Tải bản đầy đủ

Các nguyên tắc bầu cử dân chủ

The Principles of
Democratic Elections

C¸c nguyªn t¾c
BÇu cö D©n chñ
D. Grier Stephenson, Jr.

V¨n phßng Ch­¬ng tr×nh Th«ng tin Quèc tÕ
Bé Ngo¹i giao Hoa Kú

1


Mục tiêu của tất thảy các thể chế chính trị
trước tiên là để có được những người lãnh đạo,
những người thông tuệ nhất trong nhận thức và
phẩm hạnh nhất cho việc theo đuổi mục tiêu
chung của xã hội.
-- James Madison
Tờ Federalist, số 57


Biờn tp chớnh: George Clack / Biờn tp viờn: Melvin Urofsky
Ch biờn: Paul Malamud / Ch nhim M thut: Thaddeus A. Miksinski

D. Grier Stephenson, Jr. l giáo sư chuyên về chính quyền tại
trường Franklin & Marshall, nơi ông ging dạy về chính trị Mỹ, Tòa án
Tối cao v luật hiến pháp. Ngoi những tác phẩm khác, ông l tác gi
của Vận động Tranh cử và Tòa án: Tòa án Tối cao Mỹ trong các cuộc
Bầu cử Tổng thống v l đồng tác gi (với Alphens Thomas Mason) của
Luật hiến pháp Mỹ: Các chuyên luận giới thiệu và những vụ án chọn lọc.

3


Bản tuyên ngôn đĩc lp năm 1776 đã thấ hin đưỏc tinh thn cóa lù lun vẫ
dân chó khi đẫ cp đèn "Các chẹnh quyẫn ... tièp nhn quyẫn lởc chẹnh đáng
cóa mẻnh tỗ sở đỉng thun cóa nhộng ngưíi bề trề". Tám mươi bảy năm sau,
khi các bang cóa Hoa Kỡ tham gia vào cuĩc nĩi chièn vẻ 11 bang trong s đệ
đã tỗ chi không chp nhn kèt quả cóa cuĩc bu cố năm 1860, Tng thng
Abraham Lincoln khằng đềnh lại nguyên tẵc đỉng thun đệ là "mĩt chẹnh
phó cóa dân, do dân và vẻ dân". Dõ đưỏc vièt như thè nào, thẻ nguyên tẵc
căn bản này cọng yêu cu phải cệ mĩt h thng bu cố, mĩt sở "phổ thuĩc
vào nhân dân" mà Tng thng James Madison đã thỗa nhn vào năm 1788
trong tí Federalist s 51, là "sở kiấm soát chó yèu đi vi chẹnh phó".
Bng cách xác đềnh nhộng ngưíi lãnh đạo mĩt cách hểa bẻnh và bng cách
trao cho nhộng quyèt đềnh mà hì đưa ra tẹnh hỏp pháp, các cuĩc bu cố trả
líi nhộng câu hễi mà bt kỡ mĩt h thng chẹnh trề nào cọng phải đi mắt.
Nhộng mổc tiêu này sặ đạt đưỏc dậ dàng hơn khi các đắc điấm cóa mĩt h
thng bu cố h trỏ cho mĩt quan nim đưỏc thỗa nhn rĩng rãi là các cuĩc
bu cố vỗa tở do vỗa công bng. Các yèu t h trỏ cho quan nim này là
quyẫn bu cố và quyẫn tham gia vào các cuĩc bu cố vn thưíng đi gĩp vi
nhau thay vẻ tách riêng ra, tẹnh bẻnh đằng cóa các lá phièu đấ không mĩt lá
phièu nào cệ thấ đưỏc kiấm nhiẫu ln hơn so vi mĩt lá phièu khác, và kèt
quả bu cố đưỏc quyèt đềnh bịi nhộng quy đềnh hỏp lù và cệ sở đảm bảo
rng giảm thiấu đưỏc lỗa đảo và gian ln trong quá trẻnh bễ phièu và kiấm
phièu. Nhộng nguyên tẵc cho mĩt cuĩc bu cố tở do và công bng này đã
không hẫ nguyên trạng trong lềch số chẹnh trề Hoa Kỡ. Sở tièn triấn cóa
chồng đã phản chièu kinh nghim cóa các thè h trong quá trẻnh xố lù bản
cht cóa cĩng đỉng chẹnh trề, quyẫn bt đỉng, đại din, cơ cu cọng như cơ
chè bu cố hỏp pháp.


Ai có thể tham gia bầu cử
Theo Khoản 2, Điẫu 1 cóa Hièn pháp, mĩt ngưíi cệ đó tư cách bễ phièu bu
mĩt thành viên cóa Hạ nghề vin nèu như ngưíi đệ cọng cệ đó tư cách đấ
bễ phièu bu "Cơ quan đông đảo nht cóa h thng lp pháp cóa Bang".
Ngoại trỗ vic đẫ ra nhộng tiêu chun nht đềnh cho cơ quan quc gia, Hièn
pháp dành vic xác đềnh cĩng đỉng cố tri như vy cho các bang. Trên thởc
tè, do lut ị mĩt s bang, điẫu này cệ nghéa là ban đu, tư cách cố tri chẽ
đưỏc trao cho đàn ông là ngưíi da trẵng, nhộng ngưíi chẽ nẵm giộ mĩt
phn rt khiêm tn tài sản hoắc chẽ trả mĩt s thuè nht đềnh. Cho đèn năm
1830, tiêu chun tài sản là bao trõm nht nhưng không cển là tiêu chun
duy nht khi quyẫn bu cố ph thông cóa nam gii da trẵng thành niên trị
thành mĩt điẫu lut.

