Tải bản đầy đủ

Phương pháp dạy học tích cực trong bộ môn toán ở trung học cơ sở

A.
1.

PHẦN MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài
Dân tộc ta vốn có truyền thống hiếu học, truyền thống đó đã tạo nên
những nét đẹp của nền văn hóa Việt Nam và trong xã hội mới, tinh thần ấy ngày
càng được nhân lên. Những thành tựu của nền giáo dục của Việt Nam trong thế
kỷ qua là hết sức to lớn, là cơ sở là điều kiện để thực hiện thành công sự nghiệp
công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Xã hội ngày càng phát triển thì người ta
ngày càng chú trọng, càng quan tâm hơn và đòi hỏi nhiều hơn ở giáo dục. Ngày
nay giáo dục được xem như là “quốc sách hàng đầu” giáo dục trở thành một lực
lường sản xuất trực tiếp, tham gia vào việc cung ứng những con người có đủ
phẩm chất tài năng để xây dựng và phát triển giáo dục nói chung và giáo dục ở
THPT nói riêng.
Vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh đã được đạt ra ở nước ta vào
những năm 1960. Phát huy tính tích cực trong dạy và học là những phương pháp
nhằm cải cách, nhằm tạo ra những người lào động, sáng tạo, làm chủ đất nước.
Nhưng đến nay sự chuyển hóa về phương pháp dạy và học ở trường THCS và
các phương pháp đào tạo ở các trường sư phạm chưa được phổ biến vẫn còn là

cách dạy thông báo kiến thức, định sẵn, cách học thụ động , sách vở. Tuy nhiên
ngày nay ở nhiều trường cũng suất hiện nhiều tiết dạy tốt của một số giáo viên
giỏi, theo hướng tổ chức cho học sinh tự hoạt động, tụ chiếm lĩnh kiến thức mới.
Tình trạng chung vẫn là Thầy độc trò chép hay giảng giải xen kẻ, vấn đáp tái
hiện...Nếu cứ tiếp tục như vậy thì cách dạy và học sẽ không đáp ứng được yêu
mới cầu của xã hội, sự nghiệp công ngiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự thach
thức nguy cơ tụt haaujtreen đường tiến vào thế kỷ XXI bằng cạnh tranh trí tuệ
đang đòi hỏi sự đổi mới Giao dục, trong đó có sự đổi căn bản vè phương pháp
dạy và học. Đây không phải vấn đề riêng của nước ta mà đang được mọi quốc
gia quan tâm đến chiến lược phát triển của nguồn lực con người phục vụ các
mục tiêu kinh tế - xã hội và đó cũng là lý do mà tôi chọn đề tài: “phương pháp
dạy học tích cực trong bộ môn toán ở Trung học cơ sở”

1


2.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Tôi chọn đề tài này viws mục dích nghiên cứu, tìm hiểu phươn pháp phát
huy dạy và hocjtichs cực trong bộ môn toán ở Trường THCS. Qua đó chúng ta
sẽ thấy được hai mặt ưu và nhược điểm của thầy và trò trong việt áp dụng
phương pháp mới vào dạy và học. Từ đó rút ra những kinh nghiệm trong việc
giảng dạy sau này, đòng thòi mỗi người sẽ có những đóng góp riêng để cho môn
học càng ngày đạt chất lượng cao.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Tìm hiểu bản chất của các phương pháp dạy và học theo hướng tích cực.
Tham khảo các tài liệu để đưa ra những tình huống đế có các biện pháp và
phương pháp tích cực để đạt được hiệu quả cao hơn.

3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Tìm hiểu phương pháp dạy học tích cực môn toán ở THCS trong những
thời gian qua.
Tìm hiểu các phương pháp dạy học tích cực trong môn toán trung học cơ
sở ở các tài liệu liên quan.

4.



Phương pháp nghiên cứu
Bài viết có thể sử dụng các phương pháp: phương pháp logic, phương
pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, dối chiếu, quy nạp ... để nội dung của bài
tìm hiểu đạt kết quả cao hơn.

5.

Ý nghĩa đề tài
Đề tài khẳng định cho chúng ta rằng cần có các giải pháp phường pháp
dạy cho phù hợp vói sự phát triển của xã hội, đet phát tính tự học tự tìm hiểu và
tự lĩnh hội kiến thức.

2


NỘI DUNG
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG TOÁN HỌC
Định nghĩa phương pháp dạy học tích cực
Tích cực của nhận thức
B.

1.1.
1.1.1.

Tính tích cực
Tính tích cực: là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã
hội. Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì có sẵn trong
thiên nhiên mà còn chủ động, sản xuất ra những của cải vật chất cần cho sự tồn
tại của xã hội, sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại. Hình thành và phát triển
tính tích cực xã hội đã là củng cố một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo
dục nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển
cộng đồng. Có thể xem tính tích cực như là điều kiện đồng thời là một kết quả
của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục.
Tính tích cực học tập
Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động, đặc biệt trong
những hoạt động chủ động của chủ thể. Học tập là hoạt động chủ đạocủa lứa
tuổi đi học. Tính tích cực trong học tập – về thực chất – là tính tích cực nhận
thức ,đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá
trình chiếm lĩnh tri thức. Tính tích cực trong nhận thức trong học tập liên quan
trước hết với động cơ học tập. Động cơ đúng tạo ra hứng thú. Hứng thú là tiền
đề của tự giác. Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lí tạo nên tính tích cực.
Tính tích cực sản sinh nếp tư duy độc lập. Suy nghĩ độc lập là mầm móng của
sáng tạo. Ngược lại, phong cách học tập tích cực độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự
giác, hứng thú bồi dưỡng động cơ học tập. Tính tích cực biểu hiện ở những khẩu
hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của
bạn, thích phát biểu ý kến của mình trước vấn đề nêu ra; hay nêu thắc mắc đòi
hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa rõ ; chủ động vận dụng kiến thức kĩ
năng đã họcđể nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học kiên
trì hoàn thành các bài tập, không nản chí trước những tình huống khó khăn…
Tính tích cực đạt cấp độ từ thấp đến cao như:
3


Bắt chước: gắng sức làm theo các mẫu hành động của thầy, của bạn…
Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm những cách giải quyết
khác nhau về vấn đề…
Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu…
1.1.2.

Phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học tích cực Phương pháp tích cực là một thuật ngữ rút
gọn, được dùng ở nhiều nước, để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo
hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. “Tích cực”
trong phương pháp dạy học được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động,trái
nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với nghĩa
tiêu cực. Phương pháp tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt
động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào việc phát huy tính tích cực
của người học chứ không phải tập trung vào việc phát huy tính tích cực của
người dạy, đành rằng để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải
nổ lực nhiều hơn so với kiểu dạy theo kiểu thụ động. Muốn đổi mới cách học
phải đổi mới cách dạy. Rõ ràng là cách dạy chỉ đạo cách học nhưng ngược lại,
thói quen học tập của trò có ảnh hưởng tới cách dạy của giáo viên. Có trường
hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động của giáo viên nhưng giáo viên
chưa đáp ứng được. Cũng có trường hợp giáo viên hăng háu áp dụng phương
pháp dạy học tích cực nhưng thất bại vì học sinh chưa nắm vững, vẫn quen lối
học tập thụ động. Vì vậy giáo viên phải kiên trì dùng cách hoạt động để dần dần
xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức từ thấp
lên cao. Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác giữa thầy và trò, sự phối
hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công. Theo tinh thần đó,
người ta còn dùng thuật ngữ “Dạy học tích cực” phân biệt với “Dạy và học thụ
động”. Thuật ngữ rút gọn “phương pháp tích cực” hàm chứa cả phương pháp
dạy và học.

4


1.2.
1.2.1.

Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạ học tích cực
Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập
Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Trong
phương pháp tích cực, người học – đối tượng của hoạt động “dạy”, đồng thời là
chue thể của “hoạt động học”- được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo
viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ
chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt. Được
đặt vào những tình huống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận làm thí
nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo hướng suy nghĩ của riêng mình, từ đó vừa
nắm được kiến thức mới, vừa nắm được phương pháp “làm ra” kiến thức, kĩ
năng đó, không rập khuôn theo những khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát
huy tiềm năng sáng tạo. Dạy học theo cách này thì giáo viên không chỉ đơn giản
truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động. Chương trình dạy học phải
giup cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trình
hành động của cộng đồng.

1.2.2.

Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học
sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục
tieu dạy học.
Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh với sự bùng nổ thông tin, khoa
học,kĩ thuật công nghệ thông tin phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét
vào đầu óc trẻ phương pháp học ngay từ bậc tiểu học và càng lên bậc học cao
hơn càng phải được chú trọng. Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương
pháp tự học. Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói
quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dạy nội lực vốn có trong
mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Vì vậy, ngày nay
người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong quá trình dạy học , nổ lực tạo sự
chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động , đặt vấn đề phát triển tự
học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà còn
tự học có sự hướng dẫn của giáo viên.
5


1.2.3.

Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học nhóm
Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể
đồng đều tuyệt đối khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự
phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tâp, nhất là khi bài học
được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phương pháp dạy học
tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Việc sử dụng các
phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể
hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong
học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng
những hoạt động độc lập của cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp thầy –
trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường
chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý
kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng
mình lên một trình độ mới. Bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm
của mỗi học sinh và của cả lớp chứ không phải chỉ dựa trên vốn hiểu biết và
kinh nghiệm của giáo viên. Trong nhà trường, phương pháp học tập theo nhóm
được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy
học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4-6 người. Học tập theo nhóm làm
tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc giải quyết những vấn đề gây cấn, lúc xuất hiện
thực sự nhu cầu phối hợp giữa cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.
Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính
cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý
thức tổ chức, tinh thần tương trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống
học đường sẽ làm cho các thành viên quan tâm dần với sự phân công hợp tác
trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác
xuyên quốc gia, liên quốc gia, năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo
dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh.

1.2.4.

Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
Trong hoạt động học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích
nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo
6


điều khiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trước
đây quan niệm giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh. Trong phương pháp
tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá tự
điều chỉnh cách học. Liên quan điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để
học sinh được tự đánh giá lẫn nhau. Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động
kịp thời là một năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường
phải trang bị cho học sinh. Theo hướng phát triển của phương pháp tích cực để
đào tạo những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội thì việc
kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại
các kĩ năng đã học, phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải
quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của cá thiết bị kĩ thuật, kiểm tra
đánh giá sẽ không còn là công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho
nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt
động học. Từ dạy và học thụ thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không
còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành
người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để
học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến
thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình. Trên lớp học sinh hoạt
động là chính, giáo viên có vẽ nhàn nhã hơn nhưng trước đó khi soạn giáo án,
giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ
động, mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động
viên, cố vấn, trọng tài trong hoạt động tìm tòi hào hứng tranh luận sôi nổi của
học sinh. Giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm
lành nghề mới có thể tổ chức hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều
khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên.
1.3. Các phương pháp dạy học tích cực trong toán học ở trung học cơ sở
1.3.1.

