Tải bản đầy đủ

THỰC TRẠNG và các GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG lực CẠNH TRANH của lúa gạo cần THƠ đến năm 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH


LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:

THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA LÚA GẠO CẦN THƠ
ĐẾN NĂM 2015

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

SINH VIÊN THỰC HIỆN

THS. LÊ QUANG VIẾT

VÕ THỊ THÚY BĂNG
MSSV: 4066101
LỚP: KINH TẾ HỌC – K32


Cần Thơ, 2/2010


LỜI CẢM TẠ
-----------------------------------------Qua thời gian bốn năm ngồi trên nghế giảng đường Trường Đại học Cần
Thơ, em đã học hỏi và tiếp thu được nhiều kiến thức quý báu từ các Thầy Cô
truyền đạt. Em xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể cán bộ giảng viên ở trường cũng
như tất cả các quý Thầy, cô thuộc Khoa Kinh Tế - Quản Trị Kinh Doanh đã dầy
công truyền đạt những kiến thức chuyên môn và những lời chỉ dạy ân cần trong
suốt quá trình học ở trường.
Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình. Em xin chân thành cảm ơn
sự hướng dẫn nhiệt tình của Thầy Lê Quang Viết. Từ lúc mới bắt đầu cho đến khi
hoàn thành Thầy đã truyền đạt những kiến thức chuyên môn cũng như những
kinh nghiệm, những góp ý vô cũng quý báu để giúp em hoàn thành luận văn tốt
nghiệp của mình.
Em xin chân thành cảm ơn Cô/chú trong các cơ quan nhà nước, các sở ban
ngành. Chân thành cám ơn Chú Khanh ở Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn
Cần Thơ, Cô Thương Linh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đã tận
tình giúp đở và hỗ trợ về tài liệu cho em nghiên cứu và viết bài.
Tuy nhiên do hạn chế về kiến thức cũng như kinh nghiệm nên trong quá
tring tìm hiểu, xử lý và phân tích số liệu còn không tránh khỏi sai sót. Em rất
mong nhận được sự đóng góp của Thầy, cô để bài viết được hoàn chỉnh hơn.
Một lần nữa em xin gửi đến quý Thầy cô lời chúc sức khỏe và lời cảm ơn
chân thành nhất.

Ngày 12 tháng 04 năm 2010
Sinh viên thực hiện

Võ Thị Thúy Băng

i


LỜI CAM ĐOAN

--------------------------Em xin cam đoan rằng đề tài này là do chính em thực hiện, các số liệu thu
thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất kỳ
đề tài nghiên cứu khoa học nào.


Ngày 12 tháng 04 năm 2010
Sinh viên thực hiện

Võ Thị Thúy Băng

ii


NHẬN XÉT CỦA CƠ QUAN THỰC TẬP
-----------------------

..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
..............................................................................................................
Ngày…..tháng…..năm 2010
Thủ trưởng đơn vị
(Ký tên và đóng dấu)

iii


BẢN NHẬN XÉT LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC


Họ và tên người hướng dẫn: ………………………………………………….............



Học vị: ………………………………………………………………………………..



Chuyên ngành: ………………………………………………………………..............



Cơ quan công tác: …………………………………………………………………….



Tên học viên: ………………………………………………………………………....



Mã số sinh viên: ………………………………………………………………………



Chuyên ngành: ………………………………………………………………..............



Tên đề tài: …………………………………………………………………………….

NỘI DUNG NHẬN XÉT
1. Tính phù hợp của đề tài với chuyên ngành đào tạo:
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
2. Về hình thức:
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
3. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài:
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
4. Độ tin cậy của số liệu và tính hiện đại của luận văn:
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
5. Nội dung và kết quả đạt được (theo mục tiêu nghiên cứu, …)
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
6. Các nhận xét khác:
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
7. Kết luận (Cần ghi rõ mức độ đồng ý hay không đồng ý nội dung đề tài và các yêu
cầu chỉnh sửa, …)
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày …… tháng …… năm 2010
NGƯỜI NHẬN XÉT

iv


MỤC LỤC
CHƯƠNG 1........................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
GIỚI THIỆU ......................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU....................Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Sự cần thiết hình thành đề tài
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.1.2 Căn cứ khoa học và thực tiển
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI ..........Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Mục tiêu chung
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU..........................Error! Bookmark not defined.
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU...........................Error! Bookmark not defined.

