Tải bản đầy đủ

Những nguyên tắc cốt lõi của dân chủ

Introduction:
The Root Principles of Democracy

Giíi thiÖu:
Nh÷ng nguyªn t¾c cèt lâi
cña d©n chñ
Melvin I. Urofsky

V¨n phßng Ch­¬ng tr×nh Th«ng tin Quèc tÕ
Bé Ngo¹i giao Hoa Kú

1


"... chính phủ của dân, do dân và vì dân sẽ không
biến mất khỏi trái đất này".
-- Tổng thống Abraham Lincoln,
Diễn văn tại Gettysburg, 1863.

Biờn tp chớnh: George Clack / Biờn tp viờn: Melvin Urofsky
Ch biờn: Paul Malamud / Ch nhim M thut: Thaddeus A. Miksinski


Nh biên tập Melvin I.urofsky, giáo sư sử học v chính sách công,
Đại học khối thịnh vượng chung Virginia, l tác gi v biên tập hơn
40 quyển sách. Tác phẩm mới đây nhất l "Tòa án Warren" (2001)
v cùng với Paul Finkelman, cuốn "Hnh trình ca Tự do: Lịch sử
Hiến pháp Hoa Kỳ" (tái bn lần 2, 2001).

3


Phát biểu tại mồt buõi lễ ỗ ngha trang quọc gia Gettysburg trong bọi cảnh
cuồc nồi chiến v đại thọng nhất Hoa Kừ, Tõng thọng Lincoln trong phần kết
luận đặc biệt cỡa mình đã đưa ra mồt đnh ngha cò lẽ là hay nhất về dân
chỡ trong lch sủ Hoa Kừ. Khi nòi "chnh phỡ cỡa dân, do dân, và vì dân",
ông muọn nòi đến nhũng tnh chất cơ bản cỡa chnh quyền dân chỡ mà ông
đã phân tch rất kữ cò thể áp dùng cho tất cả các nưộc muọn trỗ thành xã
hồi dân chỡ.
Dân chỡ là loại hình chnh phỡ khò xây dụng, cò lẽ phúc tạp và khò nhất.
Dân chỡ cớng đầy mâu thuẫn và xung đồt, nò đĩi híi các thành viên phải cọ
gắng nhẫn nại để phát huy hiệu quả cỡa nò. Dân chỡ không nhm đạt hiệu
quả mà vì trách nhiệm; mồt chnh quyền dân chỡ cò thể không hành đồng
nhanh chòng như chnh phỡ đồc tài nhưng mồt khi đã cam kết hành đồng
thì chnh phỡ đò cò thể tập hờp đườc sụ ỡng hồ rồng rãi. Dân chỡ, d nhiên
là theo kiểu Mữ, không bao giổ là mồt sản phẩm hoàn thiện và đang luôn
phát triển. Hình thúc bên ngoài cỡa chnh phỡ Hoa Kừ hầu như không thay
đõi trong hai thế kử qua nhưng nếu chợng ta xem xét kữ thì sẽ thấy nhũng
thay đõi lộn lao. Nhưng hầu hết ngưổi dân Hoa Kừ đều đợng khi tin rng
nhũng nguyên tắc cơ bản cỡa chnh phỡ Hoa Kừ đều bắt nguỏn t nhũng ứ
tưỗng đườc các nhà soạn thảo Hiến pháp đưa ra đầu tiên năm 1787.
Trong bài này chợng tôi mong muọn giải thch nồi dung mồt sọ nguyên tắc,
nòi qua về quá trình phát triển lch sủ và lứ giải tại sao nhũng nguyên tắc đò
rất quan trng đọi vội cách thúc làm việc cỡa chnh phỡ Hoa Kừ nòi riêng
và nền dân chỡ nòi chung. Vì bất cú mồt nền dân chỡ nào cớng là mồt hệ
thọng đang hoàn thiện nên bài này cớng chỉ ra mồt sọ khiếm khuyết cỡa hệ
thọng chnh phỡ Hoa Kừ và cách Hoa Kừ giải quyết nhũng vấn đề đò.
Không ai khằng đnh rng mô hình Mữ vọn thành công trên đất Mữ sẽ là mô
hình tất cả các nền dân chỡ khác phải hc tập. Mói nưộc phải thiết lập mồt
chnh phỡ dụa trên văn hòa và lch sủ cỡa mình. Nhưng bài này cớng xác
đnh nhũng nguyên tắc cơ bản phải cò trong tất cả các nền dân chỡ dở dưội
hình thúc nào. V dù phương thúc làm luật cò thể rất khác nhau nhưng dở d


