Tải bản đầy đủ

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH sản XUẤT của hộ GIA ĐÌNH tại các hợp tác xã NÔNG NGHIỆP điển HÌNH ở VĨNH LONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH

-------- --------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CỦA HỘ
GIA ĐÌNH TẠI CÁC HỢP TÁC XÃ NÔNG
NGHIỆP ĐIỂN HÌNH Ở VĨNH LONG

Giáo viên hướng dẫn
Th.S Phan Thị Ngọc Khuyên

Cần Thơ 5/ 2010

Sinh viên thực hiện
Trần Thị Mỹ Duyên
MSSV: 4066108
Lớp :Kinh tế học A1- K32



LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân. Các số liệu, kết quả
trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ
công trình luận văn nào trước đây.

Ngày 30 tháng 5 năm 2010
Sinh viên thực hiện

Trần Thị Mỹ Duyên

Trang i


LỜI CẢM TẠ
Trước tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Cô Phan Thị Ngọc Khuyên đã
tận tình giúp đỡ, hướng dẫn và đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp em hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này.
Xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô khoa Kinh tế-QTKD - Trường Đại học Cần
Thơ; đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình thực hiện đề tài.
Xin gửi lời cảm ơn đến các anh chị tại các Phòng Nông nghiệp và PTNT tỉnh
Vĩnh Long đã nhiệt tình cung cấp số liệu để em thực hiện đề tài này.

Ngày 30 tháng 5 năm 2010
Sinh viên thực hiện

Trần Thị Mỹ Duyên

Trang ii


NHẬN XÉT CỦA CƠ QUAN THỰC TẬP
------------------------------..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
............................................................................................................................... ...
..................................................................................................................................
.......................................................................................................................... ........
..................................................................................................................................
.................................................................................................................... ..............
..................................................................................................................................


..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

Ngày …. tháng …. năm …
Thủ trưởng đơn vị
(ký và ghi họ tên)

Trang iii


NHẬN XÉT GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
------------------------








Họ và tên người hướng dẫn: Phan Thị Ngọc Khuyên
Học vị: Thạc Sĩ
Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
Cơ quan công tác: Trường Đại học Cần Thơ
Tên học viên: Trần Thị Mỹ Duyên
Mã số sinh viên: 4066108
Chuyên ngành: Kinh tế học
Tên đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình tại các HTXNN
điển hình ở Vĩnh Long

NỘI DUNG NHẬN XÉT
1. Tính phù hợp của đề tài với chuyên ngành đào tạo:
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
2. Về hình thức:
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
3. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
4. Độ tin cậy của số liệu và tính hiện đại của luận văn
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
5. Nội dung và các kết quả đạt được (theo mục tiêu nghiên cứu,…)
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
6. Các nhận xét khác
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
7. Kết luận (Cần ghi rõ mức độ đồng ý hay không đồng ý nội dung đề tài và các yêu cầu chỉnh
sửa,…)

........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
Cần Thơ,ngày…… tháng …… năm 2010
NGƯỜI NHẬN XÉT

Trang iv


NHẬN XÉT GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
------------------------------..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

Ngày …. tháng …. năm …
Giáo viên phản biện
(ký và ghi họ tên)

Trang v


MỤC LỤC
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU ......................................................................................... 1
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI........................................................................................... 1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .................................................................................... 2
1.3 CÁC GIẢ THUYẾT CẦN KIỂM ĐỊNH ................................................................. 2
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU....................................................................................... 3
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu...................................................................................... 3
1.4.2 Thời gian nghiên cứu ...................................................................................... 3
1.4.3 Không gian nghiên cứu ................................................................................... 3
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU ...................................................................................... .3
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU........ 5
2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU............................................................................ 5
2.1.1 Các khái niệm có liên quan ............................................................................. 5
2.1.2 Kinh nghiệm phát triển HTX ở các nước và bài học rút ra cho Việt Nam ........ 6
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU............................................................................ 12
2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu ......................................................................... 12
2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu........................................................................ 12
CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN VỀ NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG
VÀ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HTX TRONG THỜI GIAN
QUA ............................................................................................................................. 15
3.1 TỒNG QUAN VỀ VĨNH LONG............................................................................. 15
3.1.1 Vị trí, giới hạn và diện tích lãnh thổ ............................................................... 15
3.1.2 Địa hình, giao thông, khí hậu .......................................................................... 15
3.1.3 Diện tích – Dân số – Lao động ........................................................................ 15
3.1.4 Một số chỉ tiêu kinh tế-xã hội của tỉnh............................................................. 16
3.2 THỰC TRẠNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2000-2007 ................ 17
3.2.1 Tình hình sản xuất........................................................................................... 17
3.2.2 Tình hình áp dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp ................................. 19
3.2.3 Tình hình cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp ........................................... 20
3.3 TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG HTX TRONG THỜI GIAN QUA (2003-2008) .......... 21
3.3.1 Tình hình HTX nông nghiệp trong 3 năm 2003-2005 ...................................... 22
Trang vi


