Tải bản đầy đủ

tiểu luận cao học môn chính luận báo chí

MỞ ĐẦU
Chương I
Bản chất, vai trò, đặc điểm của chính luận báo chí

I. Bản chất, vai trò, đặc điểm của chính luận báo chí
Chính luận là một loại thể tác phẩm cơ bản của loại hình báo chí đã được
hình thành và phát triển khá lâu trên thế giới cũng như ở nước ta. Chính luận báo
chí lấy những sự kiện, hiện tượng, vấn đề chính yếu mà xã hội quan tâm để phân
tích, lý giải, luận bàn. Trên cơ sở phân tích, lý giải, luận bàn đó, loại thể tác phẩm
báo chí này có thể làm thay đổi tư tưởng, tình cảm của con người để giúp họ có
những phương pháp, cách thức trong hoạt động ứng xử của mình một cách phù
hợp.
1/ Định nghĩa chính luận báo chí
Có nhiều cách định nghĩa chính luận báo chí. Trong các tên gọi của quá khứ,
một nét chung mà các tác giả đề cập. Đó là yếu tố “luận”, tính chất luận bàn, tranh
luận, trao đổi… đặc trưng cơ bản của thể loại này là phản ánh hiện thực bằng
phương thức luận bàn, phân tích, lý giải, nhằm giải quyết những vấn đề bằng lý lẽ,
… phương thức phản ánh này được các nhà ngôn ngữ học gọi là phong cách chính
luận, các nhà nghiên cứu lý luận văn học gọi là những “Tác phẩm chính luận”.
Theo cuốn sách “Tác phẩm chính luận báo chí” của PGS.TS Trần Thế Phiệt: Chính
luận là “thể văn phân tích, bình luận các vấn đề chính trị, xã hội đương thời”. Song

để khu biệt với các loại tác phẩm khác và cũng xuất phát từ tính chất báo chí của
nó, tên tác phẩm báo chí này là “Chính luận báo chí”.


Chính luận báo chí: Là cách thức mà tác giả thể hiện chính kiến, quan điểm
của mình trước những vấn đề dư luận quan tâm. Người viết có thể là nhà báo, nhà
văn, nhà văn hóa nhưng vấn đề đó liên quan đến thời cuộc, cộng đồng, đất nước.
2/ Đặc điểm của chính luận báo chí
Tác phẩm chính luận báo chí không dừng lại ở thông tin sự kiện, thông tin
về sự vật, hiện tượng, thông tin về sự xuất hiện hay bề mặt của sự phát triển…
Bằng sự bình giá, phân tích, lý giải, nó đi sâu vào bản chất của sự kiện, hiện tượng,
vấn đề của đời sống. Vì thế, tác phẩm chính luận báo chí có khả năng tác động đến
bạn đọc ở chiều sâu nhận thức.
Đối tượng phản ánh là các sự kiện, hiện tượng, vấn đề mà xã hội quan tâm
muốn nhận thức về mối quan hệ phức tạp, tính chất, quy luật, nguyên nhân cũng
như xu hướng vận động của chúng. Chất lượng thông tin ở loại thể này chủ yếu là
những phán đoán khái quát dựa trên cơ sở phân tích, lý giải toàn diện các mối quan
hệ bên trong và bên ngoài của sự kiện, hiện tượng, vấn đề mà bài viết đề cập. Ngôn
ngữ ở loại tác phẩm chính luận mang đậm tính loogic. Kết cấu tác phẩm thường
được hình thành theo các quy luật của tư duy, liên kết chặt chẽ, giàu sức thuyết
phục.
Đặc điểm của nhóm chính luận là trên cơ sở các tư liệu, sự kiện, hiện tượng,
quá trình có hệ thống để phân tích, đánh giá, bình luận một vấn đề nào đó theo ý đồ
và mục đích nhất định. Người viết thể loại trong nhóm này phải huy động trí tuệ,
kinh nghiệm và kiến thức xã hội, kết hợp tư duy khoa học và tư duy logic, các luận
cứ, luận chứng kết hợp chặt chẽ với nhau trong mạch tư duy nhất quán để lý giải
vấn đề. Khi xem xét, đánh giá hay bình luận một sự kiện, vấn đề đòi hỏi người viết
không chỉ nêu hiện tượng bên ngoài mà còn phải chỉ ra nguyên nhân và bản chất
bên trong của vấn đề đó. Thái độ, quan điểm, chính kiến của người viết cũng phải
thể hiện rõ ràng, nhất quán và công khai trước vấn đề mà mình đề cập. Đặc biệt với