Dạy học đặt và giải quyết vấn đề
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH trong đó giáo viên tạo ra
những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tự
giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm
7


lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác. Đặc
trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình huống gợi vấn
đề" vì "Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề".
Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra
cho học sinh những khó khăn về lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả
năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải
trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động
hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có.
Quy trình thực hiện
Bước 1. Phát hiện hoặc thâm nhập vấn đề
Phát hiện vấn đề từ một tình huống gợi vấn đề
Giải thích và chính xác hóa tình huống (khi cần thiết) để hiểu đúng vấn đề
được đặt ra
Phát biểu vấn đề và đặt mục tiêu giải quyết vấn đề đó
Bước 2: Tìm giải pháp
Tìm cách giải quyết vấn đề, thường được thực hiện theo các điều sau:
Phân tích vấn đề: làm rõ mối liên hệ giữa cái đã biết và cái cần tìm (dựa
vào những tri thức đã học, liên tưởng tới kiến thức thích hợp)
Hướng dẫn học sinh tìm chiến lược giải quyết vấn đề thông qua đề xuất và
thực hiện hướng giải quyết vấn đề. Cần thu thập, tổ chức dữ liệu, huy động tri
thức; sử dụng những phương pháp, kĩ thuật nhận thức, tìm đoán suy luận như
hướng đích, quy lạ về quen, đặc biệt hóa, chuyển qua những trường hợp suy
biến, tương tự hóa, khái quát hóa, xem xét những mối liên hệ phụ thuộc, suy
xuôi, suy ngược tiến, suy ngược lùi,... Phương hướng đề xuất có thể được điều
chỉnh khi cần thiết. Kết quả của việc đề xuất và thực hiện hướng giải quyết vấn
đề là hình thành được một giải pháp.
Kiểm tra tính đúng đắn của giải pháp: Nếu giải pháp đúng thì kết thúc
ngay, nếu không đúng thì lặp lại từ khâu phân tích vấn đề cho đến khi tìm được
giải pháp đúng. Sau khi đã tìm ra một giải pháp, có thể tiếp tục tìm thêm những
giải pháp khác, so sánh chúng với nhau để tìm ra giải pháp hợp lí nhất.
8


Bước 3. Trình bày giải pháp
Học sinh trình bày lại toàn bộ từ việc phát biểu vấn đề tới giải pháp. Nếu
vấn đề là một đề bài cho sẵn thì có thể không cần phát biểu lại vấn đề.
Bước 4. Nghiên cứu sâu giải pháp
Tìm hiểu những khả năng ứng dụng kết quả
Đề xuất những vấn đề mới có liên quan nhờ xét tương tự, khái quát hóa,
lật ngược vấn đề,... và giải quyết nếu có thể.
Ưu điểm
Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy phê phán,
tư duy sáng tạo cho học sinh. Trên cơ sở sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm
đã có học sinh sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết.
Đây là phương pháp phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới nhiều
góc độ khác nhau. Trong khi phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ huy
động được tri thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận
với bạn bè để tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất.
Thông qua việc giải quyết vấn đề, học sinh được lĩnh hội tri thức, kĩ năng
và phương pháp nhận thực ("giải quyết vấn đề" không còn chỉ thuộc phạm trù
phương pháp mà đã trở thành một mục đích dạy học, được cụ thể hóa thành một
mục tiêu là phát triển năng lực giải quyết vấn đề, một năng lực có vị trí hàng đầu
để con người thích ứng được với sự phát triển của xã hội)
Hạn chế
Phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian và công
sức, phải có năng lực sư phạm tốt mới suy nghĩ để tạo ra được nhiều tình huống
gợi vấn đề và hướng dẫn tìm tòi để phát hiện và giải quyết vấn đề.
Việc tổ chức tiết học hoặc một phần của tiết học theo phương pháp phát
hiện và giải quyết vấn đề đòi hỏi phải có nhiều thời gian hơn so với các phương
pháp thông thường. Hơn nữa, theo Lecne: "Chỉ có một số tri thức và phương
pháp hoạt động nhất định, được lựa chọn khéo léo và có cơ sở mới trở thành đối
tượng của dạy học nêu vấn đề".
Một số lưu ý
9


Lecne khẳng định rằng: "Số tri thức và kĩ năng được học sinh thu lượm
trong quá trình dạy học nêu vấn đề sẽ giúp hình thành những cấu trúc đặc biệt
của tư duy. Nhờ những tri thức đó, tất cả những tri thức khác mà học sinh đã lĩnh
hội không phải trực tiếp bằng những PPDH nêu vấn đề, sẽ được chủ thể chỉnh
đốn lại, cấu trúc lại". Do đó, không nên yêu cầu học sinh tự khám phá tất cả các
tri thức quy định trong chương trình.
Cho học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề đối với một bộ phận nội dung
học tập, có thể có sự giúp đỡ của giáo viên với mức độ nhiều ít khác nhau. Học
sinh được học không chỉ ở kết quả mà điều quan trọng hơn là cả quá trình phát
hiện và giải quyết vấn đề.
Học sinh chỉnh đốn lại, cấu trúc lại cách nhìn đối với bộ phận tri thức còn
lại mà họ đã lĩnh hội không phải bằng con đường phát hiện và giải quyết vấn đề,
thậm chí có thể cũng không phải nghe giáo viên thuyết trình phát hiện và giải
quyết vấn đề. Tỉ trọng các vấn đề người học phát hiện và giải quyết vấn đề so
với chương trình tùy thuộc vào đặc điểm của môn học, vào đối tượng học sinh
và hoàn cảnh cụ thể. Tuy nhiên, phương hướng chung là: Tỉ trọng phần nội dung
được dạy theo cách để phát hiện và giải quyết vấn đề không choán hết toàn bộ
môn học những cũng phải đủ để người học biết cách thức, có kĩ năng giải quyết
vấn đề và có khả năng cấu trúc lại tri thức, biết nhìn toàn bộ nội dung còn lại
dưới dạng đang trong quá trình hình thành và phát triển theo cách phát hiện và
giải quyết vấn đề.
Các vấn đề/ tình huống đưa ra để học sinh xử lí, giải quyết cần thoả mãn
các yêu cầu sau:
Phù hợp với chủ đề bài học
Phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh
Vấn đề tình huống phải gần gũi với cuộc sống thực của học sinh
Vấn đề tình huống có thể diễn tả bằng kênh chữ hoặc kênh hình, hoặc kết
hợp cả hai kênh chữ và kênh hình hay qua tiểu phẩm đóng vai của học sinh
Vấn đề tình huống cần có độ dài vừa phải
10


