Tải bản đầy đủ

SÁNG KIẾN GIÁO DỤC TÂM SINH LÝ TUỔI DẬY THÌ

I. THÔNG TIN CHUNG
1. Tên sáng kiến : Một số kinh nghiệm giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì
cho học sinh nữ ở bán trú trường THCS Sơn Bình
2. Nhóm tác giả
2.1. Họ và tên : Hoàng Thị Chuyên
Năm sinh : 30/5/1971
Nơi thường trú : Bản Nậm Tường – Thị trấn Tam Đường - Tam Đường
Trình độ chuyên môn : Đại học sư phạm văn
Chức vụ công tác : Tổ trưởng tổ KHXH
Nơi làm việc : Trường THCS Sơn Bình
Điện thoại : 0987544418
Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến : 50%
2.2. Họ và tên : Nguyễn Thị Hương Thủy
Năm sinh: 23/07/1989
Nơi thường trú : Bản Hô Ta – Thị trấn Tam Đường - Tam Đường
Trình độ chuyên môn : Cao đẳng sư phạm sinh – địa
Chức vụ công tác : Giáo viên
Nơi làm việc : Trường THCS Sơn Bình
Điện thoại : 0975931613
Tỷ lệ đóng góp tạo ra sáng kiến: 50%
3. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến : Tâm lí giáo dục

4. Thời gian áp dụng sáng kiến : Từ ngày 01 tháng 9 năm 2017 đến
ngày 20 tháng 3 năm 2018
5. Đơn vị áp dụng sáng kiến
Tên đơn vị : Trường THCS xã Sơn Bình
Địa chỉ : Bản 46 – xã Sơn Bình – huyện Tam Đường – tỉnh Lai Châu
Điện thoại :


II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến : Một số kinh
nghiệm giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì cho học sinh nữ ở bán trú trường
THCS Sơn Bình
Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con lên người lớn với nhiều
thay đổi rõ rệt về tâm sinh lý. Đây là lứa tuổi diễn ra bao điều kỳ diệu, với
những biến đổi bất ngờ của cơ thể. Lứa tuổi này tính tình thay đổi, những nỗi
băn khoăn, trăn trở tưởng như không ai giải đáp được. Rắc rối vậy mà biết mấy
tự hào, bởi cơ thể đang lớn lên, đang trưởng thành. Thật đúng khi gọi đó là tuổi
hoa.
Tuổi hoa là giai đoạn phát triển từ 11 - 15 tuổi, các em bước vào trường
Trung học cơ sở. Lứa tuổi này có một vị trí đặc biệt quan trọng trong sự phát
triển của các em, vì nó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành
và được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau như : “thời kỳ quá độ“, “tuổi
khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị”… Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt
về thể chất và tinh thần, các em đang tách dần khỏi thời thơ ấu để tiến sang giai
đoạn phát triển cao hơn (người trưởng thành) tạo sự khác biệt trong mọi mặt
phát triển : thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức… (Trích chương 3 - Giáo trình
Tâm lí học – Nguyễn Xuân Long – ĐHNN – ĐHQGHN)
Ở lứa tuổi này có sự tồn tại song song “vừa tính trẻ con, vừa tính người
lớn”, điều này phụ thuộc vào sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, sự phát dục,
điều kiện sống, sinh hoạt…của từng em.
Trong những trường hợp như thế, học sinh rất cần đến sự chia sẻ, sự thông
hiểu từ người thân : gia đình, bạn bè,…Thế nhưng trong thực tế suy nghĩ của
cha mẹ các em còn rất lạc hậu, không đủ tri thức để tư vấn tâm sinh lí cho các
em … Hơn nữa do tâm lí xấu hổ không muốn người lớn biết chuyện nên các em
thường che giấu những điều mà các em đang trăn trở, vướng mắc của bản thân.
Học sinh nữ bán trú trường THCS Sơn Bình 100% là người dân tộc sống
ở vùng kinh tế đặc biệt khó khăn, sự hiểu biết của bản thân và gia đình về giai
đoạn dậy thì còn nhiều hạn chế, các em chưa nhận được sự giáo dục từ gia đình,
2



người thân, nhiều khi là những định hướng sai lầm của cha mẹ, dẫn đến những
suy nghĩ và hành vi không đúng đắn làm ảnh hưởng tới cơ thể và tương lai của
các em sau này.
Nhận thấy sự cần thiết phải giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì cho các em,
chúng tôi tiến hành thực hiện sáng kiến “Một số kinh nghiệm giáo dục tâm sinh
lý tuổi dậy thì cho học sinh nữ ở bán trú trường THCS Sơn Bình” với mục đích
giúp các em có được những kiến thức cơ bản nhất, cần thiết nhất để vận dụng
vào cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, giúp các em có một “Tuổi hoa” tươi đẹp
nhất.
2. Phạm vi triển khai thực hiện
Học sinh nữ ở bán trú trường THCS xã Sơn Bình.
3. Mô tả sáng kiến
3.1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến
3.1.1. Hiện trạng trước khi áp dụng giải pháp mới
Các trường THCS nói chung và trường THCS xã Sơn Bình nói riêng còn
quan niệm dạy học là dạy kiến thức chứ chưa dạy các em thái độ, kĩ năng sống,
kĩ năng ứng xử trước những thay đổi tâm sinh lí lứa tuổi dậy thì... Nội dung này
được lồng ghép trong một vài tiết gần cuối chương trình Sinh học 8 hoặc một
vài bài của môn Giáo dục công dân. Tuy nhiên, giáo viên bộ môn với thời lượng
45 phút còn phải lo chuyển tải đầy đủ các nội dung bài dạy nên vấn đề này
không có đủ thời gian để truyền đạt một cách thấu đáo tới các em.
Trong thời gian qua, nhiệm vụ này còn được xem là của giáo viên chủ
nhiệm. Trong khi đó giáo viên chủ nhiệm cả tuần cũng chỉ có một tiết sinh hoạt
lớp. Thầy cô giáo chủ nhiệm được giao phụ trách học sinh nhưng không có thời
gian nắm tình hình tâm sinh lí của từng em. Thậm trí khi động chạm đến vấn đề
nhạy cảm này nhiều giáo viên và phụ huynh e ngại và cho rằng việc làm đó là
“vẽ đường cho hươu chạy” nên họ lảng tránh, hoặc phớt lờ cốt cho xong.

