Tải bản đầy đủ

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng (Trypanosomiasis) ở đàn trâu tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang và thử nghiệm phác đồ điều trị (Khóa luận tốt nghiệp)

TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

NGUY N THÀNH LONG

Tên

tài:

NGHIÊN C U

C I M D CH T B NH TIÊN MAO TRÙNG

(TRYPANOSOMIASIS)

ÀN TRÂU T I HUY N CHIÊM HÓA,

T NH TUYÊN QUANG VÀ TH


NGHI M PHÁC

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

: Chính quy

Chuyên ngành

: Thú y

Khoa

: Ch n nuôi - Thú y

Khoá

: 2010 - 2015

Giáo viên h

ng d n : ThS. Nguy n Thu Trang

Thái Nguyên, 2014

I U TR

IH C


L IC M

N

c s nh t trí c a Ban giám hi u nhà tr
Ch n nuôi Thú y, em



ng, Ban ch nhi m Khoa

c phân công v th c t p t i Tr m Thú y huy n

Chiêm Hóa t nh Tuyên Quang.

n nay em ã hoàn thành

t th c t p t t

nghi p và khóa lu n t t nghi p c a mình. Nhân d p này, em xin bày t lòng
bi t n và s kính tr ng sâu s c nh t t i:
Ban Giám hi u Tr

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Ch

nhi m khoa, t p th các th y cô giáo trong Khoa Ch n nuôi Thú y – Tr

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên ã t n tình gi ng d y, dìu d t em trong su t
quá trình h c và

t th c t p th c hi n khóa lu n này.

c bi t, em xin chân thành c m n s quan tâm, ch b o t n tình c a
cô giáo h
giúp

ng d n ThS. Nguy n Thu Trang cùng ThS. Ph m Th Trang ã

em trong su t quá trình th c t p t t nghi p và hoàn thành khóa lu n

này.
Em xin bày t lòng bi t n chân thành t i Ban lãnh
b nhân viên Tr m Thú y huy n Chiêm Hóa ã giúp

o và t p th cán
em trong quá trình

th c t p t t nghi p t i c s .
Nhân d p này, em c ng xin bày t lòng bi t n chân thành t i gia ình,
b n bè và các

ng nghi p ã t o i u ki n v v t ch t c ng nh tinh th n

ng viên em trong su t quá trình h c t p và th c t p t t nghi p.
Em xin trân tr ng g i t i các th y cô giáo trong H i
lu n l i c m n chân thành và l i chúc t t

ng ch m Khóa

p nh t.
Thái Nguyên, ngày tháng n m 2014
Sinh viên

Nguy n Thành Long


L I NÓI

U

tr thành m t bác s thú y trong t
cho mình m t l

ng lai, ngoài vi c ph i trang b

ng ki n th c v lý thuy t, m i sinh viên c n ph i tr i qua

giai o n th c t p th thách v th c t , t mình trau d i k n ng và
Chính vì v y, th c t p t t nghi p là m t khâu quan tr ng
i h c nói chung và Tr
là th i gian c n thi t
h c trong nhà tr

ng,

ng

o

c.

i v i các tr

ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng. ây

m i sinh viên c ng c và h th ng l i các ki n th c ã
ng th i giúp sinh viên làm quen v i th c t s n xu t,

nâng cao tay ngh , tích l y kinh nghi m chuyên môn, áp d ng nh ng ki n
th c ã h c vào th c ti n s n xu t, góp ph n vào s phát tri n c a n n nông
nghi p n

c nhà.

Xu t phát t nh ng lý do trên,
tr

c s nh t trí c a Ban Giám hi u nhà

ng, Ban Ch nhi m Khoa Ch n nuôi Thú y – Tr

Thái Nguyên, s giúp

nhi t tình c a th y giáo h

ng

i h c Nông Lâm

ng d n và s ti p nh n

c a Tr m Thú y huy n Chiêm Hóa, em

c v th c t p t t nghi p t i c s

t tháng 06 t i tháng 11/2014 th c hi n

tài “Nghiên c u

b nh tiên mao trùng (Trypanosomiasis)

c i m d ch t

àn trâu t i huy n Chiêm Hóa,

t nh Tuyên Quang và th nghi m phác
i u tr ”.
n nay, th i gian th c t p ã k t thúc và khóa lu n t t nghi p c a em
ã hoàn thành. Do th i gian th c t p có h n, ki n th c chuyên môn và kinh
nghi m ch a nhi u nên k t qu báo cáo khóa lu n này không tránh kh i
nh ng thi u sót. Em kính mong nh n
c s giúp , thông c m và nh ng
góp ý quý báu c a các th y cô giáo, b n bè
khóa lu n c a em
c hoàn
thi n h n.
Em xin chân thành c m n!
Sinh viên

Nguy n Thành Long


DANH M C CÁC T

VI T T T

Cs

: C ng s

TMT

: Tiên mao trùng

Kg

: Kilôgam

TT

: Th tr ng

Nxb

: Nhà xu t b n

T. evansi

: Trypanosoma evansi

VGS

: Vanant Glycoprotein Surface

ISG

: Invanant Surface Glycoprotein

VAT

: Variable Antigen Typet

LATEX

: Latex Agglutination Test

IFAT

: Indirect Fluorecent Antibody Test

ELISA

: Enzym Linked Immunosorbent Assay

CATT

: Card Agglutination Test for Trypanosomiasis


1

Ph n 1
M
1.1.

U

tv n
B nh tiên mao trùng hay còn g i là b nh ngã n

c, do Trypanosoma

(Trypanosomiasis) là b nh truy n nhi m lây gi a ng

i và gia súc do ký

sinh trùng
b nh

n bào (Protozoa) l p trùng roi (Flagellata) gây ra. Trâu m c

th c p tính th

ng s t cao 40 – 41,70C v i các tri u ch ng th n kinh

nh ngã qu , kêu r ng, i vòng tròn….Trâu b nh s ch t sau 7 – 15 ngày.
Theo s li u c a Ph m S L ng (1982) [14], Phan

ch Lân (1994,

2004) [19], Phan V n Chinh (2006) [4], b nh tiên mao trùng xu t hi n
nhi u vùng trên c n

c, v i t l m c khá cao: trên trâu là 13 – 30 %, trên

bò là 7 – 14%, trong ó t l gia súc ch t khi gia súc m c b nh t 6,3 – 20%.
Kh n ng phát sinh và phát tri n b nh tiên mao trùng ph thu c nhi u
vào i u ki n th i ti t, khí h u, t p quán ch n nuôi và ch
gia súc. S thay

i các i u ki n trên s

nh h

ng

làm vi c c a

n kh n ng gây b nh

c ng nh d ch t b nh. Huy n Chiêm Hóa, t nh Tuyên Quang có
i núi, khí h u nhi t

a hình

i gió mùa, th i ti t nóng m, m a nhi u là i u ki n

thích h p cho ru i trâu, mòng (ký ch trung gian truy n b nh tiên mao
trùng) phát tri n. Chúng hút máu truy n b nh tiên mao trùng t trâu b nh
sang trâu kh e làm b nh phát tán nhanh chóng và có th gây thi t h i n ng
n cho ng

i ch n nuôi. Vì v y, vi c nghiên c u

th nghi m phác

c i m d ch t b nh và

i u tr b nh là h t s c c n thi t.

