Tải bản đầy đủ

Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn tiếng việt

Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Vấn đề phát triển lời nói cho học sinh đã được chủ tịch Hồ Chí Minh dạy:
“Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng
ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp”. Phải
chăng việc làm này bắt đầu từ các trường giáo dục phổ thông, hơn ai hết đó là các
trường Tiểu học.
Bên cạnh đấy, Nghe - Nói - Đọc - Viết (N - N - Đ - V) là những hoạt động
diễn ra thường xuyên trong cuộc sống chúng ta. Trong bốn dạng hoạt động này xét
về tần số xuất hiện thì cặp hoạt động Nghe – Nói diễn ra liên tục hơn, thường
xuyên hơn. Nó mang 2 đặc tính nổi bật: Hoạt động ngôn ngữ nói dạng giao tiếp
trực tiếp bằng âm thanh trong hoạt động ngôn ngữ và hoạt động mang cả hai đặc
tính của việc tiếp nhận lời nói lẫn việc tạo lập lời nói.
Ngoài ra trong dạy học Tiểu học, Nghe – Nói – Đọc – Viết là 4 kỹ năng của
môn Tiếng Việt. Nếu thiếu một trong bốn kỹ năng nói trên sẽ làm cho người học
chưa hoàn thành môn học. Một học sinh phát triển bình thường sử dụng các bộ
phận của cơ thể để học tập và rèn luyện bốn kỹ năng N-N-Đ-V một cách bình
thường trong đó kỹ năng nói là cần thiết nhất, bởi vì nói chuyện hằng ngày trong
mọi môi trường: bạn bè, gia đình, làng xóm, thôn buôn, lớp, trường học, … trong

mọi hoàn cảnh: vui, buồn, khó khăn,… thông qua việc sử dụng ngôn ngữ nói làm
cho mọi người hiểu nhau hơn, cuộc sống tốt đẹp hơn. Vậy kỹ năng nói là quan
trọng nhất trong bốn lỹ năng của môn Tiếng Việt.
Do đó muốn sử dụng kỹ năng nói một cách có hiệu quả cần phải có sự luyện
tập thường xuyên, liên tục và có kế hoạch. Có thể khẳng định rằng kỹ năng nói chỉ
hình thành qua luyện tập và bằng con đường luyện tập. Hiện nay, nhà trường phổ
thông đang cố gắng hình thành cho học sinh những kỹ năng sống cơ bản nhất,
trong những kỹ năng ấy kỹ năng giao tiếp là một trong những kỹ năng quan trọng.
Chính vì vậy việc nghiên cứu tìm ra những biện pháp rèn kỹ năng nói có hiệu quả
có chất lượng cho học sinh nói chung, học sinh lớp Một nói riêng hết sức cần thiết.
Bởi lẽ ở lứa tuổi này các em “ăn chưa nên đọi, nói chẳng nên lời” chưa biết nói gì,
nói như thế nào, phải nói ra sao là đúng với sự vật sự việc hiện tại diễn ra xung
quanh mình. Với tâm lý lứa tuổi học sinh lớp Một như vậy người giáo viên cần
phải tìm cách dạy cho học sinh hiểu, biết cách nói đúng, nói đủ nói có văn hóa có
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

1


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

giáo dục ngay lớp nền móng để tạo đà phát triển kỹ năng nói trong môn Tiếng Việt
ở các lớp trên giúp cho ba kỹ năng còn lại được thông thạo và trôi chảy, không
những thế tăng cường kỹ năng nói để nói được, nói chuẩn ở tất các các môn học
khác, phục vụ tốt cuộc sống thường ngày hay nói cách khác năngg lực ngôn ngữ
tốt là cơ sở giúp trẻ phát triển năng lực học tập, năng lực tư duy và năng lực khác;
nói tốt giúp học sinh nhận thức tốt và khám phá thế giới có hiệu quả. Do vậy tôi
chọn đề tài “Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp
1 trong môn Tiếng Việt” để nghiên cứu.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Đề tài giúp cho mỗi giáo viên dạy lớp Một có kỹ năng luyện nói cho học sinh;
học sinh nói được theo yêu cầu và sở thích, hơn nữa các em biết dùng ngôn ngữ
nói để giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày.
Với nhiệm vụ chính là nghiên cứu và xây dựng kế hoạch luyện nói logic, phù
hợp lứa tuổi học sinh lớp Một; tổ chức nhiều hình thức luyện nói đạt hiệu quả cao.
3. Đối tượng nghiên cứu
Một số phương pháp chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp Một.
Giáo viên, học sinh trường TH Phan Bội Châu năm học 2017-2018
4. Giới hạn của đề tài
Phần luyện nói của môn Tiếng Việt lớp 1 (dấu hiệu: tranh 2 người quay mặt