những vấn đề xã hội phức tạp người viết phải có những đề đạt, gợi mở, hướng dẫn
tháo gỡ vấn đề. Điều này thể hiện tính xây dựng, đạo đức nghề nghiệp, trách
nhiệm, xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo.
Mục đích của các thể loại trong nhóm chính luận báo chí là thuyết phục công
chúng, giúp công chúng hiểu sự thật bằng luận cứ, luận chứng và lý lẽ. Mục đích
thông tin là giúp cho công chúng nhận thức một cách hợp lý về tính chất, bản chất
sự kiện, hiện tượng, vấn đề thời sự. Trên cơ sở đó, tạo điều kiện hình thành trong
công chúng một phương pháp ứng xử đúng đắn, chỉ đạo cho những hành động thực


tiễn phù hợp với sự vận động, phát triển của xã hội. Ngôn ngữ ở loại tác phẩm
chính luận mang đậm tính logic. Kết cấu tác phẩm thường được hình thành theo
các quy luật của tư duy, liên kết chặt chẽ, giàu sức thuyết phục.
3/ Vai trò, vị trí của chính luận báo chí
Xã hội ở mỗi thời kỳ luôn đặt ra những vấn đề đòi hỏi con người phải lý
giải, phân tích để đi đến nhận thức đúng, định hướng cho sự phát triển. Công việc
phân tích, lý giải để đi đến sự thống nhất về nhận thức, chỉ đạo, định hướng hoạt
động thực tiễn là nhiệm vụ của nhiều lĩnh vực hoạt động tư tưởng, trong đó có báo
chí. Nhiệm vụ của báo chí là thông tin nhiều chiều, toàn diện, kịp thời những diễn
biến của đời sống xã hội. Nhưng báo chí không chỉ dừng lại ở thông tin và không
những chỉ đơn thuận làm chức năng thông tin. Trong một xã hội hiện đại, khi cuộc
cách mạng thông tin đã tác động đến mọi hang cùng ngõ hẻm trên mọi miền của
trái đất; khi mà con người hằng ngày tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn, nhiều
hướng… thì nhiệm vụ của các nhà tư tưởng nói chung, của nhà báo nói riêng là
phải trở thành những người tiếp xúc, giúp bạn đọc trong việc nhận thức bản chất
thông tin. Điều này lại rất phù hợp với đặc trưng của tác phẩm chính luận. Tác
phẩm chính luận không dừng lại ở thông tin sự kiện, thông tin về sự vật, hiện
tượng, thông tin về sự xuất hiện hay bề mặt của sự phát triển,… Bằng sự bình giá,


