Tải bản đầy đủ

Pháp luật về tái định cư đối với người dân khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thành phố đà nẵng ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN QUỐC VIỆT

PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ
ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN QUỐC VIỆT


PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ
ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành : Luật Kinh tế
Mã số

: 838.01.07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. DOÃN HỒNG NHUNG

HÀ NỘI, năm 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ
Luật Kinh tế “Pháp luật về tái định cư đối với người dân khi nhà nước thu hồi đất
từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng’’ là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với
các đề tài khác trong cùng lĩnh vực.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Việt


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI
NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ PHÁP LUẬT VỀ TÁI
ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ..............8
1.1. Khái quát chung về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất ......8
1.2. Lý luận chung của pháp luật về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu
hồi đất của hộ gia đình, cá nhân ............................................................................... 17
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI HỘ
GIA ĐÌNH, CÁ NHÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ THỰC TIỄN
THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ........................................................ 27
2.1. Pháp luật về tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất..... 27


2.2. Thực tiễn thi hành các quy định pháp luật về tái định cư đối với người dân khi
Nhà nước thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân tại thành phố Đà Nẵng ................... 32
CHƯƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI HỘ 49
GIA ĐÌNH, CÁ NHÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ GIẢI PHÁP
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI TRÊN THỰC TẾ ..................... 49
3.1. Những yêu cầu đặt ra nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi
pháp luật về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất của hộ gia đình,
cá nhân...................................................................................................................... 49
3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về tái định cư đối với người dân
khi Nhà nước thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân .................................................. 52
3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về tái định cư đối
với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất .................................................. 61
KẾT LUẬN ............................................................................................................. 73
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai có tầm quan trọng và giá trị to lớn đối với con người cả về mặt nơi
ở lẫn tư liệu sản xuất. Trong Hiến pháp nước ta quy định đất đai thuộc sở hữu
của toàn dân, do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý theo quy
định của pháp luật. Nhà nước giao cho người dân sử dụng; từ khi giao đất cho
người dân, Nhà nước đã tuyên bố bảo hộ quyền sử dụng chính đáng của họ.
Những năm qua, Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại
hóa và đô thị hóa, các khu công nghiệp, khu dân cư phát triển nhanh trên cả nước đòi hỏi
phải có hệ thống giao thông đường xá mở rộng, hạ tầng kỷ thuật phải được quy hoạch
chiến lược lâu dài. Một trong các vấn đề có tính quyết định khi mở rộng cơ sở hạ tầng là
công giải tỏa tái định cư lại cho người dân. Cũng như nhiều quốc gia khác trên thế giới
về vấn đề quy hoạch bố trí tái định cư là một hiện tượng mang tính chất quy luật và phổ
biến mà Chính phủ Việt Nam phải đối mặt.
Từ thực tiễn cho thấy, việc tái định cư lại cho người dân khi nhà nước thu
hồi đất để lấy đất giao lại cho các dự án, các nhà đầu tư thực hiện là vấn đề hết
sức nhạy cảm và phức tạp, tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội và
chính trị. Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người dân và
những người bị ảnh hưởng khi bố trí đất tái định cư chưa thỏa đáng dễ dẫn đến
khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, vấn đề là phải giải
quyết như thế nào để dung hòa được những mâu thuẫn giữa lợi ích của người dân
và lợi ích của nhà nước, lợi ích của nhà đầu tư trong vấn đề khi tái định cư. Do
vậy, để đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên liên quan, Nhà nước đã không ngừng
hoàn thiện và đổi mới pháp luật về đất đai và đặc biệt chú trọng đến các quy định về
công tác quy hoạch, giải tỏa và bố trí tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Với định hướng xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng trở thành “Thành
phố thông minh – thành phố khoa học công nghệ, một trung tâm giao thương quốc
tế”, trong thời gian qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, thành

