Tải bản đầy đủ

Tiểu luận cao học báo chí và dư luận xã hội dư luận xã hội và giải pháp nâng cao khả năng định hướng dư luận xã hội của báo chí

TIỂU LUẬN
MÔN: BÁO CHÍ VÀ DƯ LUẬN XÃ HỘI

DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG ĐỊNH HƯỚNG
DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ

1


MỞ ĐẦU
Mối quan hệ giữa báo chí và Dư luận xã hội (DLXH) là một vấn đề
quan trọng trong lý luận báo chí hiện đại và trên thực tế đã được đề cập ở
nhiều mức độ khác nhau. Ngay từ cuối thế kỉ XIX, nhiều nhà nghiên cứu đã
đề cập đến “nỗi lo” về tác động của truyền thông đại chúng với xã hội, nhất
là sự "lệch chuẩn" và thái độ đánh giá có lúc cực đoan của các phương tiện
này. Tuy vậy, sang thế kỉ XX, việc nghiên cứu về báo chí và DLXH mới có
những bước tiến quan trọng, thể hiện trên những lý thuyết cụ thể, căn cứ
vào sự phát triển mạnh mẽ của báo chí cũng như nhu cầu thông tin của xã
hội.
Ở Việt Nam, đây là một vấn đề rất cơ bản của lý luận báo chí, đã ít
nhiều được đề cập trong giáo trình đào tạo ở một số trường đại học

chuyên ngành báo chí. Tuy vậy, các giáo trình mới dừng lại ở việc đưa ra lý
luận khái quát mà chưa có điều kiện đi vào phân tích, lý giải kỹ lưỡng. Đặc
biệt, vai trò của truyền thông đại chúng trong đó có báo chí trong việc định
hướng đúng đắn DLXH nhằm tích cực hoá đời sống thực tiễn vẫn còn chưa
được nghiên cứu kĩ lưỡng và có những kiến giải thật đầy đủ, thuyết phục.
''Khoảng trống'' đó thúc đẩy việc cần có những nghiên cứu kĩ lưỡng và
chuyên biệt về vai trò của báo chí trong định hướng DLXH, do đó em đã
chọn đề tài “Dư luận xã hội và giải pháp nâng cao khả năng định hướng
dư luận xã hội của Báo chí” làm đề tài nghiên cứu của mình.

2


Chương 1:
VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA
BÁO CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
I. Bản chất, chức năng của báo chí và dư luận xã hội
1.1. Định nghĩa, khái niệm báo chí
Báo chí là loại hình các phương tiện truyền thông đại chúng được cơ
quan thẩm quyền cấp phép hoạt động, có nhiệm vụ chuyển tải thông tin
nhanh nhất, mới mẻ nhất đến cho đông đảo công chúng, nhằm tích cực hoá
đời sống thực tiễn.
1.2. Các chức năng của báo chí
Chức năng thông tin: Là chức năng quan trọng hàng đầu của báo chí.
Thực hiện chức năng thông tin, báo chí phải bảo đảm độ chân thực, xác
đáng, tính nhanh nhạy, kịp thời…
Chức năng văn hoá - giáo dục - giải trí: Là một tổ hợp các chức năng
có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Báo chí nâng niu, trân trọng và chuyển tải
những giá trị văn hoá lành mạnh, thể hiện tầm vóc văn minh nhân loại và
dân tộc; hướng dẫn kĩ năng, thông qua thông tin về những sự kiện, những
chân dung con người cụ thể, cổ vũ cho nỗ lực vươn lên, cho trách nhiệm và
đạo lý với cộng đồng xã hội; tham gia giải quyết nhiều vấn đề xã hội một
cách nhẹ nhàng, thấm thía.
Chức năng giám sát, quản lý xã hội: Báo chí không làm thay chức
năng của hệ thống quản lý nhà nước, quản lý xã hội chuyên trách mà là
phương tiện hỗ trợ thiết yếu, tham gia hoạt động quản lý, giám sát với một
vị trí không thể thay thế, nhất là trong bối cảnh xã hội hiện đại.
Chức năng kinh doanh - dịch vụ: Đã là một phần hoạt động của các cơ
quan báo chí. Nhưng báo chí không thể chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá,
bỏ quên trách nhiệm thông tin, trách nhiệm phục vụ cộng đồng.