phân tích, lý giải, nó đi sâu vào bản chất của sự kiện, hiện tượng, vấn đề của đời
sống. Vì thế, tác phẩm chính luận báo chí có khả năng tác động đến bạn đọc ở
chiều sâu nhận thức. Lý luận báo chí cách mạng từ lâu đã chỉ ra điều đó và đã nâng
lên thành một trong những chức năng cơ bản của báo chí là “chức năng tư tưởng”.
Đời sống xã hội, dù là xã hội loài người, dù là cộng đồng trong những quốc
gia hay dù là trong từng gia đình, từng cá thể, luôn tồn tại trong những bất đồng ý
kiến, trong mâu thuẫn. Cho nên, có lẽ không bao giờ ngừng những cuộc bàn luận,
trao đổi, đấu tranh trong lĩnh vực tư tưởng. Vì thế, cũng không bao giờ người ta lại
không sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng để góp phần trong cuộc đấu
tranh tư tưởng. Đó là cơ hội và lý do cho loại thể tác phẩm chính luận báo chí tồn
tại và phát triển. Có thể nói, nếu báo chí còn tồn tại và phát triển và nếu xã hội loài
người còn tồn tại và phát triển thì loại thể tác phẩm chính luận cũng sẽ đồng hành
với sự tồn tại và phát triển đó.
Vai trò, vị trí của loại thể tác phẩm chính luận báo chí trong hoạt động báo
chí được nhìn nhận ở nhiều góc độ. Đối với cả một nền báo chí dù ra đời sớm hay
muộn, hầu như quốc gia nào trên thế giới ngày nay cũng tồn tại một nền báo chí.
Đó là tiếng nói, là người đại diện cho dân tộc, quốc gia mình. Trong xã hội hiện
đại, nền báo chí nào cũng tồn tại dưới nhiều loại hình, loại thể khác nhau, đa dạng
hóa thông tin để thỏa mãn nhu cầu của con người trong mỗi cộng đồng của mỗi
quốc gia. Thực tiễn báo chí trên thế giới và nước ta cho thấy rằng, bất cứ nền báo
chí nào, dù phương Tây hay phương Đông, dù có những chế độ xã hội-chính trị
khác nhau, nhưng nền báo chí nào cũng tồn tại và phát triển không những loại thể
thông tấn, mà còn cả loại thể chính luận. Vì vậy, hầu như nền báo chí nào cũng
nhằm hướng công chúng tới một nhận thức nhất định. Trong một thế giới mà cuộc
cách mạng thông tin đang phát triển như ngày nay, việc làm cho công chúng nhận
biết có nhiều thuận lợi. Những gì xảy ra ở một nơi đào đó trên thế giới đều lập tức


được cập nhật rồi truyền tải đi khắp nơi. Sức lan tỏa nhanh chóng đó chính là sự
phát tiển vượt bậc của các phương tiện truyền thông. Chính trong bối cảnh đó, vấn
đề đặt ra là làm sao giải quyết vấn đề nhận thức các thông tin một cách đúng
hướng, đúng bản chất. Đối với một nền báo chí hiện đại với nhiều sự kiện xảy ra
xung quanh cuộc sống con người từng phút, từng giờ thì việc các nhà báo chính
luận nắm được tin tức, sự kiện và có nhận thức đúng đắn, có tầm nhìn sâu sắc vấn
đề để giải thích, bình luận, phân tích, đánh giá giúp công chúng hiểu rõ bản chất
vấn đề có vai trò hết sức quan trọng trong việc ổn định kinh tế, chính trị của mỗi
quốc gia. Đó là nhiệm vụ nặng nề đặt ra đối với những nhà chính luận báo chí. Báo
chí ở một mức độ nào đó là một phương tiện, một công cụ, nhưng báo chí trong
một xã hội còn tồn tại giai cấp, tồn tại nhiều khuynh hướng thì nó luôn được các
giai cấp, các tổ chức, các đảng phái, các quốc gia sử dụng như một phương tiện có
lợi cho mình. Vì vậy, lý giải, nhận thức thông tin không phải bao giờ cũng dễ dàng
thống nhất. Mặt khác, nhận thức còn tùy thuộc vào cá nhân mỗi nhà báo về trình
độ, phẩm chất, lập trường, khuynh hướng của họ. Cùng một sự kiện bản thể, nhưng
tồn tại nhiều sự kiện được nhận thức theo những mục đích, khuynh hướng, phẩm
chất, trình độ khác nhau. Vì vậy, một nền báo chí đều truyền tải thông tin và cố
gắng xây dựng một nhận thức cho công chúng theo quan điểm và lợi ích của dân
tộc và quốc gia mình. Điều đó khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của tác phẩm
chính luận, của nhà báo chính luận trong cộng đồng của mình như thế nào.
Đối với bản chất nghề nghiệp, nhà báo là nhà chính luận. Đội ngũ nhà báo
trong các quốc gia là đội ngũ chiến sĩ đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa của
dân tộc mình. Họ chiến đấu bằng những tác phẩm báo chí của mình. Mỗi tác phẩm
báo chí nói chung, tác phẩm chính luận báo chí nói riêng là một viên gạch xây
dựng Tổ quốc, là vũ khí tư tưởng góp phần đấu tranh giữ gìn và bảo vệ đất nước.
II. Báo chí chính luận