vào nhau, phần cuối của bài dạy và phần kể chuyện).
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp khảo sát, quan sát, điều tra, phân tích, thống kê và hỏi đáp.
II.NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Quan điểm dạy học mới hiện nay là dạy giao tiếp do vậy theo Quyết định số
16/2006 QĐ-BGD&ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo,
môn Tiếng Việt lớp 1 có 350 tiết trong đó phần luyện nói được trình bày trong sách
giáo khoa 172 tiết từ bài 1 đến bài 102 và kể chuyện ở phần luyện tập tổng hợp.
Cao hơn nữa của luyện nói là kể chuyện theo tranh có ở các bài ôn tập âm, vần.
Như vậy luyện nói được dạy ngay từ bài học đầu tiên có thể nói rằng Bộ Giáo dục
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

2


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

đã nghiên cứu và xây dựng hệ thống chương trình, sách giáo khoa không chỉ với
mục đích giúp học sinh lớp Một đọc thông viết thạo mà còn giúp người học biết
nói và nói một cách có văn hóa.
Là người giáo viên, người đưa nội dung và tinh thần của Bộ Giáo dục & Đào
tạo trở thành hiện thực phải làm gì, làm như thế nào để có được kết quả cao nhất?
Theo tôi thiết nghĩ cần phải có hướng chỉ đạo sâu sát từ người phụ trách chuyên
môn; sự nhiệt tình, miệt mài nghiên cứu tâm lý lứa tuổi học sinh lớp Một của giáo
viên tham gia giảng dạy; nắm chắc nội dung sách giáo khoa cũng như hiểu rõ mục
tiêu giáo dục hiện nay. Biết lựa chọn nội dung dạy học hợp lý, đưa ra các phương
pháp thúc đẩy quá trình tiếp thu kiến thức tự nhiên, dễ hiểu, dễ gần và dễ nhớ.
Mỗi bài học, phần luyện nói mang màu sắc riêng chỉ có ở Tiếng Việt lớp Một
do đó người dạy phải hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động luyện nói trong tiết
học một cách bài bản, có hệ thống tránh máy móc rập khuôn. Để nâng cao hiệu quả
chất lượng luyện nói cho học sinh lớp Một, cần thiết phải định hướng, chỉ đạo linh
hoạt sử dụng các kỹ năng luyện nói trong mỗi giờ lên lớp; cách thức, nội dung
luyện nói cần phải có kế hoạch cụ thể, từ dễ đến khó; tạo môi trường luyện nói cho
học sinh tự nhiên, thoải mái và thân thiện; tất cả giáo viên đều có kỹ năng giúp học
sinh luyện nói đạt hiệu quả cao.
2. Thực trạng
Phần luyện nói được sách giáo khoa phân biệt rõ ràng, giúp học sinh nhìn vào
là biết được đó là hoạt động nói, sau khi đã đọc tốt các nội dung âm, vần, tiếng, từ
và câu. Giáo viên dạy học có căn cứ và sách hướng dẫn chi tiết cho mỗi bài, nội
dung luyện nói khoảng 2 đến 4 câu/chủ đề nói. Giáo viên dạy học môn Tiếng Việt
lớp 1 theo quy trình không cắt xén nội dung.
Nội dung luyện nói trong từng bài được sách giáo khoa xác định rất rõ ràng.
Mỗi bài luyện nói có một tên gọi cụ thể (trừ 5 bài trong phần Làm quen với âm và
chữ). Các bài tập luyện nói được sắp xếp cuối mỗi bài dạy âm, vần mới và được
trình bày bằng tranh minh hoạ, có từ, ngữ chứa âm, vần đã học nói lên chủ đề
luyện nói. Sang phần Luyện tập tổng hợp được bố trí các bài theo tuần với ba chủ
điểm lớn: Nhà trường, Gia đình, Thiên nhiên – Đất nước cụ thể.
Việc tăng cường luyện nói được giáo viên thực hiện trên lớp trong từng môn
học và nhiều nhất là môn Tiếng Việt. Học sinh đều có đủ sách giáo khoa để tham
gia luyện nói và học tập.
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