3


Chức năng có tầm quan trọng đặc biệt của báo chí là chức năng tư
tưởng. Báo chí là lực lượng chủ lực và xung kích trên mặt trận tư tưởng,
tạo ra sự thống nhất và liên kết trong xã hội, nhằm giải quyết các nhiệm
vụ xã hội. Công tác tư tưởng thực chất là việc tác động vào ý thức của con
người nhằm hình thành và củng cố hệ tư tưởng chính trị lãnh đạo xã hội.
1.3. Định nghĩa dư luận xã hội
DLXH là tập hợp các luồng ý kiến cá nhân nhưng có mối quan hệ hữu
cơ, cộng hưởng với nhau trước các vấn đề, sự kiện, hiện tượng có tính thời
sự, thể hiện nhận thức, tình cảm, ý chí của các lực lượng xã hội nhất định
trong những thời điểm nhất định.
1.4. Các chức năng của dư luận xã hội
Chức năng điều tiết các mối quan hệ: DLXH có khả năng tác động
đến hành vi và mối quan hệ rất đa dạng của cá nhân với cá nhân, của cá
nhân với tổ chức, tập thể, của tập thể với xã hội và của tập thể xã hội với
từng cá nhân.
Chức năng giáo dục: Khả năng chuyển tải các giá trị văn hoá tinh thần
từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua DLXH. Thái độ đánh giá, quan
điểm nhận thức, ứng xử truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác có một ý
nghĩa giáo dục rất sâu sắc và bền vững.
Chức năng giám sát : Là sự phán xét đánh giá của dư luận với các hoạt
động của tổ chức, cá nhân có vị trí trong bộ máy công quyền, xem bản chất
có phù hợp quy chuẩn đạo đức và lợi ích xã hội hay không.
Chức năng tư vấn : Là sự khuyên bảo, nhắn nhủ hay “phản biện” đối
với các cá nhân, tổ chức trước những vấn đề cần xử lý.
Chức năng mệnh lệnh, chỉ thị : Chính là khả năng “áp đặt” quan điểm,
chính kiến với các cơ quan công quyền.
II. Mối quan hệ giữa báo chí và dư luận xã hội
2.1. Báo chí: Chủ thể khơi nguồn dư luận xã hội
DLXH là phản ứng của dư luận, các nhóm xã hội khác nhau trước
những sự kiện vấn đề thời sự. Những sự kiện, vấn đề ấy lại là đối tượng
4


phản ánh của báo chí. Trong xã hội hiện đại, phần lớn DLXH được châm
ngòi từ báo chí.
2.2. Dư luận xã hội - đối tượng phản ánh của báo chí
DLXH là một hiện tượng có ý nghĩa trong đời sống xã hội, do đó nó
cũng là một đối tượng quan trọng để báo chí phản ánh. Mặt khác, DLXH
biểu lộ thái độ, tình cảm, nhận thức của công chúng trong xã hội về những
vấn đề cụ thể. Báo chí có khả năng và trách nhiệm chuyển tải thái độ, nhận
thức, tình cảm ấy đến bộ máy công quyền nhằm phát ra thông điệp cần
thiết, giúp bộ máy ấy điều chỉnh, xử lý những vấn đề dư luận quan tâm.
2.3. Báo chí định hướng dư luận xã hội
Báo chí phản ánh DLXH nhưng sự phản ánh ấy không thụ động mà có
ý thức rõ ràng, hướng tới mục tiêu cụ thể. Mục tiêu cuối cùng và cao nhất
chính là định hướng DLXH.
III. Cơ chế tác động của báo chí vào dư luận xã hội
Thông tin chính là điều kiện để thay đổi, định hướng, hoặc làm sâu sắc
thêm nhận thức của đối tượng, và từ nhận thức (hiểu), mỗi cá nhân và cộng
đồng sẽ hành động theo cách nhận thức của mình, phù hợp với nguồn thông
tin và hướng thông tin được tiếp nhận.
Báo chí tác động vào DLXH bằng hai con đường: lý trí và tình cảm,
trong đó tác động vào tình cảm là quan trọng và tác động vào lý trí là cơ
bản.
Tóm lại, Sự phát triển của báo chí gắn liền với ý thức hệ, với lợi ích
của các tầng lớp dân cư, các tổ chức chính trị mà nó là đại diện. Báo chí có
vai trò không thể thoái thác là nắm bắt, tạo dựng và định hướng DLXH.
DLXH là thành tố của ý thức xã hội, đi liền với ý thức lịch sử văn hóa,
và nhân sinh quan, thế giới quan. Đây là bộ phận dễ bị tác động nhất, và
khi bị tác động, dễ tạo nên những chuyển biến và hành động xã hội có tính
tức thì. Do đó, tác động đúng mức, đúng cách, hợp lý vào DLXH có thể
giúp tạo nên các phong trào xã hội, giải quyết các nhiệm vụ xã hội cấp bách
5


cũng như lâu dài. Ngược lại, tác động không đúng, đưa thông tin sai lạc, có
thể dẫn đến hiểu nhầm, ngộ nhận tai hại.
Do tính chất lan truyền rộng rãi, do ảnh hưởng và uy tín đã được xác
lập trong cộng đồng của cơ quan truyền thông, nên những thông tin không
chính xác, thiếu thận trọng, non yếu về chính trị có thể gây thiệt hại khó
lường cho cộng đồng và xã hội.