Vấn đề tình huống phải chứa đựng những mâu thuẫn cần giải quyết, gợi ra
cho học sinh nhiều hướng suy nghĩ, nhiều cách giải quyết vấn đề.
Tổ chức cho học sinh giải quyết, xử lí vấn đề, tình huống cần chú ý:
Các nhóm học sinh có thể giải quyết cùng một vấn đề, tình huống hoặc
các vấn đề, tình huống khác nhau, tuỳ theo mục đích của hoạt động.
Học sinh cần xác định rõ vấn đề trước khi đi vào giải quyết vấn đề.
Cần sử dụng phương pháp động não để học sinh liệt kê các cách giải
quyết có thể có.
Cách giải quyết tối ưu đối với mỗi học sinh có thể giống hoặc khác nhau.
Giáo viên cần tìm hiểu đúng cách tạo tình huống gợi vấn đề và tận dụng
các cơ hội để tạo ra tình huống đó, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tự lực
giải quyết vấn đề. Một số cách thông dụng để tạo tình huống gợi vấn đề là:
Dự đoán nhớ nhận xét trực quan, thực hành hoặc hoạt động thực tiễn
Lật ngược vấn đề
Xét tương tự
Khái quát hóa
Khai thác kiến thức cũ, đặt vấn đề dẫn đến kiến thức mới
Giải bài tập mà chưa biết thuật giải trực tiếp
Tìm sai lầm trong lời giải
Phát hiện nguyên nhân sai lầm và sửa chữa sai lầm,
Trong dạy học, các cơ hội như vậy rất nhiều, do đó PPDH phát hiện và
giải quyết vấn đề có khả năng được áp dụng rộng rãi trong dạy học nhằm phát
huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh.
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề có thể áp dụng trong các giai đoạn
của quá trình dạy học: hình thành kiến thức mới, củng cố kiến thức và kĩ năng,
vận dụng kiến thức. Phương pháp này cần hướng tới mọi đối tượng học sinh chứ
không chỉ áp dụng riêng cho học sinh khá giỏi.

11


1.3.2.

Phương pháp vấn đáp
Bản chất
Phương pháp vấn đáp tìm tòi là quá trình tương tác giữa giáo viên và học
sinh, được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi và câu trả lời tương ứng về một
chủ đề nhất định được giáo viên đặt ra.
Đây là phương pháp giáo dục mà giáo viên không trực tiếp đư ra những
kiến thức hoàn chỉnh mà chỉ hướng dẫn học sinh tư duy từng bước để các em tự
tìm ra kiến thức mới phải học. Căn cứ vào tính chất hoạt động nhận thức của học
sinh, người ta phân biệt các loại hình vấn đáp gồm: vấn đáp tái hiện; vấn đáp
giải thích minh họa; vấn đáp tìm tòi.
Vấn đáp tái hiện: được thực hiện khi những câu hỏi giáo viên đặt ra chỉ
yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức đã biết. Loại vấn đáp này chỉ nên sử dụng
hạn chế khi cần đặt mối liên hệ giữa kiến thức đã học với kiến thức sắp học hoặc
khi củng cố kiến thức vừa mới học.
Vấn đáp gải thich minh họa: được thực hiện khi những câu hỏi của giáo
viên đưa ra có kèm theo các ví dụ minh họa (bằng lời hoặc bằng hình ảnh trực
quan), nhằm giúp học sinh dễ hiểu, dễ ghi nhớ. Việc áp dụng phương pháp
nayfcos giá trị sư phạm cao hơn nhưng khó khăn hơn và đòi hỏi nhiều công sức
của giáo viên hơn khi chuẩn bị hệ thống các câu hỏi thích hợp.
Vấn đáp tìm tòi (hay vấn đáp tái hiện) : là loại vấn đáp mà giáo viên sử
dụng hệ thống câu hỏi để kích thích sự tranh luận, trao đổi ý kiến giữa giáo viên
với học sinh, giữa học sinh với học sinh. Yhoong qua dó học sinh dẫn dắt tiếp
cận kiến thức mới.
Trong vấn đáp tìm tòi, trật tự logic các câu hỏi phải nhằm dẫn dắc học
sinh từng bước phát hiện ra bản chắt sự vật, quy luật của hiện tượng, kích thích
tính tích cực tìm tòi và lòng ham muốn hiểu biết của học sinh.
Sự thành công của phương pháp vấn đáp phụ thuộc vào nhiều việc xây
dựng được hệ thống câu hỏi gợi mở thích hợp (tất nhiên là phụ thuộc vào nghệ
thuật giao tiếp, ứng xử và dẫn dắt của giáo viên )
Quy trình thực hiện
12