5


Trưc Nĩi chièn, ngưíi da đen vẫ cơ bản là không cệ quyẫn bu cố, thm
chẹ ị các bang nơi mà chè đĩ nô l bề cm đoán. Kấ tỗ khi tièng sồng cóa
cuĩc Nĩi chièn chm dờt năm 1865, ba điẫu khoản b sung vào Hièn pháp
mi tạo ra nhộng thay đi cơ bản đi vi khái nim cĩng đỉng chẹnh trề Hoa
Kỡ - nhộng ngưíi cệ đó quyẫn bu cố và ờng cố. Điẫu lut b sung thờ 13
(1865) đã xệa bễ chè đĩ nô l. Điẫu lut b sung thờ 14 (1868) tuyên b "Tt
cả nhộng ngưíi sinh ra hay nhp tềch ị Hỏp chóng quc Hoa Kỡ và chều sở
điẫu chẽnh cóa lut pháp ị đệ, là nhộng công dân cóa Hỏp chóng quc và
cóa Bang nơi hì sinh sng" - qua đệ ln đu tiên thấ chè hệa mĩt đềnh nghéa
cho cả công dân cóa liên bang và cóa bang. Điẫu lut cển tuyên b rng
"không mĩt bang nào ... trong gii hạn quyẫn lởc cóa mẻnh phó nhn sở bảo
v bẻnh đằng vẫ mắt lut pháp đi vi bt kỡ mĩt cá nhân nào". Điẫu 15
(1870) đã xệa bễ vic coi chóng tĩc như là mĩt tiêu chun cho quyẫn bễ
phièu, mĩt líi hờa bề bễ quên trong nhiẫu thp kớ sau đệ.
Thởc cht, mĩt s bang đã phát triấn nhộng công cổ đấ vưỏt qua hiu lởc
pháp lù cóa Hièn pháp. Mĩt trong s đệ - "điẫu khoản vẫ ngưíi ông" - đã
không bề Tểa án Ti cao cóa Liên bang xệa bễ cho đèn tn năm 1915. Nệ
miận cho tt cả nhộng ngưíi và con cháu trởc h cóa hì đã tỗng bễ phièu
trưc ngày 1 tháng 1 năm 1866 khễi phải thởc hin mĩt bài kiấm tra mõ chộ,
trong khi đệ, ngày 1 tháng 1 năm 1866 là ngày mà tt cả nhộng ngưíi da
đen phải cệ trách nhim thởc hin bài kiấm tra vn rt khệ cệ thấ vưỏt qua
này. Dai dằng hơn cả điẫu lut vẫ ngưíi ông là điẫu lut bu cố sơ bĩ cóa
ngưíi da trẵng. Bu cố sơ bĩ - là mĩt cuĩc bu cố trong nĩi bĩ mĩt đảng
phái chẹnh trề đấ chìn ra ờng cố viên cóa đảng đệ - đã tỉn tại ị nhiẫu khu
vởc cóa Hỏp chóng quc tỗ đu thè kớ 20 như là mĩt công cổ cho vic dân
chó hệa các đảng phái chẹnh trề bng cách chuyấn vic lởa chìn ờng cố viên
cóa đảng tỗ các nhà lãnh đạo đảng chẹnh trề sang thành ờng cố viên cóa
toàn bĩ cố tri. Tại các bang, nơi mĩt đảng phái nẵm vai trể thng trề, ging
như Đảng dân chó ị các bang miẫn Nam, cuĩc bu cố sơ bĩ thởc cht đã trị
thành mĩt cuĩc bu cố thởc sở bịi vẻ các ờng cố viên đảng Cĩng hểa chẽ cệ
thấ trị thành phẹa đi lp mang tẹnh cht tưỏng trưng hoắc không hẫ cệ đi
lp trong cuĩc bu cố ph thông. Vẻ thè, thm chẹ khi ngưíi da đen cệ thấ
bễ phièu trong cuĩc bễ phièu ph thông thẻ lut ị mĩt s bang cọng cm hì
bễ phièu trong cuĩc bu cố sơ bĩ. Điẫu này phó nhn ảnh hưịng cóa hì đi
vi các cuĩc tranh cố tại các bang cọng như tại đềa phương. Trưc năm 1944
thẻ Tểa án Ti cao đã khằng đềnh mĩt cách rế ràng rng quyẫn bễ phièu
đưỏc đảm bảo bịi Điẫu lut b sung thờ 15, đưỏc áp dổng trong cả bu cố
ph thông ln bu cố sơ bĩ.

7


Tuy nhiên, khi thp kớ 60 bẵt đu, cờ bn ngưíi da đen đó tư cách ị miẫn
Nam thẻ chẽ cệ mĩt đưỏc đăng kù bu cố, và con s thởc tè tham gia bu cố
cọng ẹt hơn nhiẫu. Đạo lut vẫ hai mắt trn đã đưa đèn nhộng thay đi đáng
kấ trong vểng mĩt thp kớ, cho phầp tẽ l bu cố cóa ngưíi da đen tièn gn
đèn tẽ l cóa ngưíi da trẵng. Thành công đu tiên là vic xệa bễ thuè thân,
vn tỗng ngăn cản ngưíi ngho, đắc bit là ngưíi da đen, đi bễ phièu. Điẫu
lut b sung thờ 24 (1964) cm vic số dổng thuè thân trong các cuĩc bu cố
cp liên bang, và hai năm sau Tểa án Ti cao cọng bãi bễ thuè này trong các
cuĩc bu cố tại các bang. Thờ hai, Đạo lut vẫ Quyẫn bu cố (1965) - lut vẫ
cố tri quan trìng nht do Quc hĩi Hoa Kỡ xây dởng - đã hoàn toàn vưỏt
qua đưỏc mĩt rào cản tè nhề hơn, rào cản nhộng ngưíi Mợ gc Phi tham gia
bễ phièu. Kèt qóa cóa nhộng bin pháp như giám sát bu cố liên bang và
cm thởc hin trẵc nghim hìc vn, con s đăng kù cóa cố tri da đen trong
năm 1967 đã tăng gp hai ln tại Georgia, gn ba ln tại Alabama và nhảy
lên đèn 800 phn trăm tại Mississipi.
Ngưỏc lại, phong trào đểi quyẫn bễ phièu cho phổ nộ, bẵt đu tỗ năm 1840,
phải mt mĩt thíi gian dài hơn, nhưng khi đã đưỏc đảm bảo, thẻ không cn
thêm thấ chè bảo v nào nộa. Năm 1869, bang Wyoming đã trị thành đơn về
chẹnh trề đu tiên cóa Hỏp chóng quc mị rĩng quyẫn bu cố cho phổ nộ
nhưng nhộng khu vởc khác thẻ theo sau mĩt cách chm chạp, đắc bit là sau
khi Tểa án Ti cao quy đềnh vào năm 1875 rng các bang cệ thấ tièp tổc cm
phổ nộ đi bễ phièu mà không vi phạm vào Điẫu lut b sung thờ 14. Đèn
cui thp kớ đệ, ba bang khác trao quyẫn bu cố cho phổ nộ. Điẫu lut b
sung thờ 19 cọng cệ nĩi dung tương tở trên phạm vi toàn quc trong cuĩc
bu cố năm 1920.

Ai có thể tham gia tranh cử
Lut pháp điẫu chẽnh vè thờ hai cóa cĩng đỉng chẹnh trề - quyẫn tham gia
tranh cố - làm cân bng hai giá trề tương khẵc ln nhau. Mĩt mắt, các bang
cệ truyẫn thng thẹch tẹnh bao gĩp. Cệ nghéa là khi mĩt ngưíi cệ thấ đáp
ờng đưỏc các tiêu chun vẫ tui tác, cư trồ, quc tềch thẻ ngưíi đệ cệ quyẫn
tranh cố đấ tên tui cóa ngưíi đệ đưỏc cố tri xem xầt. Hièn pháp cọng luôn
cm các cuĩc kiấm tra vẫ tôn giáo khi ra tranh cố vào cơ quan chẹnh quyẫn
quc gia và năm 1961 Tểa án Ti cao cọng đã khằng đềnh rng các bang
cọng bề cm làm vic đệ.
Mắt khác, hu hèt các bang cọng c gẵng giảm bt s lưỏng quá nhiẫu các
ờng cố viên và các đảng phái. Bịi vẻ các đảng phái chẹnh trề tp hỏp và điẫu
tièt các lỏi ẹch, truyẫn thng chẹnh trề cóa ngưíi Mợ cho thy ngưíi Mợ

