Tải bản đầy đủ

Nhu cầu kĩ năng sống của các nhóm đối tượng đặc thù và danh mục kĩ năng sống cần trang bị cho học sinh Trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TẠ THỊ KHÁNH LY

NHU CẦU KĨ NĂNG SỐNG CỦA CÁC NHÓM ĐỐI TƢỢNG
ĐẶC THÙ VÀ DANH MỤC KĨ NĂNG SỐNG CẦN TRANG BỊ
CHO HỌC SINH THPT TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TẠ THỊ KHÁNH LY


NHU CẦU KĨ NĂNG SỐNG CỦA CÁC NHÓM ĐỐI TƢỢNG
ĐẶC THÙ VÀ DANH MỤC KĨ NĂNG SỐNG CẦN TRANG BỊ
CHO HỌC SINH THPT TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC
Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN ANH TUẤN

THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi. Các số
liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014
Tác giả luận văn

Tạ Thị Khánh Ly

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

i

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


LỜI CẢM ƠN
Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới
thầy giáo TS. Trần Anh Tuấn đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ em
trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa sau đại học, các thầy cô
giáo khoa Tâm lý - Giáo dục, trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái


Nguyên, gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi, động viên, khích lệ em
trong thời gian học tập và thực hiện luận văn.
Em xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu, thầy cô giáo và các em học
sinh trường THPT Thái Nguyên, trường THPT Nguyễn Huệ và trường Phổ
thông Vùng cao Việt Bắc đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi trong
quá trình điều tra thực trạng, thu thập thông tin, số liệu phục vụ luận văn.
Dù đã có nhiều cố gắng, song do điều kiện và thời gian hạn chế nên
trong luận văn của em chắc chắn không thể tránh khỏi thiếu sót. Em rất mong
nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo để luận văn
của em được hoàn chỉnh hơn.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014
Tác giả luận văn

Tạ Thị Khánh Ly

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

ii

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ
Lời cam đoan.......................................................................................................i
Lời cảm ơn ........................................................................................................ ii
Mục lục............................................................................................................. iii
Danh mục các từ viết tắt ...................................................................................iv
Danh mục bảng biểu .......................................................................................... v
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài .........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ...........................................................2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................3
6. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................3
8. Cấu trúc của luận văn .................................................................................4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG ............... 5
1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề ......................................................5
1.1.1. Ở nước ngoài.................................................................................................... 5
1.1.2. Ở Việt Nam ...................................................................................................... 6
1.2. Những khái niệm công cụ .......................................................................7
1.2.1. Kĩ năng sống .................................................................................................... 7
1.2.2. Giáo dục kĩ năng sống ................................................................................... 11
1.2.3. Nhu cầu và nhu cầu kĩ năng sống ................................................................. 13
1.2.4. Mức độ hình thành kĩ năng sống .................................................................. 15
1.2.5. Nhóm đối tượng đặc thù và vấn đề phân định các nhóm đối tượng đặc
thù trong giáo dục kĩ năng sống ................................................................... 16
1.2.6. Phân loại kĩ năng sống và danh mục kĩ năng sống...................................... 17
1.3. Một số vấn đề lí luận về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT
theo các nhóm đối tượng đặc thù ..........................................................21
1.3.1. Tiếp cận địa – văn hóa trong nghiên cứu khoa học xã hội.......................... 21
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