3


Học sinh ở bán trú Trường THCS Sơn Bình nói chung và các em nữ ở bán
trú nói riêng đều là dân tộc Mông thuộc các bản có điều kiện kinh tế đặc biệt khó
khăn, thời gian ở trường nhiều hơn ở nhà (6 buổi/tuần) xa gia đình các em gặp
nhiều khó khăn trong cuộc sống. Hơn nữa, đây lại là giai đoạn quan trọng trong
quá trình phát triển cả về thể chất và tinh thần của các em, khi đối mặt với những
biến đổi của cơ thể các em sẽ rất bỡ ngỡ, thậm chí lo lắng và hoảng sợ. Học sinh
phải tự xoay xở một mình trước những thắc mắc, băn khoăn không được mọi
người chia sẻ.
3.1.2. Phân tích ưu nhược điểm của giải pháp cũ
* Ưu điểm của giải pháp cũ
Việc giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì đã được lồng ghép trong một số tiết
dạy của môn Sinh học 8, môn Giáo dục công dân và tiết sinh hoạt lớp của giáo
viên chủ nhiệm.
Việc làm đó tiết kiệm thời gian và công sức, vừa giáo dục tâm sinh lý, vừa
truyền đạt kiến thức.
* Nhược điểm của giải pháp cũ
Khi tiến hành nghiên cứu sáng kiến này, chúng tôi nhận thấy việc giáo dục
tâm sinh lí cho đối tượng tuổi dậy thì chưa được quan tâm :
Việc giáo dục tâm sinh lí tuổi dậy thì cho học sinh được lồng ghép trong
một vài giờ học chưa đạt hiệu quả do thời lượng ít.
Giáo viên chưa thực sự quan tâm tới vấn đề giáo dục tâm sinh lí cho học
sinh vì cho rằng đó là vấn đề nhạy cảm nên để tự các em tìm hiểu trên mạng
hoặc từ phía người thân.
Qua khảo sát học sinh nữ bán trú trường THCS xã Sơn Bình chúng tôi
thấy nhận :
Thái độ của các em khi nói đến những vấn đề liên quan đến tuổi dậy thì,
hầu hết các em có tâm lí e ngại, xấu hổ thậm chí đa số còn chưa có một chút ý
niệm nào về tâm lí tuổi dậy thì, cũng bởi các em không mạnh dạn trong quá
trình tìm hiểu hay tiếp thu những kiến thức đó trong sách vở và trong cuộc sống.

4


Chúng tôi tiến hành khảo sát 35/35 học sinh nữ ở bán trú kết quả thu được
như sau
Tổng số Chưa hiểu biết

35

SL
25

TL(%)
71,4%

Hiểu biết
SL
10

Vận dụng
TL(%)
28,6%

SL
0

TL(%)
0,0%

3.2. Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
3.2.1. Tính mới, sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ.
Một là, trực tiếp giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì thông qua một số buổi
trực bán trú (từ 14h – 17h).
Hai là, lựa chọn riêng đối tượng là nữ nên các em cũng mạnh dạn bày tỏ,
chủ động tiếp thu tri thức, bớt tâm lí xấu hổ, e ngại hơn.
Ba là: Giáo viên chủ động hướng dẫn cụ thể tới từng học sinh.
Bốn là: hình thành các kĩ năng ứng xử, hành xử hợp lý trước biến đổi của
cơ thể và vận dụng linh hoạt vào cuộc sống hàng ngày.
3.2.2. Cách thức thực hiện, các bước thực hiện của giải pháp mới một
cách cụ thể, rõ ràng cũng như các điều kiện cần thiết để áp dụng giải pháp.
Học sinh THCS (11-15 tuổi) là lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể
chất, sức khỏe và tâm sinh lý. Tuổi dậy thì các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi,
chóng vui, chóng buồn. Khi những biến đổi của cơ thể về mặt tâm sinh lý diễn
ra, các em còn lúng túng và không biết giải quyết như thế nào.
Mâu thuẫn giữa ý muốn thoát khỏi sự giám sát của bố mẹ, muốn khẳng
định mình trong gia đình và ngoài xã hội với ý thức “mình đã là người lớn”
trong suy nghĩ của các em đã nảy sinh những xung đột mà các em chưa được
trang bị kĩ năng cần thiết để ứng phó và giải quyết.
Trước thực trạng trên chúng tôi tiến hành các giải pháp sau :
Giải pháp 1 : Giáo viên giúp đỡ, chia sẻ vướng mắc về tâm lí.
Một cô gái nếu được dạy dỗ và thực hành những kỹ năng sống bởi một
người lớn đáng tin cậy sẽ có nhiều cơ hội trở nên tự tin, bản lĩnh bước vào tuổi
5