3.3.2 Tình hình HTX nông nghiệp trong 3 năm 2006-2009 ...................................... 24
CHƯƠNG 4 :PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CỦA NÔNG HỘ
THAM GIA CÁC MÔ HÌNH HỢP TÁC HTXNN ĐIỂN HÌNH Ở VĨNH
LONG .......................................................................................................................... 27
4.1 TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG HTXNN ĐƯỢC PHỎNG VẤN .................................. 27
4.1.1 Thời điểm thành lập ........................................................................................ 27
4.1.2 Hình thức hoạt động ........................................................................................ 28
4.1.3 Nguồn vốn thành lập ....................................................................................... 28
4.1.4 Ban Quản trị HTX........................................................................................... 30
4.1.5 Doanh thu, lợi nhuận của HTX........................................................................ 31
4.1.6 Xã viên tham gia HTX .................................................................................... 32
4.2 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CỦA HỘ GIA ĐÌNH THAM GIA
CÁC HTXNN ĐIỂN HÌNH Ở VĨNH LONG ................................................................ 32
4.2.1 Tình hình sản xuất của hộ gia đình tham gia HTXNN điển hình...................... 32
4.2.2 So sánh lợi ích đạt được của hộ gia đình trước và sau khi
tham gia hợp tác...................................................................................................... 41
4.2.3 Mối tương quan giữa thu nhập hộ gia đinh khi khi tham gia HTX và các
nhân tố đầu vào:....................................................................................................... 47
CHƯƠNG 5: NHỮNG PHÁT HIỆN MỚI CỦA ĐỀ TÀI VÀ GIẢI PHÁP
GIA TĂNG THU NHẬP CỦA HỘ GIA ĐÌNH THAM GIA HTX........................... 51
5.1 NHỮNG PHÁT HIỆN MỚI CỦA ĐỀ TÀI ............................................................. 51
5.1.2 Về kinh tế tỉnh Vĩnh Long............................................................................... 51
5.1.2 Về nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long ...................................................................... 51
5.1.3 Về thực trạng hoạt động của HTXNN điển hình ở Vĩnh Long ........................ 52
5.1.4 Về tình hình sản xuất của hộ gia đình tham gia HTX....................................... 53
5.2 GIẢI PHÁP GIA TĂNG THU NHẬP CỦA HỘ GIA ĐÌNH THAM GIA
HTX.............................................................................................................................. 56
5.2.1 Gia tăng cung ứng kỹ thuật canh tác................................................................ 56
5.2.2 Sản xuất sản phẩm có chất lượng, có thương hiệu, giảm chi phí ...................... 57
5.2.3 Gia tăng các đơn vị tiêu thụ sản phẩm đầu ra................................................... 59
CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................. 61
6.1 KẾT LUẬN............................................................................................................. 61
Trang vii


6.2 KIẾN NGHỊ ............................................................................................................ 62
6.2.1 Đối với tỉnh ..................................................................................................... 62
6.2.2 Đối với huyện ................................................................................................. 62

Trang viii


DANH MỤC BIỂU BẢNG
Bảng 3.2.1 Kết quả đánh giá nông dân và cán bộ xã/ấp
đối với công tác chuyển giao tiến bộ KHKT ......................................................... 19
Bảng 3.2.2 Kết quả đánh giá của nông dân và cán bộ xã/ấp đối với việc
đưa máy móc, thiết bị (cơ giới hóa) vào các khâu sản xuất và thu hoạch sản
phẩm ................................................................................................................... 20
Bảng 3.2.3 Kết quả đánh giá của nông dân và cán bộ xã/ấp đối với việc
đưa máy móc, thiết bị (cơ giới hóa) vào các sau thu hoạch sản phẩm ........................ 21
Bảng 3.3.1 Loại hình hoạt động của HTXNN qua các năm (2006-2008) ..................... 22
Bảng 4.1.1 Thời gian thành lập HTXNN ..................................................................... 27
Bảng 4.1.2 Dịch vụ chủ yếu của các HTXNN ............................................................. 28
Bảng 4.1.3 Các nguồn vốn của HTXNN...................................................................... 29
Bảng 4.1.4 Trình độ ban quản lý HTXNN ................................................................... 31
Bảng 4.1.5 Doanh thu và lợi nhuận của các HTXNN năm 2008 ................................. 31
Bảng 4.2.1 Trình độ học vấn của chủ hộ...................................................................... 31
Bảng 4.2.2 Thời gian tham gia hợp tác của hộ ............................................................. 34
Bảng 4.2.3 Loại hình sản xuất hộ đang tham gia.......................................................... 35
Bảng 4.2.4 Sản phẩm tham gia hợp tác....................................................................... 36
Bảng 4.2.5 Các công đoạn xã viên được HTX hỗ trợ .................................................. 37
Bảng 4.2.6 Các tiêu chuẩn sản xuất và tiêu chuẩn sản phẩm của hộ............................. 38
Bảng 4.2.7 Đánh giá mức độ ứng dụng của tập huấn kỹ thuật vào sản xuất ................. 39
Bảng 4.2.8 Đánh giá mức độ thực hiện theo hợp đồng của xã viên .............................. 40
Bảng 4.2.9 Đánh giá mức độ trung thành của xã viên .................................................. 41
Bảng 4.2.10 Kiểm định Wilcoxon về việc bán sản phẩm trước-sau hợp tác (1)............ 42
Bảng 4.2.11 Kiểm định Wilcoxon về việc bán sản phẩm trước-sau hợp tác (2)............ 43
Bảng 4.2.12 Kiểm định Wilcoxon về mức độ hài lòng khi bán sản phẩm
trước-sau hợp tác......................................................................................................... 44
Bảng 4.2.13 Kiểm định Wlicoxon về mức độ cơ giới hóa trước-sau hợp tác (1) ......... 45
Bảng 4.2.14 Kiểm định Wlicoxon về mức độ cơ giới hóa trước-sau hợp tác (2) .......... 45
Bảng 4.2.15 Kiển định t-test về mức độ chuyên môn sau khi hợp tác .......................... 46
Bảng 4.2.16 Độ phù hợp của mô hình.......................................................................... 47
Bảng 4.2.17 Kiểm định Wall về hệ số hồi quy của các biến độc lập ............................ 48
Trang ix