1.4.1 Không gian nghiên cứu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.4.2 Thời gian nghiên cứu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.

v


1.4.3 Đối tượng nghiên cứu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU ...........................Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2........................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........ Error!
Bookmark not defined.
2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN .............................Error! Bookmark not defined.

2.1.1 Các khái niệm
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.1.1 Cạnh tranh là gì?
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.1.2 Hành vi cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.1.3 Các loại hình cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.1.4 Năng lực cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.1.5 Định nghĩa về ngành
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.2 Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
vi


2.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.3.1 Môi trường bên trong doanh nghiệp
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.3.2 Môi trường bên ngoài doanh nghiệp
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4 Các công cụ xác định năng lực cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.1 Phân tích ma trận môi trường vĩ mô
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.2 Phân tích mô hình năm áp lực cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.3 Ma trận bên ngoài (EFE)
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.5 Ma trận hình ảnh cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.6 Phân tích năng lực cạnh tranh dựa vào ma trận SWOT
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.1.4.7 Phân tích môi trường nội bộ - Ma trận IFE (Interal Factor
Evaluation Matrix)
vii


...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.....................Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.2.1.1 Số liệu thứ cấp
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.2.1.2 Số liệu sơ cấp
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3........................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ..................... Error!
Bookmark not defined.
VÀ LÚA GẠO CẦN THƠ .................................................................... Error!
Bookmark not defined.
3.1 TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ ..Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Vị trí địa lý và hành chính
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.1.2 Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.1.3.1 Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
viii


3.1.3.2 Đặc điểm Kinh tế - Xã hội
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.1.3 Cơ sở hạ tầng
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.1.4 Hoạt động thương mại và dịch vụ của Cần Thơ trong những năm
qua
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2 TỔNG QUAN VỀ LÚA GẠO...........................Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Tình hình sản xuất và xuất khẩu gạo trên thế giới
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.2 Tình hình sản xuất và xuất khẩu gạo của Việt Nam trong những
năm qua
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.2.1 Tình hình sản xuất lúa gạo của Việt Nam
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.2.2 Tình hình xuất khẩu gạo ở Việt Nam
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.3 Tổng quan về sản xuất lúa gạo ở Cần Thơ
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.4 Vai trò của sản xuất lúa gạo và xuất khẩu gạo trong phát triển
kinh tế xã hội ở Cần Thơ
ix


...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.5 Lợi thế và hạn chế
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.5.1 Lợi thế
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
3.2.5.2 Hạn chế
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
Tóm tắt chương..................................................... Error! Bookmark not defined.
4.1 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CỦA NGÀNH LÚA GẠO CẦN THƠ... Error!
Bookmark not defined.

4.1.1 Đánh giá chất lượng môi trường kinh doanh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.1.1 Đe dọa của những người nhập ngành
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.1.2 Sức mạnh đàm phán của nhà cung cấp
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.1.3 Sức mạnh đàm phán của người mua
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.1.4 Đe dọa sản phẩm thay thế
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.

x


4.1.1.5 Cường độ cạnh tranh của doanh nghiệp hiện hữu trong
ngành
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.2. Phân tích môi trường bên ngoài - ma trận EFE
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.3 Phân tích môi trường bên trong
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.3.1 Phân tích ma trận hình ảnh cạnh tranh
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.1.3.2 Phân tích ma trận nội bộ IFE
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH ĐẾN KHẢ
NĂNG CẠNH TRANH CỦA LÚA GẠO CẦN THƠError! Bookmark not defined.

4.2.1 Đánh giá các yếu tố đầu vào
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.1.1 Nguồn tài chính
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.1.2 Nguồn tri thức
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.1.3 Công nghệ
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
xi


4.2.1.4 Tổn thất sau thu hoạch
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.1.5 Đất đai phục vụ sản xuất
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.2 Đánh giá các yếu tố về cầu
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.3 Các ngành công nghiệp phụ trợ phục vụ cho sản xuất và xuất
khẩu lúa gạo
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.3.1 Giao thông vận tải – hệ thống hạ tầng cảng biển
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.3.2 Máy móc thiết bị phục vụ sản xuất
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.2.4 Vai trò của chính quyền địa phương đối với ngành lúa gạo ở Cần
Thơ
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
4.3 PHÂN TÍCH MA TRẬN SWOT ......................Error! Bookmark not defined.
Tóm tắt chương..................................................... Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 5........................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHO LÚA GẠO Ở CẦN
THƠ ĐẾN NĂM 2015 ................................................................................ Error!
Bookmark not defined.
5.1 Thâm nhập và lựa chọn thị trường mục tiêu..Error! Bookmark not defined.
xii