dậy thì mà không bỡ ngỡ. (Trích chương 3 - Giáo trình Tâm lí học – Nguyễn
Xuân Long – ĐHNN – ĐHQGHN)
Khi bước vào tuổi dậy thì các em không chỉ có sự thay đổi về vóc dáng
mà còn có thay đổi cả về tâm sinh lí. Sự phát dục cùng với những biến đổi của
cơ thể có một ý nghĩa không nhỏ trong sự nảy sinh những cảm xúc tâm lý mới :
Cảm giác về tính người lớn thực sự của mình ; cảm xúc về tình cảm giới tính
mới lạ, quan tâm tới người khác giới, những rung động đầu đời dẫn đến những
suy nghĩ sai lệch về tình cảm, các em lầm tưởng đó là tình yêu.
Ngoài xã hội, các em phải đối mặt với những cám dỗ của các trò chơi,
cạm bẫy của kẻ xấu và các trang thông tin mạng không chính thống… Bản thân
các em cũng phải lúng túng với những vấn đề mới nảy sinh : những thay đổi về
tâm sinh lý, tình yêu tuổi học trò… Đối diện với những vấn đề phức tạp đó, rất
nhiều em không biết nhìn nhận, giải quyết nó như thế nào cho hợp lý.
Theo chuyên gia tư vấn thuộc Trung tâm Tư vấn học đường tại Thành phố
Hồ Chí Minh - Chuyên viên Nguyễn Hồng Sơn – thì : "Đối với trẻ vị thành niên,
có thể bị mất thăng bằng bởi chính những điều tưởng như vặt vãnh ấy, nếu
không được những người xung quanh quan tâm, giúp đỡ và chia sẻ kịp thời".
Còn bác sĩ Phạm Anh Tuấn, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Cấp cứu Trưng Vương
cho biết : 90% trẻ vị thành niên tự tử vì cảm thấy không được gia đình thấu hiểu,
hay thất bại trong tình cảm, tình yêu… Hiểu được điều này chúng tôi đã tìm
cách giúp đỡ học sinh vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Vậy để làm tốt công tác tư vấn tâm lý cho học sinh, yếu tố quan trọng
nhất của người làm công tác tư vấn là gì ?
“Muốn làm tốt công tác tư vấn tâm lý, yêu cầu đầu tiên của người tư vấn
là nắm được tâm lý lứa tuổi mình sẽ tư vấn và biết cách giải quyết vấn đề. Phải
tôn trọng nguyên tắc : Coi trò là bạn, là người thân trong gia đình, lắng nghe,
chia sẻ với các em, để các em nói thật hết những suy nghĩ của mình. Tôn trọng
những suy nghĩ non nớt của các em để tìm cách giải thích phù hợp trong điều
kiện hoàn cảnh thực tế. Mặt khác, việc bảo mật thông tin của các em cũng là
điều hết sức cần thiết. Có như thế mới nghe được tâm tư tình cảm thật của các
6


em, mới để các em tin tưởng và chia sẻ”- Trích ý kiến của chuyên gia tư vấn tâm
lí - Nguyễn Thị Diệp – Chuyên gia tư vấn tâm lí Hà Nội.
Bước 1: Thành lập ban tư vấn tâm lí học đường
Để làm được điều này chúng tôi tham mưu với ban lãnh đạo nhà trường
thành lập ban tư vấn tâm lí học đường tại nhà trường cụ thể như sau :
Ban tư vấn tâm lí học đường gồm những giáo viên giảng dạy môn Giáo
dục công dân, môn Ngữ văn, môn sinh học, một số giáo viên chủ nhiệm và hiệu
trưởng, cô tổng phụ trách đội...
Bước 2: Tìm hiểu tâm tư, tình cảm của học sinh.
Trong một số buổi trực bán trú của mình, chúng tôi cho học sinh nữ ngồi
chung vào một phòng để trò truyện và tìm hiểu tâm lí của các em. Qua buổi trò
truyện chúng tôi hiểu được suy nghĩ, tâm tư tình cảm của học sinh và đã phát
hiện một số học sinh nữ có bạn trai (mặc dù các em mới 11 đến 15 tuổi), các bạn
thường nhắn tin, viết thư, thậm trí trốn học rủ nhau đi chơi trên đồi sau trường.
Có được những thông tin trên, chúng tôi bắt tay ngay vào việc tư vấn cho từng
em, trong từng hoàn cảnh cụ thể. Song song với việc dạy chữ, chúng tôi vẫn
kiêm nhiệm công việc tư vấn tâm lý cho học sinh. Lồng ghép trong các bài dạy
Ngữ văn và giáo dục công dân, đặc biệt vào một số buổi chiều đi trực bán trú
những “mách bảo” gỡ rối khi học trò hỏi han, những lời động viên chia sẻ khi
các em tìm đến.
Bước 3: Tiến hành tư vấn tâm lí
Ban tư vấn này hoạt động theo lịch một lần/tuần. Lúc đầu chúng tôi phải
chủ động tìm các em để trò truyện, để tư vấn. Sau khi thấy bạn bè được thầy cô
khuyên nhiều điều bổ ích, truyền tai nhau, các em đã mạnh dạn tìm đến mỗi
ngày một đông, trong đó có cả học sinh không thuộc diện bán trú.
Chúng tôi không chỉ tư vấn theo lịch sắp xếp chung, mà bất cứ lúc nào
học sinh có vấn đề cần gỡ rối, các cô giáo cũng sẵn sàng đưa ra lời khuyên bổ
ích nhất.