Xu t phát t yêu c u th c ti n trên, chúng tôi ti n hành th c hi n
tài: “Nghiên c u

c i m d ch t b nh tiên mao trùng (Trypanosomiasis)

àn trâu t i huy n Chiêm Hóa, t nh Tuyên Quang và th nghi m phác
i u tr ”.


2

1.2. M c tiêu nghiên c u
- Xác

c i m d ch t b nh do Trypanosoma evansi gây ra

nh các

àn trâu t i huy n Chiêm Hóa – t nh Tuyên Quang.
- L a ch n phác

i u tr b nh tiên mao trùng có hi u qu , phù h p

v i i u ki n ch n nuôi mi n núi.
- Xây d ng quy trình phòng, tr b nh, góp ph n h n ch nh ng thi t
h i do b nh tiên mao trùng cho àn trâu

huy n Chiêm Hóa – t nh Tuyên

Quang.
1.3. M c ích nghiên c u
Giúp ng

i ch n nuôi trâu hi u bi t thêm v b nh tiên mao trùng do

Trypanosoma evansi gây ra,

ng th i khuy n cáo ng

i ch n nuôi áp d ng

các bi n pháp phòng và tr b nh cho trâu có hi u qu .
1.4. Ý ngh a c a

tài.

1.4.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c
K t qu c a

tài là nh ng thông tin khoa h c v

quy trình phòng ch ng b nh tiên mao trùng

c i m d ch t và

trâu.

1.4.2. Ý ngh a trong th c ti n
K t qu c a

tài là c s khoa h c

khuy n cáo ng

i ch n nuôi

áp d ng quy trình phòng, tr b nh tiên mao trùng; nh m h n ch t l nhi m
và thi t h i do Trypanosoma evansi gây ra; góp ph n nâng cao n ng su t
ch n nuôi, thúc

y ngành ch n nuôi trâu phát tri n.


3

Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U

2.1. C s khoa h c c a
2.1.1.

tài

c i m hình thái, c u trúc và phân lo i Trypanosoma

2.1.1.1. V trí c a tiên mao trùng Trypanosoma trong h th ng phân lo i
ng v t h c
Theo Levine và cs (1980) (d n theo L
[9], v trí c a tiên mao trùng trong h

ng V n Hu n và cs, 1997)

th ng phân lo i nguyên bào

(Protozoa) nh sau:
Ngành Sarcomastigophora
Phân ngành Mastigophora
L p Zoomastigophorasida
B Kinetoplastorida
Phân b Trypanosomatorida
H Trypanosomatidae Donein, 1901
Gi ng Trypanosoma Gruby, 1843
Gi ng ph Megatrypanum Hoare, 1964
Loài Trypanosoma (M) theileria
Gi ng ph Herpetosoma Donein, 1901
Loài Trypanosoma (H) leisi
Gi ng ph Schizotrypanum Chagas, 1909
Loài Trypanosoma (S) cruzi
Gi ng ph Duttonella Chalmers, 1918
Loài Trypanosoma (D) vivax
Loài Trvpanosoma (D) uniform
Gi ng ph Nalmomonas Hoare, 1964


4

Loài Trypanosoma (N) congolense
Loài Trypanosoma (N) siminae
Loài Trypanosoma (N) vanhogi
Gi ng ph Trypanozoon Liihe, 1906
Loài Trypanosoma (T) brucei
Loài Trypanosoma (T) gambience
Loài Trypanosoma (T) rhodesiense
Loài Trypanosoma (T) equiperdum
Gi ng ph Pycnomonas Hoare, 1964
Loài Trypanosoma (P) suis
Gi ng ph Trypanosoma Gruby, 1843
Loài Trypanosoma evansi Steel,
1885
Trong các loài tiên mao trùng trên, có 7 loài

c t ch c d ch t qu c

t (OIE) thông báo là có kh n ng gây b nh cho ng

i và

ng v t có

vú, ó là: T. brucei, T. congolense, T. cruzi, T. evansi, T. gambiense, T.
siminae, T. vivax.
2.1.1.2.

c i m hình thái, c u t o c a tiên mao trùng

Tiên mao trùng T. evansi
là m t t bào, có kích th

c x p vào lo i

n hình thái, c th ch

c nh , chi u dài 18 - 34 m (trung bình là 25 m),

chi u r ng 1,5 - 2 m. C th có hình su t ch m nh ho c hình thoi, cu i thân
nh n. Nhìn chung, c u trúc c b n c a T. evansi c ng gi ng nh c u trúc
c a các loài tiên mao trùng khác thu c h Trypanosomatidae. C u trúc t
ngoài vào trong

c chia thành 3 ph n chính:

- V : ngoài cùng là l p v dày 10 - 15 nm, v

c chia làm 3 l p

(l p ngoài và l p trong cùng ti p giáp v i nguyên sinh ch t d y h n l p
gi a). L p v ngoài cùng

c c u t o t các phân t glycoprotein luôn bi n


5

i (Vanant Glycoprotein Surface -VGS). Ti p giáp v i l p trong cùng là 9
c p vi ng x p song song d c theo chi u dài thân tiên mao trùng. Chính nh
s s p x p c a các c p vi ng nên tiên mao trùng có d ng hình su t ch
m nh (Hoare, 1972 [40]; Ph m S L ng, 1982 [14]; Nguy n Qu c Doanh,
1999 [7]).
- Nguyên sinh ch t: g m l p trong và l p ngoài. Trong nguyên sinh ch t có
ch a các n i quan: ribosome có màu th m xen k vùng không bào màu
sáng, kinetoplast (th c
và m ng l

ng), mitochrondno, reticulum (l

i n i bào)

i golgi.

- Nhân: nhân tiên mao trùng có ch a ADN, hình b u d c ho c hình
tr ng. Nhân th

ng n m

v trí trung tâm ho c g n v trí trung tâm c th .