6


Chương 2:
VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI
CỦA BÁO CHÍ
I. Báo chí có vai trò to lớn và đã thực sự đóng góp tích cực vào
việc định hướng dư luận xã hội
Đây là một thực tế đã được chứng minh trong nhiều giai đoạn lịch sử,
đặc biệt trong công cuộc đổi mới và hội nhập hiện nay. Một số cơ quan báo
chí xa rời tôn chỉ, mục đích, thiếu tính định hướng, ảnh hưởng không tốt
đến uy tín của giới báo chí. Những sai sót này xảy ra ở nhiều mức độ, nhiều
hình thức khác nhau, song ít nhiều đã gây hiệu ứng không tốt trong đời
sống xã hội, cần được nhận thức và chấn chỉnh kịp thời.
II. Quan điểm, nhận thức của nhà báo về vai trò của báo chí trong
định hướng dư luận xã hội
2.1. Về trách nhiệm định hướng dư luận xã hội” của báo chí
Các nhà báo được hỏi đều nhận định: để đáp ứng nhu cầu công chúng
và lường trước hiệu ứng thông tin, việc nêu cao trách nhiệm định hướng
DLXH là điều cần thiết.
2.2. Về mối quan hệ giữa trách nhiệm thông tin và vai trò định
hướng dư luận xã hội của báo chí
Các nhà báo được hỏi đều thống nhất về vai trò định hướng dư luận là
khách quan, tất yếu và không thể thay đổi của báo chí. Báo chí ở ta ra đời
là để đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền, nhiệm vụ công tác tư tưởng. Cho nên,
không thể đặt vấn đề chỉ thông tin mà không cần hướng dẫn DLXH. Mặt
khác, báo chí hướng dẫn DLXH bằng cách thông tin. Nếu bỏ một nhiệm vụ
đi thì báo chí cũng không còn là báo chí nữa.
2.3. Về nắm bắt dư luận xã hội khi đưa thông tin nhạy cảm
Các ý kiến thu thập từ các cuộc phỏng vấn sâu cho rằng, có mấy cách
thức chính để nắm bắt DLXH:
7


1. Qua phản hồi của công chúng (thư gửi qua bưu điện, điện thoại,
email);
2. Tự đặt mình vào vai công chúng, dựa vào trải nghiệm cá nhân để
xem xét;
3. Xem dư chấn qua việc khai thác, sử dụng thông tin đó của các
đồng nghiệp khác;
4. Tiến hành điều tra xã hội học.
2.4. Về những nhược điểm cần khắc phục trong định hướng dư
luận của báo chí
- Dạng ý kiến thứ nhất cho rằng, sự phối hợp không nhịp nhàng, thiếu
kiên định trong đưa thông tin hoặc đưa lấy được trong khi cơ sở chưa thật
vững chắc.
- Dạng ý kiến thứ hai cho rằng, điểm yếu nhất trong định hướng dư
luận của báo chí hiện nay là trình độ của phóng viên, biên tập viên và người
quản lý còn bất cập
- Dạng ý kiến thứ ba cho rằng, điểm yếu nhất trong định hướng
DLXH của báo chí hiện nay chính là sự cảm tính về những thông tin được
cho là “nhạy cảm”.
- Dạng ý kiến thứ tư cho rằng điểm yếu nhất là đưa tin.
không kiểm chứng (tuy nhiên, việc này cũng không thật phổ biến bởi
các Toà soạn lớn đều có kinh nghiệm xử lý vấn đề này).