ưội hình thúc gì đi nũa cớng phải tuân theo nguyên tắc cọt lịi là công dân
phải tham gia vào quá trình này và cảm thấy mình sỗ hũu nhũng bồ luật đò.
Vậy nhũng nguyên tắc cọt lịi đò là gì? Chợng tôi đã xác đnh 11 nguyên tắc
mà chợng tôi cho là quan trng để hiểu đườc lch sủ phát triển cỡa dân chỡ
và cách thúc hoạt đồng cỡa dân chỡ ỗ Mữ.

5


Chủ nghĩa hợp hiến:
Quá trình làm luật phải tiến hành theo mồt sọ khuôn khõ, phải cò nhũng
phương pháp đườc thông qua về làm luật và thay đõi luật, và mồt sọ lnh
vục như quyền cá nhân không phải do ứ ch cỡa đa sọ quyết đnh. Hiến
pháp là mồt bồ luật, nhưng đỏng thổi nò cớng cò ứ ngha hơn thế. Đò là mồt
văn kiện tõ chúc cỡa chnh phỡ, xác đnh quyền hạn cỡa các bồ phận khác
nhau cớng như giội hạn quyền lục cỡa chnh phỡ. Mồt đặc điểm chnh cỡa
chỡ ngha hờp hiến là khung cơ bản này không thể thay đõi dễ dàng do đò
là ứ ch lâu dài cỡa đa sọ. Nò đĩi híi sụ nhất tr rị ràng và không mơ hỏ cỡa
công dân. ở Hoa Kừ, Hiến pháp đã đườc sủa đõi mội 27 lần t năm 1787.
Nhũng ngưổi san thảo làm cho quá trình sủa đõi khò khăn nhưng không
phải là không thể. Hầu hết các sủa đõi đều mỗ rồng dân chỡ thông qua mỗ
rồng quyền cá nhân và xòa bí sụ khác biệt về chỡng tồc và giội tnh. Không
cò sủa đõi nào diễn ra nhẹ nhàng và khi đườc thông qua, tất cả các sủa đõi
đều đườc đại đa sọ dân chợng ỡng hồ.

Bầu cử dân chủ:
Dở mồt chnh phỡ cò kết cấu chặt chẽ đến đâu cớng không thể coi là dân
chỡ tr phi các quan chúc lãnh đạo chnh phỡ đò đườc bầu tụ do bỗi các
công dân theo phương cách đườc cho là công khai và công bng. Cơ chế bầu
củ cò thể khác nhau nhưng nhũng yếu tọ cơ bản là giọng nhau đọi vội tất cả
các xã hồi dân chỡ: tất cả các công dân đỡ tư cách đườc đi bí phiếu, cá nhân
đườc bảo vệ không b tác đồng tiêu cục trong bí phiếu, kiểm phiếu công
khai và trung thục. Do luôn cò sai sòt và gian lận trong nhũng cuồc bí
phiếu lộn nên phải thận trng để tránh nhũng sai sòt trên càng nhiều càng
tọt để khi cò vấn đề hay trong mồt cuồc bầu củ sát nợt như cuồc bầu củ tõng
thọng năm 2000 ỗ Mữ thì ngưổi dân sẽ hiểu rng tuy cò khò khăn nhưng đọi
vội h nhũng kết quả bầu củ vẫn cò thể chấp nhận đườc.