1


phố đã triển khai nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, khai thác quỹ đất để tập trung
phát triển tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp, thu hút nhân tài
góp phần phát triển thành phố Đà Nẵng. Việc thực hiện pháp luật về tái định cư đối
với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở thành phố Đà Nẵng đã đạt được
nhiều kết quả tích cực góp phần không nhỏ vào sự tăng trưởng về mọi mặt kinh tế,
văn hóa, xã hội của thành phố.
Bên cạnh đó cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề xung quanh việc thực hiện pháp
luật về bố trí tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất ở thành phố.
Do vậy, một số dự án đã không được triển khai theo tiến độ dự kiến ban đầu do
không hoàn tất được công tác giải tỏa, bố trí tái định theo đúng kế hoạch. Mặt khác,
cuộc sống và sản xuất của người dân khi bị thu hồi đất và bố trí tái định cư chưa
phù hợp, người dân phải di dời nơi ở mới gặp phải một số xáo trộn trong quá trình
thực thi pháp luật đất đai.
Việc nghiên cứu sâu hơn pháp luật về tái định cư đối với người dân khi nhà
nước thu hồi đất, để tiếp tục hoàn thiện theo hướng đáp ứng được yêu cầu của việc
chuyển đất nông nghiệp và đất ở của người dân sang mục tiêu của công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, đô thị hóa và phương án quy hoạch bố trí tái định cư ở thành phố Đà
Nẵng hiện nay và những năm tới, nhằm đáp ứng được lợi ích của người dân trong
việc giải quyết di dời, giải tỏa, bố trí tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và bị thiệt
hại về tài sản trên đất đang đặt ra như một nhu cầu cấp thiết.
Với ý nghĩa đó, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Pháp luật về tái định cư đối
với người dân khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng’’.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu, tìm hiểu pháp luật về tái định cư đối với người dân đã thu hút
sự quan tâm của nhiều tầng lớp nhân dân về tái định cư khi Nhà nhà nước thu hồi
đất. Một số các công trình tiêu biểu viết về thu hồi đất, về bồi thường và đặc biệt là
tái định cư cho người dân. Một số công trình liên quan đến đề tài luận văn được
công bố mà tác giả tiếp cận được như sau: PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến (2013),
Bình luận và góp ý đối với các quy định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi

2


Nhà nước thu hồi đất trong Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, Hội thảo khoa học góp ý
Luật Đất đai sửa đổi, Hà Nội; PGS. TS Nguyễn Quang Tuyến (2008), Vấn đề thu
hồi và bồi thường khi thu hồi đất trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi, bổ sung),
Tạp chí Luật học, (số 12); PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến (2012), Công khai, minh
bạch để bảo vệ quyền lợi của người bị thu hồi đất, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp Văn phòng Quốc hội, (số 3);PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến (2010), Th.S Nguyễn
Minh Ngọc, Pháp luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở
Singapore và Trung Quốc – Những gợi mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp
luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Tạp chí Luật học, (số 10).
Nguyễn Vĩnh Diện(2006) Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất, Luận
văn thạc sỹ luật học , Trường đại học Luật Hà Nội, Nguyễn Duy Thạch (2008) Tìm
hiểu pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thông qua
thực tiễn áp dụng của Hà Nội, luận văn Thạc sỹ luật học, Khoa Luật – Đại học Quố
gia Hà Nội ; Hoàng Thị Nga (2009) Pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng
khi Nhà nước thu hồi đất, luận văn Thạc sỹ luật học, Khoa Luật – Đại học Quố gia
Hà Nội; Lê ngọc Thạnh (2009) Một số ý kiến hoàn thiện pháp luật về bồi thường
khi Nhà nước thu hồi đất. Tạp chí Tài Nguyên và môi trường số 5 năm 2009; Doãn
Hồng Nhung và Nguyễn Ngọc Hà ; Pháp luật về định giá đất trong bồi thường và
giải phóng mặt bằng ở Việt Nam; Sách chuyên khảo , Nhà xuất bản Tư pháp; H;
2013..... Dường như chưa có công trình nào đi sâu có hệ thống, toàn diện về lý luận
và thực tiễn thực thi pháp luật về tái định cư.
Các công trình nghiên cứu trên đây đã đạt được một số kết quả được tác giả
trân trọng và nghiên cứu để có thể tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và
các quy định của pháp luật về tái định cư đối với người dân khi nhà nước thu hồi
đất ở thành phố Đà Nẵng.
Nghiên cứu các quy định của pháp luật về tái định cư đối với người dân khi
Nhà nước thu hồi đất ở thành phố Đà Nẵng.
Phản ánh yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về tái định cư đối với người dân khi
Nhà nước thu hồi đất, đề xuất các giải pháp nhằm đưa các quy định pháp luật này đi