5.2 Phát triển thị trường tiêu thụ trong nước .......Error! Bookmark not defined.
5.3 Phát triển và lựa chọn các mặt hàng gạo xuất khẩu ..... Error! Bookmark not
defined.
5.4 Tăng cường quản lý chất lượng gạo và an toàn thực phẩm Error! Bookmark
not defined.
5.5 Cần xây dựng và quảng bá thương hiệu ........Error! Bookmark not defined.
5.6 Tăng cường việc thu hút vốn đầu tư đổi mới công nghệ và đầu tư vào các ngành
công nghiệp phụ trợ .............................................. Error! Bookmark not defined.
5.7 Chiến lược phòng thủ ...................................Error! Bookmark not defined.
5.8 Thực hiện liên kết 4 nhà: nhà Nông, nhà Doanh nghiệp, nhà Khoa học, nhà
Nước.....................................................................Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 6........................................................................................... Error!
Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ............................................................... Error!
Bookmark not defined.
6.1 KẾT LUẬN........................................................Error! Bookmark not defined.
6.2 KIẾN NGHỊ.......................................................Error! Bookmark not defined.

6.2.1 Đối với Chính phủ
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.
6.2.2 Đối với địa phương
...................................................................................................... Err
or! Bookmark not defined.

xiii


DANH MỤC BIỂU BẢNG
Bảng 1: Cơ cấu GDP của TPCT năm 1995 và giai đoạn 2004-2008 ........... 22
Bảng 2: Một số mặt hàng xuất khẩu chủ yếu ở Cần Thơ qua các năm ........ 25
Bảng 3: Thị trường xuất khẩu gạo tháng 11 năm 2009 ................................. 33
Bảng 4: Sản lượng và giá trị xuất khẩu gạo Cần Thơ qua các năm ............. 44
Bảng 5: Sản lượng và giá trị xuất khẩu gạo của Cần Thơ qua các năm....... 48
Bảng 6: Mức tiêu thụ gạo ở châu Phi năm 2006 ........................................... 51
Bảng 7: Sản lượng và giá trị xuất khẩu của Cần Thơ qua các năm.............. 54
Bảng 8: Dự báo lượng gạo xuất khẩu của một số quốc gia trên thế giới ..... 56
Bảng 9: Số cơ sở chế biến lúa gạo ở một số tỉnh, thành phố .............................
khu vực ĐBSCL .............................................................................................. 58
Bảng 10: Ma trận môi trường bên ngoài (ma trận EFE) ............................... 62
Bảng 11: Ma trận hình ảnh cạnh tranh ........................................................... 63
Bảng 12 : Bảng ma trận các yếu tố bên trong IFE......................................... 64
Bảng 13: Ý kiến doanh nghiệp đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo nghề
và giới thiệu lao động ...................................................................................... 67
Bảng 14: Lao động trong nông nghiệp phân theo Quận, Huyện .................. 68
Bảng 15: Máy móc, thiết bị xử lý sau thu hoạch đến tháng 3/2009 ............. 70
Bảng 16: Các thành phần tổn thất sau thu hoạch ........................................... 72
Bảng 17: Diện tích và sản lượng lúa từ năm 2005 đến tháng 03/2009 ........ 74
Bảng 18: Năng suất lúa cả năm phân theo Quận, Huyện .............................. 76
Bảng 19: Giá trị thu được trên 1ha đất sản xuất lúa 2 vụ/năm ................... 79
Bảng 20: Đánh giá của doanh nghiệp về chính quyền đại phương tham khảo ý
kiến của doanh nghiệp khi có văn bản mới .................................................... 84
Bảng 21: Ma trận SWOT đánh giá năng lực cạnh tranh của lúa gạo Cần Thơ
.............................................................................................................................. 86