Ngoài nhân, v phía cu i thân còn có th kinetoplast ch a AND (KADN).
T kinetoplast có m t roi ch y vòng quanh thân lên

u và ra phía ngoài c

th thành m t roi t do. Roi c a tiên mao trùng có l p v ngoài cùng gi ng
l p v c a thân. Trong roi có 9 c p vi ng

xung quanh và m t c p

trung

tâm, x p song song d c chi u dài roi (Hoare, 1972 [40]; Nguy n Qu c
Doanh, 1999 [7]).
2.1.1.3. C u trúc kháng nguyên c a tiên mao trùng Trypanosoma evansi
Kháng nguyên c a T. evansi g m hai lo i: kháng nguyên n
(kháng nguyên không bi n
* Kháng nguyên n

i) và kháng nguyên bi n

nh (kháng nguyên không bi n

i
i)

Ph n l n các thành ph n kháng nguyên tiên mao trùng không bi n
trong quá trình s ng ký sinh. B ng ph

nh

i

ng pháp i n di mi n d ch huy t

thanh th t i mi n d ch v i T. evansi, Kageruka (1982) ã phát hi n t i 30
thành ph n kháng nguyên khác nhau. Có ba lo i kháng nguyên không bi n
i

màng nguyên sinh ch t t bào (ISG: Invanant Surface Glycoprotein):

ISG 65, ISG 75 và ISG 100. Do c u trúc không gian ba chi u và

c tính a


6

n

c, các lo i này không k t h p v i kháng th c a v t ch (Nolan, 1997).

* Kháng nguyên bi n

i

V kháng nguyên bi n

i, c n

c p

n s bi n

il pv b mt

VSG (Variant Surface Glycoprotein), nh ng quan i m m i v s xu t
hi n kháng nguyên bi n
kháng nguyên bi n

i c a tiên mao trùng và c ch di truy n c a

i.

Nh kháng th

c hi u

c ánh d u mà Vickerman và Luckins

(1969) ã phát hi n ra s bi n
(1975)

i c a l p kháng nguyên b m t. Cross

ã mô t l p áo b m t c a tiên mao trùng có thành ph n là

glycoprotein bao ph toàn b b m t t bào b ngm t l p phân t gi ng nhau
(m i tiên mao trùng có 107 phân t ). L p áo b m t này kích thích c th
v t ch t o ra kháng th

c hi u v i t ng type kháng nguyên bi n

(Variable Antigen Type). Ch có kháng nguyên bi n
kích thích v t ch t o mi n d ch ch

ng. Ng

i ta

i VAT

i m i có kh
cl

n ng

ng r ng, m t

con tiên mao trùng có ít nh t vài tr m ho c vài nghìn VSG, ngh a là 5 - 10%
s gen c a tiên mao trùng cung c p cho kháng nguyên b m t này.
Nhi u tác gi nghiên c u v mi n d ch h c cho r ng, tiên mao trùng
bi n

i kháng nguyên b m t

né tránh mi n d ch

Tuy nhiên, Van Meirvenne (1975) cho bi t, s bi n
m t c a ký sinh trùng ã có ngay
khi xu t hi n áp

ng bi n

c

th v t ch ). Theo Hajduc và

i kháng nguyên b m t c a tiên mao

gia súc ã b tiêm thu c làm suy gi m mi n d ch. Nh ng

quan i m này là hoàn toàn m i
bi n

i kháng nguyên b

u tiên c a quá trình nhi m (tr

ng mi n d ch c a c

Vickernlan (1981), hi n t
trùng còn th y

pha

c hi u c a v t ch .

lý lu n v s xu t hi n kháng nguyên

i c a tiên mao trùng. Nh v y, quan i m v s bi n

nguyên l p v c a tiên mao trùng cho

n nay v n ch a th ng nh t.

* C ch di truy n c a kháng nguyên bi n

i

i kháng


7

Khi kháng th

c hi u k t h p v i phân t c a kháng nguyên b m t

(VSG), làm tiêu tan tiên mao trùng thì ó c ng là nguyên nhân chính thúc
y s ho t hoá c a gen. K t qu là các phân t kháng nguyên VSG
thay

i hoàn toàn b ng các phân t VSG m i. Lúc này, kháng th

lúc tr

c ã không còn tác d ng

c

c hi u

i v i kháng nguyên m i này.

Theo Barry và Tumer (1991) [38], Vanhamme và cs (1995) [46], các
VSG

c mã hoá nh các gen chuyên bi t. T kho ch a hàng nghìn

khác nhau, m t gen VSG

c ho t hoá m t cách ch n l c, d n

n

n t ng

h p ra m t lo i kháng nguyên VSG. M i bên VSG m i t o ra m t lo i
kháng nguyên VSG m i. Trong b gen c a tiên mao trùng t n t i m t s l n
gen VSG, các gen này s d ng nhi u c ch s p x p khác nhau, do v y tiên
mao trùng ã t o ra nhi u VSG khác nhau
ch bi n

gia súc b b nh mãn tính. C

i kháng nguyên theo 2 cách: cách th nh t là, s d ng l n l

t

các i m bi u hi n trên (expression side) khác nhau, không có s s p x p
c a ADN. Các i m bi u hi n khác nhau s mang các gen VSG khác nhau,
s luân phiên này d n
sát

c ch y u

n s thay

giai o n

i type kháng nguyên. C ch này quan

u c a quá trình c m nhi m. Có l

u này ch a có áp ng mi n d ch c a v t ch

giai o n

i v i VSG, chính i u này

không gây ra m t c n tr ho t hoá t nhiên c a các i m bi u hi n gen này.
Cách th hai là, t p h p l i các o n ADN khác nhau

tái t h p gen, mà

vi c tái t h p này cho phép thay th hoàn toàn ho c t ng ph n gen; ho c
vi c thay th di n ra d a vào s chuy n
t h p gen. Tr

ng h p này

i gen ch không ph i d a vào tái

c di n gi i nh sau: m t gen ho t hoá

c

thay th b ng b n sao chép c a m t gen khác. Do có s thay th m t ph n
c a gen nên ã t o ra lo i gen ph c h p và
2.1.2. D ch t h c b nh tiên mao trùng
2.1.2.1. Phân b c a b nh

c tr ng.


8

B nh tiên mao trùng phân b r t r ng, t phía Tây sang phía
bán c u. Phía Tây bán c u thu c châu M , phía
châu Phi cho

ông bán c u tr i dài t

n Philippine.

Theo Euzeby (1984), b nh ph bi n
i

ông

trâu, bò, ng a các n

c nhi t

châu Phi,châu Á và Nam M .
châu Phi, b nh tr i dài t Tây sang

m c Sahara, d c theo b bi n Atlantique

ông, phía B c qua vùng sa

a trung h i.