Chủ nghĩa liên bang, chính quyền bang v địa phương:
Chỉ Hoa Kừ mội cò hệ thọng chnh quyền liên bang vội quyền lục và thẩm
quyền đườc chia sẻ giũa các chnh quyền quọc gia, bang và đa phương.
Nhưng nếu mô hình này không phở hờp vội nhũng nưộc khác thì vẫn cò
thể rợt ra mồt sọ bài hc. Chnh phỡ càng xa rổi dân thì càng t hiệu quả và
càng t đườc tin cậy. Thông qua chnh quyền bang và đa phương, ngưổi Mữ
cò thể tiếp cận gần hơn nhũng quan chúc đườc bầu lên. H cò thể gắn trục
tiếp các chnh sách và chương trình vội nhũng cá nhân ban hành và thục thi
chợng. Hơn nũa, sụ phi tập trung hòa quyền lục khiến cho việc chuyển giao

7


chnh quyền bất hờp pháp khò khăn hơn nhiều. Nguyên tắc các nền dân chỡ
phải phi tập trung hòa quyền lục và trách nhiệm cò thể không cò ứ ngha
lắm trong mồt đất nưộc nhí và tương đọi đỏng nhất, nhưng cớng cò thể là
mồt biện pháp bảo đảm quan trng ỗ nhũng nưộc lộn và đa dạng.

Lm luật:
Lch sủ cho thấy con ngưổi đã làm luật mồt cách chnh thúc trong suọt 5
thiên niên kử qua, nhưng phương pháp làm luật rất khác nhau trong các xã
hồi khác nhau, t nhũng chiếu chỉ cỡa vua cho đến phiếu bầu đa sọ tại các
cuồc hp làng xã. ở Hoa Kừ, luật đườc làm ra ỗ nhiều cấp đồ t hồi đỏng
thành phọ, qua cơ quan lập pháp bang và lên Quọc hồi Hoa Kừ. Nhưng ỗ tất
cả các cấp này đều cò sụ tham gia đòng gòp trục tiếp hay gián tiếp cỡa công
dân. Các cơ quan làm luật tha nhận rng h chu trách nhiệm đọi vội các
củ tri và nếu h không lập pháp vì lời ch cỡa nhân dân, h sẽ b thất bại
trong cuồc bầu củ tiếp theo. Mấu chọt cỡa lập pháp dân chỡ không phải là
cơ chế hay thậm ch là diễn đàn lập pháp mà là ứ thúc trách nhiệm đọi vội
công dân và cần phải công nhận nhũng mong muọn cỡa h.

Cơ quan tư pháp độc lập:
Alexander Hamilton đã nhận xét trong tổ Federalist năm 1788-1789 rng các
tĩa án nếu không cò quyền lục cỡa kiếm hay cỡa tợi tiền sẽ trỗ thành " ngành
t nguy hiểm nhất" trong chnh phỡ. Nhưng tĩa án cớng cò thể rất mạnh
trong nền dân chỡ và thưổng là công cù hoạt đồng để công bọ và thục thi
các hạn chế do hiến pháp quy đnh. ở Hoa Kừ, các tĩa án cò thể tuyên bọ
các đạo luật cỡa Quọc hồi và các cơ quan lập pháp bang là không cò hiệu lục
do đi ngườc lại vội nồi dung Hiến pháp và cò thể ngăn cấm hành đồng cỡa
Tõng thọng vì lứ do trên. Hệ thọng tĩa án là nơi bảo vệ quyền cá nhân quan
trng nhất ỗ Hoa Kừ vì hầu hết các thẩm phán đều cò nhiệm kừ suọt đổi và
cò thể tập trung vào nhũng vấn đề luật mà không b chnh tr chi phọi.
Không phải tất cả các tĩa án hiến pháp đều giọng nhau và phải cò mồt cơ
quan cò quyền xác đnh nồi dung hiến pháp, và khi các ngành trong chnh
phỡ vườt quá quyền hạn cỡa h.