Trước giờ học:
Bước 1: xác định mục tiêu bài học và đối tượng dạy học. Xác định các
đơn vị kiến thức kỹ năng cơ bản trong bài học và tmf cách diễn đặt các nội dung
này dưới dạng câu hỏi gợi ý, dấn dắt học sinh.
Bước 2: dự kiến nội dung các câu hỏi, hình thức hỏi, thời điểm đặt câu hỏi
(đặt câu hỏi ở chỗ nào? ), trình tự của các câu hỏi (câu hỏi trước phải làm nền
cho các câu hỏi tiếp sau hoặc định hướng suy nghỉ để học sinh giải quyết vấn
đề). Dự kiến nội dung các câu trả lời của học sinh, trong đó có dự kiến những
“lỗ hổng” về mặt kiến thức và dự kiến về các câu nhận xết hoặc trả lời của giáo
viên đối với học sinh.
Dự kiến những câu hỏi phụ để tùy tình hình từng đối tượng cụ thể mà tiếp
tục gọi ý, dẫn dắc học sinh.
Trong giờ học
Giáo viên sử dụng câu hỏi dự kiến ( phù hợp vói trình độ nhận thức của
từng đối tượng học sinh) trong tiến trình bài dạy và chú ý thu thập thông tin
phản hồi từ phía học sinh.
Quy trình đặt câu hỏi trên lớp gồm các bước sau đây:
Thư nhất là đặt câu hỏi.
Thứ hai là dừng lại để học sinh có thời gian xem xét câu hỏi và suy nghỉ
câu trả lời.
Thứ ba là gọi học sinh và nghe câu trả lời.
Thứ tư là cho ý kiến đánh giá về câu trả lời.
Có thể tạo điều kiện cho học sinh khác nhận xét, đánh giá câu trả lời của
học sinh. Trên cơ sở những câu trả lời và ý kiến của học sinh khác, giáo viên có
thể đặt ra những câu hỏi, vấn đề làm cho học sinh hiểu sâu sắc kiến thức hơn
hoặc dẫn dắt sang kiến thức mới.
Sau giờ học
Gióa viên chú ý rút kinh nghiệm về tính rõ ràng, chính xác và trật tự logic
của hệ thống câu hỏi đã được sử dung trong giờ dạy.
Ưu điểm:
13


Vấn đáp là cách thức tốt để kích thích tư duy độc lập của học sinh, dạy
học sinh cách tụ suy nghĩ đúng đắn. Bằng cách này học sinh hiểu nội dung học
tập tốt hơn cách học vẹt thuộc lòng.
Gợi mở vấn đáp giúp lôi cuốn học sinh tham gia vào bài học, làm cho
không khí lớp học sôi nỗi, sinh động, kích thích hứng thú học tập và lòng tự tun
của học sinh, rèn luyện cho học sinh năng lực diễn đạt sự hiểu biết của mình và
hiểu ý diễn đạt của người khác.
Tạo môi trường để học sinh gúp đỡ nhau trong học tập, học sinh kém có
điều kiện học tập các bạn trong nhóm, có điều kiện tiến bộ trong quá trình hoàn
thành các nhiệm vụ được giao.
Giúp giáo viên duy trì sự chú ý của học sinh, giúp kiểm soát hành vi của
học sinh và quản lý lớp học.
Hạn chế:
Hạn chế lớn nhất của phương pháp vấn đáp là khó soạn thảo và sử dung
hệ thống câu hỏi gợi mở và dẫn dắt học sinh theo một chủ đề nhất quán. Vì vậy
đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị rất công phu, nếu không kiến thức mà học
sinh thu nhận được qua trao đổi sẽ thiếu tính hệ thống, tản mạn, thặm chí vụn
vặt.
Nếu giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi không tốt, sẽ dẫn đến việc đặt
câu hỏi không rỏ ràng, không rỏ mục đích, đặt câu hỏi mà học sinh dễ dàng trả
lời có hoặc không. Hiện nay nhiều giáo viên gặp khó khăn khi xây dựng hệ
thống câu hỏi do không nắm chắc trình độ của học sinh, vì vậy thường ngay sau
khi đặt câu hỏi là nêu ngay gợi ý câu trả lời khiên shocj sinh rơi vào trạng thái bị
động, không thực sự làm việc, chỉ ỷ lại vào gợi ý của thầy, cô giáo.
Một số lưu ý
Phương pháp vấn đáp thường được sử dụng phhoois hợp với các phương
pháp khác nhằm làm cho học sinh tích cực,hứng thú và học tập hiệu quả hơn.
Khi soạn các câu hỏi giáo viên cần lưu ý các yêu cầu sau đây:

14


Thứ nhất: câu hỏi phải có nội dung chính xác, rõ ràng, sát với mục đích ,
yêu cầu của học sinh, không làm cho người học có thể hiểu theo nhiều cách khác
nhau.
Thứ hai: câu hỏi phải sát với từng loại đối tượng học sinh. Nhĩa là phải có
nhiều câu hỏi ở các mức độ khác nhau, không quá dễ cũng không quá khó. Giáo
viên có kinh nghiệm thường tạo ra cho học sinh thấy các câu hỏi đều có tầm
quan trọng và có độ khó như nhau
Thứ tư: cùng một nội dung học tập với cùng một mục đích như nhau, giáo
viên có thể sử dụng nhiều dạng câu hỏi với nhiều hình thức hỏi khác nhau.
Bên cạnh những câu hỏi chính càn chuẩn bị những câu hỏi phụ, để tùy
tình hình thực tế mà gợi ý, dẫn dắt tiếp.
Xét chất lượng câu hỏi về mặt yêu cầu nâng lực nhận thức nhười ta có thể
phân biệt hai loại chính:
Loại có yều cầu thấp, đòi hỏi khả năng tái hiện kiến thức, nhớ lại và trình
bày lại điều đã học: “nhận dạng” các khái niệm, định lý, quy tắc...
“nhận dạng một khái niệm” là phát hiện xem một đối tượng cho trước có
các đặt trưng của một khái niệm nào đó hay không.
“Nhận dạng một định lý” là xem xét một tình huống cho trước có ăn khớp
với một định lý nào đó hay không.
Loại câu hỏi này sử dụng khi học sinh sắp được giới thiệu tà liệu mới,
đang luyện tập, thực hành, đang ôn tập những điều đã học...
1.3.3.