9


thẹch mĩt đa s lãnh đạo đưỏc lp ra bịi các liên minh trong phạm vi mĩt
đảng hơn là đa s lãnh đạo dởa trên cơ sị liên minh giộa các đảng phái vi
nhau. Ngưíi ta thẹch mĩt h thng bu cố cệ thấ làm tăng khả năng ngưíi
thẵng cố cọng đỉng thíi giành đưỏc đa s phièu hoắc chẹ ẹt là s phièu ln
hơn. Nhộng mổc tiêu ẹt cệ khả năng đạt đưỏc khi cệ nhiẫu ờng cố viên và
đảng phái tham gia.
Nhộng mổc tiêu này thưíng chẽ cệ thấ đạt đưỏc thông qua vic mĩt vài ờng
cố viên tham gia vào mĩt cuĩc bu cố sơ bĩ trong đảng đấ giành đưỏc mĩt
s lưỏng nht đềnh các chộ kù vào mĩt lá đơn (cọng như trả mĩt khoản phẹ
nĩp đơn). S lưỏng chộ kù và mờc tiẫn phẹ cệ thấ nhiẫu hơn trong các cuĩc
vn đĩng tranh cố cho các chờc vổ cp bang và thp hơn trong các cuĩc vn
đĩng ị cp đềa phương. Tương tở như vy, đấ cệ đưỏc tên cóa ờng cố viên
trên lá phièu, mĩt đảng phái phải chờng minh đưỏc mĩt lưỏng nhễ óng hĩ
tỗ trưc, cệ thấ là thông qua các chộ kù trên các lá đơn hay thông qua s
lưỏng phièu bu thu đưỏc trong ln bu cố trưc.
Lut tranh cố cp bang đã tạo ra mĩt gánh nắng đắc bit cho bt kỡ ai mun
tranh cố chờc vổ tng thng vi tư cách là ờng cố viên cho mĩt "đảng thờ
ba" (bt kỡ mĩt đảng nào sau hai đảng Dân chó và Cĩng hểa). Các ờng cố
viên cho các chờc vổ cp liên bang, cp bang và cp đềa phương phải đáp
ờng đưỏc nhộng quy đềnh vẫ tiêu chun bu cố trong bang đấ cệ tên trong
lá phièu cóa bang đệ. Đây là mĩt nhim vổ tương đi dậ dàng cho cho các
ờng cố viên cóa hai đảng chó yèu nhưng qóa tht là mĩt thách thờc làm nản
lểng các ờng cố viên cóa đảng thờ ba.
Tuy vy, sở thng trề cóa đảng này hay đảng kia trong hai đảng chẹnh trong
sut chiẫu dài lềch số cóa Hoa Kỡ cọng không gii hạn sở lởa chìn cóa cố tri
nhiẫu đèn mờc như thoạt tiên ngưíi ta tưịng. Điẫu này đồng ẹt nht vẻ ba
nguyên nhân: Theo thíi gian, bản thân các đảng phái luôn thay đi nhộng
gẻ mà hì tỗng óng hĩ; các đảng thờ ba đã báo cho hai đảng chẹnh vẫ nhộng
thay đi trong quan điấm cóa cố tri; và bt kỡ mĩt chẹnh sách nào đưỏc
Quc hĩi hay Chẹnh phó thông qua đẫu phải đưỏc kiấm tra tẹnh hỏp hièn
tại Tểa án Ti cao.

Quyền bất đồng hợp pháp
Bu cố sặ là mĩt vic vô nghéa nèu như không cệ sở lởa chìn. Đấ cệ đưỏc
nhộng lởa chìn đồng đểi hễi nhộng ngưíi dân phản đi chẹnh quyẫn phải
đưỏc phầp tở do công khai bày tễ quan điấm cóa mẻnh, tở do chẽ trẹch chẹnh
sách và lôi kầo, t chờc nhộng ngưíi óng hĩ hì. Nhộng cuĩc bu cố tở do
và công bng không thấ duy trẻ đưỏc ị nhộng nơi mà các quan chờc cệ
quyẫn bưng bẹt các líi chẽ trẹch.
11


Quyẫn bt đỉng thưíng đưỏc ghi nhn mĩt cách rĩng rãi ị Hoa Kỡ, nhưng
nhộng ngoại l đắc bit cho thy quyẫn tở do đôi lồc cọng ị trong tẻnh trạng
nguy hiấm nghiêm trìng khi ngưíi ta cn đèn chồng nht. Đi vi mĩt s
ngưíi, tại mĩt vài thíi điấm trong lềch số, an ninh cóa nhân dân dưíng như
phổ thuĩc vào vic loại bễ nhộng ù kièn trái ngưỏc và nhộng quan điấm
đĩc hại. Các vẹ dổ cệ thấ trải dài tỗ Đạo lut Ni loạn 1798, đạo lut này
trong vểng ba năm đã kèt tĩi nhộng líi chẽ trẹch gây điẫu tièng đi vi Quc
hĩi và Tng thng, cho đèn vic thởc thi Đạo lut Smith trong thíi kỡ Chièn
tranh Lạnh thp kớ 50, mĩt điẫu lut kèt tĩi nhộng vic làm óng hĩ vic lt
đ chẹnh quyẫn.
Ngưỏc lại, mĩt s ngưíi lại tin tưịng rng an ninh chẽ đưỏc duy trẻ mĩt
cách tt nht bng con đưíng tở do. Đây là mĩt quan điấm vin đèn nhộng
Khai quc Công thn và thẵng thè trong nhiẫu quyèt đềnh cóa tểa án Hoa
Kỡ. "Tở do cệ quan điấm khác bit không bề hạn chè đi vi cả nhộng vn
đẫ không cệ nhiẫu ảnh hưịng", Thm phán Robert H. Jackson vièt cho Tểa
án Ti cao năm 1943. "Nệ sặ là mĩt cái bệng cóa tở do. Và vic kiấm tra bản
cht cóa nệ chẹnh là quyẫn cệ quan điấm khác bit đi vi nhộng vn đẫ
đổng chạm đèn trung tâm cóa trt tở đang tỉn tại hin nay". Tranh lun vẫ
nhộng vn đẫ công cĩng, theo khuyèn cáo cóa Thm phán William J. Brennan, Jr. vào năm 1964, là "không nên bề hạn chè, nên đưỏc tăng cưíng và
rĩng mị và ... nên cệ thấ bao gỉm cả nhộng cuĩc tn công mạnh mặ, cay
đĩc, và đôi lồc phải sẵc nhìn vào chẹnh quyẫn và các quan chờc cóa chẹnh
phó". Tệm lại, trong khi chẹnh phó cệ thấ tưc bễ đi nhộng bài diận văn đy
tẹnh kẹch đĩng tại nhộng nơi mà bạo lởc sẵp xảy ra, thẻ ngày nay căn cờ vào
Hièn pháp, mĩt vn đẫ như vy không cển đưỏc xem là mĩt ù tưịng bt
hỏp pháp nộa. Năm 1927, Thm phán Louis D. Brandeis tuyên b rng
"Nèu không cệ thíi gian đấ thông qua tranh lun mà vạch trn sở di trá và
ngổy bin, thông qua quá trẻnh giáo dổc mà ngăn ngỗa tĩi ác, thẻ giải pháp
cn đưỏc áp dổng là nệi nhiẫu hơn nộa chờ không phải là buĩc phải im
lắng".