iii

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


1.3.2. Nguyên tắc phân hóa trong giáo dục ............................................................ 22
1.3.3. Tiếp cận mục tiêu và chuẩn đầu ra trong xây dựng chương trình
giáo dục ......................................................................................................... 25
1.4. Đặc điểm lứa tuổi của học sinh THPT theo nhóm đối tượng đặc thù...29
1.4.1. Đặc trưng tâm lý của học sinh thành phố (khu vực thành phố - đô thị)..... 29
1.4.2. Đặc trưng tâm lý của học sinh vùng nông thôn (thuần nông)..................... 30
1.4.3. Đặc trưng tâm lý của học sinh dân tộc thiểu số (khu vực miền núi và dân
tộc ít người) ................................................................................................... 30
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành kĩ năng sống của học sinh
THPT tỉnh Thái Nguyên .......................................................................32
Kết luận chƣơng 1 .......................................................................................... 33
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG NHU CẦU KĨ NĂNG SỐNG CỦA HỌC
SINH THPT TỈNH THÁI NGUYÊN THEO CÁC NHÓM ĐỐI
TƢỢNG ĐẶC THÙ ....................................................................................... 35
2.1. Khái quát về địa bàn, đối tượng nghiên cứu và cách thức khảo sát......35
2.1.1. Mô tả địa bàn nghiên cứu (tỉnh Thái Nguyên với đặc điểm các khu vực
địa – văn hóa) ................................................................................................ 35
2.1.2. Cách thức khảo sát......................................................................................... 36
2.2. Thực trạng hình thành kĩ năng sống của học sinh THPT Thái
Nguyên theo nhóm đối tượng đặc thù ...................................................37
2.2.1. Thực trạng triển khai chương trình giáo dục kĩ năng sống trong các
trường THPT ở Thái Nguyên hiện nay ....................................................... 37
2.2.2. Thực trạng nhận thức về kĩ năng sống của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên ............................................................................................... 43
2.2.3. Thực trạng mức độ hình thành kĩ năng sống của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên theo các nhóm đối tượng đặc thù .......................................... 48
2.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành kĩ năng sống của học sinh
THPT tỉnh Thái Nguyên............................................................................... 54
2.2.5. Thực trạng nhu cầu kĩ năng sống của học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên
theo các nhóm đối tượng đặc thù ................................................................. 58
2.3. Đánh giá chung (theo nhóm đối tượng đặc thù) ...................................73
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

iv

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


Kết luận chƣơng 2 .......................................................................................... 75
Chƣơng 3: DANH MỤC KĨ NĂNG SỐNG THIẾT YẾU CẦN TRANG
BỊ CHO HỌC SINH THPT TỈNH THÁI NGUYÊN THEO CÁC
NHÓM ĐỐI TƢỢNG ĐẶC THÙ ................................................................. 76
3.1. Nguyên tắc xây dựng danh mục kĩ năng sống ......................................76
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ............................................................... 76
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ............................................................... 76
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .................................................................. 77
3.2. Danh mục kĩ năng sống thiết yếu cần trang bị cho học sinh THPT
tỉnh Thái Nguyên ..................................................................................77
3.2.1. Danh mục kĩ năng sống thiết yếu cần trang bị cho học sinh THPT khu
vực thành phố - đô thị ................................................................................... 77
3.2.2. Danh mục kĩ năng sống thiết yếu cần trang bị cho học sinh THPT khu
vực nông thôn ................................................................................................ 78
3.2.3. Danh mục kĩ năng sống thiết yếu cần trang bị cho học sinh THPT khu
vực miền núi và dân tộc ít người.................................................................. 79
3.3. Khảo nghiệm đánh giá tính khả thi của Danh mục kĩ năng sống thiết
yếu cần trang bị cho học sinh THPT theo các nhóm đặc thù ...............80
3.3.1. Mô tả cách thức khảo nghiệm....................................................................... 80
3.3.2. Kết quả và phân tích ...................................................................................... 80
3.3.3. Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện ...................................... 82
Kết luận chƣơng 3 .......................................................................................... 84
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................ 85
1. Kết luận: ...................................................................................................85
2. Khuyến nghị .............................................................................................85
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 87
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