Phương pháp luyện tập và thực hành
Bản chất
Luyện tập và thực hành củng cố, bổ sung, làm vững chắc thêm các kiến
thức lí thuyết. Trong luyện tập, người ta nhấn mạnh tới việc lặp lại với mục đích
học thuộc những "đoạn thông tin": đoạn văn, thơ, bài hát, kí hiệu, quy tắc, định
lí, công thức,... đã học và làm cho việc sử dụng kĩ năng được thực hiện một cách
tự động, thành thục. Trong thực hành, người ta không chỉ nhấn mạnh vào việc
học thuộc mà còn nhằm áp dụng hay sử dụng một cách thông minh cách tri thức
để thực hiện các nhiệm vụ khác nhau. Vì thế, trong dạy học, bên cạnh việc cho
15


học sinh luyện tập một số chi tiết cụ thể, giáo viên cũng cần lưu ý cho học sinh
thực hành phát triển các kĩ năng.
Quy trình thực hiện
Bước 1. Xác định tài liệu cho luyện tập và thực hành
Bước này bao gồm việc tập trung chú ý của học sinh về một kĩ năng cụ
thể hoặc những sự kiện cần luyện tập hoặc thực hành.
Bước 2. Giới thiệu mô hình luyện tập hoặc thực hành
Khuôn mẫu để học sinh bắt chước hoặc làm theo được giáo viên giới
thiệu, có thể thông qua ví dụ cụ thể.
Bước 3. Thực hành hoặc luyện tập sơ bộ
Học sinh tìm hiểu về tài liệu để luyện tập hoặc thực hàng. Học sinh có thể
tự thử kĩ năng của mình và có thể đặt câu hỏi về những kĩ năng đó. Việc nhắc lại
sơ bộ có thể được tiến hành trong hoạt động của cả lớp với sự hướng dẫn của
giáo viên. Nếu luyện tập hay thực hành một kĩ năng tự động thì mỗi bước cần có
lời chỉ dẫn cụ thể. Bài tập loại này cần được tiếp tục cho tới khi nào học sinh
biết chính xác họ phải làm gì và nhận rõ mức độ hoàn thành mà các em cần đạt
được.
Bước 4. Thực hành đa dạng
Giáo viên đưa ra các bài tập đòi hỏi học sinh phải sử dụng nhiều kiến
thức, định lí, công thức, ... Các bài tập càng đa dạng thì học sinh càng có cơ hội
rèn luyện kĩ năng, vận dụng các kiến thức khác nhau để giải quyết nhiệm vụ đặt
ra.
Bước 5. Bài tập cá nhân
Học sinh có thể luyện tập, thực hành những bài tập có trong SGK hoặc
SBT hoặc các bài tập tham khảo khác nhằm phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề
và rèn luyện tư duy.
Những yêu cầu cơ bản
Luyện tập phải nhằm mục đích, yêu cầu nhất định.

16


Luyện tập phải tiến hành theo một trình tự chặt chẽ. Lúc đầu đơn giản, có
làm mẫu, có chỉ dẫn, sau tăng dần tính phức tạp của hành động và sự tự lực
luyện tập.
Phải nắm lý thuyết rồi mới luyện tập và qua luyện tập để hiểu sâu hơn lý
thuyết.
Luyện tập phải đảm bảo mức độ khó khăn vừa sức đối với những hoàn
cảnh khác nhau và theo nhiều phương án.
Ưu điểm
Đây là phương pháp có hiệu quả để mở rộng sự liên tưởng và phát triển
các kĩ năng
Luyện tập và thực hành có hiệu quả trong việc củng cố trí nhớ, tinh lọc và
trau chuốt các kĩ năng đã học, tạo cơ sở cho việc xây dựng kĩ năng nhận thức ở
mức độ cao hơn.
Đây là phương pháp dễ thực hiện và được thực hiện trong hầu hết các giờ
học như môn Toán, Thể dục, Âm nhạc,...
Hạn chế
Luyện tập có xu hướng làm cho học sinh nhàm chán nếu giáo viên không
nêu mục đích một cách rõ ràng và có khuyến khích cao. Dễ tạo tâm lí phụ thuộc
vào mẫu, hạn chế sự sáng tạo.
Do bản chất của việc nhắc đi nhắc lại nên học sinh khó có thể đạt được sự
lanh lợi và tập trung, dễ tạo nên sự học vẹt, đặc biệt là khi chưa xây dựng được
sự hiểu biết ban đầu đầy đủ.
Mốt số lưu ý
Luyện tập và thực hành cần phải được tiến hành thường xuyên trong một
số áp lực. Các bài tập luyện tập được nhắc đi nhắc lại ngày càng khắt khe hơn,
nhanh hơn và áp lực lên học sinh cũng mạnh hơn, áp lực trong luyện tập sẽ căng
thẳng hơn trong bài tập thực hành. Tuy nhiên, áp lực không nên quá cao mà chỉ
vừa đủ để khuyến khích học sinh khó làm bài hơn.
Thời gian cho luyện tập, thực hành cũng không nên kéo dài quá dễ gây
nên sự nhạt nhẽo và nhàm chán.
17


Cần thiết kế các bài tập có sự phân hóa để khuyến khích mọi đối tượng
học sinh cùng tham gia thực hành luyện tập phù hợp với năng lực của mình.
Cũng có thể tổ chức các hoạt động luyện tập, thực hành thông qua nhiều
hoạt động khác nhau, kể cả việc tổ chức thành các trò chơi học tập nhằm làm
cho học sinh hào hứng hơn, đồng thời qua các hoạt động đó các kĩ năng của học
sinh cũng được rèn luyện.
1.3.4.