Quyền lực của Tổng thống:
Tất cả các xã hồi hiện đại phải cò mồt ngưổi điều hành tọi cao để thục thi
trách nhiệm cỡa chnh phỡ, t việc đơn giản như điều hành mồt chương
trình cho đến chỉ đạo quân đồi bảo vệ quọc gia trong thổi chiến. Nhưng
cớng cần phải cò ranh giội rị ràng giũa trao va đỡ quyền lục cho tõng

9


thọng thục thi nhiệm vù và đỏng thổi giội hạn quyền lục để ngăn tình trạng
đồc tài. ở Hoa Kừ, Hiến pháp phân đnh rị về quyền lục cỡa Tõng thọng và
mồt khi chnh phỡ này là mồt trong nhũng chnh phỡ mạnh nhất trên thế
giội thì súc mạnh đò là do sụ nhất tr cỡa công dân và khả năng cỡa nhũng
ngưổi nắm giũ Nhà Trắng trong việc phọi hờp tọt vội nhũng ngành khác
cỡa chnh phỡ. Vấn đề ỗ đây lại là không phải bồ máy tõ chúc cỡa cơ quan
ngưổi điều hành mà là nhũng giội hạn đọi vội cơ quan đò thông qua nhũng
nguyên tắc như "phân quyền". Trong nền dân chỡ, tõng thọng phải lãnh đạo
thông qua kữ năng chnh tr cỡa mình, thiết lập nên mồt khuôn khõ hờp tác
vội cơ quan lập pháp và trên hết là vội nhân dân. Đỏng thổi công dân phải
cảm thấy tin tưỗng rng nhũng giội hạn cỡa hiến pháp bảo đảm tõng thọng
hay thỡ tưộng luôn là công bồc chú không phải là ông chỡ cỡa nhân dân.

Vai trò của tự do truyền thông:
Gắn chặt vội quyền cỡa công chợng đườc nắm bắt thông tin là tụ do truyền
thông như mạng lưội báo ch, truyền thanh và truyền hình cò thể điều tra
công việc cỡa chnh phỡ và đưa tin về h mà không lo sờ hay b trng phạt.
Luật phõ thông cỡa Anh coi việc chỉ trch vua (và rồng hơn là toàn bồ chnh
phỡ) là tồi bôi nh xợi giùc nõi loạn. Hoa Kừ rọt cuồc cớng bí tồi này và
thay vào đò là thuyết về báo ch để phùc vù cho nền dân chỡ. Do tnh chất
phúc tạp nên các công dân không thể bí việc đi xem xủ án, ngỏi tranh luận
lập pháp hay điều tra hoạt đồng cỡa mồt chương trình cỡa chnh phỡ.
Nhưng báo ch là ngưổi đại diện cỡa công dân, đưa tin thông qua báo ch
hay truyền thông để làm cơ sỗ hành đồng cho công dân. Trong nền dân chỡ,
nhân dân dụa vào báo ch để phát giác tham nhớng, vạch trần việc thục thi
công lứ, sai phạm hay sụ hoạt đồng thiếu hiệu qỡa và năng lục cỡa mồt cơ
quan trong chnh phỡ. Không nưộc nào cò thể tụ do mà không cò tụ do báo
ch và dấu hiệu cỡa đồc tài là việc bt mỏm các phương tiện truyền thông lại.

Vai trò của các nhóm lợi ích:
Vào thế kử 18, và thục ra cho đến thế kử 19, việc làm luật chỡ yếu là cuồc
đọi thoại giũa củ tri và các đại diện đườc bầu ra trong Quọc hồi hay trong
chnh quyền bang và đa phương. Do dân sọ t hơn, t các chương trình cỡa
chnh quyền hơn và thông tin đơn giản hơn nên công dân không cò nhu cầu
cần đườc các tõ chúc trung gian giợp đố bày tí quan điểm cỡa h. Nhưng
trong thế kử 20, xã hồi trỗ nên phúc tạp hơn và vai trĩ cỡa chnh phỡ đườc
mỗ rồng hơn. Ngày nay cò nhiều vấn đề mà củ tri cần bày tí quan điểm và
để tiếng nòi cỡa mình về nhũng vấn đề cù thể đườc lắng nghe, công dân lập
nên nhũng nhòm vận đồng hành lang, nhũng nhòm bảo vệ lời ch chung và