1/ Định nghĩa Báo chí Chính luận: Là một thể loại văn học đồng thời là
một loại thể báo chí, có nội dung phản ánh các vấn đề có tính thời sự về chính
trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, văn học, tư tưởng, v.v...
Các tác phẩm chính luận hướng tới mục đích tác động đến dư luận xã hội
đương thời, đến lối sống, các quyền lợi chính trị hiện hành; đề xuất việc củng cố
hoặc thay đổi chúng cho phù hợp với quyền lợi giai cấp hoặc với lý tưởng xã hội,
đạo đức.
Đối tượng phản ánh của chính luận là toàn bộ cuộc sống quá khứ và hiện tại,
cuộc sống cá nhân cũng như đời sống xã hội, đời sống thực và đời sống được phản
ánh trong báo chí, nghệ thuật.
Những bức tranh về thực tại, tính cách và số phận con người biểu hiện trong
tác phẩm chính luận như những chứng cứ lấy từ chính đời sống, như một hệ thống
những luận cứ, như đối tượng của sự phân tích hoặc được dùng làm cơ sở cho xúc
cảm, làm tác nhân kích thích, làm nguyên cớ để lên án, tố cáo, hoặc chất vấn các
giới hữu quan để khẳng định lý tưởng.
2/ Một số nét cơ bản của báo chí chính luận
Chính luận báo chí bao hàm trong nó sư tranh luận xã hội, luận chiến xã hội
hay đối thoại xã hội mà chính luận nhằm bày tỏ và bảo vệ chính kiến, luận điểm,
lập truờng xã hội của mình trước sự kiện và vấn đề thời cuộc đang được công
chúng và DLXH quan tâm.
Báo chí chính luận là một loại hình của hoạt động sáng tạo của nhà báo cho
nên nó phải mang đặc trưng cơ bản của báo chí. Hai yếu tố tạo nên đặc trưng của
loai tác phẩm này: Chính luận báo chí trước tiên phải mang phong cách chính luận;
tiếp đó nó phải thỏa mãn yêu cầu của tính chất báo chí.


Theo sách Tác phẩm báo chí tập III, tác giả Trần Thế Phiệt thì chính luận
báo chí là một dạng văn nghị luận; mà văn nghị luận là một loại văn trong đó nguời
viết đưa ra những lý lẽ, dẫn chứng về một vấn đề nào đó và thông qua cách thức
bàn luận mà làm cho nguời đọc, nguời nghe hiểu tin, tán đồng những ý kiến của
mình và hành động theo những điều mà mình đề xuất.
- Chính luận báo chí thể hiện tập trung tính tư tưởng (thông tin trong tác
phẩm chính luận báo chí là thông tin lý lẽ; thái độ trong nội dung thông tin là bày
tỏ chính kiến, bộc lộ công khai quan điểm tư tưởng, chính trị của người viết, của
bản báo đối với nhưng vấn đề thời sự quan trọng thiết yếu; Nội dung của tác phẩm
chính luận báo chí tập trung một cách rõ nhất, nhiều nhất lập trường, quan điểm
trong sứ mệnh định hướng tư tưởng và hành động theo mục đích của từng tờ báo).
- Chính luận báo chí có hình thức trình bày thể hiện yêu cầu và đòi hỏi rất
cao hoạt động tư duy luận lý chặt chẽ thể hiện qua các luận điểm, luận cứ, luận
chứng đuợc triển khai trong tác phẩm. Chính luận báo chí có nhiệm vụ đánh giá,
phân tích, giải thích, bàn luận về những sự thật của đời sống. Nội dung của tác
phẩm chính luận báo chí tập trung một cách rõ nhất, nhiều nhất lập trường, quan
điểm trong sứ mệnh định hướng tư tưởng và hành động theo mục đích của từng tờ
báo.
Trong thực tế cuộc sống mới, dù hòa bình, bao giờ cũng vẫn đặt ra những
vấn đề cần đuợc lý giải, phân tích, thẩm định. Vì vậy xã hội cần đến báo chí không
những chỉ ở thông tin sự kiện mà còn cả ở thông tin lý lẽ. Chính tính chất thông tin
lý lẽ tạo nên vị trí không thể thay thế của chính luận báo chí.


