Tải bản đầy đủ

Phát triển năng lực tự học cho học sinh trường THPT Trần Phú thông qua dạy học môn GDCD lớp 12 (Khóa luận tốt nghiệp)

LỜI CẢM ƠN
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân
thành tới các giảng viên trong Khoa Lý luận chính trị và các giảng viên bộ môn ở
Trường Đại học Quảng Bình đã tận tình giảng dạy tôi trong suốt quá trình tôi tham gia
học tập và làm khóa luận.
Xin được bày tỏ lòng biết ơn đến ThS. Nguyễn Thị Hương Liên, người đã giúp
đỡ, hướng dẫn cho tôi trong quá trình nghiên cứu.
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám Hiệu và các thầy cô Trường THPT Trần
Phú cũng như các em học sinh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa luận
một cách tốt đẹp.
Cuối cùng, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình thân yêu
đã động viên, cổ vũ tinh thần cho tôi để bước tiếp trên con đường mà tôi đã chọn. Tôi
xin cảm ơn đến sự quan tâm, chia sẻ của các bạn lớp Đại học Giáo dục chính trị k56 Khoa Lý luận chính trị đã giúp tôi hoàn thành khóa luận này.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng song không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định.
Kính mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô và bạn bè để khóa luận ngày càng
được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết

quả nêu trong khóa luận là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một
công trình nào khác.
Đồng Hới, tháng 5 năm 2018
Tác giả

Đinh Thị Thu Hiền


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
MỞ ĐẦU......................................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài......................................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài .................................................................................... 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................ 4
3.1. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................................... 4
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................................. 4
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu................................................................................ 4
4.1. Cơ sở lý luận .............................................................................................................4
4.2. Phương pháp nghiên cứu......................................................................................................... 4
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 5
5.1. Đối tượng nghiên cứu.............................................................................................................. 5
5.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................................. 5
6. Đóng góp của đề tài .................................................................................................................... 5
6.1. Ý nghĩa lý luận ......................................................................................................................... 5
6.2. Ý nghĩa thực tiễn...................................................................................................................... 5
7. Bố cục của đề tài ......................................................................................................................... 5
NỘI DUNG ..................................................................................................................................... 6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC
SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC ..................................................................................... 6
1.1. Lý luận chung về tự học .......................................................................................................... 6
1.1.1. Các quan niệm về tự học ...................................................................................................... 6
1.1.2. Bản chất và đặc điểm của tự học ......................................................................................... 7
1.1.3. Các hình thức tự học............................................................................................................. 8
1.1.4. Năng lực tự học của học sinh THPT ................................................................................... 9



1.1.5. Vai trò phát triển năng lực tự học cho học sinh. ............................................................... 10
1.2. Cấu trúc chương trình môn GDCD lớp 12 .......................................................................... 14
Tiểu kết chương 1 ......................................................................................................................... 15
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC
CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GDCD
LỚP 12........................................................................................................................................... 16
2.1. Khái quát về Trường THPT Trần Phú ................................................................................. 16
2.2. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thực trạng ................................................................. 17
2.2.1. Cách thức tiến hành ............................................................................................................ 17
2.2.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể ................................................................................. 17
2.3. Thực trạng dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho HS trường THPT Trần Phú
thông qua giảng dạy môn GDCD lớp 12 .................................................................................... 20
2.4. Mối quan hệ giữa hoạt động dạy học và vấn đề phát triển năng lực tự học cho học sinh
THPT thông qua dạy học môn GDCD lớp 12 ............................................................................ 11
2.4.1. Dạy học và vấn đề phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT thông qua dạy học
môn GDCD lớp 12 ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Mối quan hệ giữa hoạt động dạy học và vấn đề phát triển năng lực tự học cho học sinh
THPT thông qua dạy học môn GDCD lớp 12 ............................................................................ 12
2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển năng lực tự học cho học sinh trường
THPT Trần Phú thông qua dạy học môn GDCD lớp 12. .......................................................... 27
2.5.1. Ý thức học tập và động cơ nhận thức của bản thân HS ................................................... 27
2.5.2. Vốn tri thức hiện có của bản thân HS................................................................................ 28
2.5.3. Năng lực trí tuệ và tư duy................................................................................................... 28
2.5.4. Phương pháp học tập của HS............................................................................................. 28
2.5.5. Phương pháp dạy học của GV ........................................................................................... 29
2.5.6. Nội dung, chương trình đào tạo ......................................................................................... 30
2.5.7. Giáo trình, tài liệu học tập và các điều kiện khác về cơ sở vật chất, gia đình và xã hội 30
2.6. Những thuận lợi và khó khăn để phát triển năng lực tự học cho học sinh Trường THPT
Trần Phú thông qua dạy học môn GDCD lớp 12 ....................................................................... 30
Tiểu kết chương 2 ......................................................................................................................... 33


CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO
HỌC SINH TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP
12.................................................................................................................................................... 34
3.1. Những căn cứ đề xuất các giải pháp nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh Trường
THPT Trần Phú thông qua dạy học môn GDCD lớp 12 ........................................................... 34
3.1.1. Nhiệm vụ, yêu cầu dạy học môn GDCD cho học sinh lớp 12 ........................................ 35
3.1.2. Cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên Trường THPT Trần Phú............................................. 35
3.1.3. Đặc điểm của HS THPT .................................................................................................... 34
3.2. Một số giải pháp nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh Trường THPT Trần Phú
thông qua dạy học môn GDCD lớp 12........................................................................................ 36
3.2.1. Nhóm giải pháp nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh ...................................... 44
3.2.2. Nhóm giải pháp rèn luyện những kỹ năng học tập .......................................................... 39
Tiểu kết chương 3 ......................................................................................................................... 52
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ..................................................................................................... 54
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................... 55
PHỤ LỤC


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

STT

CHỮ VIẾT TẮT

CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ

1

CNTT

Công nghệ thông tin

2

CĐSP

Cao đẳng Sư phạm

3

ĐHSP

Đại học Sư phạm

4

GDCD

Giáo dục công dân

5

GS. TSKH

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học

6

GV

Giáo viên

7

HS

Học sinh

8

Nxb

Nhà xuất bản

9

PGS.TS

Phó Giáo sư, Tiến sĩ

10

SGK

Sách giáo khoa

11

SL

Số lượng

12

TB

Trung bình

13

THPT

Trung học phổ thông

14

TL

Tỉ lệ

15

TP

Thành phố

16

TS

Tổng số

17

TT

Thứ tự


DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
Bảng 2.1: Mục đích của HS Trường THPT Trần Phú về vấn đề tự học môn GDCD ............ 21
Bảng 2.2: Thực trạng tự học môn GDCD lớp 12 nhằm phát triển năng lực tự học của HS
Trường THPT Trần Phú ............................................................................................................... 21
Bảng 2.3: Nhận thức của HS về vai trò của môn GDCD .......................................................... 23
Bảng 2.4: Thái độ học tập môn GDCD của HS THPT Trần Phú ............................................. 23
Bảng 2.5: Thực trạng giảng dạy môn GDCD nhằm phát triển năng lực tự học của HS ở
Trường THPT Trần Phú ............................................................................................................... 24
Bảng 2.6: Thực trạng việc rèn luyện cho HS các kỹ năng tự học nhằm phát triển năng lực tự
học của HS ở trường THPT Trần Phú thông qua giảng dạy môn GDCD lớp 12 .................... 25
Bảng 2.7: Nhận thức của GV về dạy học nhằm phát triển năng lực tự học cho HS THPT .... 26
Bảng 2.8: Thái độ của GV khi dạy môn GDCD cho HS THPT Trần Phú............................... 27