11


riêng và các tõ chúc phi chnh phỡ tập trung vào tng vấn đề cù thể này.
Cò nhiều chỉ trch trong nưộc về kha cạnh này cỡa nền dân chỡ Mữ và mồt
sọ ngưổi khằng đnh rng nhũng lời ch cò sụ hó trờ mạnh về tài chnh dễ
đườc chợ ứ hơn nhũng nhòm lời ch t tiền. Sụ chỉ trch đò là cò cơ sỗ nhưng
thục tế vấn đề là cò hàng trăm nhòm như thế giợp giáo dùc công chợng và
các nhà làm luật về nhũng vấn đề cù thể, giợp cho các công dân bình
thưổng trong xã hồi trình bày quan điểm cỡa mình vội các nhà lập pháp
trong thổi buõi phúc tạp hiện nay. Thổi đại Internet cho phép trình bày
quan điểm phõ biến hơn và nhũng tõ chúc phi chnh phỡ này sẽ giợp chắt
lc và đnh hưộng để đạt lời ch công dân mồt cách hiệu quả nhất.

Quyền được biết của công chúng:
Trưộc thế kử này, nếu nhân dân muọn biết chnh phỡ cỡa h hoạt đồng như
thế nào, h chỉ cần đi xuọng tĩa th chnh hay nơi công cồng và lắng nghe
nhũng cuồc tranh luận và thảo luận. Nhưng ngày nay chợng ta cò nhũng bồ
máy cỏng kềnh, phúc tạp, nhũng đạo luật, nhũng quy đnh dài hàng mấy
trăm trang và quá trình lập pháp tuy cò trách nhiệm đọi vội dân nhưng vẫn
quá mở mổ để hầu hết dân chung cò thể hiểu nồi dung sụ việc. Trong mồt
nền dân chỡ, chnh phỡ nên càng minh bạch càng tọt, túc là quá trình hoạch
đnh và thảo luận phải đặt dưội sụ giám sát cỡa công chợng. Rị ràng là
không phải hành đồng nào cỡa chnh phỡ cớng phải công khai nhưng công
dân cò quyền biết nhũng đỏng đô-la tiền thuế cỡa h đườc chi tiêu như thế
nào, bồ máy thục thi công lứ cò hiệu qỡa và cò năng lục không và nhũng đại
biểu đườc bầu ra cò hành đồng trách nhiệm không. Cách thúc công khai
thông tin không giọng nhau nhưng không cò chnh phỡ dân chỡ nào cò thể
hoạt đồng trong màn b mật hoàn toàn.

Bo vệ quyền thiểu số:
Nếu "dân chỡ" cò ngha là quyền cỡa đa sọ, vậy thì mồt trong nhũng vấn đề
lộn đặt ra trong nền dân chỡ là cách xủ sụ vội nhòm thiểu sọ. "Thiểu sọ"
không cò ngha là nhũng ngưổi bí phiếu chọng lại đảng thắng củ mà là
nhũng ngưổi khác biệt rị ràng nhòm đa sọ về chỡng tồc, tôn giáo, hay sắc
tồc. ở Hoa Kừ, vấn đề cĩn tỏn tại là vấn đề chỡng tồc và đã phải cò mồt
cuồc nồi chiến đẫm máu để giải phòng nô lệ da đen và mất thêm mồt thế kử
nũa trưộc khi dân da màu cò thể tụ do thục hiện quyền hiến pháp cỡa mình.
Vấn đề bình đằng chỡng tồc vẫn đang là vấn đề mà Hoa Kừ hiện đang
đương đầu. Nhưng đò là mồt phần cỡa quá trình hoàn thiện dân chỡ theo
hưộng trỗ nên hờp nhất hơn và không chỉ bảo vệ nhũng ai không thuồc về
nhòm đa sọ chọng lại sụ ngườc đãi mà cĩn tạo cho h cơ hồi tham gia như

13


nhũng công dân đầy đỡ và bình đằng. Cò nhiều v dù về các nưộc đọi xủ
vội các nhòm thiểu sọ mồt cách đẫm máu và kinh hoàng. Các trại tập trung
Đúc quọc xã chọng lại ngưổi Do Thái là minh ha sọng đồng nhất. Nhưng
không cò xã hồi nào cò thể tụ cho là dân chỡ nếu nò không bảo vệ theo luật
pháp mồt cách hệ thọng nhũng nhòm ngưổi cù thể.