Dạy học theo nhóm
Bản chất
Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ còn được gọi bằng một số
tên khác như "Phương pháp thảo luận nhóm" hoặc PPDH hợp tác.
Đây là một PPDH mà học sinh được phân chia thành từng nhóm nhỏ riêng
biệt, chịu trách nghiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua
nhiệm vụ riêng biệt của từng người. Các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ
chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung".
Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho mọi hs tham
gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia
sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội
dung bài học; tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau; cùng nhau
hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung.
Quy trình thực hiện
Khi sử dụng phương pháp dạy học này, lớp học được chia thành những
nhóm từ 4 đến 6 người. Tùy mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đề học tập,
các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định, được duy trì ổn định
trong cả tiết học hoặc thay đổi theo từng hoạt động, từng phần của tiết học, các
nhóm được giao nhiệm vụ giống nhau hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác
nhau, là các phần trong một chủ đề chung.
Cấu tạo của một hoạt động theo nhóm (trong một phần của tiết học, hoặc
một tiết, một buổi) có thể là như sau:
Bước 1. Làm việc chung cả lớp
GV giới thiệu chủ đề thảo luận nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức.
18


Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian và
phân công vị trí làm việc cho các nhóm.
Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm (nếu cần).
Bước 2. Làm việc theo nhóm
Lập kế hoạch làm việc
Thỏa thuận quy tắc làm việc
Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập.
Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm.
Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.
Bước 3. Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp
Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm.
Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến.
Giáo viên tổng kết và nhận xét, đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề
tiếp theo.
Ưu điểm
Học sinh được học cách cộng thác trên nhiều phương diện
Học sinh được nêu quan điểm của mình, được nghe quan điểm của bạn
khác trong nhóm, trong lớp; được trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và
đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ được giao cho nhóm. Qua cách học đó, kiến
thức của hs sẽ bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa
học, tư duy phê phán của hs được rèn luyện và phát triển.
Các thành viên trong nhóm chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm,
hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới và học hỏi
lẫn nhau. Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do
được giao lưu, học hỏi giữa các thành viên trong nhóm, được tham gia trao đổi,
trình bày vấn đề nêu ra. Học sinh hào hứng khi có sự đóng góp của mình vào
thành công chung của cả lớp.
Nhờ không khí thảo luận cởi mở nên học sinh, đặc biệt là những em nhút
nhát, trở nên bạo dạn hơn; các em học được trình bày ý kiến của mình, biết lắng
19


nghe có phê phán ý kiến của bạn; từ đó, giúp hs dễ hòa nhập vào cộng đồng
nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt.
Vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của hs thêm phong phú; kĩ năng giao
tiếp, kĩ năng hợp tác của hs được phát triển.
Hạn chế
Một số học sinh do nhút nhát hoặc vì một lí do nào đó không tham gia vào
hoạt động chung cuả nhóm, nên nếu giáo viên không phân công hợp lí có thể
dẫn đến tình trạng chỉ có một vài hs khá tham gia còn đa số hs khác không hoạt
động.
ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau
(nhất là đối với các môn Khoa học xã hội).
Thời gian có thể bị kéo dài
Với những lớp có sĩ số đông hoặc lớp học chật hẹp, bàn ghế khó di
chuyển thì khó tổ chức hoạt động nhóm. Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào,
ảnh hưởng đến các lớp khác.
Khi nào sử dụng phương pháp này
Chỉ những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp của các cá nhân để hoàn thành
nhiệm vụ nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn hoạt động động cá nhân thì mới sử
dụng phườn pháp này.
Dạy học nhóm thường được áp dụng để đi sâu, luyện tập, củng cố một chủ
đề đã học hoặc cũng có thể tìm hiểu một chủ đề mới.
Các câu hỏi kiểm tra dùng cho việc chuẩn bị dạy học nhóm:
Chủ đề có hợp với dạy học nhóm không?
Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau?
Học sinh đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chưa?
Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?
Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?
Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?
Các cách thành lập nhóm
20


Có nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên
áp dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học. Có thể theo sổ điểm danh, theo
màu sắc, theo biểu tượng, theo giới tính, theo vị trí ngồi, hoặc có cùng sự lựa
chọn,...
Một số lưu ý
Cần quy định rõ thời gian thảo luận nhóm và trình bày kết quả thảo luận
cho các nhóm.
Khi làm việc theo nhóm, các nhóm có thể tự bầu ra nhóm trưởng nếu cần.
Các thành viên trong nhóm có thể luân phiên nhau làm nhóm trưởng. Nhóm
trưởng phân công cho mỗi thành viên thực hiện một phần công việc.
Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức (bằng lời,
bằng tranh vẽ, bằng tiểu phẩm, bằng văn bản viết trên giấy to,...) có thể do một
người thay mặt nhóm trình bày hoặc có thể nhiều người trình bày, mỗi người
một đoạn nối tiếp nhau.
Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả chung của cả
lớp. Để trình bày kết quả làm việc của nhóm trước toàn lớp, nhóm có thể cử ra
một đại diện hoặc có thể phân công mỗi nhóm viên trình bày một phần nếu
nhiệm vụ được giao là khá phức tạp.
Tạo điều kiện để các nhóm tự đánh giá lẫn nhau hoặc cả lớp cùng đánh
giá.
Tùy theo nhiệm vụ học tập, học sinh có thể sử dụng hình thức làm việc cá
nhân hoặc hoạt động nhóm cho phù hợp, không nên thực hiện PPDH này một
cách hình thức. Không nên làm dụng hoạt động nhóm và cần đề phòng xu hướng
hình thức (tránh lối suy nghĩ: đổi mới PPDH là phải sử dụng hoạt động nhóm).
Trong suốt quá trình hs thảo luận, giáo viên cần đến các nhóm, quan sát,
lắng nhe, gợi ý, giúp đỡ hs khi cần thiết.
1.4.