3


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

Nhà trường tạo điều kiện cho giáo viên – học sinh mượn sách tham khảo, sách
hướng dẫn về luyện nói cho học sinh.
Bên cạnh những ưu điểm trên trong thực tế vẫn còn một số tồn tại: Giáo viên
quá chú trọng vào 2 kỹ năng đọc, viết mà coi nhẹ việc rèn luyện kỹ năng nói, họ
nghĩ rằng ở lớp Một chỉ cần dạy cho học sinh biết đọc, biết viết là đủ. Bản thân họ
còn lúng túng trong khâu tổ chức dạy; sử dụng rập khuôn các phương pháp, nội
dung, hình thức khi hình thành và bồi dưỡng kỹ năng nói cho học sinh. Giáo viên
quá chú trọng vào rèn kỹ năng đọc và viết do đó không đủ thời gian cho phần
luyện nói. Giáo viên chưa tập trung tìm hiểu về đặc điểm tâm sinh lý, môi trường
sống của học sinh, chưa thật sự thông cảm với những khó khăn mà học sinh gặp
phải nên khi tiến hành hỏi đáp chỉ yêu cầu những học sinh nói hay hoặc hay nói trả
lời. Không mấy quan tâm đến những học sinh ít nói, hạn chế về ngôn ngữ, nói
ngọng vì sợ gọi những em này trả lời sẽ làm mất nhiều thời gian
Chưa kiểm soát kết quả học sinh luyện nói theo nhóm, khiến việc tổ chức cho
học sinh hoạt động nhóm chỉ mang tính hình thức, chưa hiệu quả.
Về phía học sinh các em còn nhút nhát, chưa tự tin trong lúc nói, chưa sáng
tạo tìm từ mới để nói chỉ nói theo, rập khuôn; tìm tiếng, tìm từ còn chậm trong khi
nói, nói không thành câu; chưa chú ý lắng nghe một cách tích cực khi giáo viên
nêu yêu cầu, đến lúc trình bày thường câu trả lời không đúng mục đích hoặc chưa
hết ý. Một số trường hợp chỉ trả lời một tiếng là “có” hoặc “không” chứ chưa giải
thích được theo ý mình là vì sao có, vì sao không ?
Một số học sinh nói không rõ lời, chưa phát âm chuẩn, nhiều học sinh nói còn
kéo dài, chưa trôi chảy, chưa lưu loát, chưa biểu cảm.
Chất lượng khảo sát đầu năm học 2017-2018
Đối với giáo viên

Có kỹ năng và linh
hoạt trong việc tổ
chức luyện nói cho
HS

Có kỹ năng luyện nói
cho HS

Luyện nói cho HS
theo sách hướng
dẫn

SL

TL

SL

TL

SL

TL

1

33.3

1

33.3

1

33.3

Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

Ghi
chú

4


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

Đối với học sinh
Nói đủ to, rõ ràng,
thành câu

Nói đủ to, rõ ràng,
chưa thành câu

Nói không đủ to,
chưa rõ ràng,
không thành câu

SL

TL

SL

TL

SL

TL

9

17.6 %

14

27.5%

28

54.9%

Ghi
chú

3. Nội dung và hình thức của giải pháp
a) Mục tiêu của giải pháp
Một số giải pháp chỉ đạo giáo viên thực hành luyện nói trong môn Tiếng Việt
nhằm mang lại cho học sinh kỹ năng nói trong phần luyện nói đạt chuẩn đối với
học sinh ở mức hoàn thành và trên chuẩn đối với học sinh ở mức hoàn thành tốt.
Qua đó học sinh biết nói, biết sử dụng từ ngữ nói phù hợp với ngữ cảnh và biết
giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày.
Giáo viên có kỹ năng tổ chức thực hiện hoạt động luyện nói đạt hiệu quả cao.
b) Nội dung và cách thức thực hiện
Bước 1: Dự giờ, trao đổi với giáo viên để nắm bắt tình hình thực tế
Xây dựng kế hoạch dự giờ chuyên đề, đột xuất giáo viên dạy lớp 1 về môn
Tiếng Việt mỗi chủ đề, dạng bài 1 lần. Ví dụ: Tuần 1 bài 3 âm dấu sắc “/” đại diện
cho 6 bài đầu dạng nhìn tranh không có chủ đề rõ ràng. Tuần 3 bài 13 âm n, m với
chủ đề “Bố mẹ/ ba má” đại diện cho các bài luyện nói có chủ đề được ghi bằng
chữ.
* Xây dựng tiêu chí đánh giá khi dự giờ
** Đối với hoạt động dạy:
+ PP truyền tải nội dung - Giới thiệu chủ đề
- Đặt câu hỏi tìm hiểu nội dung tranh, nội dung chủ đề
+ Hình thức tổ chức luyện nói: Nói trước lớp, nói trong nhóm đôi, nhóm 4,
hội thoại với giáo viên, …
+ Phần đánh giá thường xuyên:
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