DANH MỤC HÌNH
Hình 3.2: Cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp .............................................................. 18
Hình 3.3.Số lượng HTXNN Vĩnh Long qua các năm (2003-2009) ............................... 21

Trang x


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
HTX: Hợp tác xã.
HTXNN: Hợp tác xã nông nghiệp.
ĐBSCL: Đồng Bằng Sông Cửu Long.
PTNN: Phát triển nông thôn.
RAT: Rau an toàn.
DVNN: Dịch vụ nông nghiệp.
KHKT: Khoa học kỹ thuật.

Trang xi


Chương 1: Giới thiệu

CHƯƠNG I
GIỚI THIỆU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ngành sản xuất chủ lực của tỉnh Vĩnh Long là nông nghiệp. Trong đó
kinh tế tập thể của tỉnh luôn là nội dung chiến lược trong phát triển nông nghiệp
và nông thôn.
Trải qua nhiều thử thách và khó khăn, kinh tế tập thể tỉnh Vĩnh Long vẫn
tăng trưởng. Chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX giữ vững, nhiều
loại hình kinh tế hợp tác mới ra đời là những điểm sáng lạc quan vượt lên khó
khăn của kinh tế tập thể. Theo đánh giá của Liên minh HTX tỉnh, các HTX đã nỗ
lực phấn đấu phát huy năng lực nội tại, vượt qua khó khăn để đạt được hiệu quả
cao trong hoạt động góp phần nâng cao thu nhập và ổn định đời sống của xã viên.
Số HTX mới thành lập trong năm với nhiều loại hình đa dạng, quy mô khá lớn,
bước đầu hình thành liên doanh giữa sản xuất với tiêu thụ hàng hóa.
Các HTX hoạt động (trong đó HTXNN chiếm đa số) có hiệu quả như
Bưởi Năm Roi Mỹ Hòa, Rau Thành Lợi,... tiếp tục ổn định và phát triển. Đối với
các HTX rau sạch bước đầu tạo được liên kết giữa sản xuất và thị trường, tạo
được uy tín. Đáng chú ý, sau 18 tháng áp dụng quy trình sản xuất đạt chuẩn, vào
tháng 10/2008, tổ chức đánh giá thẩm định tiêu chuẩn chất lượng quốc tế tại Việt
Nam đã cấp giấy chứng nhận Global GAP cho bưởi Năm Roi của HTX Bưởi
Năm Roi Mỹ Hòa. Global GAP đưa bưởi Năm Roi đường hoàng bước ra thị
trường thế giới. Cùng với Global GAP, Cục Sở hữu trí tuệ cũng đã chấp nhận
đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý cho bưởi Năm Roi Bình Minh của Vĩnh Long.
Tuy nhiên, không phải người dân nào cũng thấy rõ những thay đổi theo
hướng tích cực của HTX, đặc biệt là các HTXNN. Đa số nông dân khi được vận
động tham gia HTX thì họ nghi ngờ tính hiệu quả của HTX, không muốn tham
gia hoặc tham gia cầm chừng, nếu thấy HTX làm ăn có hiệu quả thì tiếp tục tham
gia, còn nếu không thì rút ra khỏi HTX. Chính tâm lý như vậy làm cho tình hình
sản xuất của nông dân chưa phát triển nhiều khi tham gia HTX .
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 1


Chương 1: Giới thiệu

Nếu tham gia HTXNN, nông dân sẽ được hưởng nhiều lợi ích từ HTXNN
như được cung ứng các dịch vụ đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt và đặc
biệt là nguồn tiêu thụ sẽ ổn định hơn, tránh tình trạng sản phẩm sản xuất ra hàng
loạt nhưng không có người mua gây thiệt hại không ít đến nông dân. Nhờ đó thu
nhập cho xã viên tăng theo hướng bền vững, góp phần không nhỏ vào sự phát
triển nông nghiệp Vĩnh Long, đóng góp nhiều vào sự tăng trưởng kinh tế của
tỉnh.
Như vậy, khi tham gia HTXNN thì xã viên có được nhiều lợi ích. Tuy
nhiên, làm sao để cho nhiều nông dân thấy được những lợi ích đó thì sẽ thu hút
được nhiều xã viên tham gia hơn. Chính vì vậy em chọn đề tài: “Phân tích tình
hình sản xuất của hộ gia đình tại các HTXNN điển hình ở Vĩnh Long” để làm
rõ những lợi thế của xã viên tham gia HTXNN, từ đó đưa ra giải pháp tăng thu
nhập xã viên, gia tăng số lượng xã viên tham gia HTXNN.
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Mục tiêu chung: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình tham gia
HTXNN, rút ra những lợi ích đạt được khi tham gia hợp tác. Từ đó đề xuất
những giải pháp để tăng thu nhập cho xã viên.
Mục tiêu cụ thể
- Mục tiêu 1: Tìm hiểu về tình hình kinh tế, tình hình sản xuất nông
nghiệp và hoạt động của các HTX ở Vĩnh Long trong thời gian qua.
- Mục tiêu 2: Phân tích thực trạng hoạt động của các HTXNN điển hình ở
Vĩnh Long. Phân tích thực trạng sản xuất của hộ gia đình tham gia HTX. So sánh
lợi ích xã viên đạt được trước hợp tác – sau hợp tác, đồng thời phân tích mối
tương quan giữa thu nhập hộ gia đình khi khi tham gia HTX và các nhân tố đầu
vào.
- Mục tiêu 3: Đề xuất giải pháp gia tăng thu nhập xã viên và phát triển
hoạt động kinh tế hợp tác.
1.3 CÁC GIẢ THUYẾT CẦN KIỂM ĐỊNH
Gỉa thuyết 1: Mức độ biết đến thương hiệu sản phẩm trước và sau hợp tác
là như nhau.
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 2