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới với sự phát triển vượt bậc của
khoa học công nghệ, kỹ thuật thông tin, sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh
toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra
những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một
trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục
mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành
năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Định hướng quan
trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo
của người học. Việc dạy học không còn giới hạn trong phạm vi truyền đạt kiến thức
mà thông qua hoạt động dạy học nhằm tăng cường rèn luyện phương pháp, thái độ và
nhận thức để tự định hướng, tự cập nhật làm giàu tri thức của mình, đáp ứng yêu cầu
của xã hội. Phương pháp tự học là vấn đề cốt lõi trong các phương pháp học tập của
HS, đây là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học, rèn luyện cho học sinh có
được kỹ năng, phương pháp, thói quen, biết vận dụng các kiến thức đã học, biết tự lực
phát hiện và giải quyết vấn đề trong cuộc sống thực tiễn.
Trong hệ thống giáo dục và đào tạo bậc THPT, môn GDCD giữ một vị trí, vai trò
quan trọng trong việc trang bị các giá trị chuẩn mực đạo đức, bước đầu xây dựng nền
tảng hệ thống quy định pháp luật cơ bản. Thông qua nội dung bài học trong chương
trình, nhằm xây dựng lối sống, giáo dục nhân cách, rèn luyện kỹ năng sống cho học
sinh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tại các trường THPT nói chung và trường THPT
Trần Phú nói riêng, môn GDCD chưa được quan tâm đúng mức. Từ người quản lý,
giáo viên bộ môn, học sinh đến phụ huynh chưa thấy được tầm quan trọng, vai trò và
vị trí của môn GDCD thậm chí cho rằng đây là môn học phụ, môn học bổ trợ. Thêm
vào đó, môn GDCD bậc THPT lượng kiến thức cần truyền tải cho HS rất nhiều, nội
dung kiến thức tổng hợp mang tính khái quát và tính trừu tượng cao nhưng với thời
gian 1 tiết/tuần nên việc giảng dạy chỉ mới đảm bảo truyền thụ cho học sinh những
kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa. Vì vậy, muốn phát huy được tính tích cực, chủ
động của học sinh cần phải hình thành và xây dựng thói quen tự học để tự lĩnh hội tri
thức.
Trước tình hình thực tế nêu trên, việc phát triển năng lực tự học cho học sinh
THPT rất thiết thực và có ý nghĩa. Đây cũng chính là lý do tác giả chọn đề tài “Phát
1


triển năng lực tự học cho học sinh trường THPT Trần Phú thông qua dạy học môn
GDCD lớp 12” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT không phải là một vấn đề
mới, từ trước đến nay có rất nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, các chuyên gia và nhiều
GV đề cập ở những góc độ khác nhau:
- Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ những năm 1950 của thập kỷ XX, khi nói về
công tác huấn luyện và học tập đã nhấn mạnh “Phải nâng cao và hướng dẫn tự học”.
Người khuyên “ Không phải có thầy thì học, không thầy thì đùa, phải biết tự động học
tập”.
- Năm 1997 trong cuộc hội thảo về công tác huấn luyện mang tên “Nghiên cứu và
phát triển tự học, tự đào tạo” đã thu hút được được sự quan tâm của nhiều giáo sư và
những nhà nghiên cứu đầu ngành. Nhiều tham luận có giá trị về lý luận và thực tiễn.
Tiêu biểu như tham luận “Các giải pháp nâng cao tính tích cực của việc tự học, tự
nghiên cứu, tự rèn luyện thông qua mô hình nhóm học tập” của GS. TSKH. Lâm
Quang Thiệp - Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tham luận “Các hình thức tổ chức nhóm học tập và phương pháp, kỹ năng làm việc
nhóm giúp cho việc tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện tay nghề đạt hiệu quả cao” của
GS. Phan Trọng Luận - một trong những giáo sư đầu ngành về phương pháp dạy học.
Ngay sau đó tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 2-1998 ra riêng một số báo đặc biệt đăng
tải một số bài tiêu biểu trong hội thảo.
- Nguyễn Đình Côi (1992), “Tự học như thế nào?”, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
Công trình này chủ yếu giúp chúng ta tự học tập, nâng cao kiến thức tự học của mình.
Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Như Ý (1998), Tự học - tự đào tạo, tư tưởng chiến lược
phát triển của Giáo dục Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội. Nguyễn Hiến Lê (1992), Tự
học một nhu cầu của thời đại, Nxb Thành Phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Duy Cần (1975), Tôi tự học, Nxb Nhà sách Khai Trí Sài Gòn, Sài Gòn.
Nguyễn Cảnh Toàn (1999), Luận bàn kinh nghiệm về tự học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
Những cuốn sách là tài liệu quý, đã đúc kết nhiều kinh nghiệm quý báu trong quá trình
học hỏi vươn lên của các tác giả. Nguyễn Cảnh Toàn (2001), “Học và dạy cách học”,
Nxb Giáo dục, Hà Nội. Nguyễn Cảnh Toàn (2001), “Tự giáo dục, tự học tập”, Nxb
Đại học Sư phạm Hà Nội I, Hà Nội. Nguyễn Cảnh Toàn là một người thầy vô cùng
2