8


Chương 3
THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG, GIẢI PHÁP ĐỊNH
HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ
3.1. Những nội dung thông tin cơ bản tiếp nhận từ báo chí
- Theo kết quả cuộc thăm dò dư luận khán giả truyền hình Việt Nam
do Trung tâm Nghiên cứu Dư luận xã hội thuộc Ban Tư tưởng Văn hoá
Trung ương (nay là Viện Nghiên cứu Dư luận thuộc Ban Tuyên giáo Trung
ương) tiến hành năm 2002, có tới 69% số người được hỏi yêu thích chương
trình "Gặp nhau cuối tuần". Trong khi đó chương trình có tính chất chính
luận như: “Sự kiện và bình luận” có 40% người xem yêu thích, “Chính
sách và cuộc sống” là 31% và “Đối thoại” chỉ đạt 21%.
- Theo khảo sát của chúng tôi, thông tin được công chúng quan tâm
nhất vẫn thuộc về lĩnh vực văn hoá - giải trí, tiếp đến là thông tin chính trị xã hội. Thông tin kinh tế xếp hàng quan tâm thứ ba, tiếp sau là thông tin tri
thức khoa học kĩ thuật ứng dụng. Điều này cho thấy nhu cầu giải trí, giao
tiếp của công chúng là rất lớn, và báo chí là một kênh quan trọng được lựa
chọn để đáp ứng nhu cầu này.
- Nhận thức công chúng của báo chí: 61% người được hỏi cho rằng
thông tin trên truyền hình là phù hợp nhất với họ. 60% nhận xét truyền
hình luôn cập nhật thông tin mới nhất, 61% đánh giá thông tin trên truyền
hình là trung thực.
Tuy vậy, chỉ có 42% người được hỏi cho rằng truyền hình phản ánh ý
kiến của họ và 53% nhận xét truyền hình thường xuyên đưa ra những vấn
đề mà họ quan tâm.
- Đứng thứ 2 là Internet, với 28% đánh giá là phù hợp. Phần lớn
những người coi Internet là lựa chọn số 1 và đánh giá cao thông tin của
Internet là những người trẻ tuổi (85% là những người từ 40 tuổi trở xuống),

9


tuyệt đại đa số là học sinh, sinh viên hoặc làm các công việc liên quan đến
nghiên cứu hoặc kinh doanh (doanh nhân).
- Tuy nhiên từ chọn lựa để tiếp nhận đến chịu ảnh hưởng tác động
mạnh mẽ lại là cả một chặng đường dài. Khả năng tác động của báo chí đến
công chúng còn phụ thuộc vào trình độ, nhận thức và nhu cầu của từng bộ
phận dân cư và nhu cầu này thường rất phức tạp, không đồng nhất và
không dễ nắm bắt.
Nhìn từ góc độ khác, công chúng hiện đại đang ngày càng có ít thời
gian tiếp nhận thông tin báo chí. Đã xuất hiện "hội chứng zapping": khán
giả sử dụng remote (điều khiển ti vi) để liên tục thay đổi các kênh truyền
hình. Ở báo in, tình trạng tương tự cũng diễn ra, khi công chúng có thói
quen "đọc lướt".
- Như vậy, sự quan tâm của công chúng đến các nội dung thông tin rất
đa dạng. Đấy là chưa kể, ''gu'' thông tin'' cách thức tiếp nhận thông tin của
các nhóm công chúng cũng có những khác biệt, đỏi hỏi ở báo chí sự nhạy
bén, năng động bắt nhịp được với tâm lý và nhu cầu đó.
3.2. Nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội
3.2.1. Những thuận lợi và khó khăn của việc định
hướng dư luận xã hội
Thuận lợi
Công tác định hướng DLXH ở nước ta hiện nay đang có nhiều thuận
lợi căn bản, đó là:
- Sự nghiệp đổi mới đã mang lại nhiều thành tựu quan trọng trong
phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước. Những thành tựu
đó tạo ra cho người dân điều kiện, cơ hội tham gia ngày càng nhiều hơn
vào đời sống chính trị đất nước, tính tích cực chính trị - xã hội của nhân
dân ngày càng cao. Nhân dân ngày càng được biết, được bàn bạc công khai
những vấn đề liên quan đến nhu cầu, lợi ích của họ.