Chương 1: Giới thiệu

Gỉa thuyết 2: Tổ chức bán sản phẩm trước và sau khi tham gia hợp tác là
như nhau.
Gỉa thuyết 3: Mức độ cơ giới hóa trước và sau hợp tác là như nhau.
Gỉa thuyết 4: Mức độ chuyên môn hóa sau khi tham gia hợp tác không
đổi.
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu: Do kiến thức và thời gian có hạn nên đề tài này
em chỉ nghiên cứu các hộ gia đình tham gia HTXNN điển hình ở Vĩnh Long,
không nghiên cứu các HTX chăn nuôi và thủy sản.
1.4.2 Thời gian nghiên cứu: Đề tài sử dụng các số liệu thứ cấp từ năm 2000
đến 2008 thu thập được ở Ủy Ban Nhân Dân tỉnh, sở Nông nghiệp tỉnh và niên
giám thống kê năm 2008 tỉnh Vĩnh Long.
1.4.3 Không gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu các HTXNN ở huyện Bình
Minh, Bình Tân, Tam Bình, Trà Ôn, Vũng Liêm và Long Hồ của tỉnh Vĩnh
Long.
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
Trong những năm qua, có vài tác giả nghiên cứu đề tài HTXNN ở
ĐBSCL, đó là những đề tài
1. Đặng Thị Thanh Quỳnh, Đánh giá thực trạng và giải pháp đa dạng
hóa hoạt động của các HTXNN tỉnh An Giang, Luận Văn Thạc sĩ
khoa học, 2009, chuyên ngành Phát Triển Nông Thôn Đại học Cần
Thơ do PGs. TS. Dương Ngọc Thành hướng dẫn. Nội dung nêu lên
các vấn đề:
 Thực trạng hoạt động dịch vụ của các HTXNN tỉnh An Giang
 Phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội của các HTXNN trong thời
gian qua.
 Đề xuất một số giải pháp giúp đa dạng hóa các hoạt động dịch
vụ nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của các HTXNN trong
thời gian tới

Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 3


Chương 1: Giới thiệu

2. Trần Thị Thu Trúc, Củng cố và phát triển HTNN tỉnh Cần Thơ, luận
văn tốt nghiệp, 2003, chuyên ngành kinh tế nông nghiệp Đại học Cần
Thơ do Giáo viên Nguyễn Thị Thanh Nguyệt hướng dẫn. Nội dung:
 Nêu lên những khó khăn thuận lợi của HTX, nêu lên ý kiến của
ban quản trị HTX, ban ngành đoàn thể. Từ đó nêu lên giải pháp
phát triển HTXNN.
3. Mai Văn Nam, Kinh tế hợp tác và vai trò của kinh tế hợp tác và
HTX đối với phát triển sản xuất nông nghiệp vùng đồng bằng sông Cửu
Long, 2005, Tạp chí khoa học 03: 128 - 137.

Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 4


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

CHƯƠNG 2
PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1.1 Các khái niệm có liên quan
2.1.1.1 Khái niệm hộ sản xuất: Hộ sản xuất là đơn vị kinh tế tự chủ, trực
tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh, là chủ thể trong mọi quan hệ sản xuất kinh
doanh. Hộ sản xuất nông nghiệp là hộ chuyên sản xuất trong lĩnh vực nông
nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, làm kinh tế tổng hợp và một số hoạt động khác
nhằm phục vụ cho việc sản xuất nông nghiệp) có tính chất tự sản xuất, do cá
nhân làm chủ hộ, tự chịu trách nhiệm toàn bộ kết quả sản xuất kinh doanh.
2.1.1.2 Khái niệm HTX: Điều 1 chương I của luật HTX ban hành ngày
26/11/2003 quy định: “HTX là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia
đình, pháp nhân (gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp
vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của
từng xã viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động
sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước”.
HTX có đặc điểm là hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư
cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm
vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của
pháp luật.
2.1.1.3 Khái niệm HTXNN: Theo Nghị định 43/CP về việc ban hành điều
lệ mẫu HTXNN của Chính phủ ngày 29/4/1997 thì “HTXNN là tổ chức kinh tế
tự chủ, do nông dân và những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự
nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của phát luật để phát huy sức
mạnh tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các
hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ gia đình của các xã viên kinh doanh
trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông lâm nghiệp, nuôi trồng

Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 5


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

thủy sản và các ngành nghề khác ở nông thôn, phục vụ cho sản xuất nông
nghiệp”.
HTXNN nói chung có thể là hình thức HTX sản xuất nông nghiệp hay
HTXNN làm dịch vụ hay HTX sản xuất kết hợp với dịch vụ. Tuy nhiên, trong
điều kiện hiện nay chức năng của HTXNN có nhiều thay đổi, sản xuất đã khoán
đến từng hộ gia đình, nên HTXNN hoạt động chủ yếu là làm dịch vụ.
2.1.2 Kinh nghiệm phát triển HTX ở các nước và bài học rút ra cho Việt
Nam
2.1.2.1 Kinh nghiệm phát triển HTX ở các nước
a) Ấn Độ
Ở Ấn Độ, tổ chức HTX được ra đời từ lâu và chiếm vị trí quan trọng trong
nền kinh tế nước này, trong đó, Liên minh HTX Quốc gia Ấn Độ là tổ chức cao
nhất, đại diện toàn bộ cho HTX Ấn Độ. Người nông dân Ấn Độ coi HTX là
phương tiện để tiếp nhận tín dụng, đầu vào và các nhu cầu cần thiết về dịch vụ.
Chính phủ Ấn Độ thành lập công ty quốc gia phát triển HTX, thực hiện
nhiều dự án khác nhau trong lĩnh vực chế biến, bảo quản, tiêu thụ nông sản, hàng
tiêu dùng, ... Ngoài ra, Chính phủ thực hiện chiến lược phát triển khu vực HTX
như: sửa đổi luật HTX; chấn chỉnh hệ thống tín dụng HTX; thiết lập mạng lưới
thông tin 2 chiều giữa những người nghèo nông thôn với các tổ chức HTX;
...(Mô hình Kinh tế HTX ở một số nước Châu Á ).
b) Nhật Bản
Hầu hết những người nông dân Nhật bản đều là xã viên HTXNN. Tính
đến năm 2006, tổng số HTXNN là 1.183 với tổng số xã viên là 9.083 triệu
người, một HTX có bình quân có 7.684 xã viên. Mức vốn góp bình quân là 1.500
USD/Người, vốn điều lệ bình quân một HTX là 12 triệu USD (Theo Phùng Quốc
Chí).
Các hợp tác xã nông nghiệp ở Nhật Bản được tổ chức theo ba cấp: Liên
đoàn toàn quốc hợp tác xã nông nghiệp; Liên đoàn hợp tác xã nông nghiệp tỉnh;
Hợp tác xã nông nghiệp cơ sở. Mô hình hoạt động chủ yếu của hợp tác xã nông
nghiệp Nhật Bản hiện nay là đa chức năng. ( Theo Phan Trọng An).
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 6


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

Chính phủ Nhật Bản rất coi trọng thể chế vận hành các HTXNN và ban
hành, thực hiện nhiều chính sách giúp đỡ phát triển, không ngừng mở rộng quy
mô nhằm giúp người nông dân thoát khỏi cảnh nghèo đói và cùng hội nhập vào
nền kinh tế.
HTXNN được xây dựng dựa trên tính lợi thế kinh tế của quy mô, với quy
mô nhiều người hợp lại thì hiệu quả kinh tế sẽ được phát huy. Đây được coi là
đặc điểm tổ chức chính của HTXNN ở Nhật Bản.
HTXNN Nhật Bản chỉ hợp tác trong phân phối chứ không hợp tác trong
sản xuất. HTXNN chịu trách nhiệm 2 nhiệm vụ chủ yếu: (1)Cung cấp cho nông
dân các yếu tố đầu vào phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. (2)Giúp người nông
dân tiêu thụ sản phẩm bằng cách thu gom, dự trữ và bán các sản phẩm nông
nghiệp và vật nuôi dựa vào mạng lưới tiêu thụ quốc gia và quốc tế.
Như vậy, một nước công nghiệp hoá như Nhật Bản, hình thức tổ chức sản
xuất nông nghiệp hiệu quả vẫn là hộ gia đình. Do đó hợp tác xã nông nghiệp, một
mặt được thành lập để hỗ trợ nông dân, giúp cho họ vừa nâng cao hiệu quả sản
xuất, vừa cải thiện cuộc sống ở nông thôn, mặt khác vẫn tôn trọng mô hình kinh
tế nông hộ và chỉ thay thế hộ nông dân và tư thương ở khâu nào hợp tác xã tỏ ra
có ưu thế hơn hẳn trong tương quan với mục tiêu hỗ trợ nông dân.( Phan Trọng
An).
Tóm lại, theo Đặng Kim Sơn bài học rõ nét nhất thấy được từ mô hình
HTXNN ở Nhật Bản đó là :
1. Áp dụng một cách linh hoạt hiệu quả kinh tế của quy mô trong hoạt
động của HTX.
2. Gắn liền quyền lợi của HTXNN với xã viên.
3. Quản lý kinh tế có hiệu quả bằng cách đa dạng hóa và mở rộng
nhiều loại hình hoạt động.
4. Kết hợp hoạt động giữa các đơn vị nghiên cứu và thực hiện trong
công tác khuyến nông.
5. Chú trọng giáo dục, đào tạo cho xã viên và cán bộ HTX.
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 7