5


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

- Giáo viên sử dụng hình thức, kỹ thuật nào, hợp lý chưa?
- Phần đánh giá đã đúng quan điểm của Thông tư 22/2016 chưa (Khen +
khẳng định + tư vấn, hỗ trợ)
** Đối với hoạt động học:
- Học sinh tham gia tích cực hay thụ động.
- Học sinh nói to, rõ, phát âm chuẩn, nói thành câu chưa.
- Các em hiểu được lời đánh giá của GV và khắc phục được đến đâu.
+ Kiến thức: Nắm được nội dung chủ đề luyện nói, dùng từ nói đủ câu, đúng
trọng tâm chủ đề.
+ Năng lực: Tự học, tự giải quyết vấn đề; tự phục vụ tự quản, giao tiếp, hợp
tác trong nhóm, mạnh dạn khi nói, nói to, nói rõ, phát âm tròn vành rõ tiếng.
+ Phẩm chất: Chăm học, chăm làm tích cực thực hiện yêu cầu; tự tin, tự trọng,
tự chịu trách nhiệm về lời nói; trung thực nói theo hiểu biết của bản thân không lấy
từ ngữ của người khác; thể hiện được tình cảm với chủ đề đang nói.
Cùng với tổ khối trưởng đi dự giờ, đánh giá các hoạt động như đã nêu ở trên.
Nếu giáo viên chưa có kỹ năng nào thì tư vấn, hỗ trợ cho giáo viên hiểu ngay tại
chỗ. Chẳng hạn giáo viên chưa có hình thức tổ chức tăng cường rèn kỹ năng nói
cho học sinh tôi chỉ đạo tổ trưởng và cùng tổ trưởng tư vấn như sau:
Mỗi chủ đề cần sử dụng ít nhất 2 hình thức tổ chức (cá nhân/nhóm; cá nhân/
lớp; nhóm/lớp; …) cùng một thời điểm tạo điều kiện cho tất cả học sinh cùng được
luyện nói, em nào cũng được nói. Giáo viên linh hoạt sử dụng tiết kiệm tối đa quỹ
thời gian có để tổ chức luyện nói.
Tổ chức các trò chơi lôi cuốn học sinh tham gia luyện nói tích cực, tránh rập
khuôn máy móc làm học sinh chán nản không muốn tham gia luyện nói.
Khuyến khích, động viên học sinh nói theo khả năng của bản thân không nói
theo, nói leo.
* Trao đổi với giáo viên dạy chuyên và giáo viên chủ nhiệm
Nhằm đánh giá chuẩn năng lực nói của mỗi học sinh trong khối lớp 1, tôi
thường trao đổi với các đồng chí giáo viên dạy các môn khác như: Âm nhạc, Thể
dục, Mĩ thuật, … để nắm bắt tình hình các em đã được hướng dẫn luyện nói như
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