v

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

GD&ĐT

: Giáo dục & đào tạo

THPT

: Trung học phổ thông

TN

: Thái Nguyên

HĐGDNGLL

: Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

GDCD

: Giáo dục công dân

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

KN

: Kĩ năng

KNS

: Kĩ năng sống

GDKNS

: Giáo dục kĩ năng sống

GT

: Giá trị

GTS

: Giá trị sống

SYK

: Số ý kiến

TL%

: Tỷ lệ phần trăm



: Tổng điểm

ĐTB

: Điểm trung bình

TB

: Trung bình

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

iv

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trang
Bảng 2.1: Các HĐ giáo dục KNS trong trường THPT hiện nay .............................38
Bảng 2.2: Mức độ đáp ứng giáo dục KNS đối với HS THPT hiện nay...................39
Bảng 2.3: Mức độ hiệu quả của hoạt động GDKNS trong các trường THPT........40
Bảng 2.4: Các HĐ giáo dục KNS trong trường THPT hiện nay ..............................41
Bảng 2.5: Nhận thức của học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên về khái niệm KNS....43
Bảng 2.6: Nhận thức của học sinh các trường THPT tỉnh Thái nguyên về vai trò
của kĩ năng sống .......................................................................................44
Bảng 2.7A: Mức độ quan trọng của giá trị sống theo quan niệm của học sinh
THPT tỉnh Thái Nguyên ..........................................................................45
Bảng 2.7B: 05 giá trị sống quan trọng nhất theo quan niệm của học sinh THPT ..46
Bảng 2.8A: Giáo viên đánh giá mức độ hình thành các KNS của học sinh THPT
tỉnh Thái Nguyên ......................................................................................48
Bảng 2.8B: Xếp bậc về mức độ hình thành các KNS ...............................................49
Bảng 2.8C: Thứ bậc mức độ hình thành các KNS ....................................................50
Bảng 2.9: Các yếu tố ảnh hưởng đến hình thành KNS của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên .............................................................................................55
Bảng 2.10A: Mức độ nhu cầu về giáo dục KNS của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên ............................................................................................59
Bảng 2.10B: Tổng điểm mức độ nhu cầu về GDKNS của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên .............................................................................................60
Bảng 2.10C: Thứ bậc mức độ nhu cầu các KNS .......................................................61
Bảng 2.11: Các KNS quan trọng nhất theo học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên tự
đánh giá (và đối chiếu với đánh giá của GV) .........................................68
Bảng 2.12: Cách xử trí khi gặp người bị tai nạn/thương tích ....................................70
Bảng 2.13: Cách xử lý tình huống của học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên ..............72
Bảng 3.1: Tính cần thiết của các danh mục kĩ năng sống .........................................81
Bảng 3.2: Tính khả thi của các danh mục kĩ năng sống ............................................81
Bảng 3.3: Mức độ hợp lý của các Danh mục kĩ năng sống.......................................82

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

v

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, giáo dục kĩ năng sống (GDKNS) được cả thế
giới quan tâm và bàn luận. Trong diễn đàn thế giới về giáo dục cho mọi người
họp tại Senegan (2000), chương trình hành động Dakar đã đề ra 6 mục tiêu,
trong đó mục tiêu 3 nói rằng: “Mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học
được tiếp cận chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp”. Một trong 6 mục
tiêu, là mục tiêu 6, đã xác định yêu cầu: “Khi đánh giá chất lượng giáo dục
cần phải đánh giá kĩ năng sống của người học”. Như vậy, GDKNS cho người
học đang trở thành nhiệm vụ quan trọng đối với giáo dục các nước.
Chính vì lẽ đó, ngoài việc đào tạo kiến thức chuyên môn, nhà trường
cũng cần phải trang bị cho học sinh một số kĩ năng sống (KNS) để không chỉ
tạo ra chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội,
mà còn phát triển đầy đủ và tự do giá trị của mỗi cá nhân, giúp cho con người
có năng lực để cống hiến, góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục con
người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mĩ…, hội nhập xã hội đầy đủ, đồng
thời có năng lực để sống một cuộc sống có chất lượng và hạnh phúc.
GDKNS cho học sinh là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại và đã có
không ít đề tài nghiên cứu về giáo dục GDKNS cho học sinh trung học phổ
thông (THPT). Từ năm 2009 – 2010 Bộ Giáo dục và đào tạo (Bộ GD&ĐT) đã
đưa GDKNS vào tất cả các bậc học giáo dục phổ thông.
Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng: không thể GDKNS cho
mọi đối tượng học sinh như nhau, trong khi mức độ hình thành và nhu cầu
KNS của học sinh theo độ tuổi, theo vùng miền, theo nhóm tính cách ...là rất
khác biệt. Bởi vậy, để GDKNS có hiệu quả thiết thực trước hết cần có những
nghiên cứu có thể thâu tóm và tích hợp xác định thực trạng mức độ hình thành
KNS và nhu cầu các KNS thiết yếu ở học sinh THPT, từ đó mới có thể xác
định được mục tiêu GDKNS phù hợp cho mỗi nhóm đối tượng học sinh. Từ
đó cho thấy cần phải có những nghiên cứu về thực trạng nhu cầu KNS của các
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