Chương II
Bài viết

Nghề chơi Quan họ

Đã có rất nhiều người nặng lòng với Quan họ, luôn đau đáu làm sao để
Quan họ không và mất mát cái cốt tuý bản thể. Nhưng bấy lâu nay, mọi giải
pháp bảo tồn, phát huy giá trị của Quan họ cũng chỉ như “ném đá ao bèo”,
mới khơi gợi được bề nổi còn chiều sâu và sức sống bền lâu của Quan họ trong
cộng đồng vẫn đang là vấn đề đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ…
Bảo tồn Quan họ - chặng đường dài chưa dứt…
Từ cuối thế kỷ trước, các nhà nghiên cứu và những người yêu say Quan họ
đã cố công tìm kiếm, nhặt nhạnh, chắp vá những mảnh vỡ với hy vọng sẽ khôi
phục, gìn giữ được cái “mạch nguồn tươi sáng” nguyên bản của Quan họ cổ.
Không ít phương án bảo tồn được đề xuất và triển khai thực hiện như: tuyên
truyền, biên soạn sách về Quan họ, đưa việc giảng dạy hát Quan họ vào trường
Trung học Văn hoá Nghệ thuật tỉnh, tổ chức thi hát Quan họ đầu xuân, xây dựng đề
án thí điểm danh sách để tôn vinh nghệ nhân Quan họ, thành lập các tổ, đội, CLB
hát Quan họ gồm nhiều lứa tuổi ở khắp xóm làng… Cũng đã có biết bao buổi hội
thảo, toạ đàm, đề án, chương trình hành động về bảo tồn và phát triển văn hoá
Quan họ được tổ chức. Song chừng đó vẫn như “muối bỏ bể”. Còn quá ít người
hiểu thế nào là một canh hát Quan họ cổ và băn khoăn về cái chất “vàng ròng” tinh
tuý của loại hình văn hoá sinh hoạt tổng hợp đặc biệt này. Thêm nữa, những người
yêu mến, mặn mà với Quan họ thỉnh thoảng lại thấy chạnh lòng khi gặp kiểu Quan
họ biến tướng, thiếu lành mạnh. Vậy phải chăng là việc bảo tồn, phát huy giá trị
của văn hoá Quan họ còn đang thiếu một điều gì đó?