tâm đắc và luôn trăn trở với vấn đề tự học đã cho ra đời 2 cuốn sách quý giá, cuốn
sách là những lời tâm sự, đúc kết các phương pháp tự học có hiệu quả và những thành
công của Giáo sư về vấn đề tự học. Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi
Tường (1988), “Quá trình dạy - tự học”, Nxb Giáo dục, Hà Nội. Các tác giả Nguyễn
Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tường trong cuốn sách “Quá trình dạy - tự
học” đã khẳng định năng lực tự học của HS dù còn đang phát triển vẫn là nội lực quyết
định của bản thân người học, GV là tác nhân hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo cho HS.
- Một số công trình khác có liên quan đến đề tài, đó là: Nguyễn Thị Thanh
Hương (2008) “Vận dụng phương pháp tổ chức hoạt động tự học để nâng cao năng
lực học tập phần CNXHKH của sinh viên các trường cao đẳng”, Luận văn Thạc sĩ,
Trường Đại học Vinh. Đặng Thị Ngần (2008), Biện pháp tăng cường hoạt động tự học
của học sinh Trường Trung học Sư phạm Thanh Hóa, Luận án tiến sĩ Giáo dục,
Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Trần thị Thu Hằng (2008), Bồi dưỡng năng lực tự
học của học sinh THPT khối chuyên hóa thông qua bài tập hóa, Luận án tiến sĩ Giáo
dục, Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội. Đáng chú ý là Lê Thị Long (2009), Hướng dẫn
học sinh tự học chương trình GDCD lớp 12 ở Trường THPT chuyên Phan Bội Châu Nghệ An, Luận văn Thạc sĩ Giáo dục, Trường Đại học Vinh. Đề tài này đã hệ thống
những vấn đề lí luận về việc hướng dẫn HS tự học chương trình GDCD lớp 12: Khái
niệm tự học, đặc điểm, vai trò của việc tự học môn GDCD, đưa ra những phân tích và
đánh giá những kết quả đạt được, những khó khăn tồn tại trong vấn đề tự học của HS,
đề xuất phương hướng, giải pháp phù hợp hướng dẫn học sinh tự học chương trình
GDCD lớp 12.
Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định tự học có ý nghĩa và vai trò
quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người, là nhân tố
quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học, là yếu tố cơ bản để người học lĩnh hội
tri thức, kỹ năng và hình thành thái độ. Những giáo trình, tài liệu, công trình nghiên
cứu về lý luận tự học nói chung khá phong phú và đã định hướng mục tiêu tầm quan
trọng và những kinh nghiệm về tự học. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình
đi sâu nghiên cứu phát triển năng lực tự học của học sinh THPT Trần Phú thông qua
dạy học môn GDCD lớp 12. Do vậy, trong đề tài này một mặt kế thừa những vấn đề lý
luận về tự học nói chung của các tác giả, mặt khác cố gắng phân tích, triển khai áp
dụng vào một vấn đề mới hơn, có ý nghĩa thực tế hơn, liên quan trực tiếp đến chuyên
3


Khóa luận đủ ở file: Khóa luận full
















Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×