6


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

thế nào, có hướng chỉ đạo chuyên sâu phần tăng cường luyện nói cho học sinh đối
với giáo viên sát thực tế đạt hiệu quả.
Như vậy việc dự giờ, trao đổi với giáo viên để nắm bắt tình hình thực tế
không chỉ để dự báo, định hướng mà còn tư vấn chỉ đạo trực tiếp cho mỗi giáo viên
khi tham gia dạy Tiếng Việt lớp Một điều chỉnh phương pháp, hình thức tổ chức
luyện nói hợp lý có chất lượng cao.
Bước 2: Chỉ đạo xây dựng thực hiện kế hoạch
Bồi dưỡng kĩ năng nói cho học sinh là một quá trình lâu dài người giáo viên
tuyệt đối không nóng vội khi rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh. Giáo viên cần
lưu ý không thể có kết quả nói tốt trong một sớm, một chiều mà cần có thời gian để
giúp các em sửa chữa tiến bộ trong quá trình giao tiếp được tốt hơn. Do vậy tôi chỉ
đạo cho giáo viên xây dựng kế hoạch thực hiện ngay khi họ xây dựng chương trình
dạy học theo tuần, theo bài. Kế hoạch xây dựng hình thức tổ chức tăng cường
luyện nói ngay trong tiết học Tiếng Việt và tiết học tăng tiết làm thế nào để có được
các khâu đột phá sau:
Thứ nhất, tạo cho học sinh có nhu cầu hội thoại tích cực
Để tạo ra nhu cầu giao tiếp cho học sinh, giáo viên cần tạo ra những tình
huống giao tiếp giả định nhưng phải gần gũi và có sức hấp dẫn, kích thích nhu cầu
nói của các em. Khi đã hoà mình vào hoàn cảnh đã nhập vai giao tiếp thì khi ấy các
em sẽ thể hiện hết mình, muốn nói thực sự hết mình. Chẳng hạn trước khi vào phần
luyện nói của bài 29 vần ia với chủ đề “Chia quà” giáo viên đưa ra một tình huống:
Bác đại diện cha mẹ học sinh của lớp đang phát quà cho các em nhân dịp tết Trung
thu, hãy tưởng tượng em đưa tay ra nhận quà nhé. Các em muốn nói gì khi nhận
được quà? Không khí của lớp lúc được nhận quà thế nào?...Sau đó khéo léo tích
nội dung chủ đề đang học vào giúp học sinh hứng khởi nói và có thể nói nhiều hơn.
Lưu ý khi tiến hành đặt câu hỏi cho hoạt động luyện nói nên chuẩn bị hệ
thống câu hỏi theo cấu trúc từ dễ đến khó phù hợp với năng lực học tập của học
sinh trong lớp.
Tổ chức đàm thoại ở lớp việc làm đầu tiên là giáo viên nêu yêu cầu một cách
rõ ràng cho mọi đối tượng đều hiểu được vấn đề mà người dạy đặt ra. Khi nêu câu
hỏi thì phải chọn học sinh có trình độ phù hợp để trả lời, không chỉ tập trung vào
những học sinh có năng khiếu mà phải tạo điều kiện cho tất cả đối tượng tham gia
vào quá trình trả lời (nói).
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

7


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

Bắt đầu từ bài 7, tuần 2 học sinh được luyện nói theo tranh có tên chủ đề;
chủ yếu kỹ năng nói và giao tiếp thực tế được xâu chuỗi và đan xen xuất hiện. Học
sinh tập nói, học cách nói từ những mảng lớn đến mảng nhỏ trong tranh và liên
tưởng đến thực tế các em đã từng trải qua. Chẳng hạn gợi ý để học sinh nói như
sau: Ai đang bế em bé? Em bé vui hay buồn? Tại sao? Hồi nhỏ em thường được ai
bế nhiều nhất? Em phải làm gì để bố mẹ vui lòng? Càng ngày học sinh lại được tập
nói được bổ sung vốn từ ngữ để học tiếp các môn học khác.
Thứ hai, phải xây dựng được hoàn cảnh giao tiếp tốt
Hoàn cảnh giao tiếp trong giờ Tiếng Việt chính là điều kiện lớp học trong
giờ luyện nói. Nó gồm: không khí lớp học, tư thế của giáo viên, các hoạt động
nghe của học sinh, trật tự lớp học và một số hoạt động khác có ảnh hưởng gián tiếp
đến việc nói của học sinh. Bởi vì học sinh không thể nói trong hoàn cảnh lớp học
ồn ào hoặc các em sẽ khó diễn đạt trước cặp mắt nghiêm khắc của giáo viên. Các
em sẽ tự tin hơn, phấn khởi hơn trước sự chú ý lắng nghe của các bạn, trước ánh
mắt trìu mến hoặc những lời động viên khích lệ của cô giáo.
Khi học sinh đang nói giáo viên không nên ngắt lời một cách tuỳ tiện bởi sự
gián đoạn trong lời nói thường làm các em lúng túng, giáo viên chỉ nên sửa sai
hoặc uốn nắn khi các em đã kết thúc phần nói của mình.
Cần tạo nên ấn tượng tốt cho các em khi giảng dạy nói chung và khi đàm
thoại nói riêng, giáo viên phải thực sự gương mẫu trong việc sử dụng lời nói của
mình, nói đủ ý, diễn đạt gãy gọn trong quá trình rèn luyện cho học sinh qua từng
câu, từng bài. Phải hết sức cởi mở, nhã nhặn với các đối tượng trong lớp tạo không
khí vui vẻ, phấn chấn giúp các em có cảm giác thoải mái thì hoạt động nói mới
diễn ra một cách thuận lợi.
Thứ ba, phân chia các chủ đề thành nhiều nhóm để lựa chọn phương pháp và
hình thức khác thay đổi cho phù hợp với cá nhân, nhóm, đối thoại, độc thoại,…
Với những chủ đề gần gũi với học sinh, Chủ đề: bố mẹ, ba má; Quà quê;
Nhà trẻ; Bé và bạn bè; Người bạn tốt; Hãy kể với cha mẹ hôm nay ở lớp con đã
ngoan thế nào? Giáo viên gợi mở cho học sinh nói qua vốn hiểu biết thực tế của
các em, lựa chọn những hình thức học tập, trò chơi v.v…để lôi cuốn tất cả học sinh
cùng tham gia.
Chẳng hạn: Chủ đề nói về gia đình: “Bố mẹ - Ba má, Bà cháu”…có thể cho
học sinh sắm vai nhân vật thể hiện tình cảm của ông bà, bố mẹ đã yêu thương,
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