10


- Hệ thống chính trị của đất nước ngày càng phát triển, hoàn thiện.
Các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng phát huy vai trò to lớn trong đời
sống xã hội, uy tín của các tổ chức này về cơ bản ngày càng tăng trước
nhân dân. Các tổ chức chính trị - xã hội thực sự trở thành một kênh quan
trọng để nhân dân bày tỏ tâm tư, nguyện vọng, ý kiến, quan điểm của mình.
- Dân chủ hóa các lĩnh vực của đời sống xã hội ngày càng được nâng
cao. Nhân dân ngày càng được tham gia rộng rãi hơn vào quá trình hình
thành các quyết sách có liên quan đến nhu cầu, lợi ích của họ. Trình độ văn
hóa nhất là văn hóa chính trị của nhân dân được nâng cao, các ý kiến, quan
điểm, sự đánh giá, phán xét của nhân dân ngày càng sâu và chất lượng hơn.
- Các phương tiện truyền thông, nhất là các phương tiện truyền thông
đại chúng ngày càng phát triển, thông tin do các phương tiện truyền thông
mang đến cho công chúng ngày càng đa dạng, phong phú, cập nhật.
- Sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với việc lãnh đạo, chỉ đạo,
quản lý công tác DLXH nói chung và công tác định hướng DLXH nói
riêng. Trong nhiều văn bản, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng vai trò của
DLXH, coi việc định hướng DLXH là một nhiệm vụ quan trọng của công
tác tư tưởng, nhất là của công tác báo chí - truyền thông.
Khó khăn
- Sự phát triển của kinh tế thị trường với nhiều thành phần kinh tế,
nhiều hình thức sở hữu làm cho cơ cấu xã hội ngày càng đa dạng. Sự phân
hóa về giai tầng xã hội, về thu nhập và mức sống ngày càng gia tăng, theo đó
sự phân hóa về lợi ích, sự đa dạng về tư tưởng, quan điểm cũng ngày một
phát triển hơn. Sự khác biệt trong nhận thức, nhất là trong đánh giá phán xét
về các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội trong các giai tầng, các nhóm xã
hội, các tổ chức xã hội sẽ có xu hướng gia tăng và phát triển như một xu
hướng tất yếu.
- Trong điều kiện bùng nổ thông tin, công chúng tiếp xúc với nhiều
luồng thông tin đa dạng. Trong số đó có một số luồng thông tin trái chiều,
11


thất thiệt từ các thế lực thù địch nhưng một bộ phận không nhỏ công chúng
chưa được “miễn dịch” trước sự tấn công của chúng, chưa đủ bản lĩnh để
chiến thắng sự cám dỗ, chưa có nhãn quan sáng suốt để đánh giá sự đúng sai, thật - giả vốn có trong các luồng thông tin ấy.
- Do chưa được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, đội ngũ cán bộ làm
công tác thông tin, tuyên truyền chưa đủ năng lực định hướng thông tin.
Đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu, định hướng DLXH chưa đủ trình
độ nghiên cứu, nắm bắt, phân tích, dự báo xu hướng vận động của DLXH,
thiếu khả năng, đặc biệt là khả năng phối hợp với những người làm công
tác truyền thông trong việc định hướng DLXH.
3.2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả định hướng dư
luận xã hội
Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác
định hướng dư luận xã hội
Đảng lãnh đạo toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội cho nên
Đảng lãnh đạo công tác tư tưởng và công tác định hướng DLXH.
Định hướng DLXH trước hết và chủ yếu bằng việc cung cấp thông
tin đầy đủ, chính xác, kịp thời và có định hướng cho DLXH thông qua tất
cả các phương tiện truyền thông, phương tiện công tác tư tưởng.
Để đảm bảo cho việc đổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác định hướng DLXH cần quan
tâm đến các vấn đề sau:
Thứ nhất, lãnh đạo, chỉ đạo phải kịp thời.
Sự kiện, hiện tượng là khách thể phán xét của DLXH, là đối tượng
phản ánh của truyền thông thường diễn ra trong một khoảng thời gian xác
định, dư luận có thể đồn đoán, phân tâm. Vì vậy, các phương tiện truyền
thông cần sớm vào cuộc để định hướng dư luận. Để các phương tiện truyền
thông, trước hết là báo chí thông tin đầy đủ, chính xác về sự kiện, hiện
tượng, các cấp ủy Đảng thông qua các cơ quan chuyên môn, cần sớm đưa
12