B nh tiên mao trùng x y ra v i tên g i "b nh Surra”
Yêmen, Sultanate,

r p Saudi,

R p th ng nh t, Th Nh K , Israel, Syrie, Afganistan,

Pakistan.
châu Á, b nh xu t hi n
Malaysia, bán

o ông D

n

,

ng, Trung Qu c, Indonexia, Philippine.

châu Âu, b nh xu t hi n
ch còn

Trung Á (thu c Liên Xô c ),

Bungaria (nay ã

c thanh toán), hi n

vùng Volga và Nam Capcase (Liên Xô c ).
châu M , b nh xu t hi n

Trung M , Nam M ,

c bi t ph bi n

Brazil, Mexico, Venezuela, Colombia.
Châu Úc c ng ã

c xác

nh là có b nh tiên mao trùng (Reid, 2002

[44]; Losos G. J., 1972 [41]) cho r ng, b nh tiên mao trùng ph bi n nh t
châu Á và châu Phi, t

n

n Srilanca, Trung Qu c, Indonexia, Thái

Lan, Lào, Camphuchia, Iran, Philippine.
Vi t Nam, b nh tiên mao trùng th y
khác nhau: mi n núi, trung du,

h u h t các vùng sinh thái

ng b ng, ven bi n. Theo Ph m S L ng

(1982) [14], b nh tiên mao trùng có

t t c các t nh mi n B c (B c K n,

L ng S n, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Ninh Bình, Hà Tây). Trâu, bò nhi m
b nh v i t l cao và thay

i gi a các vùng khác nhau (trâu, bò

b ng nhi m tiên mao trùng cao h n vùng trung du và mi n núi,
trâu, bò có ngu n g c t mi n núi chuy n xu ng vùng

ng b ng).

ng
c bi t


9

2.1.2.2. V t ch và v t môi gi i truy n b nh tiên mao trùng
Trong t nhiên, tiên mao trùng ký sinh
thú hoang, th y nhi u h n

h u h t các loài thú nuôi và

trâu, bò, ng a, trâu bò r ng, h

u, nai, h , báo,

s t , chó, mèo, l c à, voi th , chu t c ng, chu t lang, chu t b ch..., nh ng
không ký sinh

ng

i.

S lây truy n tiên mao trùng t trâu, bò m sang trâu, bò kho là
nh các loài ru i hút máu (thu c h ph Stomoxydinae) và các loài mòng hút
máu (thu c h Tabanidae). Ru i và mòng hút máu c a gia súc b b nh, hút
luôn c tiên mao trùng vào vòi hút, sau ó l i hút máu gia súc kho , trong
khi hút máu s truy n tiên mao trùng t vòi hút vào máu con v t kho . S
lây truy n này mang tính ch t c h c. Nh v y, ru i và mòng hút máu là
nh ng v t môi gi i truy n b nh tiên mao trùng quan tr ng.
Theo Phan

ch Lân (1974) [17], Phan

ph n l n các loài mòng t p trung

khu v c mi n núi và trung du. Trong 53

loài mòng thì có t i 44 loài phân b
mét so v i m t n

vùng r ng núi có

c bi n, càng lên cao s loài càng ít d n (

mét ch có 26 loài).
so v i m t n

ch Lân (1994 - 2004) [19],

vùng trung du (r ng th a,

c bi n có 27 loài; vùng

cao d

i 1 .000

cao trên 1.000

cao không quá 500 mét

i tr c ch có 9 - 11 loài; vùng r ng

núi ven bi n phát hi n ch có 8 loài. Nh ng loài mòng ph bi n

t t c các

vùng là: Tabanus rubidus, T. striatus, Chrysops dispar, Chrysozoma
assamensis.
Nh ng loài mòng ch g p

vùng núi là: Tabanus flavistriatus, T.

fumifer, Chrysops vander. Mi n B c n

c ta có 4 loài ru i hút máu, 2 loài ph

bi n

t t c các vùng là Stomoxys calcitrans và Liperosis exigua; 2 loài ch

th y

nh ng vùng sinh c nh

xu t hi n

vùng có

cao d

c bi t: loài Bdellolarynx sanguinolentus (ch
i 1.000mét), loài Stomoxys indica (ch th y

vùng núi C m Thu - Thanh Hoá).


10

Loài ru i Stomoxys calcitran là loài ru i có kích th
bình 5

n 8mm.

c trung

u có m t kép màu nâu óng ánh, trán r t r ng, chi u r ng

trán b ng ¼ chi u r ng c a

u, chi u r ng c a trán gi a g p 3 l n c a trán

c nh. Con cái chính gi a trán có m t d i màu nh t. Lông trán c nh có hai
hàng tr lên. Ru i có m t vòi hút dài, c ng
vòi ch a v phía tr
v i

c, khi

t thì vòi ch a xu ng d

u. Cánh có hàng lông m c

g n g c, phía d

gân ngang. B ng: m t l ng vàng xám, có hai
hai bên

châm hút. Khi

t th hai, th ba. M t d

u ngh thì

i làm thành góc th ng
i gân không v

t quá

m nâu en ho c xanh en

i b ng vàng h i nâu. Hai khiên l ng c a

t b ng th ba, th t có m t v t ngang rõ r t. Chân có

t ng vàng ho c

vàng nâu. ( Phan V n Chinh, 2006) [4].
Theo Phan
các

ch Lân (1983) [18] thì loài mòng Tabanus rubidus có

c i m sau:
Con cái:
c i m chung: Tabanus rubidus là loài mòng màu xám, xám h i

xanh ho c tr ng nh t. Kích th

c l n, thân dài 14

n 24mm. M t kép màu

xám xanh h i nâu có l p lánh ph n chi u ánh sáng ho c màu xanh en h i
vàng có ánh bi c. Trán màu nâu
hình

u

, lông vàng và lông en. Chai trán g c

n, không ti p xúc v i m t kép màu en bóng, có màu cà phê nâu,

bóng. Chai trán gi a kéo dài t chai trán g c t i 1/2 ho c 2/3 trán màu en,
xung quanh chai trán gi a v phía
vàng h i

nh có lông en. Chai trán ph màu tr ng

. Má màu tr ng xám ph n ph t

má trên, lông tr ng xám.

M t màu tr ng xám, lông tr ng xám.
Râu hàm d
Anten

i, màu tr ng vàng, lông tr ng vàng có xen 1 ít lông en.

t th nh t và

t th hai nâu

m n,

t th ba nâu en. Ng c

xám, xám xanh ho c ph n ph t h ng có ba s c d c không rõ, màu xám
tr ng.