7


Về hình thức, chúng tôi cũng tổ chức rất đa dạng. Chẳng hạn như : Tư vấn
cá nhân cho những học sinh gặp khó khăn về tâm lý. Bên cạnh tư vấn cá nhân,
cũng có những tập thể học sinh cần giáo viên tư vấn.
Chẳng hạn như các em “bị oan” một vấn đề gì đấy, hay bị bạn bè ghép đôi
bị chế nhạo vì tự nhiên thấy bạn có những biểu hiện khác lạ về tâm lí hay những
biến đổi về cơ thể…các em cần tư vấn cách giải quyết cho thỏa đáng. Lúc này
các trò hay tìm đến chúng tôi. Gặp trường hợp như thế chúng tôi có thể chia nhỏ
các em thành từng nhóm để tìm hiểu vấn đề, rồi tư vấn. Mục đích cuối cùng là
vấn đề được giải quyết thấu tình đạt lý.
Không chỉ tư vấn cho học trò, với phụ huynh học sinh, chúng tôi cũng tổ
chức một số buổi thảo luận, hội thảo cho phụ huynh về tâm sinh lý vị thành niên
và kỹ năng làm bạn với con ; mục đích là để phụ huynh hiểu và thông cảm cho
con trẻ hơn, tăng thời gian trò truyện cùng con, tạo sự gắn kết với nhà trường.
Cũng có khi các em gặp vấn đề băn khoăn về giới tính. Chẳng hạn như:
Các hiện tượng sinh lý ở lứa tuổi dậy thì. Nói với bố mẹ thì cảm thấy khó xử.
Hơn nữa không phải bố, mẹ nào cũng có lời giải thích thỏa đáng. Lúc này các
em cũng tìm đến thầy, cô để muốn nghe một lời khuyên. Chúng tôi sẽ là bạn
đồng hành cùng các em, tư vấn giải thích rõ, hướng dẫn những việc làm cụ thể
để các em không mặc cảm.
Yêu sớm cũng là một vấn đề cần tư vấn, gỡ rối. Tôi đã từng gặp không ít
học trò, thích ngồi gần 1 bạn khác giới. Tôi thử tách hai em đó ra thì các em học
sút đi trông thấy, trong giờ học cứ suy nghĩ vẩn vơ.
Trường hợp ấy, tôi chủ động gọi các em đến gặp riêng và trao đổi : Giải
thích rằng đó chỉ là những rung động đầu đời, thoáng qua rồi hết. Nếu các em
biết kiềm chế cảm xúc, cùng nhau “ghi điểm” trong mắt bạn bằng cách học giỏi,
thì cả hai phải cùng vươn lên, nếu cứ đắm chìm trong cảm xúc nhớ nhung, sẽ
dẫn đến học hành sa sút, “mất điểm” trong mắt bạn kia. Cuối cùng cả hai em đã
vượt qua cảm xúc ban đầu ấy, cùng học tốt và trở thành bạn thân của nhau.

8


Những việc làm trên của chúng tôi đã góp phần không nhỏ vào việc giáo
dục tâm lí tuổi dậy thì, đồng thời nâng cao tỉ lệ chuyên cần và việc duy trì sĩ số
của học sinh bán trú nói riêng và học sinh trường THCS Sơn Bình nói chung.
Giải pháp 2: Giáo viên chủ động hướng dẫn cụ thể về mặt sinh lý
Giai đoạn dậy thì ở nữ nằm trong khoảng 11 – 15 tuổi, bắt đầu sớm hơn so
với nam. Tùy sự phát triển của mỗi cơ thể mà giai đoạn này đến sớm hay muộn.
Khi bước vào giai đoạn này cơ thể xuất hiện những biến đổi :
- Lớn nhanh, da trở nên mịn màng.
- Thay đổi giọng nói, vú phát triển.
- Hông nở rộng, mông đùi phát triển.
- Bộ phận sinh dục phát triển.
- Tuyến mồ hôi, tuyến nhờn phát triển.
- Xuất hiện mụn trứng cá.
- Bắt đầu xuất hiện chu kì kinh nguyệt.
Lúc này, vì các em sống xa nhà, không có người thân bên cạnh cộng thêm
tâm lý e ngại, ngượng ngùng không dám nói với người ngoài, một mình ôm sự
lúng túng, lo sợ. Giáo viên cần đóng vai trò như một người bạn, một người thân
tiếp cận vấn đề một cách nhẹ nhàng, khéo léo giúp các em hiểu rõ vấn đề mình
đang gặp phải là gì ? Cần giải tỏa tâm lý lo lắng đem lại cảm giác an toàn, vui
vẻ, lạc quan vì bản thân đã và đang trở thành người lớn, có khả năng làm mẹ
trong tương lai. Chúng tôi tiến hành hướng dẫn các bước cụ thể như sau :
Bước 1. Chăm sóc làn da
Đến tuổi dậy thì, trên da thường xuất hiện những đường rạn trắng hay các
lằn tím (phần lớn ở đùi).
Hiện tượng này là do da bị kéo căng bởi cơ thể phát triển nhanh không kịp
đàn hồi, nó cũng giống như hiện tượng xảy ra ở phụ nữ có thai bị rạn nứt vùng
da bụng. Không có gì đáng lo lắng, bởi nó sẽ nhạt dần theo thời gian và biến mất
không để lại một dấu vết gì.

9


Ở tuổi dậy thì, trên da mặt thường hay có trứng cá xuất hiện, do những
tuyến nhờn đến giai đoạn này hoạt động rất mạnh, làm tắc nghẽn tuyến bã và bị
viêm nhiễm thành những mụn trứng cá.
Trứng cá thường gây khó chịu và làm mất mĩ quan. Nhiều khi bị nhiễm
trùng nặng, nó còn tạo ra những mụn mủ đỏ, sưng to, gây đau đớn.
Cách phòng tránh
Vì vậy, trước khi có biện pháp làm giảm mụn trứng cá, hãy nên chú ý giữ
gìn vệ sinh da mặt tôi hướng dẫn các em như sau :
Thường xuyên rửa mặt bằng loại xà phòng nhẹ hoặc sữa rửa mặt để làm
sạch chất nhờn và bụi bẩn.
Hiện nay trên thị trường có bán rất nhiều loại sữa rửa mặt với một số công
dụng khác nhau như : trị mụn trứng cá, dùng cho da nhờn, da khô, da nhạy cảm
v.v… Cần phải nhận biết da mình thuộc loại nào để sử dụng cho có hiệu quả,
tránh hiện tượng dị ứng do dùng sai sữa rửa mặt.
Tuyệt đối không được dùng tay bẩn nặn mụn trứng cá, nếu không sẽ tạo
cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập. Đặc biệt nặn mụn khi còn non sẽ để lại vết thâm
đen trên da mặt.
Ngoài biện pháp rửa mặt còn phải chú ý đến vấn đề ăn uống và sinh hoạt.
Tuổi dậy thì thường có những cơn sốc về mặt tình cảm nên dễ gây xáo
động tâm lý. Đây cũng là tác nhân gây rối loạn nội tiết và sinh ra mụn trứng cá
hàng loạt, rất khó chữa. Tốt nhất là tạo một nếp sống lành mạnh, vui vẻ, điều độ.
Không thức quá khuya, nên ăn nhiều rau xanh và hoa quả, uống nhiều
nước để da bài tiết dễ dàng, thải chất cặn bã.
Ngoài biện pháp trên còn cần phải tập thể dục cho da, tạo sự cọ xát để
giúp các mạch máu dưới da được lưu thông. Trước hết là tắm, khi tắm chú ý mát
xa, xoa bóp nhẹ trên da từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên. Xoa bằng hai tay
hoặc bằng một chiếc khăn bông dài. Vào buổi sáng sau khi thức dậy và tối trước
khi đi ngủ nên có một vài phút tự xoa bóp da mặt để gạt bớt chất nhờn làm lưu
thông các tuyến cặn bã.
Bước 2. Chăm sóc đôi vú
10