ra quan điểm chỉ đạo chính thức để các phương tiện truyền thông có
phương hướng thông tin thống nhất, kịp thời.
Nếu lãnh đạo, chỉ đạo chậm, quan điểm chính thức, chính thống của
cơ quan lãnh đạo thiếu kịp thời thì hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo sẽ hạn chế.
Thứ hai, sự lãnh đạo, chỉ đạo phải rõ ràng, chính xác và có tính
thống nhất cao
Để định hướng DLXH theo mục đích đặt ra, thông tin mà các
phương tiện truyền thông cung cấp phải rõ ràng, thể hiện công khai quan
điểm, chính kiến. Để có thông tin đạt yêu cầu đó, các cơ quan thông tin,
tuyên truyền của Đảng rất cần nhận được sự lãnh đạo, chỉ đạo rõ ràng,
chính xác, đặc biệt là phải có tính thống nhất cao từ phía các tổ chức, cá
nhân có trách nhiệm của Đảng. Nếu sự chỉ đạo thiếu thống nhất, “trống
đánh xuôi, kèn thổi ngược”, các cơ quan truyền thông, nhất là truyền thông
đại chúng buộc phải dừng việc thông tin, tác động định hướng DLXH sẽ
không có.
Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nhận thức và năng lực
định hướng dư luận xã hội cho cán bộ truyền thông và cán bộ làm công
tác dư luận xã hội
Với bất kỳ hoạt động xã hội nào, nhân tố đầu tiên và cơ bản nhất để
nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động vẫn là nhân tố con người. Trong
việc định hướng DLXH cũng vậy, vấn đề nhận thức và năng lực của cán bộ
làm công tác truyền thông, cán bộ làm công tác DLXH và cán bộ lãnh đạo,
quản lý, những thủ lĩnh dư luận đóng vai trò hết sức quan trọng. Để mỗi
cán bộ truyền thông, cán bộ công tác DLXH nhận thức đúng đắn, sâu sắc
trách nhiệm định hướng DLXH của mình có kỹ năng định hướng DLXH
tốt nhất, hợp lý nhất, họ phải am hiểu về bản chất, hiểu rõ phương pháp,
cách thức, liều lượng, thời điểm cung cấp thông tin... Những hiểu biết và
năng lực ấy chỉ có được bằng công tác đào tạo, bồi dưỡng trong các nhà
trường và trong thực tiễn nghề nghiệp của họ.
13


Tăng cường nghiên cứu, nắm bắt dư luận xã hội, phân tích các
hoạt động báo chí - truyền thông để định hướng thông tin kịp thời
DLXH là hiện tượng xã hội có thể định hướng được nhưng định
hướng DLXH lại là việc làm không dễ dàng.
Để có cơ sở cho việc xác định nội dung, lựa chọn phương pháp định
hướng DLXH, phải có thông tin đầy đủ về thực trạng và xu hướng vận
động của DLXH nghĩa là phải nghiên cứu về nó. Các nghiên cứu làm căn
cứ cho việc định hướng DLXH phải hướng vào việc làm rõ bản chất, các
tính qui luật và những nhân tố tác động, ảnh hưởng đến quá trình phát sinh
của các luồng dư luận khác nhau cũng như cơ sở khoa học để đánh giá,
phán xét một luồng dư luận nào đó. Việc nghiên cứu, nắm bắt DLXH cần
tuân thủ nghiêm ngặt các công đoạn, các khâu, các yêu cầu kỹ thuật và
phương pháp nghiên cứu, đảm bảo kết quả nghiên cứu mang tính khách
quan, chân thực.
Các cuộc điều tra phục vụ công tác định hướng DLXH cần được tổ
chức theo hai hướng:
Thứ nhất, các cuộc điều tra do các cơ quan chức năng của Đảng và
Nhà nước tiến hành định kỳ theo chủ đề lớn nhằm giúp giới truyền thông
nắm bắt DLXH về những vấn đề, sự kiện nóng bỏng trong từng giai đoạn,
Kết quả nghiên cứu, nắm bắt DLXH theo hướng này giúp các cơ quan
truyền thông những căn cứ để xây dựng chiến lược, kế hoạch thông tin và
định hướng sự phát triển của mình. Để các chủ đề nghiên cứu phục vụ đắc
lực công tác định hướng DLXH của các cơ quan truyền thông, trước khi
tiến hành điều tra, các cơ quan chức năng cần trưng cầu ý kiến của cơ quan
truyền thông.
Thứ hai, các cuộc điều tra xuất phát từ yêu cầu cụ thể của từng cơ
quan truyền thông.
Theo hướng nghiên cứu này, một hoặc một số cơ quan truyền thông
liên kết với nhau để tự nghiên cứu hoặc “đặt hàng” các cơ quan chuyên
14