nhóm đối tượng đặc thù theo vùng miền, trình độ phát triển, đặc điểm tâm
lý... trên cơ sở đó xác lập được các “Danh mục kĩ năng sống thiết yếu” cần
trang bị cho phù hợp với từng nhóm đối tượng để góp phần nâng cao hiệu quả
chương trình GDKNS là một việc làm hết sức cần thiết.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài “Nhu cầu kĩ năng
sống của các nhóm đối tượng đặc thù và danh mục kĩ năng sống cần trang
bị cho học sinh Trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên” để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Điều tra thực trạng mức độ hình thành và nhu cầu các KNS thiết yếu của
các nhóm đối tượng đặc thù ở học sinh THPT, từ đó xác lập các danh mục
KNS như là các mục tiêu GDKNS cho học sinh THPT tỉnh Thái Nguyên theo
đặc thù vùng miền để góp phần nâng cao hiệu quả chương trình GDKNS hiện
nay.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng mức độ hình thành và nhu cầu KNS của học sinh THPT tỉnh
Thái Nguyên theo các nhóm đối tượng đặc thù.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Các nhóm đối tượng GDKNS là học sinh THPT khác nhau về mức độ
hình thành và nhu cầu KNS ở độ tuổi, các địa bàn vùng thành phố, đô thị (đại
diện là HS trường THPT Thái Nguyên); vùng nông thôn (đại diện là HS
trường THPT Nguyễn Huệ - huyện Đại Từ) và vùng miền núi - dân tộc ít
người (đại diện là HS trường THPT Vùng cao Việt Bắc).
4. Giả thuyết khoa học
Nếu nghiên cứu xác định rõ thực trạng mức độ hình thành và nhu cầu
KNS của các nhóm đối tượng đặc thù thì từ đó sẽ xác lập được danh mục
KNS thiết yếu phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh như là mục tiêu chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục kĩ năng sống hiện nay.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

2

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xác lập cơ sở lí luận về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT theo
các nhóm đối tượng đặc thù.
- Điều tra thực trạng mức độ hình thành kĩ năng sống ban đầu và nhu cầu
về các kĩ năng sống cần trang bị của các nhóm học sinh THPT đặc thù (địa
bàn nghiên cứu là tỉnh Thái Nguyên).
- Xây dựng danh mục kĩ năng sống cần trang bị cho học sinh THPT theo
các nhóm đối tượng đặc thù, đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao
hiệu quả chương trình GDKNS hiện nay.
6. Phạm vi nghiên cứu
6.1. Về nội dung
Tập trung khảo sát thực trạng mức độ hình thành và nhu cầu KNS của
các nhóm đối tượng HS THPT theo đặc thù khu vực địa bàn sinh sống (đặc
thù vùng miền) và theo đặc thù văn hóa dân tộc.
6.2. Về khách thể điều tra
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu tại các trường THPT Thái Nguyên,
trường THPT Nguyễn Huệ - Huyện Đại Từ và trường THPT Vùng cao Việt
Bắc với mẫu khảo sát là 300 học sinh và 60 giáo viên.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu tổng hợp, phân tích các tài liệu về KNS, GDKNS, về đặc
điểm vùng miền theo tiếp cận địa - văn hóa… nhằm xây dựng cơ sở lý luận
cho việc xác định các nhóm đối tượng đặc thù của GDKNS và xây dựng hệ
thống KNS cần trang bị cho HS THPT.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiến
Chủ yếu sử dụng là điều tra bằng phiếu hỏi (anket) kết hợp với phỏng
vấn, quan sát hoạt động và nghiên cứu trường hợp (case study) trong khảo sát
thực trạng mức độ hình thành KNS ban đầu và nhu cầu GDKNS của các
nhóm học sinh THPT đặc thù.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full














Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×