Hình thức đại diện
Kèt quả cóa các cuĩc bu cố là sở lởa chìn các quan chờc chẹnh quyẫn,
nhộng ngưíi sặ thay mắt nhân dân mà hành đĩng. Tại Hỏp chóng quc
Hoa Kỡ, mi liên h này là rế ràng nht trong mĩt cơ quan lp pháp hoắc
trong Quc hĩi nơi mà nhộng quan chờc qua vai trể lp pháp cóa mẻnh đại
din cho toàn bang hoắc mĩt phn cóa bang hay gìi là các qun. H thng
đại din hoạt đĩng tại các bang và liên bang là rt quan trìng bịi vẻ nệ ảnh
hưịng đèn quá trẻnh phân b quyẫn lởc không chẽ giộa các khu vởc đềa lù

13


mà cển giộa các nhệm lỏi ẹch đang tranh đu vi nhau. Chằng hạn, trong
Quc hĩi, tẽ l các Thưỏng nghề sé đưỏc quy đềnh trong Hièn pháp là hai
ngưíi trên mĩt bang, trong khi tại Hạ nghề vin tẽ l cóa các Hạ nghề sé thay
đi tõy theo dân s cóa các bang. Vẻ vy, bang Wyoming, chẽ vi khoảng
500.000 dân, lại cệ tẹnh đại din trong Thưỏng vin ngang vi bang California vi gn 34 triu dân. Tuy nhiên, trong Hạ vin theo cuĩc điẫu tra dân s
năm 2000, bang Wyoming chẽ cệ mĩt đại biấu trong khi đệ bang California
cệ đèn 53. Phương pháp này, mĩt sở thễa hip tại Hĩi nghề lp hièn năm
1787, cho phầp các bang nhễ cệ ù nghéa vẫ mắt chẹnh trề hơn thởc tè nệ cệ, là
sở đại din hoàn toàn dởa trên cơ cu dân s.
Các cơ quan lp pháp cóa bang cệ nhim vổ tạo ra các đơn về bu cố cho
chẹnh hì và cho các đại biấu cóa các bang đệ trong Hạ nghề vin liên bang.
Tại Mợ, ngưíi ta đắc bit ưa thẹch nhộng đơn về bu cố chẽ cệ mĩt đại biấu
duy nht trong Hạ vin - bịi vẻ nèu như mĩt bang cệ mưíi đại biấu trong
Hạ vin thẻ cơ quan lp pháp cóa bang đệ sau đệ sặ chia bang này thành
mưíi đơn về bu cố và mi đại biấu đưỏc bu tại mĩt đơn về bu cố nht
đềnh.
Đi lp vi hẻnh thờc đại din theo tẽ l và mĩt s hẻnh thờc theo kiấu khu
vởc đa đại biấu, hẻnh thờc bu cố chẽ cệ duy nht mĩt đại biấu ngăn cản sở
phát triấn cóa các đảng phái thờ ba. Chồng cọng cệ thấ sặ trit tiêu ảnh
hưịng cóa mĩt thiấu s chẹnh trề nhưng vn cệ s lưỏng đông đảo. Đệ là
bịi vẻ vic vặ lại ranh gii cóa các đơn về bu cố cệ thấ đưỏc thởc hin đấ
khuèch trương hoắc thó tiêu sờc mạnh cóa mĩt nhệm các cố tri hay mĩt
đảng phái. Đây là quá trẻnh mà ngưíi ta gìi là quá trẻnh gian ln khu vởc
bu cố (gerrymandering). (Thut ngộ này là sở kèt hỏp giộa tỗ Elbridge
Gerry, tên cóa Thng đc bang Massachuset năm 1812, ngưíi đã nẵm quyẫn
trong giai đoạn chia lại các đơn về bu cố Thưỏng nghề sé cóa ông, và tỗ salamander, là tên cóa mĩt con vt cệ hẻnh thõ ging như đơn về bu cố đã
ỏc vặ đệ.) Nèu như quá trẻnh gian ln khu vởc bu cố đưỏc tièn hành trong
mĩt bang diận ra quá gii hạn và liên tổc trong khoảng thíi gian mĩt s
năm, thẻ Tểa án Ti cao cệ thấ sặ nhn thy vic sẵp xèp đệ là mĩt sở vi
phạm Hièn pháp. Tuy nhiên, nèu không tẹnh đèn điẫu này thẻ đây lại là mĩt
thởc tiận truyẫn thng trong nẫn chẹnh trề Hoa Kỡ. Tuy vy, nhộng n lởc
cóa mĩt đảng phái nhm tẻm kièm ưu thè trong vn đẫ đảng chẹnh trề thông
qua vic vặ ranh gii giộa các đơn về bu cố vn phải phõ hỏp vi nhộng
nguyên tẵc nht đềnh. Các đơn về bu cố không thấ đưỏc vặ ra mĩt cách tõy
tin mà chồng phải liẫn mạch và nm kẫ nhau. Dõ sao đi nộa thẻ cuĩc bu
cố trong năm diận ra cuĩc điẫu tra dân s mưíi năm mĩt ln tễ ra đắc bit
quan trìng: Mĩt đảng nẵm quyẫn kiấm soát cơ quan lp pháp cóa bang vào

15


đu mĩt thp kớ mi sặ vặ ranh gii giộa các đơn về bu cố cho nhộng đại
biấu trong quc hĩi cọng như cơ quan lp pháp cóa bang mà nhộng đại
biấu này sặ tièp tổc tỉn tại cho đèn sau cuĩc điẫu tra kè tièp.
Tuy nhiên, Tểa án Ti cao tỗ lâu đã giải quyèt xong vic gian ln khu vởc
bu cố vn tạo ra sở bt bẻnh đằng trong hẻnh thờc đại din. Cho đèn thp
kớ 50, sở chênh lch cệ thấ bièt đưỏc giộa các đơn về bu cố cóa quc hĩi và
cơ quan lp pháp cóa bang là chuyn bẻnh thưíng ị hu hèt các bang. Khi
nhân dân di chuyấn tỗ các trang trại vào các thành ph và tỗ các thành ph
ra các võng ngoại ô thẻ vic vặ lại ranh gii giộa các đơn về bu cố là không
thấ theo kềp. Mĩt vài võng nông thôn cệ dân cư rải rác cệ tẹnh đại din cao
hơn mĩt s võng thành thề cệ dân cư đông đồc. Vẻ thè rt dậ hiấu là các nhà
lp pháp hin thíi không my hăm hị đi bu cho chẹnh mẻnh tờc là cho
nhộng nhệm mà hì đại din nhưng không cệ thởc quyẫn.
Mĩt loạt các quyèt đềnh cóa Tểa án Ti cao trong thp kớ 60 đã vô hiu hệa
nhộng sơ đỉ đơn về bu cố như vy, thay vào đệ là yêu cu vic vặ đơn về
bu cố phải đưỏc thởc hin trên cơ sị mĩt ngưíi/mĩt phièu bu. Điẫu đệ cệ
nghéa là s dân trong mĩt đơn về bu cố sặ phải tương ờng vi kèt qóa cóa
vic chia dân s cóa bang theo s đơn về bu cố. Trưc năm cui cõng cóa
mĩt thp kớ 60, Tểa ti cao đã thởc hin mĩt thay đi mang tẹnh cách mạng
trong hẻnh thờc đại din ị Hoa Kỡ, đệ là chuyấn quyẫn lởc chẹnh trề tỗ võng
nông thôn sang các khu vởc thành thề và đắc bit là nhộng khu vởc ngoại ô.
Kèt qóa là, đại đa s nhân dân cệ khả năng bu đa s đại din trong các cơ
quan lp pháp.