xiv


DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Chuỗi giá trị của doanh nghiệp ................................................... 9
Hình 2: Mô hình năm lực lượng .............................................................. 12
Hình 3: Diện tích và sản lượng lúa gạo thế giới từ 2000 – 2009 .............. 27
Hình 4: Diện tích và sản lượng lúa năm từ 2005 – 2009.......................... 30
Hình 5: Sản lượng lúa phân theo vụ ........................................................ 32
Hình 6: Xuất khẩu gạo của Việt Nam 2004 – 2009 ................................. 35
Hình 7: Nhập khẩu gạo phân theo khu vực.............................................. 42
Hình 8: Xuất khẩu gạo của một số nước lớn............................................ 60
Hình 9: Tỷ lệ tiếp cận đất đai phục vụ cho sản xuất lúa ở các thành phố năm 2009
..................................................................................................................... 73
Hình 10 Tỷ lệ dự trữ - tiêu dùng của thế giới 1999/2000-2009/10 ........... 78

xv


DANH MỤC VIẾT TẮT
WTO

(World Trade Organization) Tổ chức thương mại thế giới

TPCT

Thành phố Cần Thơ

TP HCM

Thành phố Hồ Chí Minh

ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long

HACCP

(Hazard Analysis and Critical Control Point) Phân tích mối
nguy cơ và điểm kiểm soát tới hạn

IFE

(Interal Factor Evaluation Matrix) Ma trận đánh giá các yếu
tố bên trong

EFE

(External Factor Evaluation Matrix) Ma trận đánh giá yếu tố
bên ngoài

GDP

(Gross Domestic Product) Tổng sản phẩm quốc nội

XK

Xuất khẩu

xvi


Chương 1: Giới thiệu

CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.1 Sự cần thiết hình thành đề tài
Việt Nam là một quốc gia có 70% dân cư sống và hoạt động nông nghiệp,
dân số sống ở nông thôn dưới mức nghèo và nông nghiệp là nguồn thu nhập
chính của đa số hộ gia đình làm nông nghiệp, số hộ thuộc diện khó khăn có nguy
cơ tiềm ẩn bị đói nghèo chiếm một số lượng tương đối cao. Với vị trí quan trọng
như thế thì nông nghiệp là chìa khóa của sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.
Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam đã là thành viên của WTO nông nghiệp có
nhiều cơ hội phát triển, thâm nhập vào thị trường thế giới, tiếp cận tiến bộ khoa
học mới, nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy nhiên nó
cũng tạo không ít khó khăn, áp lực, tác động tới sự phát triển ổn định của nông
nghiệp, tác động đến an ninh lương thực, nó đặt ra nhiều vấn đề thách thức đặc
biệt là vấn đề cạnh tranh.
Mặc dù nước ta là nước xuất khẩu hàng đầu thế giới về gạo, cà phê, hạt
tiêu… Đặc biệt là gạo là quốc gia xuất khẩu đứng nhất, nhì thế giới nhưng chủ
yếu chỉ là xuất khẩu sản phẩm thô, hàm lượng chất xám trong nông sản không
nhiều, giá thành cao, sản xuất manh mún nên thường không đáp ứng được những
đơn đặt hàng lớn, nhiều nông sản của chúng ta giá cao nhưng chất lượng không
ổn định. Bên cạnh đó có một số mặt hàng khả năng sản xuất trong nước không
đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa phải nhập thêm từ bên ngoài. Do đó chúng ta
sẽ gặp nhiều khó khăn về mặt cạnh tranh trong quá trình mở cửa hội nhập.
Việc chọn đề tài “thực trạng và các giải pháp nhằm nâng cao năng lực
cạnh tranh của lúa gạo ở Cần Thơ đến năm 2015” là rất cần thiết trong bối
cảnh hiện nay. Kết quả nghiên cứu này có thể giúp ta đánh giá được năng lực
cạnh tranh của lúa gạo ở Cần Thơ, biết được chổ đứng của lúa gạo đang ở đâu
trên bản đồ nông sản thế giới, có cái nhìn sâu hơn về những cơ hội và thách thức
để chúng ta có bước chuẩn bị chu đáo hơn, có thể tận dụng những cơ hội cũng
như hạn chế đến mức tối đa những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến khả năng sản

Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

1


Chương 1: Giới thiệu
xuất và xuất khẩu gạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của lúa gạo Cần Thơ
trong thời gian tới.
1.1.2 Căn cứ khoa học và thực tiển
Nước ta là một nước nông nghiệp với cơ cấu tổng sản phẩm nông nghiệp
là 39% tổng sản phẩm trong nước. Trong đó một trong những mặt hàng chủ lực
của Việt Nam là lúa gạo (đứng thứ hai thế giới sau Thái Lan về xuất khẩu).
Trong những năm gần đây, tổng lượng gạo xuất khẩu của TP. Cần Thơ năm 2008
đạt 420 ngàn tấn, trị giá 236 triệu USD. Sản phẩm gạo sản xuất và chế biến tại
Cần Thơ được rất nhiều quốc gia trên thế giới ưa chuộng. Hàng năm, Cần Thơ
xuất khẩu gạo qua hơn 20 nước, trong đó chủ yếu là thị trường các nước Châu Á
và Châu Phi. Nhưng điều đáng nói là gạo Việt Nam bị đánh bại ngay trên sân nhà
bởi các loại gạo trong khu vực, điển hình là gạo Thái Lan. Phần lớn là do các
công ty Việt Nam chưa thực sự đầu tư đúng mức vào thị trường nội địa, chưa
quan tâm nhiều về năng lực cạnh tranh của lúa gạo dẫn đến những khó khăn cho
mặt hàng này trong giai đoạn hội nhập hiện nay.
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1.2.1 Mục tiêu chung
Phân tích, đánh giá năng lực cạnh tranh của lúa gạo ở Cần Thơ. Qua đó đề
ra giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của mặt hàng lúa gạo ở Cần Thơ
đến năm 2015.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
-

Nêu lên tình hình sản xuất, xuất khẩu lúa gạo thế giới, Việt Nam và Cần

Thơ trong những năm gần đây. Tìm ra những hạn chế và lợi thế của ngành hàng
lúa gạo Cần Thơ.
- Phân

tích môi trường kinh doanh của lúa gạo Cần Thơ.

- Phân

tích thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của

lúa gạo ở Cần Thơ.
- Đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho mặt
hàng lúa gạo ở Cần Thơ đến năm 2015.

Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

2


Chương 1: Giới thiệu
1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên thì cần tập trung giải quyết các vấn
đề cụ thể sau:
- Hiện trạng năng lực cạnh tranh của lúa gạo Cần Thơ hiện nay như thế
nào?
- Với hiện trạng hiện tại thì đâu là những cơ hội và thách thức cho lúa gạo ở
Cần Thơ?
- Hiện tại năng lực cạnh tranh của lúa gạo Cần Thơ như thế nào? Trong
tương lai phát triển ra sao?
- Cần đưa ra những giải pháp gì để nâng cao năng lực cạnh tranh của lúa
gạo đến năm 2015?
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1 Không gian nghiên cứu
Do giới hạn về thời gian và chi phí nên đề tài tập trung nghiên cứu năng
lực cạnh tranh của lúa gạo ở Cần Thơ.
1.4.2 Thời gian nghiên cứu
Luận văn được tiến hành và hoàn thành trong khoảng thời gian từ
01.01.2010 đến 25.04.2010, số liệu được lấy từ năm 2007 đến năm 2009.
1.4.3 Đối tượng nghiên cứu
Do thời gian thực tập có hạn, kiến thức và kinh nghiệm chưa nhiều nên đề
tài không đi sâu vào phân tích tất cả các mặt hàng chủ lực ở Cần Thơ mà chỉ tập
trung vào phân tích năng lực cạnh tranh của mặt hàng lúa gạo.
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
Lê văn danh (2000), một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xuất
khẩu của Cần Thơ, luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí
Minh. Mục tiêu nghiên cứu của đề là phân tích, đánh giá tình hình sản xuất, chế
biến và xuất khẩu gạo tỉnh Cần Thơ, qua đó đề xuất một số giải pháp nâng cao
hiệu quả xuất khẩu gạo của tỉnh. Để đạt mục tiêu trên, đề tài đã sử dụng phương
pháp phân tích thống kê, phương pháp so sánh tuyệt đối. Kết quả nghiên cứu chỉ
ra rằng, việc sản xuất và kinh doanh xuất khẩu gạo tại tỉnh Cần Thơ có nhiều hạn
chế, chủ yếu là do những khiếm khuyết trong hệ thống quản lý sản xuất, chế biến
Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