8


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

quan tâm, chăm sóc em hoặc những tình cảm, việc làm của em thể hiện sự hiếu
thảo của một người cháu, người con đối với ông bà, cha mẹ mình.
Tăng cường luyện nói cho học sinh lớp Một trong môn Tiếng Việt không chỉ
ở tiết chính khóa mà giáo viên cần biết sắp xếp thời khóa biểu hợp lý để tăng thời
lượng luyện nói cho học sinh thông qua tiết luyện tập. Đối với trường dạy 32
tiết/tuần, lớp Một có 5 tiết luyện tôi chỉ đạo ở học kỳ 1 dành thời gian cho luyện
môn Tiếng Việt nhiều hơn, ít nhất là 3 tiết/5 tiết để tăng cường luyện nói cho các
em.
Ngoài việc chỉ đạo, giao công việc tăng cường luyện nói cho giáo viên chủ
nhiệm, tôi yêu cầu các giáo viên bộ môn phối kết hợp với giáo viên tiểu học dạy
lớp Một cùng chia sẻ gánh vác nhiệm vụ luyện nói cho các em với nội dung chủ đề
đã được học; giúp học sinh được luyện nói nhiều, các em có kỹ năng nói góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường.
Đối với học sinh lớp Một việc ghi nhớ của các em chưa được vững chắc, dễ
nhớ nhưng cũng rất mau quên nên ngoài việc luyện nói trong giờ Tiếng Việt ra giáo
viên cần duy trì việc uốn nắn cho các em có được kĩ năng nói thành câu, trôi chảy
ở các môn khác.
Chỉ đạo giáo viên xây dựng chuẩn cần đạt để kiểm tra đánh giá học sinh luyện
nói theo các chủ đề xuyên suốt cả năm học qua phiếu sau:
Chủ đề
Phát âm

Mức độ cần đạt

Ghi chú

Nói rõ ràng đủ nghe, nói liền
mạch cả câu

Sử dụng nghi thức lời Có thái độ lịch sự, mạnh dạn, tự Nói đúng lượt, nhìn
nói
nhiên khi nói.
vào người nghe khi
nói
Biết nói lời chào hỏi, chia tay
trong gia đình và trường học.
Đặt và trả lời câu hỏi

Biết trả lời đúng vào nội dung câu
hỏi.
Trả lời thành câu

Thuật việc, kể chuyện Kể lại một đoạn hoặc cả câu
chuyện có nội dung đơn giản đã
được nghe thầy (cô) kể trên lớp
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