Sự phát triển của cặp vú là mở đầu cho tuổi dậy thì và nó là một tiêu
chuẩn đặc trưng quan trọng cho vẻ đẹp của cơ thể nữ giới. Do vậy, việc chú ý
chăm sóc đôi vú ở tuổi dậy thì trở nên hết sức cần thiết.
Điều đầu tiên cần lưu ý là khi mới bước vào tuổi dậy thì, cặp vú bắt đầu
nhô cao và lớn dần, song thường là phát triển không đều nhau. Các em chớ nên
lo lắng vì nó sẽ bằng nhau khi trưởng thành. Ở tuổi dậy thì, đa số các em ít vận
động nên lồng ngực không được nảy nở.
Cặp vú lại bị bó chặt bằng những chiếc áo ngực quá chật (do các em hay
xấu hổ), dẫn đến tuổi trưởng thành sẽ có một bộ ngực lép kẹp.
Cách chăm sóc
Muốn có một cặp vú đẹp ở tuổi trưởng thành, cần phải chăm sóc như sau:
Tập hít, thở sâu và đều : Buổi sáng nên dậy sớm ra nơi thoáng mát. Vươn
cao hai tay lên đầu hít vào bằng miệng, rồi từ từ hạ tay xuống đồng thời thở ra
nhẹ nhàng bằng mũi, chú ý khi hít vào thót bụng hết cỡ để lồng ngực căng lên.
Mỗi ngày chỉ cần tập từ 5 đến 10 phút. Có thể tập vào buổi tối trước khi đi ngủ,
nhưng phải ở nơi thoáng và không khí trong lành.
Tập cho lồng ngực nở nang : Bài tập đơn giản chỉ cần ít phút sau khi thức
dậy. Dùng hai tay quay đều như nhảy dây và quay ngược lại. Rồi so le đánh tay
như bơi sải và quay ngược lại. Cứ làm như vậy mỗi động tác 20 lần là đủ.
Tắm và xoa bóp : Tắm cho cặp vú nên dùng vòi hoa sen, chú ý kỳ cọ núm
vú vì ở đó rất hay đọng mồ hôi, chất nhờn và ghét bẩn, dễ làm khô nứt kẽ vú.
Dùng mấy đầu ngón tay xoa, nắn núm vú và vuốt nhẹ lên, để phòng núm vú bị
tụt do mặc áo ngực quá chật. Dùng hai tay xoa vú từ dưới lên ngược theo chiều
kim đồng hồ để cặp vú khi phát triển khỏi xệ và kích thích vú phát triển đều đặn,
nên rửa vú mỗi ngày hai lần sau đó lau thật khô mới mặc áo ngực. Buổi tối nên
cởi áo ngực để vú được phát triển bình thường, áo ngực quá chặt dễ làm tắc
tuyến sữa. Sau này khi có con sẽ gây rất nhiều trở ngại.
Vú to hay nhỏ còn tuỳ thuộc vào di truyền và cơ địa của mỗi người. Song
nếu biết cách chăm sóc vẫn tạo được một cặp vú đẹp.

11


Không có một thứ thuốc bôi nào có thể cải thiện được cặp vú. Còn thuốc
uống cũng không có tác dụng lâu dài. Thực ra vú chắc, cao và căng là nhờ ở cơ
ngực.
Nếu thường xuyên luyện tập thể dục cơ ngực thì bạn sẽ có một cặp vú như
mong muốn. Cặp vú có thể lúc căng lúc nhẽo do chịu tác động của hoóc môn
sinh dục buồng trứng tiết ra. Thường sắp đến ngày kinh nguyệt, vú căng lên và
hơi đau, sau khi hết thời kỳ kinh nguyệt, vú nhẽo hơn rồi dần trở lại bình
thường. Chăm sóc vú, giữ vệ sinh cho vú không những chỉ giữ vẻ đẹp cho cơ thể
mà còn giúp cho việc nuôi con sau này được tốt hơn.
Bước 3.Trang bị kiến thức về kinh nguyệt
Trong những dấu hiệu trên, dấu hiệu quan trọng nhất là bắt đầu hành kinh
(xuất hiện kinh nguyệt lần đầu) đánh dấu cơ thể bạn nữ đến tuổi dậy thì. Con gái
thường cảm thấy lo âu khi lần đầu tiên "đèn đỏ" xuất hiện. Cho nên, giáo viên
phải nhấn mạnh cho các em hiểu rằng việc chảy máu trong chu kỳ kinh
nguyệt là một tiến trình bình thường mà cô gái khỏe mạnh nào cũng gặp phải.
Do thiếu sự hướng dẫn cho lần có kinh đầu tiên, con gái thường trải qua
những cảm xúc tồi tệ và cho đây là "biến cố". Khi miêu tả về lần có kinh đầu
tiên, nhiều bạn dùng những từ như "hoảng hốt", "khó chịu" và "hoảng sợ".
Ngượng hơn nữa là khi người khác biết chuyện đó. "Đèn đỏ" thường gây ra
nhiều cảm xúc lẫn lộn, tương tự những thay đổi khác liên quan đến tuổi dậy thì.
Chúng tôi tổ chức các buổi giao lưu, chia sẻ, tâm sự vào một số buổi trực
với không khí gần gũi, thân thiện, cởi mở tạo điều kiện cho các em bày tỏ những
băn khoăn, lo lắng của bản thân. Khi các em đã thực sự hiểu về bản thân mình,
về những điều mình đang gặp phải là hết sức bình thường thì lúc này chúng tôi
tiến hành giáo dục cho các em các kĩ năng, cách xử lý, cách sinh hoạt, giữ gìn vệ
sinh thân thể trong những ngày quan trọng này.
Chu kỳ kinh nguyệt xuất hiện như thế nào?
Chúng tôi giảng giải rõ ràng cho các em hiểu, thực tế có những em có
kinh từ năm 10 tuổi và cũng có bạn đến năm 17, 18 tuổi mới diễn ra quá trình