Cơ cấu và thủ tục bầu cử
Các quy đềnh và tp quán bu cố cọng cệ thấ nâng lên, hoắc làm giảm đi,
mĩt nhn thờc rng các cuĩc bu cố là tở do và công bng. Hãy xem xầt
nhộng cản trị đi vi vic bễ phièu, vic kiấm phièu và nhộng quy đềnh vẫ
huy đĩng tài chẹnh.
Mĩt thởc tè rế ràng vẫ bu cố ị Hoa Kỡ là hin tưỏng ph bièn vẫ tẻnh trạng
cố tri không đi bu cố. (Bu cố ị Hoa Kỡ là tở nguyn, không bẵt buĩc vẫ
mắt pháp lù như ị mĩt s nưc khác). Thm chẹ trong nhộng cuĩc bu cố dậ
thy nht như bu cố tng thng, thẻ tng s cố tri trong nhộng năm gn
đây cọng chẽ lơ lống ị mờc 50 phn trăm. Điẫu đệ cệ nghéa là mĩt nốa dân
s cệ tư cách bễ phièu (hu hèt là nhộng công dân tui tỗ 17 trị lên) không
đi bễ phièu. Tẽ l này tương phản vi tẽ l cố tri đi bễ phièu khoảng 65 phn
trăm - mờc cao trong thíi kỡ hin đại - trong cuĩc bu cố tng thng năm
1960. Vẻ vy, khi tng thng Bill Clinton tái đẵc cố năm 1996 vi 49 phn

17


trăm phièu ph thông trong mĩt cuĩc bu cố chẽ cệ 49 phn trăm cố tri đi
bễ phièu, thẻ ông chẽ là sở lởa chìn cóa ẹt hơn mĩt phn tư cố tri đó tư cách
bu cố mà thôi.
Điẫu gẻ là nguyên nhân cóa xu thè này? Nhộng nhân t như vic suy giảm ù
thờc công dân và ù thờc cĩng đỉng - sở lãnh đạm cóa cố tri xut phát tỗ
nhn thờc rng bu cố chằng tạo ra sở khác bit trong đíi sng cóa hì và
xut phát tỗ vic tăng tẽ l nhộng hĩ gia đẻnh cệ hai nguỉn thu nhp - cọng
như mĩt nhn thờc chung cóa cố tri trong các cuĩc bu cố liên bang gn đây
là chằng cệ vn đẫ ln nào đang đưỏc đắt ra trong thíi gian hểa bẻnh thềnh
vưỏng, cệ thấ đã làm giảm s lưỏng cố tri đi bễ phièu.
Vn đẫ quan trìng là phải luôn nh rng bu cố ị Hoa Kỡ cn phải cệ ba
quyèt đềnh khác nhau. Bên cạnh vic quyèt đềnh đi bu và quyèt đềnh bu
cho ai thẻ các cố tri cển phải đăng kù bu cố. Yêu cu này dưíng như đã cản
trị quá trẻnh bễ phièu bịi vẻ vic đăng kù bu cố diận ra vào nhộng tun lậ
sát ngay trưc ngày bu cố. Hơn nộa, vic đăng kù đưỏc thởc hin bịi các
bang và nĩi trong mĩt bang là các qun và nĩi trong các qun là các phân
khu, nên nhộng ngưíi vỗa mi tái đềnh cư hu như luôn luôn phải đăng kù
lại và phải đảm bảo chẵc chẵn rng vic đăng kù hin tại cóa mẻnh đã đưỏc
chuyấn đi. Vẻ vy, tẹnh lưu đĩng cóa dân s Hoa Kỡ cho thy rng luôn
luôn cệ mĩt s lưỏng dân cư nht đềnh mun đi bu cố bề loại khễi các cuĩc
bu cố vẻ nhộng yêu cu vẫ vic đăng kù. Liu nhộng h thng đăng kù cố
tri dậ dàng hơn cho ngưíi dân như khi xin cp mi hoắc đi giy phầp lái xe
(đưỏc gìi là phương án "cố tri xe máy"), cệ làm tăng tẽ l cố tri đi bễ phièu
hay không đèn nay vn cển chưa rế ràng.
Trong quá trẻnh kiấm phièu, lởc lưỏng bảo v hỏp pháp cọng đã đưỏc phát
triấn trong nhiẫu năm đấ giảm thiấu thièu sệt và đảm bảo tẹnh công bng.
Điẫu này giải thẹch tại sao lut cóa tt cả các bang đẫu cho phầp vic kiấm
phièu lại trong nhộng tẻnh hung nht đềnh và cho phầp ngưíi tht cố theo
kèt qóa kiấm phièu sơ bĩ nghi ngí vẫ kèt qóa đệ. Ngoài ra, nhộng nghi ngí
vẫ tẹnh chẹnh xác cóa vic kiấm phièu cọng cệ thấ phá hoại lểng tin cóa
công chồng đi vi tẹnh trung thởc cóa cuĩc bu cố và loại trỗ tẹnh hỏp
pháp cóa ngưíi tuyên b thẵng cố. Không cệ mĩt vẹ dổ nào sng đĩng hơn
cuĩc bu cố kầo dài trong năm 2000. Cuĩc bu cố này đã làm sáng tễ tt cả
nhộng vn đẫ cệ thấ nảy sinh trong quá trẻnh kiấm phièu thông thưíng.

Bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử tổng thống
Căn cờ vào Hièn pháp, mi bang đưỏc giao cho mĩt lưỏng phièu bu tương
đương vi đại din cóa bang đệ trong Quc hĩi và Qun Columbia (cóa thó