3


vào cuộc sống của người dân. Đây là lý do cơ bản để tác giả tiếp tục nghiên cứu ,
đánh giá, phân tích pháp luật về tái định cư cho người dân trên cơ sở kế thừa và phát
triển những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan được công
bố trong thời gian qua.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu, đánh giá việc thực hiện pháp luật về tái định cư đối với người dân khi
Nhà nước thu hồi đất ở thành phố Đà Nẵng.
Khắc phục những bất cập hiện nay, đề xuất giải pháp cụ thể nhằm thực hiện tốt
hơn các quy định của pháp luật về tái định cư tại các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ
tầng ở thành phố Đà Nẵng.
Góp phần hoàn thiện pháp luật về tái định cư đối với người dân khi nhà nước thu
hồi đất nhằm ổn định đời sống để người dân yên tâm làm việc, sản xuất góp phần vào sự
phát triển của thành phố Đà Nẵng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Phải nắm được các văn bản pháp luật liên quan đã được ban hành từ trước
cho đến nay về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
Thực tiễn thi hành pháp luật về tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân khi
Nhà nước thu hồi đất ở thành phố Đà Nẵng.
Giới thiệu khái quát các dự án nghiên cứu và pháp luật liên quan đến tái
định cư đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở thành phố Đà Nẵng.
Đánh giá việc thực hiện pháp luật và tình hình tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất ở thành phố Đà Nẵng.
Ảnh hưởng trực tiếp của các quy định pháp luật về tái định cư đến đời
sống và việc làm của người dân có đất bị thu hồi ở thành phố Đà Nẵng.
Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về tái định cư đối
với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất và nâng cao hiệu quả thực thi trên
thực tế.

4


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Một số dự án có thu hồi đất và bố trí tái định cư của người dân ở hành phố
Đà Nẵng.
Hộ gia đình, cá nhân bố trí tái định cư khi đã bị thu hồi đất và những thiệt hại
của họ sau khi tái định cư.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về thời gian:
Đề tài thực hiện từ tháng 10 năm 2017 đến tháng 02 năm 2018, tập trung
nghiên cứu các dự án thực hiện từ năm 2008 đến 2017.
- Phạm vi không gian:
Một số dự án được thực hiện ở thành phố Đà Nẵng từ năm 2008 đến năm 2017.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Đối tượng nghiên cứu trong luận văn là pháp luật về tái định cư và thực tiễn
thi hành chính sách này đối với hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ở thành phố Đà
Nẵng. Ở đây, pháp luật về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất ở
thành phố Đà Nẵng là sự cụ thể hóa các quy định pháp luật của Luật đất đai và các
Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành có liên quan cho phù hợp với thực tế ở
thành phố Đà Nẵng cũng như tuân thủ chế độ phân cấp quản lý đất đai của Nhà
nước. Nói cách khác, ngoài các quy định chung đã được thực hiện thống nhất trong
phạm vi toàn quốc, luận văn còn căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, đồng
thời có tham khảo một số quy định do UBND thành phố khác ban hành.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp thu thập thông tin:
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp:
+ Điều tra thu thập tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội ở
thành phố để nghiên cứu.
+ Tổng quan tài liệu, thống kê tư liệu đã có về các chính sách tái định cư đối
với người dân bị thu đất trên quy mô cả nước và thành phố.