3


Chương 1: Giới thiệu
lưu thông và điều hành xuất khẩu. Để khắc phục tồn tại này, tác giả đưa ra một
số giải pháp từ khâu snar xuất đến khâu lưu thông lúa gạo cùng một số gợi ý có
liên quan đến lĩnh vực quản lý và điều hành xuất khẩu gạo cũng như hoạt động
bổ trợ có liên quan khác như: vốn kinh doanh, cơ sở hạ tầng, công tác tiếp thị,
tuy nhiên trong hoàn cảnh hiện tại, một số điểm nghiên cứu trước kia không còn
phù hợp.
ThS. Nguyễn Anh Tuấn, ThS. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, ThS. Nguyễn
Thị Kim Dung nghiên cứu “khả năng cạnh tranh nông sản Việt Nam trong
gia nhập AFTA” Có đi sâu nghiên cứu về khả năng cạnh tranh của nông sản
Việt Nam nhưng cũng chỉ trong phạm vi gia nhập AFTA và chủ yếu tập trung
vào các sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam. Trong nghiên cứu này có
phân tích đối thủ cạnh tranh trong vùng ở một số mặt hàng như: gạo, chè, dứa
tiêu… Vì nằm trong một khu vực địa lý nên các quốc gia ASEAN gần như có thế
mạnh tương tự nhau. Do đó mặt hàng xuất khẩu thì tương đối giống nhau.
Phòng Thị Huỳnh Mai, đánh giá năng lực cạnh tranh của mặt hàng
nông sản ở ĐBSCL khi gia nhập WTO, luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học
Cần Thơ. Quy mô 79 trang. Bài nghiên cứu đi cho biết tổng quan về gia nhập
WTO, những nguyên tắt trong WTO, hiệp định gia nhập WTO và chính sách
nông nghiệp của Việt Nam, quan trọng hơn hết bài nghiên cứu còn đi sâu vào
phân tích năng lực cạnh tranh của các mặt hàng nông sản mà tiêu biểu là lúa gạo
và mía khi gia nhập WTO. Sử dụng các ma trận để đánh các yếu tố bên trong và
bên ngoài doanh nghiệp, tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu của lúa gạo và mía
ĐBSCL. Qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh
cho hai mặt hàng này.
Báo cáo nghiên cứu năm 2005: khả năng cạnh tranh nông sản Việt Nam
trong hội nhập AFTA của nhóm phạm Anh Tuấn, Nguyễn Đỗ Anh Tuấn,
Nguyễn Thị Kim Dung. Tác giả dùng mô hình cân bằng không gian và phương
pháp phân tích SWOT, các chỉ số đánh giá bảo hộ để đánh giá lợi thế cạnh tranh
của sản phẩm và tác động tự do hóa thương mại đến sản phẩm.

Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

4


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

CHƯƠNG 2
PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN
2.1.1 Các khái niệm
2.1.1.1 Cạnh tranh là gì?
Trong thế kỷ X, nhiều lý thuyết cạnh tranh hiện đại ra đời như lý thuyết
của MichaelPorter, J.B.Barney, P.Krugman… Trong đó, phải kể đến lý thuyết
“lợi thế cạnh tranh” của Michael Porter, ông giải thích hiện tượng khi doanh
nghiệp tham gia cạnh tranh thương mại quốc tế cần phải có “lợi thế cạnh tranh”
và “lợi thế so sánh”. Ông phân tích lợi thế cạnh tranh tức là sức mạnh nội sinh
của doanh nghiệp, của quốc gia, còn lợi thế so sánh là điều kiện tài nguyên thiên
nhiên, sức lao động, môi trường tạo cho doanh nghiệp, quốc gia thuận lợi trong
sản xuất cũng như trong thương mại. Ông cho rằng lợi thế cạnh tranh và lợi thế
so sánh có quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau, lợi thế cạnh tranh phát triển
dựa trên lợi thế so sánh, lợi thế so sánh phát huy nhờ lợi thế cạnh tranh.
Vậy cạnh tranh là sự tranh đua giữa những cá nhân, tập thể, đơn vị kinh tế
có chức năng như nhau thông qua các hành động, nổ lực và các biện pháp để
giành phần thắng trong các cuộc đua, để thỏa mãn các mục tiêu của mình. Các
mục tiêu này có thể là thị phần, lợi nhuận, hiệu quả, an toàn, danh tiếng…
Tuy nhiên không phải tất cả các hành vi cạnh tranh là lành mạnh, hoàn
hảo và nó giúp cho các chủ thể tham gia đạt được tất cả những gì mình mong
muốn. Trong thực tế, để có lợi thế trong kinh doanh một số chủ thể tham gia đã
sử dụng những hành vi cạnh tranh không làm mạnh để làm tổn hại đến đối thủ
tham gia cạnh tranh với mình. Cạnh tranh không mang ý nghĩa triệt tiêu lẫn nhau,
nhưng kết quả của cạnh tranh mang lại là hoàn toàn trái ngược.
2.1.1.2 Hành vi cạnh tranh
Hành vi cạnh tranh của một doanh nghiệp chính là những phản ứng của
doanh nghiệp trước một động thái cạnh tranh tiềm ẩn hoặc mới xuất hiện của đối
thủ nhằm bảo vệ vị thế cạnh tranh của mình trên thương trường.
Hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp có thể chia làm bốn loại sau:
- Cuộc chiến cạnh tranh
Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