9


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

kết hợp với tranh minh họa hoặc
đọc lời gợi ý dưới tranh.
Phát biểu, thuyết trình Biết giới thiệu một vài câu về bản
thân hoặc một số đồ vật quen
thuộc.
Học sinh đạt được ở mức nào đánh dấu vào nội dung đó, nếu học sinh chưa
đạt theo chuẩn xây dựng cần ghi dấu tích để dễ theo dõi giúp đỡ.
Bước 3: Kiểm tra chất lượng hiệu quả
Khâu kiểm tra là quan trọng và cần thiết vì chỉ chỉ đạo, định hướng thì chưa
đủ, chưa biết được hiệu quả thực hiện của giáo viên ra sao để tư vấn hỗ trợ hay
phát huy mà phải kiểm tra tư vấn thúc đẩy để có hiệu quả tốt nhất.
Thứ nhất dùng phiếu để kiểm tra việc giáo viên thực hiện nội dung luyện nói
thông qua chất lượng đạt được. Chọn nội dung học sinh đã được hướng dẫn luyện
nói vào phiếu (mỗi lớp 3 - 5 chủ đề, Ví dụ: Xiếc múa rối, ca nhạc bài 80; Giữ gìn
sách vở bài 81; Chúng em đi du lịch của bài 82; …). Đến lớp cho học sinh bốc
thăm và nói tự nhiên theo chủ đề vừa bốc được. Tôi chỉ yêu cầu học sinh nói 2 – 4
câu và khuyến khích các em có thể nói nhiều hơn. Nếu học sinh nói được (nói đủ
to, rõ ràng, thành câu) là đạt mục đích đề ra; nếu các em ấp úng khi nói tức là giáo
viên cần phải hỗ trợ tư vấn nhiều hơn. Bản thân tôi cùng phối hợp với tổ Một sinh
hoạt chuyên sâu nhiều hơn về vấn đề rèn kỹ năng nói cho học sinh có hiệu quả cao.
Thứ hai, đối với những chủ đề quen thuộc, gần gũi đã học, tôi chỉ đạo tổ khối
trưởng kiểm tra qua việc hỏi đáp tại chỗ. Mỗi học sinh 2 đến 4 câu tùy vào đối
tượng học sinh để nêu số câu hỏi hợp lý. Chẳng hạn, chủ đề “Giữ gìn sách vở bài
81”, đặt câu hỏi gợi mở (Trong cặp của em có những gì? Em đã làm gì để giữ gìn
sách vở? Em có yêu sách vở và đồ dùng học tập không?). Học sinh mạnh dạn nói
to nói rõ và thành câu tức là hiệu quả của việc tổ chức luyện nói của giáo viên đã
đạt như mong muốn.
Không chỉ dừng lại ở đây, tôi tiếp tục chỉ đạo giáo viên phát huy những biện
pháp, hình thức tổ chức tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 ở mọi lúc, mọi
nơi.
a) Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

10


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

Các biện pháp kể trên cần thực hiện theo trình tự từ bước dự giờ, trao đổi để
nắm bắt tình hình thực tế đến việc định hướng xây dựng kế hoạch, kiểm tra giám
sát việc thực hiện, sau cùng là kiểm tra chất lượng tư vấn thúc đẩy. Các biện pháp
này không đổi chỗ cho nhau mà nó có mối quan hệ mật thiết với nhau không được
tách rời, nếu thiếu một bước sẽ không có kết quả sau cùng đó là: Học sinh biết nói,
có kỹ năng nói, cùng nhau giao tiếp có hiệu quả trong cuộc sống.
b) Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học
Kết quả thu được sau khi thực hiện chỉ đạo giáo viên tăng cường luyện nói
cho học sinh (tháng 3 năm 2018)
* Đối với giáo viên
Có kỹ năng và linh
hoạt luyện nói cho
HS

Có kỹ năng luyện nói
cho HS

SL

TL

SL

TL

2

66.7

1

33.3

Luyện nói cho HS
theo sách hướng
dẫn
SL

Ghi
chú

TL

* Đối với học sinh
Nói đủ to, rõ ràng,
thành câu

Nói đủ to, rõ ràng,
chưa thành câu

Nói không đủ to,
chưa rõ ràng,
không thành câu

SL

TL

SL

TL

SL

TL

38

76%

09

18%

3

6%

Ghi
chú

Một số biện pháp tăng cường luyện nói cho học sinh lớp Một trong môn Tiếng
Việt đã mang lại hiệu quả cao. Việc giáo viên chỉ dạy rập khuôn theo sách giáo
khoa không còn nữa; tăng số lượng giáo viên có được kỹ năng luyện nói cho học
sinh.
Nhờ việc nghiên cứu, học hỏi, sáng tạo của giáo viên đến nay học sinh đã
mạnh dạn tự tin nói trước lớp. Các em phát âm chuẩn, nói to, rõ ràng, nói thành
câu; nhiều em đã nói lên được tình cảm của mình trước sự vật hiện tượng một cách
rõ nét, chân thực. Nhiều giáo viên đã chia sẻ kinh nghiệm về việc tăng nhu cầu
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