12


này. Chỉ khi đã 18 tuổi mà không thấy xuất hiện, hiện tượng kinh nguyệt thì mới
là điều đáng lo và cần đi khám để bác sỹ kiểm tra.
Chu kỳ kinh nguyệt không nhất thiết ai cũng giống ai. Bình thường có thể
28 ngày, cũng có thể 30 ngày và có người dài hơn đến 35 ngày. Kinh nguyệt
bình thường là ngày có kinh theo chu kỳ đều đặn không thay đổi.
Song, giai đoạn đầu mới có kinh do bộ phận sinh dục chưa phát triển hoàn
chỉnh nên kinh chưa đều. Có khi 2 – 3 tháng hoặc lâu hơn mới thấy lại, hoặc có
khi chỉ 21 ngày lại thấy có kinh. Điều đó không có gì đáng lo ngại. Mỗi kỳ kinh
kéo dài 2-3 ngày. Nếu kéo dài trên 7 ngày thì gọi là rong kinh. Còn hàng tháng
có kinh bất thường, khi có khi không thì gọi là rối loạn kinh nguyệt. Đây là biểu
hiện không bình thường, cần phải đi khám để biết nguyên nhân và có biện pháp
điều trị.
Những vấn đề thường gặp khi đến chu kỳ kinh nguyệt
Hiện tượng kinh nguyệt hoàn toàn là một hiện tượng sinh lý bình thường.
Đó là dấu hiệu chứng tỏ bạn đã bắt đầu rụng trứng, có khả năng thụ thai và sinh
con. Khi mới bắt đầu có kinh, kinh nguyệt có thể "thất thường", sau một, hai
năm mới dần ổn định. Số ngày hành kinh có thể nhiều, có thể ít, thường trong
khoảng từ 3 đến 7 ngày. Lượng máu kinh cũng vậy, người nhiều, người ít.
Trong những ngày hành kinh, một số bạn gái có cảm giác khó chịu, căng
tức ngực và nặng phần bụng dưới, thói quen đại tiểu tiện cũng có thể thay đổi,
đau bụng, đau lưng … ; tâm lý nôn nóng, dễ nổi cáu, giảm tập trung, dễ thay đổi
cảm xúc… Đây cũng là hiện tượng thường gặp ở nhiều bạn nữ trong thời kỳ
kinh nguyệt và thường được gọi là “Hội chứng căng thẳng trước kỳ kinh” và nó
sẽ tự chấm dứt khi sạch kinh. Trong thời gian này, các em có thể chú ý quan sát
những biểu hiện của mình để tự điều chỉnh và cũng có thể mách nhỏ với bạn bè,
người thân là em sắp đến “ngày” để mọi người thông cảm.
Trong thời kỳ hành kinh các em nên chú ý hơn đến việc vệ sinh bộ phận
sinh dục của mình. Điều đó vừa giúp các em cảm thấy thoải mái hơn vừa phòng
tránh đuợc những bệnh viêm nhiễm đường sinh dục.
Hướng dẫn chăm sóc cơ thể trong kỳ kinh nguyệt
13


Những ngày “đèn đỏ” là thời gian khiến cho cơ thể phụ nữ có những biến
đổi làm cho cơ thể mệt mỏi và cũng dễ nhiễm bệnh hơn. Vì thế, chăm sóc sức
khỏe trong những ngày này sẽ giúp các em vượt qua “thời kỳ nhạy cảm” một
cách dễ dàng. Dưới đây là cách chăm sóc sức khỏe trong kỳ kinh mà các em
cần

biết.
1. Lựa chọn trang phục thoải mái
Chọn trang phục thoải mái sẽ giúp các em thực sự cảm thấy dễ chịu và tự

tin trong những ngày ấy. Các em nên chú ý lựa chọn quần áo rộng hoặc váy để
vùng nhạy cảm được thoáng, vùng xung quanh không bị ra mồ hôi. Hơn nữa,
những bộ quần áo mềm mại, rộng rãi sẽ khiến các em bớt nỗi lo bị ngứa và nổi
mẩn da khó chịu.
2. Uống đủ nước
Các em hãy uống đủ 2 lít nước mỗi ngày vì uống nhiều nước cũng là cách
giảm đau hiệu quả. Dùng nước ấm để uống thay vì nước lạnh hoặc uống một cốc
nước gừng pha nóng sẽ đem lại cảm giác dễ chịu hơn vì gừng rất có hiệu quả
trong việc chống viêm và giảm đau, do đó nó có thể làm dịu các cơn đau do co
thắt tử cung.
3. Chú ý chế độ dinh dưỡng
Bổ sung thực phẩm giàu magie trong chế độ ăn uống hàng ngày có thể
giúp chúng ta giảm các triệu chứng khó chịu trong kì kinh nguyệt vì các loại
thực phẩm này giúp điều tiết serotonin, từ đó cân bằng não bộ, khiến tâm trạng
dễ chịu, đồng thời tránh được các triệu chứng như căng ngực và đầy bụng.
Ngoài ra, nhóm thực phẩm giàu Kali, canxi và chất sắt trong gạo lức, đậu lăng,
bánh mì nguyên hạt, Kali trong nước dừa tươi, canxi trong bông cải xanh, đậu
phụ và chất sắt trong gan, đậu, thịt bò…không chỉ giúp các em kiểm soát lưu
lượng máu trong cơ thể, điều hòa tâm trạng và chất sắt giúp tăng cường lượng
máu giúp làm giảm mệt mỏi. Hãy chọn cho mình một chế độ ăn uống vừa đủ
chất dinh dưỡng, vừa tránh nhiều chất đạm, chất béo và muối, trà và cà phê…để
tránh gây hại cho cơ thể.
4. Lưu ý về băng vệ sinh
14