11

Cánh: màng cánh trong su t, gân cánh nâu en không có nhánh ph .
M t l ng c a b ng có ba s c d c, s c gi a ch y t

t th nh t t i

t th

sáu không th ng c nh mà thành hình r ng c a màu tr ng xám do các tam
giác n i ti p t o thành. S c bên c nh không n i nhau mà do các

m bên

c nh s p x p h i ch ch v i s c gi a cùng màu v i s c gi a. M t b ng c a
b ng màu xám tro b p.
Con

c:

c i m chung: Tabanus rubidus con
to,hai m t kép xít ch t nhau ch
giác

ur t

l i m t v ch ranh gi i và m t kho ng tam

nh trán cùng chai trán ph màu vàng h i nâu. Má, m t màu tr ng

vàng ho c nâu h i
hung

c nh h n con cái,

, lông tr ng b c ho c hung hung

. Râu hàm d

ho c nâu en,

i màu vàng h i

u cu i

. Râu mi ng hung

, lông vàng nâu. Anten màu

m màu h n. Ng c, m t l ng màu tr ng xám h i

vàng có lông vàng và lông en. B ng gi ng con cái, nh thon
màu vàng nâu

nâu

u cu i nh n

m, lông vàng và lông en.

Loài mòng Tabanus kiangsuesis là loài mòng to trung bình, màu nâu vàng
xám ho c nâu vàng. Trán màu nâu ánh kim, chai trán g c n i li n v i chai
trán gi a hình thành g y màu nâu

, bong. Chai trán ph , má, m t màu

vàng xám. Râu mi ng màu tr ng vàng. Râu hàm d
en xen l n lông tr ng. Anten màu nâu
ng c màu nâu

i màu tr ng vàng, lông

u cu i h i s m. M t l ng c a

s m, lông en xen l n lông vàng, có ba s c d c màu nâu

xám nh t. Màng cánh nâu nh t, không có nhánh ph . Chân màu
M t l ng c a b ng màu nâu

xám. T

t th nh t t i

t th n m có m t

ai d c, gi a màu nâu vàng không rõ r t l m. C nh ai d c gi a t
nh t

n

t th n m có

cùng màu.( Phan
Phan

nh t.

t th

m bên hình ch nh t n m ch ch v i ai gi a

ch Lân, 1983) [18] ; (Phan V n Chinh, 2006) [4].

ch Lân (1994 - 2004) [19] cho bi t, ki m tra

nhi u

a i m


12

th y hai loài mòng T. rubidus và T. striatus mang tiên mao trùng v i t l
15,2% và 14,0%; ru i hút máu Stomoxys calcitrans mang tiên mao trùng v i
t l 12,5%.

nh ng vùng ang có b nh tiên mao trùng, ki m tra ru i và

mòng hút máu d dàng tìm th y tiên mao trùng. Sau khi theo máu vào vòi hút
ru i và mòng, tiên mao trùng v n s ng
m nh nh t là t gi th nh t

n gi th 53, th i gian ho t

ng

n gi th 34 trung bình là 24gi . S ho t

ng

c a tiên mao trùng y u d n t gi th 35
trùng ng ng ho t

ng.

Hình thái tiên mao trùng khi

trong vòi ru i, mòng bi n

gian: t 1 -34 gi có hình thái, kích th
trùng có hình d ng thay
gi : tiên mao trùng tr
h n ho t

n 42. T 46 - 53 gi thì tiên mao

c bình th

i, t ng kích th

i theo th i

ng; 35 - 45 gi : tiên mao

c chi u r ng và thô d n; 46 - 53

ng to, du i th ng, m t kh n ng di

ng và ng ng

ng.

Th c nghi m ã ch ng minh kh n ng gây b nh c a tiên mao trùng
sau khi xâm nh p vào mòng Tabanus rubidus nh sau: Th i gian t gi th
1

n th 5, tiên mao trùng có kh n ng gây b nh và làm ch t chu t b ch

t

ng t nh khi truy n th ng máu có tiên mao trùng cho chu t; t gi th 6
n th 7 ch còn 30% s chu t thí nghi m phát b nh, th i gian gây b nh

kéo dài và th i gian ch t c a chu t c ng dài. i u này có th gi i thích là do
c l c c a tiên mao trùng gi m d n và s l

ng tiên mao trùng còn ho t l c

gây b nh c ng gi m d n sau khi chúng xâm nh p vào mòng Tabanus
rubidus.
2.1.2.3. Tu i v t ch , mùa m c b nh
Trâu, bò và các loài gia súc khác
trùng và

u phát b nh, có th

gi m s c
Phan

d n

m i l a tu i

u nhi m tiên mao

n t vong ho c suy nh

kháng, gi m kh n ng sinh

c, thi u máu,

và s c s n xu t.

ch Lân (1994 - 2004) [19] ã t ng h p k t qu

i u tra 3.172


13

trâu

các t nh

ng b ng: trâu d

i 3 n m tu i nhi m th p nh t (3,2 - 6,l%),

trâu 3 - 5 tu i nhi m cao h n (l0,6 - 12,7%), trâu 6 - 8 tu i nhi m cao
nh t (12,9 - 14,8%), trâu trên 9 n m tu i t l nhi m gi m th p h n trâu
3 - 8 n m tu i.
Theo Phan V n Chinh (2006) [4], t l nhi m tiên mao trùng cao nh t
4 - 8 n m tu i (trâu: 12,71%; bò: 5,77%), th p nh t là trâu, bò d
tu i (6,92% và2,31%). Mùa lây lan b nh th
m, m a nhi u (t tháng 4

i3n m

ng x y ra trong các tháng nóng

n tháng 9). Th i gian này i u ki n sinh thái

thu n l i cho các loài ru i, mòng phát tri n, ho t

ng m nh. Hút máu súc

v t và truy n tiên mao trùng.
Theo Luckins (1988) [42], s xu t hi n l
mùa m a nóng m luôn có liên quan
trùng

ng l n ru i, mòng trong

n tình hình d ch t b nh tiên mao

trâu, bò, dê, l c à. T cu i mùa thu, mùa ông và

u mùa xuân,

trâu bò nhi m tiên mao trùng ph i s ng trong i u ki n th i ti t l nh, thi u
th c n nên s c
trâu bò b

ng phát ra vào th i gian này và

ngã hàng lo t. Tiên mao trùng có s c

ti p xúc v i n
2.1.3.

kháng gi m, b nh th

kháng y u, d ch t khi

c c t, c n và thu c sát trùng.

c i m b nh lý và lâm sàng c a b nh

2.1.3.1.

c i m b nh lý

Khi ru i trâu, mòng

t, hút máu và truy n tiên mao trùng vào trâu,

bò, ng a, tiên mao trùng xâm nh p vào da, gây ra v t viêm trên m t da.
Theo dõi có th quan sát

c ph n ng viêm

da c a th , c u, dê và bò

gây nhi m th c nghi m tiên mao trùng, kích th

c ch viêm ph thu c vào

s l

ng tiên mao trùng

trùng có th gây viêm da trùng phát tri n

c tiêm truy n (

c ch ng kho ng 108 tiên mao

v trí tiêm truy n), m t s l

ng l n tiên mao

t i ch viêm này.