nghiên cứu DLXH thực hiện. Trên thực tế, chỉ các cơ quan truyền thông
lớn như các đài phát thanh, truyền hình, hãng thông tấn mới có khả năng tự
nghiên cứu. Tuy nhiên, các cơ quan truyền thông khác vẫn có thể liên kết,
phối hợp với nhau trên cơ sở tận dụng các nguồn kinh phí để thực hiện các
nghiên cứu theo hướng này.
Phối hợp đồng bộ, chặt chẽ các phương tiện truyền thông trong
định hướng DLXH
Tham gia định hướng DLXH là tất cả các phương tiện truyền thông
bao gồm các phương tiện truyền thông trực tiếp (truyền thông cá nhân,
truyền thông nhóm) và truyền thông gián tiếp (truyền thông qua các
phương tiện truyền thông đại chúng). Trong các phương tiện truyền thông
trên đây, vai trò to lớn thuộc về các phương tiện truyền thông đại chúng,
tuyên truyền miệng và hoạt động của báo cáo viên cũng như vai trò của các
thủ lĩnh dư luận (những người lãnh đạo, quản lý, những người có uy tín
trong cộng đồng).
Do có nhiều cá nhân, nhiều tổ chức, nhiều phương tiện cùng tham
gia định hướng DLXH nên việc phối hợp chặt chẽ, đồng bộ là một nguyên
tắc bắt buộc và là giải pháp rất quan trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả
định hướng DLXH. Trong quá trình phối hợp, mỗi phương tiện căn cứ tôn
chỉ mục đích, chức năng, nhiệm vụ của mình phải kịp thời đưa những thông
tin khách quan, chân thực đến công chúng. Tránh việc đưa các thông tin sai
phạm về chính trị - tư tưởng, thiếu khách quan hoặc những thông tin chưa
được kiểm chứng gây hoang mang trong dư luận.
Đối với các sự kiện, vấn đề nhạy cảm, DLXH lan tỏa nhanh, tác
động mạnh mẽ, sâu sắc trong đời sống xã hội. Nếu thiếu sự phối hợp, thống
nhất, chia sẻ quan điểm vì lợi ích chung sẽ dẫn đến hỗn loạn, mất định
hướng, công chúng hoang mang vì không biết tin vào ai.
Đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, hạn chế nhận
thức sai lệch và loại bỏ tin đồn
15


Định hướng DLXH là để hình thành DLXH đúng đắn, tích cực, có
lợi cho việc ổn định và phát triển xã hội. Điều đó tất yếu đòi hỏi phải đấu
tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, khẳng định quan điểm đúng
đắn, chính thức của Đảng và Nhà nước ta. Đồng thời cần minh bạch hóa
các nguồn thông tin, phân biệt rõ DLXH và tin đồn, loại bỏ tin đồn thất
thiệt trong xã hội, trong cơ quan và tập thể. Ủng hộ các luồng DLXH đúng
đắn, tích cực.
- Việc lựa chọn thông tin cần và thích là quyền của công chúng. Đây là
một luận điểm quan trọng, tránh xu thế "báo chí sa- lông", cứng nhắc, quan
điểm của báo chí rất vững nhưng vẫn không định hướng được ai, chỉ vì
không hấp dẫn công chúng.
- Báo chí cần đáp ứng nhu cầu thiết thực của công chúng để tạo niềm
tin. Song mặt khác, báo chí cần chủ động định hướng công chúng, định
hướng DLXH.
- Nhiều ví dụ cho thấy, khi báo chí nói một cách chân thực, giản dị,
không cắt gọt quá kĩ lưỡng, thì tự bản thân hiện thực đã mang tính định
hướng rất cao. Điều quan trọng ở đây là năng lực của Ban biên tập và
phóng viên khi nhạy cảm nắm bắt được những chi tiết, những vấn đề có tác
động xã hội mạnh mẽ và sâu sắc.
- Chính vì tác động mạnh mẽ của báo chí đến DLXH nên nhà báo phải
rất thận trọng, tránh đưa thông tin vội vàng, gây phản cảm và phản tác
dụng.