Các em nên thay băng vệ sinh thường xuyên (3-4 giờ thay một lần) và khi
thay cần rửa sạch bên ngoài bằng dung dịch vệ sinh phụ nữ (hoặc nước chè
xanh, nước muối pha loãng hay nước ấm) sau đó lau khô để tránh nhiễm nấm.
5. Một số tri thức các em cần lưu ý
Khi xuất hiện kỳ kinh nguyệt đây là dấu hiệu chứng tỏ trứng không được
thụ tinh và cũng là hiện tượng sinh lý bình thường, đánh dấu tuổi dậy thì chính
thức ở người con gái, tuổi đã có khả năng sinh con. Lời khuyên hàng đầu đối với
tuổi mới lớn là đừng vội yêu và nhất thiết không nên quan hệ tình dục. Tuy vậy
không thể phủ nhận sự thật là có những bạn vội vàng trong việc ấy, kết quả là
những sự cố phá thai hoặc sinh con khi bản thân còn chưa trưởng thành. Lại có
những bạn mắc bệnh mà giấu diếm, không được chữa trị kịp thời dẫn đến hậu
quả nghiêm trọng về sau.
Đang ở tuổi học tập, các em cần xây dựng cho mình một nhân cách tốt
và không ngừng trau dồi tri thức. Bổ sung cho mình những hiểu biết về tình dục
an toàn, đây là những kiến thức cần thiết cho cả cuộc đời của mình. Những hiểu
biết này không hề làm mất đi sự trong trắng hồn nhiên. Hiểu biết là chuẩn bị tốt
cho tương lai.
Vậy tình dục an toàn là gì ?
Tình dục an toàn là tình dục không dẫn đến mang thai ngoài ý muốn và
không lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục như: lậu, giang mai, HIV/AIDS...
Tình dục an toàn là những hình thức quan hệ tình dục có thể giúp hạn chế
nguy cơ bị lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, điều này có nghĩa
là không có sự tiếp xúc cơ thể với máu, chất dịch âm đạo và tinh dịch từ người
này sang người khác.
Từ những định nghĩa trên, các em có thể thấy rằng tình dục an toàn có
nghĩa là những việc làm hướng tới bảo vệ cơ thể, tinh thần cũng như khám phá
ra bản năng và nhu cầu của mình.
Các biện pháp đảm bảo tình dục an toàn
Sử dụng bao cao su : Nếu các bạn quyết định quan hệ tình dục thì bạn cần
phải bảo vệ mình tránh khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục và mang
15


thai sớm. Vì vậy, bạn cần phải thực hiện quan hệ tình dục an toàn bằng cách
dùng bao cao su bất kỳ khi nào có quan hệ tình dục.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ : Nên 6 tháng kiểm tra một lần ít nhất một năm
nên tiến hành kiểm tra sức khỏe tổng quát một lần.
Hậu quả của việc có thai ngoài ý muốn
Về sức khỏe : Tuổi vị thành niên chưa phát triển toàn diện về thể chất.
Xương chậu nhỏ dễ gây đẻ khó và con dễ bị ngạt ; dễ bị mất máu, nhiễm trùng
hoặc gây tử vong cho mẹ hoặc con đôi khi cả hai. Tuổi vị thành niên mang thai
dễ có nguy cơ sẩy thai, đẻ non, ngôi thai bất thường, thai chết lưu hơn so với
phụ nữ tuổi 20 trở lên. Tuổi vị thành niên sinh con thường có nguy cơ bị nhiễm
độc thai nghén (phù, huyết áp cao và nguy cơ sản giật) ảnh hưởng đến tính
mạng. Con của các bà mẹ vị thành niên thường thiếu cân và nguy cơ tử vong cao
hơn rất nhiều so với con của các bà mẹ đã trưởng thành.
Về kinh tế và xã hội
- Bị hạn chế cơ hội học tập.
- Ít cơ hội phát triển nghề nghiệp, khó tìm việc làm.
- Là gánh nặng về kinh tế cho bản thân và gia đình.
- Cha mẹ trẻ dễ bị ức chế, tự ti và tuyệt vọng, nhất là người mẹ.
- Con cái của cha mẹ vị thành niên phải gánh chịu khó khăn về kinh tế,
tâm lí, xã hội.
Sau khi thực hiện đề tài chúng tôi tổ chức thi tìm hiểu về tâm sinh lí tuổi
dậy thì theo hình thức phát phiếu một số câu hỏi để các em viết ra những hiểu
biết, những suy nghĩ, những quan điểm của mình về các vấn đề liên quan đến
tuổi dậy thì :
- Tuổi dậy thì của nữ thường xuất hiện ở lứa tuổi nào ?
- Nêu những dấu hiệu đánh dấu tuổi dậy thì chính thức của nữ ?
- Trong những biến đổi đó, biến đổi nào là quan trọng cần lưu ý ?
- Có nên yêu sớm không ?
- Tác hại của việc quan hệ tình dục trước tuổi 18 ?