19


đô Washington - ND) đưỏc chia cho ba phièu theo quy đềnh cóa Điẫu lut
b sung Hièn pháp thờ 23 năm 1961. Mĩt ờng cố viên sặ đẵc cố tng thng
nèu thu đưỏc đa s (ẹt nht là 270) trong s 538 phièu bu. S phièu này
đưỏc các đại cố tri đưa ra khi hì tp trung tại thó phó cóa các bang vào
ngày 18 tháng 12 (cển gìi là Đại hĩi cố tri). Hièn pháp cển quy đềnh rng
các đại cố tri cóa mi bang đưỏc "chẽ đềnh theo cách thờc mà Cơ quan lp
pháp ị đệ cệ thấ chẽ đạo". Kấ tỗ giộa nhộng năm đu cóa thè kớ 19, các đại
cố tri cóa mi bang đẫu đưỏc lởa chìn thông qua lá phièu cóa nhân dân ị
bang đệ. Trong s 50 bang, ngoại trỗ Maine và Nebraska, điẫu lut quy đềnh
ngưíi thẵng ăn cả chièm ưu thè: ờng cố viên tng thng vi đa s phièu bu
ph thông ị mĩt bang sặ thu đưỏc toàn bĩ phièu đại cố tri cóa bang đệ, mắc
nhiên bễ qua nhộng lá phièu bu cho các ờng cố viên khác.
Đại hĩi cố tri tễ ra là mĩt điẫu đã li thíi, thm chẹ đi vi rt nhiẫu ngưíi
dân Mợ. Florida đã trị thành mĩt chièn đềa trong cuĩc bu cố tng thng
năm 2000 sau Ngày bu cố (Ngày 7 tháng 11) chó yèu là do Đại hĩi cố tri.
Phièu bu ị bang Florida bề tranh cãi tỗ tháng 11 cho đèn tháng 12 năm
2000 bịi vẻ sở chênh lch ẹt ễi trong phièu ph thông giộa ờng viên Cĩng
hểa George W. Bush và ờng viên Dân chó Albert Gore. Bịi vẻ kèt qóa ị 49
bang khác đắt Bush và Gore vào hai về trẹ sát nồt nhau, không bên nào cệ
thấ đạt đưỏc 270 phièu nèu không cệ 25 phièu cóa bang Florida. ứng viên
nào đạt đưỏc đa s phièu ph thông tại Florida sặ thẵng phièu đại cố tri cóa
bang này và trị thành về tng thng thờ 43 cóa Mợ. Dõ cho mìi ngưíi thỗa
nhn rng trên toàn liên bang ờng cố viên Albert Gore đạt đưỏc s phièu
bu ph thông nhiẫu hơn đèn vài trăm ngàn, nhưng s dư trên toàn liên
bang đệ không tạo ra sở khác bit nào cả. Điẫu cệ ù nghéa lại là s dư phièu
ph thông tại bang Florida.
Hu hèt phièu bu tại bang Florida đẫu đưỏc kiấm thông qua máy kiấm
phièu. Tuy nhiên, mĩt s phièu bu không thấ kiấm đưỏc vẻ mĩt s cố tri
dõng th dõi l không dõi l vào th mĩt cách hoàn toàn, hoắc nèu hì làm
thẻ cọng cển sệt lại nhộng mièng giy (gìi là chad) lểng thểng hoắc là chẽ đấ
lại trên th mĩt du n. Các máy kiấm phièu không thấ nào kiấm nhộng
phièu này là phièu hỏp l. Nhộng cố tri như vy rế ràng là không hẫ đi bễ
phièu cho tng thng. Điẫu tương tở cọng đã xảy ra trong các cuĩc bu cố
khác tại bang này, nhưng không ai đi giải quyèt vn đẫ này vẻ s dư không
sát sao và nhộng rói ro cọng không cao như ln này. Bề thua bịi cệ vài trăm
phièu (trong tng s hơn 6 triu phièu cóa bang này), Gore và nhộng ngưíi
óng hĩ ông mun rng nhộng phièu bề chi bễ bịi các máy kiấm phièu phải
đưỏc các nhà chờc trách bu cố kiấm lại tại tt cả các đơn về bu cố cóa bang

21


này. Bush và nhộng ngưíi óng hĩ ông sỏ rng vic kiấm phièu bng tay đấ
quyèt đềnh nguyn vìng cóa cố tri sặ xen tẹnh chó quan vào trong quá trẻnh
kiấm phièu và sặ tưc đi cóa ông cả cuĩc bu cố mĩt cách không công bng.
Đi vi Bush, các máy kiấm phièu sặ không phân bit vic chng lại ờng
viên này hay óng hĩ ờng viên kia, trong khi đệ bt kỡ mĩt cuĩc kiấm phièu
bng tay nào cọng sặ cệ thấ đưỏc thởc hin dưi áp lởc cóa nhộng điẫu
nguy hiấm. Cuĩc tranh cãi này đã làm mí đi mĩt điấm tương đỉng giộa hai
ngưíi: mi ngưíi đẫu khăng khăng yêu cu mĩt cuĩc kiấm phièu công
bng. Bt đỉng là ị ch làm cách nào đấ đạt đưỏc điẫu đệ.
Cui cõng, Tểa án Ti cao Hoa Kỡ đã quyèt đềnh vào giộa tháng 12 rng
vic kiấm phièu bng tay không thấ thởc hin mà không cệ nhộng tiêu
chun tương đỉng đấ xác đềnh nguyn vìng cóa cố tri. Qua vic bu cố cóa
Đại hĩi cố tri vỗa rỉi, Tểa án Ti cao đã kèt lun rng không thấ cệ mĩt cuĩc
kiấm phièu bng tay chp nhn đưỏc vẫ mắt Hièn pháp. Mắt khác, phièu
cóa mĩt ngưíi cệ thấ đưỏc đi xố khác xa so vi phièu cóa mĩt ngưíi khác,
điẫu này đã vi phạm điẫu khoản bảo v bẻnh đằng cóa Điẫu lut b sung
thờ 14. Quyèt đềnh này cóa Tểa án cao nht cóa Liên bang cệ mĩt ảnh
hưịng to ln vưỏt ra khễi tm cóa cuĩc bu cố năm 2000. Tểa ti cao đã đắt
ra mĩt điẫu lut cệ khả năng chi phi bt kỡ mĩt cuĩc kiấm phièu lại nào
trong các cuĩc đua chẹnh trề ị bt kỡ nơi đâu trên lãnh th nưc Mợ trong
tương lai. Vic kiấm phièu bây gií chẽ cệ thấ thởc hin ị nhộng nơi mà lá
phièu đưỏc kiấm tra dưi nhộng tiêu chun đưỏc đắt ra đấ đảm bảo sở đi
xố công bng và giảm thiấu tẹnh chó quan.

Những hạn chế đối với việc sử dụng tài chính
Cuĩc bu cố năm 2000 cọng hèt sờc đắc bit vẻ vai trể ni bt cóa đỉng tiẫn
trong quá trẻnh tranh giành lá phièu. Ngưíi ta cho rng chièn lưỏc gia cóa
đảng Cĩng hểa Mark Hanna đã nệi cách đây hơn mĩt thè kớ rng "Cệ hai
điẫu rt quan trìng trong chẹnh trề". "Thờ nht là tiẫn và tôi không thấ nh
đưỏc điẫu thờ hai là gẻ". Đạo lut vẫ vn đĩng tranh cố liên bang (FECA)
trong Điẫu lut b sung năm 1974 đã áp đắt nhộng hạn chè đi vi nguỉn
gc, khi lưỏng và số dổng các quợ vn đĩng tranh cố nhm tránh tham
nhọng và sở xut hin cóa nạn tham nhọng. Tuy nhiên, nhộng gii hạn này
lại đổng chạm đèn Điẫu lut b sung thờ nht vẫ quyẫn tở do ngôn lun và
lp hĩi, vẻ tiẫn trong chẹnh trề là mĩt hẻnh thờc đại din cho ngôn lun: Các
ờng viên, đảng phái và các nhệm chẹnh trề khác cn phải cệ tiẫn đấ lp ra
các t chờc và truyẫn đạt nhộng thông đip đèn cố tri thông qua phương
tin thông tin đại chồng.