11


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

hứng thú hoạt động trong học tập cho học sinh áp dụng với tất cả các môn học và
các khối lớp khác đạt hiệu tốt.
I. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận
Tăng cường luyện nói cho học sinh đã khó đối với học sinh lớp Một càng khó
hơn. Nắm bắt được tồn tại và những khó khăn của giáo viên là hết sức cần thiết
song chỉ đạo, tư vấn thúc đẩy thế nào để có hiệu cao lại là một nghệ thuật do đó tôi
đã đặt mình là giáo viên đang trực tiếp dạy học sinh trên lớp để chia sẻ, giúp đỡ
mỗi đồng chí hiểu rõ tầm quan trọng của việc luyện nói phải đáp ứng được mục
tiêu giáo dục hiện nay đó là: “Dạy giao tiếp”. Muốn dạy giao tiếp thành công bắt
đầu từ khâu luyện nói đối với học sinh lớp Một. Tăng cường luyện nói cho học
sinh là một quá trình lâu dài người giáo viên tuyệt đối không nóng vội khi rèn
luyện kỹ năng nói cho học sinh. Giáo viên cần lưu ý không thể có kết quả nói tốt
trong một sớm, một chiều mà cần có thời gian để giúp các em sửa chữa để tiến bộ
trong quá trình giao tiếp được tốt hơn.
Qua một thời gian áp dụng chỉ đạo thực hiện một số kinh nghiệm rèn luyện kĩ
năng nói cho học sinh khối lớp Một, từ đầu năm học cho đến nay, giáo viên đã
mang lại hiệu quả cao cho việc dạy - học môn Tiếng Việt cũng như kĩ năng giao
tiếp của các em ngày được hoàn thiện hơn. Đầu năm học một số học sinh có thái
độ sợ sệt, nhút nhát, nói trống không, thiếu chủ ngữ, diễn đạt không rành mạch,
ngại tiếp xúc với các bạn nhưng sau quá trình được hình thành và bồi dưỡng kỹ
năng nói các em đã tự tin hơn khi giao tiếp, hăng hái phát biểu xây dựng bài, đã
mạnh dạn bày tỏ ý kiến của mình trước lớp, kết quả học tập của các em có sự tiến
bộ rõ rệt. Đặc biệt hơn nữa là chất lượng giữa học kỳ 2 cao hơn nhiều so với chất
lượng giữa học kỳ 1; đối với môn Tiếng Việt chưa hoàn thành ở học kỳ 1 là 09 học
sinh đến nay rút xuống còn 03 học sinh.
Như vậy không phải học sinh không biết nói mà người giáo viên chưa có kỹ
năng luyện nói và phương pháp để giúp đỡ, hỗ trợ tư vấn các em mà thôi. Bản thân
tôi thiết nghĩ giáo viên tiểu học hiện nay cần phải học tập và rèn luyện nhiều hơn
nữa về nghiệp vụ sư phạm và các kỹ năng trong dạy học cũng như một số kỹ năng
trong cuộc sống để tích lũy vốn hiểu biết của bản thân phục vụ công tác giảng dạy
tốt hơn. Mặt khác mỗi giáo viên phải biết linh động, sáng tạo sử dụng nhiều
phương pháp dạy học tích cực để có chất lượng như mong muốn đó là tạo ra những
Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

12


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

chủ nhân tương lai của đất nước biết nói đúng, nói đủ, nói có văn hóa có giáo dục;
có kỹ năng nói, kỹ năng giao tiếp phục vụ cuộc sống tốt đẹp hơn.
Buôn Trấp, ngày 29 tháng 03 năm 2018
NGƯỜI VIẾT

Lê Thị Minh Tâm

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HĐ SÁNG KIẾN CẤP TRƯỜNG

CHỦ TỊCH

Trần Thị Hoa
NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HĐ SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN

Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

13


Một số kinh nghiệm chỉ đạo tăng cường luyện nói cho học sinh lớp 1 trong môn Tiếng Việt

CHỦ TỊCH

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

Sách Tiếng Việt 1 tập 1, 2

2

Sách giáo viên Tiếng Việt 1 tập 1, 2

3

Quyết định 16/2006 - QĐ-BGD&ĐT ngày 05
tháng 5 năm 2006 về chương trình phổ thông cấp
tiểu học của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Lê Thị Minh Tâm – TH Phan Bội Châu

14



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×