16


- Nêu rõ những ảnh hưởng của việc có thai sớm ngoài ý muốn của tuổi vị
thành niên? Phải làm gì để điều đó không xảy ra ?
- Những hậu quả có thể xảy ra khi phải xử lý đối với việc mang thai ngoài
ý muốn ở tuổi vị thành niên là gì ? Làm thế nào để tránh được ?
4. Hiệu quả do sáng kiến đem lại:
Sáng kiến này đã được áp dụng và đem lại hiệu quả tại trường THCS xã
Sơn Bình năm học 2017 – 2018
4.1. Kết quả thu được sau khi thực hiện sáng kiến

Trước khi thực
hiện sáng kiến
Sau khi thực
hiện sáng kiến

Tổng Chưa hiểu biết Hiểu biết
số
SL TL(%)
SL TL(%)

SL

TL(%)

35

25

71,4%

10

28,6%

0

0,0%

35

0

0,0%

15

42,8%

20

57,2%

Vận dụng

4.2. Hiệu quả về mặt xã hội : Việc “Một số kinh nghiệm giáo dục tâm sinh
lý tuổi dậy thì cho học sinh nữ ở bán trú trường THCS Sơn Bình” giúp các em
có kiến thức và kĩ năng cơ bản nhất về tâm sinh lý tuổi dậy thì.
Giảm tỉ lệ học sinh bỏ học, tảo hôn, có thai ngoài ý muốn…
Duy trì sĩ số, nâng cao tỉ lệ chuyên cần, tạo môi trường học tập, vui chơi
thân thiện, tích cực.
Xây dựng lối sống lành mạnh, xã hội văn minh.
4.3. Một số trường hợp điển hình
Tháng 10 năm 2017 chúng tôi đã tư vấn thành công cho một học sinh lớp
8 ở bản Chu Va 6 cao (lớp 8a1 do tôi chủ nhiệm, xin được dấu tên học sinh) khi
em học sinh này trót mang lòng yêu một anh bạn bản bên cạnh (bạn này đã học
xong lớp 9 được 2 năm) Em học sinh nữ thời gian ấy đã bỏ bê việc học mang
quần áo đến ở nhà bạn trai (vì nhà bạn trai kia cũng có em gái cùng chơi với em
học sinh của lớp tôi). Khi biết tin chúng tôi đã chia nhau đến nhà để trò truyện,
để phân tích, để khuyên nhủ. Lúc đầu em vẫn kiên quyết giữ vững quan điểm
17


của mình, em đã từng tuyên bố “nếu cứ ngăn cản em sẽ ăn lá ngón” gia đình
thiếu hiểu biết họ ủng hộ con cái với suy nghĩ ấu trĩ, lạc hậu “nó lớn rồi phải tìm
chồng thôi”, chính quyền, phụ trách bản chịu bó tay sợ lỡ không may xảy ra
chuyện. Còn tôi vào buổi chiều không phải đến trường tôi lại đến nhà em, chờ
để gặp em cho bằng được, tôi đã tâm sự và kể cho em nghe nhiều câu chuyện
vừa thực vừa do tôi tự nghĩ ra cốt sao cảm hóa được suy nghĩ của em và phụ
huynh. Cuối cùng tôi đã thành công đến nay em đã trở lại đi học đều đặn và
không còn nghĩ đến chuyện lấy chồng nữa.
Hay trường hợp của một em học sinh nữ lớp 9a1 trong tháng 2 vừa qua,
sau kì nghỉ tết, em tỏ ra mệt mỏi, chểnh mảng việc học hành, một buổi đi, ba
bốn buổi nghỉ. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết em chuẩn bị làm đám cưới.
Hôm ấy tôi cùng cô giáo chủ nhiệm và cô hiệu trưởng đến nhà thì phát hiện bàn
ghế đã kê sẵn sàng chuẩn bị cho ngày rước dâu, chúng tôi gặp trực tiếp gia đình
và bạn trai của em để phân tích, giảng giải thiệt hơn, cuối cùng phụ huynh và đôi
bạn đã đồng ý hoãn lại việc kết hôn để em tiếp tục con đường học vấn…
5. Đánh giá về phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến
Sáng kiến “Một số kinh nghiệm giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì cho học
sinh nữ ở bán trú trường THCS xã Sơn Bình” có thể áp dụng cho đối tượng học
sinh nữ ở các trường THCS có điều kiện tương đồng.
6. Các thông tin cần được bảo mật (không)
7. Kiến nghị, đề xuất
7.1. Danh sách cá nhân đề nghị công nhận đồng tác giả sáng kiến “Một số
kinh nghiệm giáo dục tâm sinh lý tuổi dậy thì cho học sinh nữ ở bán trú trường
THCS Sơn Bình”
1. Hoàng Thị Chuyên
2. Nguyễn Thị Hương Thủy
Nơi công tác: Trường THCS Sơn Bình
7.2. Kiến nghị khác:(không)
8. Tài liệu kèm:
8.1. Tài liệu tham khảo,
18


8.2. Một số hình ảnh trong buổi tuyên truyền giáo dục)
Trên đây là nội dung, hiệu quả của nhóm tác giả do chính chúng tôi thực
hiện không sao chép hoặc vi phạm bản quyền./.
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ
ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
(Ký tên)

(Ký tên, đóng dấu)

Hoàng Thị Chuyên

Nguyễn Thị Hương Thủy
Tài liệu tham khảo
1. Tạ Thuý Lan, Võ Văn Toàn (2002). Một số vấn đề về sinh lí sinh dục và
sinh sản. NXB ĐHQG Hà Nội.
2. Nguyễn Quang Vinh, Trần Đăng Cát, Đỗ Mạnh Hùng. Sinh học 8, NXB
Giáo dục
3. Giáo trình Tâm lí học – Nguyễn Xuân Long – ĐHNN – ĐHQGHN.
4. Nguyễn thị Hường (2005) Giải pháp quản lý hoạt động tư vấn học đường
ở trường THCS quận Bình Thạnh, thành phồ Hồ Chí Minh, Viện Chiến lược và
Chương trình Giáo dục.

19


20



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×