Áp dụng dạy học tích cực trong toán học
Áp dụng dạy học tích cực trong hóa học. Đây là việc nghe rất trừu tượng
nhưng khi áp dụng rất dễ hiểu, và một điều đặc biệt là mang lại kết quả tốt trong
việc truyền đạt kiến thức cho học sinh.
21


Tập cho học sinh thói quen phân tích bài tập: tìm hiểu kĩ nội dung của bài
tập, xác định dạng bài tập (đâu là ẩn đâu là dữ liệu…) khai thác triệt để các dữ
kiện, giả thuyết của bài tập, tìm hiểu được phương pháp giải và các kiến thức
công cụ thích hợp, phân tích được mối quan hệ hình thành giả thuyết và kết
quả….
Rèn luyện cho học sinh tự xây dựng bài tập chương trình giải: phải phác
thảo dự kiến con đường chung để giải, xây dựng lập luận cụ thể (diễn dịch, quy
nạp, chặt chẽ theo nguyên tắc logic học….), định hướng trước rồi mới giải, học
sinh tự rút ra sơ đồ giải các loại bài cùng loại…
Sau khi giải xong giáo viên đặc biệt chú ý đến khâu lời giải: chẳng hạn
khi giải một phương trình, học sinh đối chiếu nghiệm tìm được các điều kiện đã
cho hoặc thay vào phương trình đó để đánh giá kết quả. Việc kiểm tra lời giải
thường tiến hành theo hai bước:
Thứ nhất là xác định lại tính đúng đắn của bước một và hai (định tính).
Thứ hai là rà soát lại quá trình thao tác đã sử dụng để giải toán (định
lượng).
Rèn cho học sinh khả năng nghiên cứu lời giải: nghiên cứu – khai thác – phân
tích và tìm tòi lời giải khoa học nhất bài tập sẽ giúp học sinh có thói quen tập
dượt nghiên cứu khoa học, nắm được bản chất cách giải quyết vấn đề trong giải
bài tập. Việc làm trên đây rất quan trọng để rèn luyện tư duy giải bài tập cho học
sinh. Đặc biệt cần hướng dẫn cho học sinh các bài tập có liên quan và sáng tao
các bài tập mới. Học sinh phải phân tích bài tập để nắm vững đặc điểm và bản
chất, các yếu tố thuộc bài tập, thấy được mối quan hệ giữa các bài tập khác
nhau. Có thể thay đổi điều kiện hoặc các yếu tố đã cho để đi đến một bài tập
mới.

22


C.

KẾT LUẬN

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là mộtthuật ngữ rút gọn,
được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo
hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. PPDH tích cực
hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học,
nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là
tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học
theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so vớidạy theo
phương pháp thụ động.
Việc đổi mới phương pháp dạy học và phương pháp dạy học tích cực ở
môn toán ở các trường THCS là rất cần thiết, việc tìm hiểu phương pháp này đã
tạo cho tôi có điều kiện tìm hiểu và nghiên cứu những phương pháp học và dạy
của giáo viên và học sinh. Từ những phân tích tìm hiểu các tài liệu ở tròn sách
vở trên mạng xã hội. Qua đó đã giúp tôi hiểu thêm cách dạy cách đổi mới làm
sao cho phù hợp với sự phát triển của xã hội và tôi cũng đã rút ra được bài học
cho bản thân mình: là cần phải trao dồi kiến thức chuyên môn thật vững vàng,
tham khảo nhiều tài liệu,tìm hiểu nhiều các tình huống và đưa ra những giải
pháp hợp lý. thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình trước khi đi vào thực tế.
Trong tương lại tôi là một trong những người đi ươm mầm xanh cho tổ
quốc, vì vậy nên thấy rõ được vai trò và nhệm vụ của mình từ đó cố gắng, phấn
đấu để đáp ứng yêu cầu mà xã hội đặt ra. Cuối cùng kết thúc đề tài, tôi xin chân
thành cảm ơn thầy Trần Đăng Hanh Trị hướng dẫn giúp đỡ tôi hoàn thành
nghiên cứu này.

23


D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1].

giáo trình: lý luận dạy học ở trường trung học cơ sở - chủ biên: Nguyễn

[2].

Ngọc Bảo
giáo trình phương pháp dạy học toán học ở trung học cơ sở theo định

[3].

hướng tích cực
Modul số 18: Phương pháp dạy học tích cực; Tài liệu bồi dưỡng thường

[4].
[5].

xuyên cho GV khối THPT; Vụ Giáo dục Trung học; 2013
Trang trung tâm gia sư day kèm TTV sưu tầm và chia sẽ
Giáo trình “đổi mới phương pháp dạy học THPT” Dự án PPDH THPT Hà

[6].
[7].
[8].
[9].

Nội.
Giáo trình: “ phương pháp dạy học đại cương”
http://hamsterdk.forumvi.com/t12-topic
http://gdnn.edu.vn tổng hợp và hệ thống hóa
http:// 123do.org/document/1039168-phuong-phap-day-hoc-tich-cuc-montoan.htm.

24


MỤC LỤC


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×