23


Trong khi xác nhn mĩt phn quy đềnh phờc tạp này năm 1976, Tểa án Ti
cao đã tạo ra mĩt sở phân bit quan trìng vẫ mắt hièn pháp giộa đệng gệp
và chi tiêu. Bịi vẻ nhộng hạn chè đi vi cái thờ nht ẹt cệ tác hại đi vi tở
do ngôn lun hơn là cái thờ hai, và vẻ vic đệng gệp tạo ra mĩt nguy cơ
tham nhọng hoắc xut hin nạn tham nhọng ln hơn, nên Tểa ti cao đã
không công nhn các điẫu khoản hạn chè vic chi tiêu mà lại xác nhn
nhộng hạn chè đi vi phn đệng gệp. Mĩt điẫu cọng đưỏc xác nhn là
nhộng kè hoạch cệ điẫu kin trong vic cung ờng tài chẹnh công khai cho
các cuĩc tranh cố tng thng (vẫ cơ sị tương ờng trong các cuĩc bu cố sơ
bĩ, hĩi nghề lởa chìn ờng viên tng thng và vic lp quợ đy đó cho mĩt
cuĩc tranh cố tng thng), đi lại các ờng cố viên phải đỉng ù tuân thó
nhộng hạn chè vẫ chi tiêu. Mổc tiêu là đấ phn nào tạo ra sân chơi tài chẹnh
bẻnh đằng giộa các ờng cố viên tng thng cóa các đảng chó yèu. Nm bên
ngoài nhộng hạn chè cóa FECA vẫ khoản "tiẫn cờng" là nhộng đệng gệp
không đưỏc qui đềnh (các khoản "tiẫn mẫm") cho vic xây dởng đảng,
nhộng thó thut gạt bễ phièu bu cho đi thó và nhộng cuĩc vn đĩng
truyẫn thông cệ chó đẫ.

Một cơ chế dân chủ ổn định
Các cuĩc bu cố tở do và công bng là rt cn thièt trong vic bảo đảm "sở
đỉng thun cóa nhộng ngưíi bề trề" vn là nẫn tảng cóa nẫn chẹnh trề dân
chó. Chồng đỉng thíi là công cổ quyẫn lởc - và đảm bảo tẹnh hỏp pháp.
Chẽ nhộng cuĩc bu cố phi tở do và không công bng mi cệ thấ gây ra
nhộng nghi ngí đi vi líi thẫ nhm chờc cóa ngưíi đẵc cố và thó tiêu khả
năng lãnh đạo cóa ngưíi đệ.
Rt ẹt ngưíi cho rng nẫn chẹnh trề theo kiấu bu cố như ị Hoa Kỡ là hoàn
hảo. Mĩt vài đắc điấm cóa nệ qua thíi gian đã cản trị, làm lch lạc, bệp
nghẩn và bệp mầo sở đỉng thun cóa nhân dân. Nhưng, vẻ mĩt vài lù do,
mà hu hèt ngưíi Mợ tin rng vẫ cơ bản thẻ chè đĩ bu cố cóa hì là tở do
và trung thởc. Mĩt là, vi vẹ dổ tiêu biấu và đáng suy ngm vẫ nhộng cuĩc
xung đĩt dn đèn cuĩc nĩi chièn gn mĩt thè kớ rưòi trưc đệ, chè đĩ bu
cố ị Mợ đã hoạt đĩng mĩt cách cệ hiu quả: bng cách quyèt đềnh lởa chìn
ngưíi đẵc cố và ngưíi tht cố, nệ đã hoàn thành nhộng gẻ mà ngưíi ta đắt
ra cho các cuĩc bu cố. Các ờng viên tht cố và nhộng ngưíi óng hĩ ông ta
đẫu sẳn lểng, dõ không my vui mỗng, tuân theo nhộng ngưíi thẵng cố và
công nhn quyẫn lãnh đạo cóa hì. Đây rế ràng không phải là mĩt thành
tởu bầ nhễ. Sở chp nhn này bao hàm mĩt h thng chẹnh trề n đềnh, ị đệ
các giá trề và lỏi ẹch ti hu rt hièm khi, nèu không mun nệi là chưa bao
gií, bề thách thờc.

25


Thờ hai, tẹnh thưíng xuyên cóa các cuĩc bu cố cệ nghéa là không mĩt
đảng phái hay nhệm nào trong mĩt đảng đưỏc đảm bảo là sặ nẵm giộ chờc
vổ mãi mãi. Đa s cóa ngày hôm nay cệ thấ bề thay thè bịi mĩt đa s khác
vào ngày mai. Đây là điấm then cht cóa lù thuyèt vẫ dân chó: Đa s luôn
luôn thay đi. Thờ ba, đa s cệ thấ mang tẹnh chuyấn tièp bịi vẻ chè đĩ bu
cố bảo v cho quyẫn cạnh tranh. Mĩt cuĩc bu cố mà không cệ cơ hĩi cho
phe đi lp thẻ đệ chẽ là mĩt trể xễ lá.
Cui cõng, bu cố ị Mợ đã liên kèt các cố tri vi nhộng ngưíi nẵm giộ
chờc vổ cóa chẹnh quyẫn. Nhộng ngưíi sau dởa trên mĩt lưỏng đa s các
cố tri đấ lãnh đạo. Do đệ, nhân dân hiấu rng nhộng quan chờc đưỏc bu
ra cọng như là nhộng đại din cóa hì, đưỏc trao quyẫn đấ thay mắt hì mà
hành đĩng. Bu cố ị Hoa Kỡ đã làm cho nhộng quan chờc chẹnh quyẫn trị
thành công bĩc cóa nhân dân, thay vẻ nhân dân là công bĩc cóa chẹnh
quyẫn.
Dõ cệ đánh giá như thè nào đi nộa vẫ nhộng tièn bĩ trong lénh vởc chẹnh trề
dân chó mà Hoa Kỡ đã làm đưỏc, thẻ nhộng quc gia khác cệ thấ lởa chìn
con đưíng là không đi theo mô hẻnh cóa Hoa Kỡ vi tt cả các chi tièt. Mĩt
s đắc điấm cóa nẫn chẹnh trề theo kiấu bu cố ị Hoa Kỡ vn chẽ là nhộng
tàn dư cóa lềch số. Mĩt nưc Hoa Kỡ đang tièn bưc trong thè kớ 21 này
không nên chìn lởa các về tng thng cóa mẻnh thông qua Đại hĩi cố tri. Và
cọng không nên giộ mĩt s phièu tương đương nhau giộa các bang trong
Thưỏng vin. Mĩt vài điấm khác như đảm bảo tở do báo chẹ hoắc bu cố
ph thông các thành viên cóa Quc hĩi thẻ chẵc chẵn là phải duy trẻ. Nhộng
bài hìc tỗ kinh nghim vẫ dân chó ị Hoa Kỡ đã chẽ ra mĩt điấm rng vic
duy trẻ mĩt cơ chè dân chó n đềnh là rt quan trìng ị bt kỡ nơi nào.
Mĩt là, lá phièu và nơi bễ phièu ph bièn rĩng rãi phải hơn nộa, đấ không
xảy ra tẻnh trạng mĩt phièu này lại cệ giá trề hơn mĩt phièu khác. Vic hạn
chè cĩng đỉng bu cố trên cơ sị gii tẹnh, niẫm tin chẹnh trề, sẵc tĩc hoắc
tôn giáo sặ làm giảm tẹnh hỏp pháp cóa h thng bu cố. Trái lại, mĩt
quyẫn bu cố đy đó sặ giồp cho tt cả các thành viên cóa xã hĩi nhn thờc
đưỏc vai trể trong trt tở hin hành bịi vẻ mi thành viên đẫu cệ mĩt cơ hĩi
đấ cui cõng vưỏt lên trên hèt.
Hai là, vic khuyèn khẹch tng s cố tri trong các cuĩc bu cố phải là mĩt
ưu tiên hàng đu. Tẽ l cố tri đi bễ phièu thp sặ là nguyên nhân gây ra lo
lẵng, dõ đệ chưa phải là ị mờc báo đĩng. Điẫu đệ không chẽ tạo ra mĩt
cuĩc bu cố mà ngưíi đẵc cố không cệ đưỏc sở óng hĩ cóa đa s cố tri đó
tư cách, mà cển khuyèch trương ảnh hưịng cóa nhộng nhệm lỏi ẹch giễi t
chờc và giễi kẹch đĩng.