16


KẾT LUẬN
Với cơ chế hình thành và thể hiện dư luận xã hội, từ chức năng định
hướng dư luận cho tới tính chính xác, tính trung thực trong thông tin được
đưa ra của các cơ quan truyền thông đại chúng trong đấu tranh chống tiêu
cực là những vấn đề hết sức quan trọng. Từ thực tiễn truyền thông đại
chúng mà cụ thể là báo chí ở Việt Nam những năm gần đây, có thể khẳng
định rằng, báo chí đã có những đóng góp hết sức quan trọng vào cuộc đấu
tranh chống tham nhũng, chống tiêu cực. Không có sự tham gia tích cực
của báo chí thì kết quả đã không thể đạt được như hiện nay, đành rằng kết
quả ấy còn xa mới đáp ứng được yêu cầu của Đảng và của nhân dân. Báo
chí không chỉ tham gia phát hiện mà trong nhiều trường hợp còn góp phần
thôi thúc các cơ quan phải khẩn trương giải quyết các vụ việc.
Hiệu quả của việc chống tiêu cực trên báo chí chính nhờ biết khai thác
tốt cơ chế “hình thành và thể hiện dư luận xã hội”.
Để thực hiện tốt vai trò của các phương tiện truyền thông đại chúng
trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng còn đòi hỏi một số vấn đề khác
đang đặt ra như : báo chí phải độc lập về tài chính (sự hỗ trợ tài chính của
nhà nước dẫn đến việc đưa các tin tức thuận lợi về chính phủ đương nhiệm
và giảm bớt vai trò giám sát của phương tiện truyền thông (*); hoặc quyền
tiếp cận thông tin của báo chí cần được luật pháp bảo vệ tốt hơn nữa.
(Nhiều sự vụ liên quan đến các quan chức cao cấp, báo chí tự điều tra
nhưng những bài báo không được đăng, chỉ mang tính tham khảo nội bộ,
được chuyển lên lãnh đạo cao hơn để xem xét và xác minh chứ không công
bố rộng rãi trước công luận). Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến cơ chế
sẽ dần được hoàn thiện, bởi Đảng và Nhà nước luôn yêu cầu và tạo điều
kiện cho các cơ quan truyền thông đại chúng phải góp phần tích cực trong
việc đấu tranh chống tham nhũng (**). Vấn đề đặt ra hiện nay là nhiều vụ
việc đấu tranh chống tham nhũng trên các phương tiện truyền thông đại
17


chúng chưa tạo được hiệu quả cao vì chưa tạo được phạm vi và cường độ
dư luận xã hội lớn. Chính vì thế, việc nghiên cứu xã hội học truyền thông
đại chúng, đặc biệt là nghiên cứu dư luận xã hội làm cơ sở cho công tác
truyền thông nói chung và công tác đấu tranh chống tham nhũng trên báo
chí cần được đặt ra nhiều hơn nữa trong thời gian tới.

18


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Đức Dũng, Viết báo như thế nào, NXB Văn hóa – Thông tin, Hà
Nội,2001

2.

PGS. TS Nguyễn Văn Dững, Báo chí và Dư luận xã hội, NXB Lao
Động, Hà Nội,2011

3.

PGS.TS Nguyễn Văn Dững, Cơ sở lý luận báo chí, NXB Lao Động,
Hà Nội,2012

4.

Tạ Ngọc Tấn, Tác phẩm báo chí, NXB Giáo dục, Hà Nội,1995

5.

TS. Nguyễn Thị Thoa, Tác phẩm báo chí đại cương, NXB Giáo Dục,
Hà Nội, 2011

6.

Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang, Cơ sở lý luận Báo
chí - Truyền thông, NXB Đại học Quốc Gia, Hà Nội, 2004

19


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.......................................................................................................1
Chương 1: VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA BÁO
CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN..........................................................2
I. Bản chất, chức năng của báo chí và dư luận xã hội..............................2
1.1. Định nghĩa, khái niệm báo chí.............................................................2
1.2. Các chức năng của báo chí...................................................................2
1.3. Định nghĩa dư luận xã hội....................................................................3
1.4. Các chức năng của dư luận xã hội......................................................3
II. Mối quan hệ giữa báo chí và dư luận xã hội........................................3
2.1. Báo chí: Chủ thể khơi nguồn dư luận xã hội......................................3
2.2. Dư luận xã hội - đối tượng phản ánh của báo chí..............................4
2.3. Báo chí định hướng dư luận xã hội.....................................................4
III. Cơ chế tác động của báo chí vào dư luận xã hội................................4
Chương 2:VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA BÁO
CHÍ...............................................................................................................6
I. Báo chí có vai trò to lớn và đã thực sự đóng góp tích cực vào việc
định hướng dư luận xã hội.........................................................................6
II. Quan điểm, nhận thức của nhà báo về vai trò của báo chí trong
định hướng dư luận xã hội.........................................................................6
2.1. Về trách nhiệm định hướng dư luận xã hội” của báo chí..................6
2.2. Về mối quan hệ giữa trách nhiệm thông tin và vai trò định hướng dư
luận xã hội của báo chí................................................................................6
2.3. Về nắm bắt dư luận xã hội khi đưa thông tin nhạy cảm.....................6
Chương 3 THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG, GIẢI PHÁP ĐỊNH HƯỚNG
DƯ LUẬN XÃ HỘI CỦA BÁO CHÍ.........................................................8
3.1. Những nội dung thông tin cơ bản tiếp nhận từ báo chí....................8
3.2. Nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội..................................9
KẾT LUẬN................................................................................................16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................18
20


21



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×