Vào máu, tiên mao trùng nhân lên theo c p s nhân

trong máu,


14

trong b ch huy t và

trong các mô khác c a c th v t ch theo cách phân

chia theo chi u d c. S l
c ng nh nhau. M t

ng tiên mao trùng trong máu không ph i lúc nào

tiên mao trùng thay

i theo ngày. Bi u

sóng tiên

mao trùng cho th y, xen k gi a nh ng sóng tiên mao trùng m nh là nh ng
t sóng y u. M i

t sóng tiên mao trùng b t

u b ng s t ng s l

ng

tiên mao trùng trong máu, sau ó gi m và khó phát hi n th y tiên mao trùng.
M i

t tiên mao trùng t ng lên trong máu là bi u hi n s xu t hi n m t

qu n th tiên mao trùng có tính kháng nguyên b m t m i, qu n th này có
th ti p t c sinh s n và t n t i m t th i gian cho
kháng th

n khi c th xu t hi n

c hi u v i chúng.

Tiên mao trùng phát tri n nhanh trong máu, tiêu th Glucose và các
ch t

m, ch t béo và khoáng ch t trong máu ký ch b ng ph

th u qua b m t c th

duy trì ho t

ng và sinh s n.

ng th c th m

súc v t b b nh,

trong 1 ml máu có th có 10.000 - 30.000 tiên mao trùng. V i s l
nhi u nh v y, tiên mao trùng chi m o t dinh d

ng

ng nhi u, làm cho súc v t

b nh gây còm, thi u máu và m t d n kh n ng s n xu t s a, th t, m t d n
kh n ng sinh s n và gi m s c

kháng v i các b nh khác (Ph m S L ng,

Tô Long Thành, 2006) [16]
S ng trong máu v t ch , tiên mao trùng còn t o ra
Trypanotoxin,

c t này g m:

c t

c t do tiên mao trùng ti t ra qua màng

thân trong quá trình s ng và

c t do xác ch t c a tiên mao trùng phân hu

trong máu sau 15 - 30 ngày.

c t c a tiên mao trùng tác

kinh trung

ng làm r i lo n trung khu i u hoà thân nhi t, gây s t cao và

gián o n (lúc s t, lúc h t s t xen k nhau). Khi s t th
th n kinh (kêu r ng, run r y, ngã v t xu ng).

ng có r i lo n v

c t c ng phá hu h ng c u,

c ch c quan t o máu làm cho v t ch thi u máu và suy nh
còn tác

ng lên h th n

c d n.

ct

ng t i b máy tiêu hoá, gây r i lo n tiêu hoá, làm con v t a ch y.


15

H i ch ng tiêu ch y th

ng x y ra khi xu t hi n tiên mao trùng trong máu

con v t b nh.
Khi t ng lên v i s l

ng l n trong máu, tiên mao trùng còn làm t c

các mao m ch, làm t ng tính th m thành m ch, d n d n t o ra các
th ng ch t keo vàng d

i da.

2.1.3.2. Tri u ch ng lâm sàng c a b nh tiên mao trùng
*

thu

trâu, bò, ng a

trâu, bò:
Trâu, bò b b nh th hi n các tri u ch ng lâm sàng ch y u nh sau:
- S t cao và gián o n: sau 14 - 30 ngày b ru i, mòng hút máu truy n

tiên mao trùng, trâu bò th

ng

0

t ng t lên c n s t (40 - 41,7 C) kéo dài 2 -

4 ngày r i gi m, th i gian sau nhi t

l i t ng lên. Th i gian gián o n gi a

hai c n s t dài hay ng n tu theo th tr ng con v t. Khi s t, ki m tra máu
th

ng th y tiên mao trùng.
- H i ch ng th n kinh:

h i ch ng th n kinh nh

iên lo n, m t

vòng quanh kêu r ng lên. Tr
ng

cr i

m t s trâu, bò khi lên c n s t còn th hi n
ng u, húc

ng, ch y

ng h p nh th y run r y t ng c n, m t tr n

ngã v t xu ng, sùi b t mép gi ng nh trâu b c m n ng. Sau 20

- 30 phút con v t l i

ng d y i l i

ch ng lâm sàng nh trên th

c. Nh ng trâu bò m c b nh có tri u

ng là m c b nh

Trâu, bò b b nh m n tính th

n và nhai l i cho

th c p tính.

ng kéo dài, c th suy y u, li t hai

chân sau, n m t th qu và không i l i

c. M c dù n m li t nh ng v n

n khi s p ch t.

- Phù th ng d
nh

u vào t

i da: phù th ng th

ng th y

vùng th p c a c th

b n chân (t kh p khu u tr xu ng), ph n y m, ng c, b ph n sinh

d c.
- Viêm giác m c và k t m c m t: tri u ch ng này th y

h u h t trâu,

bò b nh. M t có d tr ng hay vàng, ch y liên t c, n u n ng thì m t s ng


16

ng u. Khi kh i b nh, m t có màng tr ng (c i nhãn) kéo che kín giác m c.
- H i ch ng tiêu hoá: m t s trâu, bò b nh b a ch y n ng, phân l ng,
màu vàng, sau chuy n màu xám, có l n b t và ch t nh y. Các

t a ch y

ti p theo nh ng c n s t cách quãng. a ch y trong b nh tiên mao trùng
th

ng dai d ng và con v t v n n
- G y y u, suy nh

c:

c.

th b nh c p tính trâu, bò g y sút nhanh, ch

sau 7 – 14 ngày t khi phát b nh con v t ã g y r c, m t tr ng sâu. N u
b nh kéo dài thì con v t g y x xác, lông d ng ng

c, da khô nh n nheo,

niêm m c m t nh t nh t, lông d r ng, d n d n suy nh

c c th n ng, m t

kh n ng cày kéo và sinh s n. N u g p i u ki n b t l i nh thi u n, rét
m

t thì trâu, bò d ch t. Trong th c t , có kho ng 3% trâu b nh

v n béo kho , làm vi c bình th

ng khi

c ch m sóc nuôi d

th

n

ng t t.