5


- Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp:
+ Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Điều tra, khảo sát thực địa về tình
hình tái định cư của các nhóm dự án điển hình trên địa bàn thành phố.
+ Phương pháp chuyên gia: Sử dụng ý kiến các chuyên gia tư vấn, các nhà
quản lý quy hoạch, quản lý sử dụng đất, đặc biệt là các chuyên gia trong lĩnh vực bố
trí tái định cư đối với người dân khi nhà nước thu hồi đất.
* Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
- Phương pháp thống kê mô tả: Phương pháp này được dùng để thống kê mô
tả tình hình của địa bàn nghiên cứu, thống kê diện tích đất thu hồi, pháp luật về tái
định cư tại các dự án, phân nhóm hộ và lựa chọn hộ điều tra phỏng vấn.
- Phương pháp so sánh: So sánh các trường hợp khác nhau trong pháp luật về
tái định cư của người dân ở các dự án.
- Phương pháp phân tích: Phân tích những tác động của pháp luật về tái định
cư ảnh hưởng đến việc sinh sống của người dân.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Những kết quả thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn
để đánh giá chung về pháp luật về tái định cư đối với người dân và tình hình đời
sống, việc làm của hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước bố trí tái định cư.
Hoàn thiện những quy định pháp luật của nhà nước và địa phương về giải
quyết bố trí tái định cư của người dân nhằm đảm bảo cuộc sống cho người dân sau
khi bố trí tái định cư.
6.2. Thực tiễn luận văn
Đánh giá được thực trạng cuộc sống của người dân được bố trí tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất, đề xuất những giải pháp về tái định cư cho người dân,
hợp lý để đảm bảo đời sống cho người dân sau khi được bố trí tái định cư.
Kết quả của đề tài là nêu ra những ưu điểm để tiếp tục duy trì, phát huy, nhân
rộng và khuyết điểm để bổ sung, hoàn thiện hơn nữa pháp luật đất đai về tái định
cư; góp phần giải quyết vấn đề thực tiễn bức xúc đang đặt ra hiện nay ở thành phố
Đà Nẵng.

6


7. Cơ cấu của luận văn
Chương 1: Những vấn đề lý luận về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước
thu hồi đất và pháp luật về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
Chương 2: Thực trạng pháp luật về tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân
khi Nhà nước thu hồi đất và thực tiễn thi hành ở thành phố Đà Nẵng.
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về tái định cư đối với hộ gia đình, cá nhân
khi Nhà nước thu hồi đất và nâng cao hiệu quả thực thi trên thực tế.

7


CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI
NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ PHÁP LUẬT
VỀ TÁI ĐỊNH CƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN KHI NHÀ NƯỚC
THU HỒI ĐẤT
1.1. Khái quát chung về tái định cư đối với người dân khi Nhà nước thu
hồi đất
1.1.1. Khái niệm
1.1.1.1. Khái niệm thu hồi đất
Thu hồi đất là một thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các văn bản pháp
luật đất đai. Nếu như giao đất, cho thuê đất là cơ sở để làm phát sinh quan hệ pháp
luật đất đai, phát sinh quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử
dụng; thì thu hồi đất là một biện pháp làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai bằng
một quyết định hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thông qua những
hoạt động này, Nhà nước thể hiện rất rõ quyền định đoạt đất đai, với tư cách là đại
diện chủ sở hữu đối với đất đai.
Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng: “Thu hồi: Lấy lại cái đã đưa ra, đã cấp
phát ra hoặc bị người khác lấy” [38, tr 759].
Theo Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, thu hồi đất được hiểu là: “Cơ
quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi quyền sử dụng đất của người vi phạm quy
định về sử dụng đất để Nhà nước giao cho người khác sử dụng hoặc trả lại cho chủ
sử dụng đất hợp pháp bị lấn chiếm. Trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất
đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh,
lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” [21]. Khái niệm này thực ra cũng chưa hẳn là
một định nghĩa rõ ràng về thu hồi đất, mặc dù có đề cập các trường hợp thu hồi đất
nhưng nội hàm của khái niệm này chưa bao quát hết các trường hợp thu hồi đất của
Nhà nước. Nhà nước không chỉ thu hồi đất của người có hành vi vi phạm về sử

8


Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full














Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×