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

c) Hàn Quốc
Trước đây, hoạt động của HTX cơ sở cấp xã ở Hàn Quốc không phù hợp
do hạn chế về hình thức hoạt động, chiến tranh, ...Sau 1961, nhận thấy lực lượng
nông dân có ý nghĩa sống còn về mặt kinh tế và chính trị của đất nước nên đã
thành lập liên đoàn HTXNN quốc gia dựa trên 2 tổ chức độc lập đó là Ngân
Hàng Nông nghiệp và tổ chức HTX cũ. Liên đoàn tiến hành thiết lập mạng thực
hiện 2 mục tiêu cơ bản là cung cấp vốn cho nông dân và tiêu thụ sản phẩm cho
nông dân. Tuy nhiên, hoạt động của HTX vẫn không phát triển do xây dựng hệ
thống HTX áp đặt từ trên xuống, không đáp ứng nhu cầu của nông dân; trình độ
sản xuất thấp và quy mô của HTX nhỏ.
Để khắc phục những nhược điểm trên, từ 1964 đến 1968 Liên đoàn HTX
Quốc gia đã tiến hành đổi mới HTX, nhấn mạnh vai trò chủ động của nông dân
và các HTX cơ sở trong phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, các biện pháp
này, một mặt không đủ mạnh, mặt khắc vẫn mang tính áp đặt, không xuất phát
từ lợi ích thiết thực của người nông dân. Do đó hoạt động của HTX không mở
rộng như mong đợi của Chính phủ, chỉ bó hẹp trong phạm vi cung cấp vốn và vật
tư cho sản xuất nông nghiệp ở quy mô nhỏ. Nông dân không thấy được sự cần
thiết có HTX và tham gia HTX.
Từ năm 1969 đến 1974, Chính phủ tiến hành trao nhiều quyền hạn hơn
cho các HTX cơ sở. Việc làm này trở nên thiết thực hơn do các HTX cơ sở nắm
rõ nhu cầu của nông dân hơn. Tuy nhiên hoạt động các HTX cơ sở chỉ nhắm vào
khâu hỗ trợ đầu vào như cung ứng vốn, vật tư nông nghiệp cho sản xuất, ít tập
trung vào khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm – những khâu mà cá nhân đơn lẻ
khó thực hiện được.
Từ 1975 đến 1980, các chương trình tăng thu nhập nông dân của phong
trào Làng mới được phát động, thúc đẩy người dân nông thôn tích cực tham gia
và thiết lập hệ thống HTX phục vụ trực tiếp nhu cầu của mình.
Từ năm 1980, hệ thống HTXNN ở Hàn Quốc không ngừng hoàn thiện về
tổ chức, hình thức hoạt động và đến nay đã rất hoàn chỉnh. Cơ quan đứng đầu hệ
thống là Liên Đoàn HTXNN Quốc gia. Trong đó có 2 nhánh là HTX cơ sở và
HTX đô thị. Hoạt động của Liên Đoàn HTXNN Quốc gia rất đa dạng bao gồm:
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 8


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

tiếp thị, chế biến, cung ứng vật tư và hàng tiêu dùng, tín dụng và ngân hàng, bảo
hiểm, kho hàng, vận tải, nghiên cứu, khuyến nông, xuất bản, ...phục vụ 5 triệu
nông dân và cộng đồng nông thôn.
Như vậy, ở Hàn Quốc, quá trình hình thành hệ thống HTX mới – hỗ trợ
phục vụ nông dân – trên thực tế đã phát triển nhanh và đáp ứng nhu cầu tăng lên
của nông dân. Chính phủ Hàn Quốc đã quyết định đúng đắn khi biết trước phải
thiết lập hệ thống HTX hỗ trợ cả đầu vào và đầu ra cho nông dân, đồng thời biết
cách thức thiết lập để biến hệ thống HTX của nhà nước thành tổ chức của nông
dân. Hệ thống hợp tác xã với các hoạt động sản xuất kinh doanh đa chức năng
hoạt động trên nhiều lĩnh vực như tiếp thị, chế biến, cung ứng vật tư, tín dụng,
ngân hàng, nghiên cứu, ...thực sự đã chiếm lĩnh toàn bộ thị trường và kinh tế
nông thôn, lan ra đan xen vào kinh tế đô thị và từng bước hội nhập chủ động vào
kinh tế thế giới. Từ một tổ chức áp đặt của nhà nước, ngày nay toàn bộ nông dân
Hàn Quốc đã tự giác trở thành xã viên HTX. Không có hiệp hội HTX, nông dân
Hàn Quốc không thể phát triển sản xuất và cạnh tranh thắng lợi trong nền kinh tế
toàn cầu (Theo Đặng Kim Sơn).
2.1.2.2 Qúa trình phát triển HTX ở Việt Nam
Quá trình phát triển của HTXNN ở nước ta có thể coi là quá trình phát
triển HTX nói chung bởi tiền thân của nó là các HTXNN. Quá trình phát triển
này có thể chia ra thành 2 giai đoạn.
a) Giai đoạn trước “Đổi mới” (1955 – 1986)
Sau khi Việt Nam độc lập, thoát khỏi sự bóc lột của địa chủ, nông dân Việt
Nam đã tin tưởng hoàn toàn vào chế độ xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh
đạo. Con đường phát triển kinh tế trong nông thôn mà Đảng và Nhà nước định ra
là hợp tác hóa nông nghiệp. Đây là giai đoạn đầu mới xây dựng nên hợp tác hóa
phải đi từ thấp đến cao, từ tổ vần công, đổi công, đến HTXNN bậc thấp (tập đoàn
sản xuất), rồi đến HTXNN bậc cao (Phạm Thị Minh Nguyệt ).
Phong trào hợp tác hóa bước đầu đã phát triển một cách rầm rộ cả về số
lượng lẫn quy mô, nhưng càng về sau càng bộc lộ rõ những yếu kém. Nguyên
nhân là do Nhà nước can thiệp quá sâu đến từng HTXNN và cơ chế tập trung
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 9