Một số nhà nghiên cứu cùng với các liền anh, liền chị trong CLB Quan họ
làng Đặng Xá lại thử nghiệm mô hình “du lịch hoá canh hát Quan họ cổ”. Hình
thức canh hát được tái hiện lại theo lề lối cổ với đầy đủ các nghi lễ: đầu tiên là đón
khách vào nhà chứa rồi hát mời trầu, mời nước; tiếp đó mời khách xơi cơm theo
kiểu truyền thống của người Quan họ với các món ăn dân dã, bày trên mâm đan,
bát đàn; sau đó, canh hát sẽ bắt đầu với lối hát lề luật, không nhạc đệm, ánh sáng,
trang trí và mọi dịch vụ khác đều phỏng theo lối cổ. Mô hình này sẽ giúp những du
khách thập phương có nhu cầu được thưởng thức canh hát Quan họ mẫu mực, thâu
đêm suốt sáng để từ đó hiểu thế nào là một canh hát Quan họ cổ. Liền chị Nguyễn
Thị Kim Quýnh, chủ nhiệm CLB Quan họ làng Đặng Xá cho biết: “Phương án này
được triển khai thực hiện đầu tiên ở làng Đặng Xá, sau đó một số làng khác như
Đại Phúc, Bồ Sơn, Viêm Xá cũng áp dụng. Tổng kết đánh giá ghi nhận bước đầu
đã có hiệu quả”. Nhiều người cũng tin tưởng mô hình này sẽ được nhân rộng và trở
thành phương án mục tiêu mang tính trọng điểm của công tác bảo tồn và phát huy
không gian văn hoá Quan họ. Có thể đây sẽ là một hướng mới cho việc gìn giữ
Quan họ cổ. Nhưng, liệu phương án này có bị “chết yểu” giống nhiều cách đã thực
hiện trước đây, hiệu quả thế nào thì còn phải chờ xem ở tương lai…
Chưa hiểu Quan họ, khoan nói chuyện bảo tồn
Là người “thuỷ chung như nhất” với Quan họ, nhà nghiên cứu Lê Danh
Khiêm, nguyên Trưởng Ban nghiên cứu Quan họ (Trung tâm văn hoá thông tin
tỉnh) phân tích rằng: “Người xưa gọi Quan họ là một nghề chơi - “Trong sáu tỉnh
người đà chưa tỏ/ Ngoài năm thành chỉ có Bắc Ninh/ Yêu nhau trở lại xuân đình/
Nghề chơi Quan họ có tinh mới tường”. Bởi nghề chơi ấy lắm công phu nên đòi
hỏi phải có nghề mới chơi được. Theo đó, muốn bảo tồn nhất định phải hiểu Quan
họ trước. Nhưng xu thế hiện nay là không cần hiểu cũng cứ bảo tồn, như thế là bảo
tồn tuỳ tiện. Tất cả những gì chúng ta đã làm cho Quan họ chỉ ở dạng bảo tàng, lưu


giữ, trưng bày bản sao chứ không phải bảo tồn. Bảo tồn Quan họ là phải đặt nó
trong không gian sống ở dạng tổng thể gồm đủ cả 5 mặt hoạt động: Dân ca, tục kết
bạn, văn hoá hành vi, lễ hội và tín ngưỡng Quan họ. Cho nên, nếu chưa hiểu tường
tận về Quan họ thì khoan nói đến chuyện bảo tồn”.
Ngược lại với hát trống quân, chèo cổ, tuồng cổ, rối nước… đang bị người
Việt thờ ơ, Quan họ lại được rất nhiều công chúng trong và ngoài nước quan tâm,
yêu thích. Vì vậy để Quan họ tồn tại và phát triển đúng với nội tại bản thể vốn có
của nó, vừa tự nhiên, tự nguyện vừa có sức sống lâu bền trong những cộng đồng
dân cư thế kỷ mới. Trước hết là hiểu đúng về Quan họ. Tiếp đến là hình thành một
cộng đồng của những người Quan họ với lối sống đoàn kết, tao nhã, lịch thiệp,
bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau. Muốn vậy nhất thiết phải nối lại mối quan hệ giữa
các làng Quan họ trước đây đã từng kết chạ thay cho tục kết bạn Quan họ xưa kia.
Sau nữa là xây dựng nhà chứa ở các làng Quan họ cổ làm nơi đón bạn, gặp gỡ,
giao lưu và truyền dạy Quan họ… Từ đó, giữa các CLB, tổ, đội Quan họ sẽ gắn bó
mật thiết hơn, họ sẽ không chỉ hát giao lưu mà còn chơi với nhau. Như vậy, nghĩa
là Quan họ đã được bảo tồn ở dạng động. Việc làm này hết sức đơn giản, trong tầm
tay của ngành Văn hoá mà không đòi hỏi đầu tư quá nhiều kinh phí.
Để vẻ đẹp văn hoá Quan họ tồn tại bền vững và ngày càng phát lộ, toả sáng
trong thời đại mới, đang cần lắm những ứng xử văn hoá với việc bảo tồn mà trước
tiên nhất định phải hiểu Quan họ.



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×