5


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- Hạn chế cạnh tranh
- Né tránh cạnh tranh
- Bỏ qua cạnh tranh
2.1.1.3 Các loại hình cạnh tranh
 Căn cứ vào chủ thể tham gia.
 Căn cứ vào phạm vi ngành kinh tế.
 Căn cứ vào tính chất của cạnh tranh trên thị trường thì cạnh tranh gồm có
cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo.
2.1.1.4 Năng lực cạnh tranh
Theo WEF (1997) báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu thì năng lực
cạnh tranh được hiểu là khả năng, năng lực mà doanh nghiệp có thể duy trì vị trí
của nó một cách lâu dài và có ý chí trên thị trường cạnh tranh, bảo đảm thực hiện
một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi tài trợ những mục tiêu của doanh
nghiệp, đồng thời đạt được những mục tiêu của doanh nghiệp đặt ra.
 Năng lực cạnh tranh có thể chia làm 3 cấp:
 Năng lực cạnh tranh quốc gia: là năng lực của một nền kinh tế đạt được
tăng trưởng bền vững, thu hút được đầu tư, đảm bảo ổn định kinh tế, xã hội, nâng
cao đời sống nhân dân.
 Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: là khả năng duy trì và mở rộng
thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong và
ngoài nước. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện qua hiệu quả kinh
doanh của doanh nghiệp, lợi nhuận và thị phần mà doanh nghiệp đó có được.
 Năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ: được đo bằng thị phần
của sản phẩm dịch vụ thể hiện trên thị trường. Khả năng cạnh tranh của sản
phẩm, dịch vụ phụ thuộc vào lợi thế cạnh tranh của nó. Nó dựa vào chất lượng,
tính độc đáo của sản phẩm, dịch vụ, yếu tố công nghệ chứa trong sản phẩm, dịch
vụ đó.
 Năng lực cạnh tranh được đánh giá trên bốn phương diện:
 Linh hoạt: là khả năng đáp ứng những nhu cầu khác nhau của khách
hàng ( về chủng loại mặt hàng, cách cung ứng).

Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

6


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
 Chất lượng: gồm hình thức, đặc tính kỹ thuật của sản phẩm, dịch vụ; độ
tin cậy của khách hàng.
 Tốc độ: thời gian từ khi khách hàng yêu cầu đến khi khách hàng được
phục vụ.
 Chi phí: giá cả mà khách hàng phải bỏ ra để có được sản phẩm và dịch
vụ.
2.1.1.5 Định nghĩa về ngành
Điểm quan trọng của việc xây dựng chiến lược cạnh tranh là liên hệ
doanh nghiệp với môi trường kinh doanh. Thực tế môi trường kinh doanh là rất
rộng, bao gồm các lực lượng kinh tế và xã hội nhưng quan trong nhất của môi
trường kinh doanh đó là ngành kinh tế, nơi mà các hoạt động cạnh tranh của
doanh nghiệp đã và đang diễn ra.
Để phân tích sự ảnh hưởng của ngành kinh tế đến năng lực cạnh tranh
của doanh nghiệp thì tác giả sẽ khai thác mô hình năm lực lượng (được trình bày
ở hình 2.2) của giáo sư Michael E.Porter – giáo sư chuyên ngành chiến lược nổi
tiếng của Đại học Harvard, làm một trong những công cụ cho việc phân tích. Mô
hình này được sử dụng để phân tích bản chất và mức độ cạnh tranh trong một
ngành kinh doanh. Vì thế, đề tài sẽ nêu lên định nghĩa ngành theo tư tưởng của
giáo sư Michael E.Porter.
Theo Michael E.Porter (Chiến lược cạnh tranh – NXB Khoa học và kỹ
thuật - 1996), “Ngành là một nhóm các hãng sản xuất các sản phẩm là những sản
phẩm thay thế gần gũi của nhau”.
Phân tích cấu trúc ngành có tác dụng rất quan trọng trong việc dự báo về
cạnh tranh ngành ở bất cứ quốc gia nào cũng như trên thị trường thế giới. Hiện
trạng cạnh tranh trong một ngành phụ thuộc vào năm lực lượng cạnh tranh cơ
bản, có ảnh hưởng đến việc đề ra chiến lược hoạt động của mỗi doanh nghiệp. Sự
hiểu biết về nguồn lực cơ sở của các áp lực cạnh tranh này sẽ giúp doanh nghiệp
nhận dạng rõ những điểm mạnh, điểm yếu cơ bản của bản thân doanh nghiệp, từ
đó kết hợp hài hòa với những thời cơ cũng như thách thức mà môi trường bên
ngoài tạo ra.

Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

7


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
2.1.2 Tầm quan trọng của năng lực cạnh tranh
Cạnh tranh là tất yếu trong kinh doanh. Người ta nói nhiều đến sự khốc
liệt của thị trường qua câu khẳng định “thương trường như chiến trường”. Trong
kinh doanh để vượt qua đối thủ cạnh tranh, việc áp dụng nhiều phương pháp
quản lý mới nhằm tinh gọn bộ máy, tái cấu trúc lại quá trình kinh doanh, giảm
chi phí nâng cao hiệu quả hoạt động là cần thiết để xóa bỏ những bất lợi. Nhưng
như thế thì chưa đủ. Những cải thiện đó chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại trong cuộc
đua mà không bảo đảm chiến thắng trong cuộc đua đó. Trong xu thế toàn cầu
hóa, người chiến thắng là người có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh cho riêng
mình và luôn thay đổi để tạo ra thị trường chứ không phải chỉ tìm cách nâng cao
thị phần và vượt qua những bất lợi. Đặt biệt đối với doanh nghiệp Việt Nam,
trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ như hiện nay, cạnh tranh diễn
ra ngày càng gay gắt ở khắp mọi nơi và ở mọi cấp độ. Như vậy, một doanh
nghiệp muốn tồn tại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay thì
phải chấp nhận cạnh tranh. Và để cạnh tranh hiệu quả, không cánh nào khác,
doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao nâng lực cạnh tranh của mình trước
các đối thủ.
2.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh
2.1.3.1 Môi trường bên trong doanh nghiệp
Phân tích môi trường bên trong (hay môi trường nội bộ) của doanh nghiệp
có thể giúp phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, qua đó xác định được năng
lực cạnh tranh của chính bản thân doanh nghiệp trên thị trường.
Công cụ hữu hiệu nhất để phân tích tiềm lực cạnh tranh của doanh nghiệp
được Michael E.Porter phát hiện giữa những năm ’80, sau đó được sử dụng và
phổ biến rộng rãi trong giới doanh nghiệp, là phương pháp dây chuyền (chuỗi)
giá trị doanh nghiệp.
Chuỗi giá trị là một chuỗi hoàn chỉnh của các hoạt động kinh tế từ giai
đoạn tạo ra nguyên vật liệu thô cho đến khâu phân phối sản phẩm cuối cùng tới
khách hàng. Nói cách khác, chuỗi giá trị là tập hợp những hoạt động có liên quan
của doanh nghiệp làm tăng giá trị cho khách hàng. Một chuỗi giá trị có thể rất
ngắn ( ví dụ như trường hợp sản xuất sữa, thực phẩm…), hay rất dài và phức tạp
Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh…

8


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×