Tình tr ng thi u máu th hi n rõ trong b nh do T. evansi gây ra. Theo
Silva Rams và cs (1995), Smith R. D. (1995), s l
l

ng huy t s c t gi m, s l

ng h ng c u và hàm

ng b ch c u t ng, thành ph n b ch c u thay

i: b ch c u lymphô, b ch c u ái toan t ng nh ng b ch c u trung tính gi m,
protein t ng s và Albumin gi m rõ r t.
Ph m S L ng (1986) [15] cho bi t, khi protein t ng s và Albumin
gi m thì các thành ph n

,

và globulin

Theo nhi u tác gi trong và ngoài n
c a b nh, ó là hi n t

u t ng, ch s A/G < 0,5.

c, tri u ch ng t

Nguy n

i i n hình

ng gia súc b s y thai có nhi u T. evansi.

Nam tác gi Bùi Qu c Huy (1998) [10] xác nh n m t
Cúc Ph

ng

Vi t

d ch trâu Murrah (

ng – Ninh Bình) s y thai có tiên mao trùng trong máu. Theo
ng Kh i (1995) [11] l n

u tiên nh ng ca s y thai do tiên mao

trùng ã

c ch n oán và ghi nh n trên àn trâu Murrah nuôi t i trung tâm

Phùng Th

ng. T ng s có 28 con b s y thai chi m 46,6% s trâu ch a

Qua xét nghi m toàn àn 34/78 trâu d

.

ng tính v i T. evansi sau khi ã lo i


17

tr Brucella và Leptospira. Tác gi còn cho bi t, tháng 1/ 1991 t i huy n
M

ng Kh

ng b nh tiên mao trùng ã làm ch t 26 con trâu và s y thai 60

con trâu.
*

ng a
Sau khi ru i, mòng hút máu và truy n T. evansi, ng a phát b nh sau 1
0

- 2 tu n. Tri u ch ng rõ nh t là ng a s t 40 - 41 C, s t gián o n, khi s t có
tiên mao trùng

máu ngo i vi. Khi b b nh n ng, ng a th

ng s t cao

t

ng t, các tri u ch ng khác ch a k p th hi n thì con v t ã l n l n iên
cu ng r i ch t. Th b nh c p tính di n ra kho ng 1 - 3 tu n, th mãn tính kéo
dài 2 - 4 tháng (tuy nhiên, th mãn tính th
Hi n t

ng thu th ng xu t hi n

ng ít g p).
vùng th p c a c th (ng c, b ng,

âm h , vú) sau 1 - 2 tu n k t khi phát b nh. Ng a i

ng xiêu v o, g y

sút r t nhanh, n kém, da khô, lông d ng, b n chân run r y, hay n m, d n
d n li t chân, n m m t ch

r i ch t.

2.1.3.3. B nh tích c a b nh tiên mao trùng
Trâu, bò b b nh tiên mao trùng khi ch t g y x xác, m khám th y có
nh ng bi n

i b nh tích

xoang bao tim tích n

i th rõ r t

h tu n hoàn và hô h p: tim nhão,

c vàng; ph i xung huy t và t máu t ng ám nh ; gan

s ng to, nh t màu; lách s ng, m m nh n và nh t màu; h ch lâm ba s ng và có
t máu trong h ch; c nhão, màu nh t nh t, nhát c t r n

c; xoang ng c và

xoang b ng tích d ch màu vàng nh t; có nh ng ám keo nh y vàng d

i vùng

da thu th ng.
2.1.4. Ch n oán b nh tiên mao trùng
2.1.4.1. Ch n oán lâm sàng
Các bi u hi n lâm sàng

c tr ng c a b nh tiên mao trùng

ng a không ph i lúc nào c ng phát hi n
nh ng khó phát hi n các tri u ch ng

trâu, bò,

c. R t nhi u gia súc mang b nh

c tr ng, nh t là

i v i nh ng gia súc


18

m c b nh tiên mao trùng mãn tính.
các bi u hi n b nh

i v i gia súc m c b nh

c tr ng là s t cao, b

th c p tính,

n, có tri u ch ng th n kinh ( iên

lo n) và ch t nhanh. Trâu b b nh mãn tính có th th y tri u ch ng: s t gián
o n, g y còm, thi u máu kéo dài, viêm giác m c, phù th ng

b ng và chân

sau, ch t do ki t s c (Ph m S L ng, 1982) [14]. Tri u ch ng s y thai có th
th y

trâu, bò b b nh tiên mao trùng (Nguy n

ng Kh i, 1995) [11].

2.1.4.2. Ch n oán thí nghi m
Có nhi u ph

ng pháp ch n oán tiên mao trùng trong phòng thí

nghi m, m c ích là phát hi n tiên mao trùng trong máu gia súc. Tùy t ng
tr

ng h p b nh, tu

i u ki n mà có th làm cùng lúc m t s ph

ho c l a ch n m t ph
* Ph

ng pháp phù h p và có

ng pháp

chính xác cao.

ng pháp phát hi n tiên mao trùng tr c ti p:
Mu n phát hi n tiên mao trùng tr c ti p, có th áp d ng nh ng

ph

ng pháp sau:
- Ph

ng pháp xem t

i (Direct smear)

Khi b nh súc s t, T. evansi th
vì v y, nên l y máu vùng ngo i vi

ng xu t hi n trong mao qu n ngo i vi;
xem t

i. Cho 1 gi t máu nh lên

phi n kính ã có s n 1 gi t Natri citrat 3,8%; dùng góc c a la men khu y
u,

y la men lên

kính hi n vi (

phóng

máu dàn theo la men thành m t l p m ng. Soi d
i 10 x 10 và 10 x 20)

i

phát hi n tiên mao trùng

s ng.
- Ph

ng pháp nhu m Giemsa tiêu b n máu khô (Romanovsky)

+ Ph

ng pháp gi t d y:

m t góc c a

t 1 gi t máu to vào gi a phi n kính, dùng

u m t phi n kính khác ria tròn gi t máu v i

kho ng 1 - 1,25 cm.

khô t nhiên trong kho ng 1 gi , r i c

ng kính
nh b ng

c n Methanol, nhu m Giemsa [1 gi t Giemsa + 1 ml dung d ch PBS
(Phosphat Buffered Saline) pH = 7,2] trong 25 phút. R a tiêu b n d

i vòi


19

n

c ch y m nh,

khô r i soi d

i kính hi n vi (

phóng

i 10 x 100

ho c 10 x 90).
Ph

ng pháp này có nh

do ó khó phân bi t

c i m là d làm t n th

c các loài khác nhau trong tr

ng tiên mao trùng,
ng h p nhi m nhi u

loài tiên mao trùng cùng m t lúc.
+ Ph

ng pháp gi t m ng:

t 1 gi t máu cách 1

cm, dùng la men ria máu thành m t l p m ng.