Dân sự kiểm soát quân sự:
Thổi xưa trách nhiệm chnh cỡa nhà lãnh đạo là chỉ huy quân đồi cỡa xã hồi
hoặc để bảo vệ đất nưộc hoặc đi chinh phùc nưộc khác. Thưổng thì uy danh
cỡa mồt v tưộng tài sẽ dẫn đến mong muọn kiểm soát chnh phỡ thông qua
vớ lục; ngưổi kiểm soát quân đồi cò thể dễ dàng loại bí nhũng đọi thỡ. Thổi
hiện đại chuyện rất thưổng thấy khi mồt đại tá hay v tưộng sủ dùng quyền
lục cỡa quân đồi để đảo chnh lật đõ chnh phỡ dân sụ. Trong nền dân chỡ,
quân đồi không chỉ đườc đặt dưội sụ kiểm soát cỡa chnh quyền dân sụ mà
cĩn phải cò mồt tập quán đề cao vai trĩ cỡa ngưổi lnh như là công bồc chú
không phải là kẻ thọng tr xã hồi. Vẫn cĩn là quá sộm để nòi đến mồt quân
đồi công dân khi các v sữ quan thuồc mi tầng lộp và khi hết quân dch lại
trỗ về đổi sọng dân sụ. Nhưng nguyên tắc này vẫn không đõi: Quân sụ phải
luôn là thú yếu; nhiệm vù cỡa nò là bảo vệ nền dân chỡ chú không phải là
cai tr nền dân chỡ đò.
Qua bài này chợng ta cò thể rợt ra mồt sọ chỡ đề bao trởm. Thú nhất và
quan trng nhất trong nền dân chỡ, là nguỏn gọc quyền lục tọi cao thuồc về
nhân dân. Hiến pháp Hoa Kừ mạnh mẽ tuyên bọ điều này trong nhũng
dĩng đầu tiên: "Chợng tôi, công dân Hờp chỡng quọc Hoa Kừ, ... ban hành
và lập nên Hiến pháp này". Tất cả quyền lục trong chnh phỡ phải bắt
nguỏn t nhân dân, và phải đườc sụ chấp thuận cỡa nhân dân thì mội hờp
pháp. Sụ hờp pháp hòa này đườc thục hiện bng nhiều cách, kể cả quá trình
làm luật cớng như bầu củ tụ do và công bng.
Nguyên tắc chung thú hai là phải cò sụ phân quyền để không cò bồ phận
nào trong chnh phỡ trỗ nên quá mạnh đi ngườc lại ứ ch cỡa nhân dân. Dở
Tõng thọng luôn đườc xem là chúc vù quyền lục nhất trong chnh phỡ Hoa
Kừ nhưng Hiến pháp giội hạn nhũng quyền lục đò và yêu cầu nhân vật điều
hành chnh này phọi hờp vội các ngành khác cớng như các củ tri đoàn. Tuy
sụ kiểm soát cỡa dân sụ đọi vội quân sụ dưổng như trao quyền lục rất lộn
vào tay tõng thọng nhưng bản chất cỡa quân sụ trong xã hồi dân chỡ là
chọng lại việc lạm dùng vớ lục. Tĩa án cớng nhm giội hạn không chỉ
ngành hành pháp mà cĩn cả lập pháp. Trong nền dân chỡ chnh phỡ phải
cân bng và tất cả các bồ phận khác nhau phải đề cao sụ ưu việt và cần thiết
cỡa cân bng đò.

