Do đó việc thu
thập, cập nhật số liệu mới nhất về các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa để
đánh giá lại một số các đặc trưng khí hậu và qua đó đưa ra các xu thế biến đổi
của các yếu tố khí hậu như nhiệt độ và lượng mưa so với trung bình nhiều năm
và các diễn biến của ENSO ảnh hưởng đến các đặc trưng của khí hậu, đề xuất
phân chia các tiểu vùng khí hậu, xác định xu thế biến đổi các yếu tố các yếu tố
khí hậu của khu vực này chính là nội dung nghiên cứu mà Luận văn hướng tới.

12


Luận văn đủ ở file: Luận văn full














Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×