u phi n kính 2

khô, c

nh b ng c n

Methanol trong 2 phút. Nhu m Giemsa trong 25 phút (l gi t Giemsa + 1 ml
dung d ch PBS pH = 7,2). R a tiêu b n d
soi d

i kính hi n vi (
u i m c a ph

phóng

i vòi n

c ch y m nh,

khô,

i 10 x 100 ho c 10 x 90).

ng pháp gi t m ng là có th phân bi t

c hình

thái các loài tiên mao trùng khác nhau.
+ Ph

ng pháp làm tan h ng c u: dung d ch SDS (Sodium Dodecyl

Sulfat) là ch t làm tan h ng c u. Nh dung d ch SDS, tiên mao trùng d
dàng

c phát hi n trong máu. Dung d ch SDS r t

c nên tránh ti p xúc

v i da và tránh hút b ng pipet. Dung d ch SDS d b o qu n
th

nhi t

ng trong nhi u tháng (Van Meirvenne, 1989).

* Ph

ng pháp t p trung tiên mao trùng:
Ng

i ta ã s d ng ph

ng pháp ly tâm t p trung tiên mao trùng

b ng ng Haematocrit ho c tách tiên mao trùng b ng gen DEAE - cellulose.
- Ph
cho máu

ng pháp ly tâm t p trung b ng ng Haematocrit (WOO, 1971):
ng v t nghi m c b nh vào ng Haematocrit, m t

b t kín b ng ch t d o matit, m t

u ng

u ng

h . Ly âm v i t c

c

14.000

vòng/phút trong 5 phút. Sau ó ki m tra s t p trung c a tiên mao trùng t i
v trí ti p giáp gi a huy t t
Ph
pháp xem t

ng pháp này

ng và h ng c u (

phóng

i 10 x 10).

n gi n, phát hi n tiên mao trùng t t h n ph

i và nhu m Giemsa. Song, t l phát hi n ch a cao.

ng


20

V i ng Haematocrit trên, có th th c hi n ph
dùng c a y t c t ng
t

v trí tiên mao trùng t p trung (ranh gi i gi a huy t

ng và h ng c u), nh 1 gi t huy t t

ki m tra d
* Ph

i kính hi n vi (

ng pháp tiêm truy n
ây là ph

ng d ng nhi u

ng pháp Darkground:

phóng

ng lên phi n kính,

y la men và

i 10 x 40).

ng v t thí nghi m:

ng pháp ph bi n, hi u qu , chính xác và th

ng

ch n oán b nh tiên mao trùng

ng pháp

Vi t Nam. Ph

c

này có u i m là chính xác, do tr c ti p phát hi n th y tiên mao trùng sau
khi nhân chúng lên trong
c a ph

ng v t thí nghi m m n c m. Song, nh

ng pháp tiêm truy n

nhanh, v i s l
áp ng

c i m

ng v t thí nghi m là khi c n ch n oán

ng nhi u và th i gian ng n thì ph

c (Lê Ng c M và cs, 1994 [22];

ng pháp này không th

oàn V n Phúc và cs, 1994

[26]).
* Ph

ng pháp ch n oán huy t thanh h c:
B ng ph

ng pháp huy t thanh h c, có th phát hi n kháng th

ho c kháng nguyên tiên mao trùng.
h c

ây là các ph

ng pháp huy t thanh

c hi u.

* Các ph

ng pháp phát hi n kháng th kháng tiên mao trùng

Khi tiên mao trùng ký sinh, c th v t ch sinh ra kháng th
ch ng l i tiên mao trùng. Nh ng ph

c hi u

ng pháp sau cho phép phát hi n kháng

th kháng tiên mao trùng trong máu v t ch :
+ Ph

ng pháp ng ng k t trên phi n kính (SAT: Slice Agglutination

Test): hoà tan 1 gi t huy t thanh gia súc nghi m c b nh vào 1 gi t n

c

mu i sinh lý trên phi n kính, sau ó cho 1 gi t máu chu t b ch có nhi u tiên
mao trùng vào, tr n

u,

y la men và soi d

i kính hi n vi (

phóng

10 x 20 ho c 10 x 40). N u th y ng ng k t hình hoa cúc là (+) và ng
là (-). Ph

ng pháp này

i

cl i

n gi n, d làm và có th áp d ng trên di n r ng.


21

ng pháp LATEX (Latex Agglutination Test

+ Ph

LATEX là ph

ng pháp

c dùng

phát hi n kháng th l u

ng

có trong máu c a gia súc m c b nh tiên mao trùng.
Nguyên lý c a ph

ng pháp LATEX: khi kháng nguyên b m t T.

evansi g n lên các h t latex k t h p v i kháng th
trùng

trên b n nh a, thì s x y ra ph n ng ng ng k t gi a kháng nguyên

v i kháng th . Hi n t


c hi u kháng tiên mao

ng ng ng k t có th quan sát

c b ng m t th

c gi i thích là do kháng nguyên b m t tiên mao trùng

c g n lên

các h t latex là lo i kháng nguyên h u hình, có nhi u i m quy t
kháng nguyên b m t (epitop surface). Còn kháng th
mao trùng l i có nhi u i m th th (receptor) t
i m quy t

nh tính

c hi u kháng tiên

ng ng,

c hi u v i các

nh c a kháng nguyên. Do ó, khi kháng nguyên tiên mao trùng

g p kháng th
kháng th

ng,

c hi u kháng tiên mao trùng, s có hi n t

ng m t phân t

c hi u liên k t v i nhi u phân t kháng nguyên và ng

c l i.

K t qu là các h t latex cùng v i kháng nguyên ch m l i, t o thành ám
ng ng k t có th quan sát b ng m t th
ng là kháng nguyên b m t

ng. Kháng nguyên dùng cho ph n

c tinh ch t ch ng T. evansi không nhu m

màu.
Ph
d ng

ng pháp này có th

ng d ng trong ki m tra d ch t và có th

c s . Tuy nhiên t l phát hi n b nh không cao do ph

cho k t qu d

ng

ng pháp này

ng tính c khi con v t kh i b nh nh ng v n còn kháng th

t n t i trong huy t thanh; m t khác,

i v i nh ng súc v t m i nhi m b nh

TMT trong huy t thanh ch a có kháng th nên khi ki m tra b ng ph

ng

pháp LATEX s cho k t qu âm tính.
* Ph

ng pháp CATT (Card Agglutination Test for Trypanosomiasis)
ây là ph

th trên b n nh a,

ng pháp ng ng k t tr c ti p gi a kháng nguyên và kháng
c dùng

phát hi n kháng th l u

ng trong máu


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×