15


Thú ba, quyền cá nhân và thiểu sọ phải đườc tôn trng và đa sọ không sủ
dùng quyền lục để tưộc đoạt tụ do cơ bản cỡa nhân dân. Trong nền dân chỡ
điều này thưổng gặp khò khăn đặc biệt nếu dân sọ đa dạng cò quan điểm
đa dạng về nhũng chỡ đề quan trng. Nhưng mồt khi chnh phỡ tưộc đoạt
mất các quyền này cỡa mồt nhòm nào đò thì quyền cỡa tất cả mi ngưổi
cớng b đe da.
Nhũng chỡ đề trên sẽ xuyên suọt trong loạt bài về Dân chỡ này, và mói đề
tài sẽ lứ giải tất cả nhũng nguyên tắc trên. ứ ch cỡa nhân dân đườc đảm bảo
thông qua bầu củ tụ do và công bng, thông qua quá trình làm luật, thông
qua tụ do báo ch kiểm soát các hoạt đồng cỡa chnh phỡ và thông qua
quyền đườc biết chnh phỡ đang làm gì. ứ ch đò đườc thể hiện qua các
nhòm lời ch tuy không đỏng đều lắm. ở Hoa Kừ, sụ phân quyền do Hiến
pháp quy đnh và đây là mồt văn kiện tõ chúc đườc nhân dân Hoa Kừ đề
cao và tôn trng. Sụ phân quyền đò cĩn là giội hạn đọi vội chnh phỡ, dân
sụ kiểm soát quân sụ và hệ thọng liên bang. Quyền cỡa thiểu sọ đườc đảm
bảo bng nhiều phương thúc và phương thúc quan trng nhất là mồt cơ
quan tư pháp đồc lập.
Nhưng liệu nhũng nguyên tắc đò cò thể chuyển thành nhũng giá tr cơ bản
khác không? Không dễ trả lổi vì sụ thành công cỡa mồt hệ thọng chnh phỡ
phù thuồc vào nhiều yếu tọ đan xen. Lch sủ thổi thục dân ỗ Hoa Kừ cho
thấy chnh phỡ đế quọc London không thể kiểm soát chặt chẽ nhũng thuồc
đa Hoa Kừ xa xôi và do đò quyền lục đều giao cho cơ quan lập pháp đa
phương. Điều này dẫn tội hệ thọng liên bang quy đnh trong Hiến pháp
phản ánh bọi cảnh lch sủ đặc thở cỡa nhân dân Hoa Kừ. Sụ thái quá cỡa
vua Anh dẫn đến giội hạn về quyền hành pháp và thục tiễn dân quân đã
đặt nền mòng cho việc dân sụ kiểm soát quân sụ.
Quyền cá nhân tí ra khò khăn hơn nhưng khi nền dân chỡ đã phát triển ỗ
Hoa Kừ thì quyền cỡa nhân dân đã mỗ rồng t ngưổi da trắng cò cỡa cải
đến ngưổi thuồc mi chỡng tồc, màu da và tn ngưống. Sụ đa dạng trưộc đò
đườc cho là mồt vấn đề cỡa chnh phỡ nay trỗ thành mồt trong nhũng thế
mạnh lộn cỡa nền dân chỡ. Do cò quá nhiều dân tồc, tôn giáo, văn hòa khác
nhau trong nhũng nưộc dân chỡ rồng lộn nên bất kừ mưu đỏ nào áp đặt
mồt phương cách sọng đỏng nhất sẽ dẫn đến kết cùc bi thảm. Thay vì đấu
tranh chọng lại sụ đa dạng, ngưổi Mữ coi đò là nền mòng cỡa niềm tin dân
chỡ cỡa mình.
Nhũng nưộc khác khi thủ nghiệm dân chỡ, và luôn là thủ nghiệm, cần phải
xác đnh nhũng thuồc tnh nêu trên cò thể đườc tạo ra và duy trì như thế
nào trong bọi cảnh cỡa mình. Không cò mồt phương cách đỏng nhất nào;

17


nhà thơ Walt Whitman đã nòi dân chỡ rất đa diện và thưổng tụ mâu thuẫn.
Nhưng nếu chợng ta tập trung vào nhũng nguyên tắc cơ bản, bất di bất dch
như quyền lục tọi thường trong tay nhân dân, quyền lục cỡa chnh phỡ phải
đườc giội hạn và quyền cá nhân phải đườc bảo vệ, thì cò nhiều cách để đạt
đườc nhũng mùc tiêu này.

19


Trung tâm Hoa Kỳ
Phòng Thông tin-Văn hóa, Đại sứ quán Hoa Kỳ
Tầng 1, Rose Garden Tower, 170 Ngọc Khánh, Hà Nội
Tel: (04) 3850-5000; Fax: (04) 3850-5048; Email: HanoiAC@state.gov
http://vietnam.usembassy.gov
- 32 -



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×