27


Ba là, mờc đĩ tở do ngôn lun vẫ chẹnh trề cao là then cht đi vi mĩt thấ
chè dân chó. Hạn chè quyẫn cệ bt đỉng hỏp pháp không chẽ sặ cản trị nẫn
chẹnh trề theo kiấu bu cố bng cách đàn áp các đi thó, mà vic kẫm chè tở
do ù kièn cọng cệ thấ sặ thồc đy bt đỉng tỗ ch là mĩt kênh tham gia
chẹnh trề hỏp pháp thành mĩt phương tin phản đi mang tẹnh bạo lởc.
Bn là, bu cố và cơ chè đại din phải làm cho đa s cố tri cệ khả năng kiấm
soát chẹnh quyẫn, nhưng cơ chè an ninh cọng phải đưỏc t chờc hỏp lù đấ
ngăn chắn cho đa s khễi ln át và phá hoại thiấu s. Tuy nhiên, nhộng sở
dàn xèp mà qua đệ gánh nắng vẫ bu cố đưỏc trao cho nhộng nhệm lỏi ẹch
thiấu s, cệ thấ sặ phá hoại nhân t trung tâm cóa đỉng thun cóa nhộng
ngưíi bề trề: ngành lp pháp phải phản ánh đưỏc mĩt cách hiu qóa ù chẹ
cóa đại đa s nhân dân. Trái lại, quan điấm cóa đa s nhân dân phải thay
thè cho quan điấm cóa nhộng ngưíi thiấu s, nèu không nệ sặ làm tê lit
quá trẻnh hoạch đềnh chẹnh sách và chẹnh quyẫn sặ không cển khả năng đấ
làm vic đưỏc nộa.
Năm là, bịi vẻ các cuĩc bu cố chẽ cệ thấ hoạt đĩng mĩt cách cệ hiu qóa
nèu như đa s nhân dân đẫu nhn thờc rng bản thân các cuĩc bu cố là
tht sở tở do và công bng, nên phải cệ các thó tổc bu cố đấ cệ thấ cệ phản
ờng nhanh chệng đi vi nhộng nghi ngí vẫ tẹnh trung thởc cóa quá trẻnh
bu cố. Nèu không cệ nhộng công cổ khẵc phổc như vy, thẻ nẫn chẹnh trề
bu cố cệ thấ sặ nhanh chệng bề coi là mĩt trể gian ln.
Cui cõng, cơ chè bu cố tở do và công bng tễ ra rt khệ cệ thấ duy trẻ
trong mĩt xã hĩi cệ nhộng chia rặ sâu sẵc giộa các nhệm cư dân ln vẫ
nhộng vn đẫ quan trìng nht. Đôi lồc sờc mạnh cóa h thng chẹnh trề cệ
thấ đưỏc đo bịi nhộng vn đẫ không cệ tẹnh cht bao trõm trong các cuĩc
vn đĩng tranh cố và bịi nhộng vn đẫ chưa bao gií xut hin trong các
cuĩc bu cố.
Cách đây hơn mĩt thè kớ, tng thng Woodrow Wilson nhn xầt rng "các
thấ chè dân chó chưa bao gií đưỏc thởc hin". "Chồng ging như các mô
sng - luôn luôn phải làm vic. Đệ là mĩt công vic khệ khăn, là sờc sng
cho cuĩc sng cóa nhộng ngưíi tở do". Vic kiấm soát chắt chặ và tẹnh khả
bièn đang vn là đểi hễi cóa ngày hôm nay. Nhn thờc vẫ nhộng thièu sệt
cóa mĩt cơ chè bu cố cọng quan trìng như là vic đẫ cao nhộng điấm
mạnh cóa nệ vy.

29


Tài liệu đọc thêm
Mark E. Bush. Liu vic thay đi đơn về bu cố cệ tạo ra sở khác bit? Tẹnh
đại din cóa đảng phái và ờng xố bu cố . Nhà xut bản Đại hìc Johns Hopkins, 1993
Marchette Gaylord Chute. Quyẫn tở do đu tiên: Lềch số vẫ quyẫn bu cố ị
Mợ, 1619-1850. Nhà xut bản Button, 1969
William Gillette. Quyẫn bu cố: Nẫn chẹnh trề và vic thông qua Điẫu lut
b sung thờ mưíi lăm. Nhà xut bản Đại hìc Johns Hopkins, 1965
Samuel Hungtington. Làn sệng thờ ba: Quá trẻnh dân chó hệa cui thp kớ
hai mươi. Nhà xut bản Đại hìc Oklahoma, 1993
Bernard Grofman và Arend Lijphant. Lut bu cố và nhộng h qóa chẹnh
trề. Nhà xut bản Agathon, 1996
Alexander Keysser. Quyẫn bu cố: Lềch số đy thách thờc cóa nẫn dân chó
ị Hoa Kỡ. Nhà xut bản Basic Books, 2000
Harold Porter Kirk, Lềch số Đu tranh đểi quyẫn bu cố ị Hoa Kỡ (AMS
Press, 1971)
Donald W. Rogers (hiu đẹnh). Bu cố và Tinh thn cóa nẫn dân chó Hoa
kỡ: Nhộng chuyên lun vẫ Lềch số bu cố và Quyẫn bu cố ị Hoa Kỡ. Nhà
xut bản Đại hìc Illinois, 1992

31


Trung tâm Hoa Kỳ
Phòng Thông tin-Văn hóa, Đại sứ quán Hoa Kỳ
Tầng 1, Rose Garden Tower, 170 Ngọc Khánh, Hà Nội
Tel: (04) 3850-5000; Fax: (04) 3850-5048; Email: HanoiAC@state.gov
http://vietnam.usembassy.gov
- 32 -



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×