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

quan liêu bao cấp đã bao trùm toàn bộ nền kinh tế. Chính những điều này đã làm
hạn chế khả năng chủ động sáng tạo của người lao động. Hậu quả là tình trạng
sản xuất trì trệ kéo dài, phát sinh nhiều mâu thuẫn kinh tế, xã hội, từ đó dẫn đến
nhiều HTXNN tan rã, lương thực thiếu hụt nghiêm trọng (Phạm Vân Đình ).
Tình hình đó đã dẫn đến sự ra đời Chỉ thị 100 của Ban Bí thư Trung ương
Đảng (khóa IV) ngày 13/1/1981 về việc khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và
người lao động hay còn gọi là “khoán mới”. Khi đó các hộ sản xuất thì được giao
khoán 3 khâu: gieo cấy, chăm sóc và thu hoạch, các khâu còn lại như: làm đất,
giống, thủy lợi, bón phân và bảo vệ thực vật là do HTXNN đảm nhiệm, và các hộ
nhận khoán gắn với sản phẩm cuối cùng “được ăn, thua chịu”. Chỉ thị này ban
đầu đã chặn đứng được tình trạng sa sút trong sản xuất nông nghiệp với hơn 80%
số hộ vượt khoán (Phạm Thị Minh Nguyệt). Tuy nhiên, động lực đó đã nhanh
chóng bị triệt tiêu do không phân định rõ trách nhiệm của xã viên và trách nhiệm
của tập thể nên dẫn đến tình trạng mất công bằng trong phân phối, xảy ra những
mâu thuẫn về lợi ích kinh tế, làm cho xã viên mất lòng tin, nhiều hộ đã xin ra
khỏi HTXNN. Năm 1985, kinh tế Việt Nam đã lâm vào tình trạng khủng hoảng
nghiêm trọng và tất yếu phải đổi mới triệt để cơ chế quản lý kinh tế trong nông
nghiệp (Phạm Vân Đình).
b) Giai đoạn sau “Đổi mới” (từ năm 1986 đến nay)
Ngày 13/4/1988 Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về việc đổi mới cơ chế
quản lý kinh tế trong nông nghiệp ra đời. Khi đó hộ nông dân được coi là một
đơn vị kinh tế tự chủ, tự quyết lấy mọi hoạt động kinh tế của mình và xã viên
được chủ động lựa chọn dịch vụ từ HTXNN hoặc từ các thành phần kinh tế khác.
Còn HTXNN chỉ thực hiện chức năng dịch vụ cho kinh tế hộ, không quản lý tập
trung tư liệu sản xuất và bộ máy quản lý HTXNN cũng gọn nhẹ hơn, nên chi phí
quản lý HTXNN giảm và hiệu quả hoạt động của HTXNN được tăng lên. Theo
đó, quy mô các HTXNN cũng được điều chỉnh (chia tách hay sát nhập) để thích
hợp với từng địa phương. Theo Phạm Thị Minh Nguyệt, Nghị quyết 10 là động
lực quan trọng thúc đẩy các hộ nông dân tích cực sản xuất, khai thác tối đa tiềm
năng của họ giúp họ tăng thu nhập. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn không ít các
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 10


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

HTXNN khá lúng túng trước cơ chế quản lý kinh tế mới. Năm 1993, số HTXNN
tồn tại dưới hình thức chờ giải thể vẫn còn cao chiếm tỷ lệ 40,8% (Phạm Vân
Đình).
Sau khi Luật Đất đai năm 1993 ra đời và sau Nghị định 64-CP của Chính
phủ về việc giao đất cho nông dân sử dụng lâu dài, tính tự chủ trong hoạt động
kinh tế hộ được phát huy một cách cao độ. Đặc biệt sau khi có Luật HTX năm
1996 và Luật HTX có sửa đổi năm 2003, các văn bản bản dưới luật hướng dẫn
thi hành, các mô hình HTXNN có nhiều chuyển biến đáng kể. Quá trình phát
triển HTXNN ở nước ta diễn ra theo 2 hướng là thành lập mới các HTXNN và
chuyển đổi các HTXNN kiểu cũ sang HTXNN kiểu mới. Tính đến tháng
10/2001, các HTXNN chuyển đổi theo Luật là 6.237 HTXNN (chiếm 86,97%),
còn lại là 934 HTXNN (chiếm 13,03%) các HTXNN là mới thành lập. Khó khăn
của các HTXNN cũ là tình trạng nợ đọng còn nhiều khiến cho các HTXNN
không có đủ điều kiện để chuyển đổi (Phạm Thị Minh Nguyệt ).
Các HTXNN mới thành lập có các dịch vụ chủ yếu như: thủy nông, điện,
giống, vật tư, bảo vệ thực vật, tín dụng, … đối với các HTXNN chuyển đổi có
thêm dịch vụ: làm đất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm, …. Nhìn chung, các HTXNN
mới thành lập hay chuyển đổi đều làm tốt chức năng dịch vụ cho kinh tế hộ phát
triển, nhiều nhất là dịch vụ thủy nông chiếm 87,63%. Bước đầu các HTXNN đã
định hướng được sản xuất và đã áp dụng những tiến bộ KHKT mới. Tuy nhiên,
các HTXNN mới thành lập hoạt động chưa hiệu quả, phần lớn là do thiếu vốn,
thiếu cơ sở vật chất và thiếu cán bộ có năng lực (Phạm Thị Minh Nguyệt ).
2.1.2.3 Bài học kinh nghiệm cho sự phát triển HTXNN ở Việt Nam
HTXNN phải lấy lợi ích của xã viên làm trọng tâm để phát triển. Các
HTXNN ở Hàn Quốc trong giai đoạn đầu và HTXNN ở Việt Nam trong thời kỳ
bao cấp không hoạt động theo nhu cầu, nguyện vọng và lợi ích của xã viên nên
hoạt động không hiệu quả dẫn đến phá sản hoặc phải thay đổi hình thức hoạt
động. Các HTXNN ở Nhật Bản biết gắn liền quyền lợi của xã viên với HTX nên
thu ngày càng thu hút nhiều xã viên tham gia, hoạt động hiệu quả.

Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 11


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

Quy mô HTX rất quan trọng, càng mở rộng quy mô thì HTX có thể tiết
kiệm chi phí nhờ lợi thế kinh tế do quy mô. Thêm vào đó, hình thức hoạt động
của HTX cũng phải đa dạng để thu hút nhiều thị trường tiêu thụ sản phẩm đầu ra,
đầu vào phục vụ nhu cầu xã viên.
Vai trò của Chính phủ rất quan trọng đối với việc phát triển HTX, Chính
phủ ban hành những chính sách đúng đắn góp phần phát triển, gia tăng số lượng
HTX. Tuy nhiên các chính sách không nên áp đặt, phải lấy lợi ích của người
nông dân làm cơ sở đưa ra chính sách, không nên can thiệp quá sâu vào công
việc sản xuất của nông dân, để họ tự do trong quyết định sản xuất.
Thường xuyên nâng cao trình độ của ban quản lý HTX vì họ là những
người hoạch định chiến lược sản xuất, kinh doanh của HTX, có vai trò quyết
định đến HTX hoạt động có hiệu quả hay không.
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu
2.2.1.1 Số liệu thứ cấp
Được thu thập từ niên giám thống kê tỉnh Vĩnh Long 2008, sở Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn của tỉnh, Đề án phát triển nông nghiệp – nông
thôn – nông dân tỉnh Vĩnh Long đến 2020 và các trang web về địa bàn của vùng
nghiên cứu.
2.2.1.2 Số liệu sơ cấp
Phỏng vấn trực tiếp nông dân tham gia các mô hình hợp tác nông nghiệp
qua bảng câu hỏi được thiết lập sẵn .
Cở mẫu n = 51.
Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản.
2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu
2.2.2.1 Phương pháp thống kê mô tả: Phương pháp thống kê mô tả được
sử dụng trong nghiên cứu nhằm tìm hiểu tình hình kinh tế và hoạt động của các
HTX ở Vĩnh Long trong thời gian qua. Đồng thời, mô tả thực trạng hoạt động
của các HTXNN và tình hình sản xuất của xã viên thông qua các giá trị trung
bình, giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, tần số xuất hiện của các đối tượng nghiên
cứu.
Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 12


Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

...

Sử dụng kiểm định t – test và Wilcoxon để so sánh lợi ích của xã viên
trước và sau hợp tác. Cụ thể:
2.2.2.2 Kiểm định t – test: Kiểm định giả thuyết về trị trung bình của một
tổng thể với một giá trị cụ thể nào đó. Kiểm định này dùng để đánh giá mức độ
chuyên môn hóa của các công đoạn trong quá trình sản xuất khi có hợp tác cao
hơn so với trước khi tham gia hợp tác hay không.
2.2.2.3 Kiểm định Wilcoxon: So sánh từng cặp điểm đánh giá của xã viên
truớc và sau hợp tác. Kiểm định này dùng để so sánh lợi ích của xã viên đạt được
khi tham gia hợp tác so với trước hợp tác.
2.2.2.4 Phân tích hồi quy Binary Logistic: Hồi quy Binary Logistic sử
dụng biến phụ thuộc dạng nhị phân để ước lượng xác xuất một sự kiện xảy ra với
những thông tin của biến độc lập có được.
Hàm hồi quy Binary Logistic:
Log e

[ P (Y  1)]
= a + b1X1+b2X2+B3X3+b4X4+b5X5+b6X6
P (Y  0)

Trong đó:
- Y là biến phụ thuộc, là nhận định chủ quan của xã viên về thu nhập sau
khi tham gia hợp tác, có 2 giá trị 0 và 1. 0: là tham gia hợp tác, thu nhập của hộ
không đổi.1: khi tham gia hợp tác thu nhập của hộ tăng lên.
- X1: là biến thể hiện sử dụng chi phí. Dự đoán khi chi phí giảm thì thu
nhập của hộ tăng lên. Như vậy biến sử dụng chi phí và biến thu nhập của hộ quan
hệ cùng chiều.
- X2: là biến thể hiện sử dụng lao động, dự đoán khi ít sử dụng lao động
hơn thì thu nhập của hộ tăng lên, hai biến này có quan hệ cùng chiều.
- X3: là biến thể hiện hao phí giống, khi hao phí giống ít hơn thì thu nhập
của hộ tăng lên. Như vậy biến này có quan hệ cùng chiều với biến thu nhập.
- X4: là biến thể hiện hao hụt sản phẩm. Biến này được dự đoán có tương
quan thuận với thu nhập của hộ gia đình.

Đề tài: Phân tích tình hình sản xuất của hộ gia đình...

Trang 13


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×