Tải bản đầy đủ

TỔNG QUAN VỀ XẠ TRỊ DHKHTN 2012

Bài Giảng Vật Lý Hạt Nhân Ứng Dụng
Trong Y Học

Căn Bản Về Điều Trị
Bằng Liệu Pháp Bức Xạ
Thiết kế có sử dụng dữ liệu và hình ảnh từ các tài liệu
của Siemens, IAEA, pro. Sprawl Perry (USA), Dr. Wilton
Woo (Canada), Ten Keewong (Sing) và từ internet.
Thiết kế: Trần Cương (Khôi Nguyên)


Nội dung

I. Tổng quan về xạ trị
II. Hệ thống trang thiết bị trong đơn vị xạ trị
III. Những vấn đề vật lý cơ bản trong xạ trị
IV.Những thông số vật lý cơ bản trong tính toán liều


Chân Thành Cảm Ơn


I. Ms. Quyên (USA)
II. Pro. Sprawl Perry (USA)
III. Mr. Wilton Woo (Canada)
IV. Mr. Ten Keewong (Sing)
Đã cho phép sử dụng hình ảnh, tư liệu và các slice trong
bài trình bày này


I. Tổng quan về Xạ trị


Sơ lược về ung thư
• Ung thư là do một nhóm tế bào bất thường hay bị đột biến,
được sinh ra trong chu kỳ sinh sản hoặc trong quá trình phát
triển mà không theo khuôn mẫu bình thường của tế bào
nguyên bản.
• Trong mô sinh vật lành: tế bào phát triển, chia đôi trong chu
kỳ sinh sản, sau đó chết đi. Tỷ lệ giữa tế bào mới sinh và tế
bào chết được giữ thăng bằng.
• Quá trình phát triển và sinh sản của tế bào rất phức tạp và lúc
nào cũng có trục trặc và sai sót, vì thế lúc nào cũng có những
tế bào bất thường (biến tính) được tạo ra.


Sơ lược về ung thư (tt)
• Trên cơ thể chúng ta có hệ thống tự điều chỉnh và đề kháng, có
thể kiểm sóat và phân biệt được những tế bào bất thường này, do
đó có thể tiêu diệt hoặc kiềm chế sự phát triển của chúng, để giữ
các mô sinh vật lành bình thường.
• Hệ thống đề kháng không phải lúc nào cũng làm việc một cách
hiểu quả
• Những tế bào bất thường không thể bị tiêu diêt sẽ tiếp tục phát
triển và sinh sản ra những tế bào bất thường khác với DNA bị
biến đổi, khi đó cơ thể không ngăn chặn được sự sinh sản liên tục
của tế bào.
• Tỷ lệ giữa tế bào mới sinh và tế bào chết không còn được giữ
thăng băng vói những tề báo bất thường này và tạo ra những khối
u ung thư.



Sơ lược về ung thư (tt)


Nhân và những thành phần của những tế bào này có hình dạng, kìch cỡ, và cấu trúc
khác với tế bào lành nguyên bản.



Những tế bào ưng thư này có thể khác một chút hoặc khác hòan tòan so với tế bào
nguyên bản, và không có ích cho cơ thể.



Các tế bào ưng thư khác nhau có thể sinh sản với tốc độ khác nhau.



Ung thư được chia ra làm nhiều loại tùy theo vùng bị phát sinh trong cơ thể và loại tế
bào mà DNA đã bị biến đổi.



Ung thư có thể tồn tại ở một vị trí trong cơ thể, cũng có thể di căn vào những vùng khác
trong cơ thể



Ung thư có thể là khối u lành hoặc có thể phát triển thành ung thư ác tính hủy họai chức
năng của mô sinh vật trong cơ thể.



Ung thư ác tính tạo ra khối u trong phổi, gan, vú, não, hạch cỗ, cỗ họng...



Tế bào ưng thư trong tủy (bone marrow stem cells) gây ưng thư máu...



Sơ lược về ung thư (tt)
• Các phương pháp chữa trị ưng thư trong y học:
• Mỗ lấy khối u ra
• Hóa trị -Chemotherapy: dùng thuốc tiêu diệt ung thư
• Hormone therapy: dùng thuốc ngăn cản hoặc tiêu diệt các hormone
tham gia vào sự phát triển của những tế bào ung thư
• Hyperthermia: dùng năng lượng nhiệt tiêu diệt ung thư
• Xa trị: dùng tia bức xạ tiêu diệt ung thư
• Tại US: 2/3 bệnh nhân ung thư có qua xạ trị


Điều trị bằng tia xạ là gì ?
Điều trị bằng tia bức xạ hay còn gọi tắt là “Xạ Trị” là việc điều trị bệnh nhân
ung thư bằng việc áp dụng
- các nguồn phát bức xạ hạt nhân
- hay các thiết bị phát tia bức xạ
• Những tia bức xạ này sẽ tiêu diệt các tế bào sinh sản và các tế bào chức năng
trong cơ thể bằng cách trực tiếp hay gián tiếp cắt đứt DNA của những tế bào
này làm chúng không tiếp tục sinh sản được nữa hoặc chết.
• Khi chữa trị ung thư, tia bức xạ cần phải được nhắm vào tiêu diệt các tế bào
ung thư đang sinh sản, không nhắm vào các tế bào lành.
• Xạ trị vì vậy có thể kiềm chế sự phát triển của Ung thư hoặc tiêu diệt hoàn
toàn những tế bào ung thư
• Tác dụng của tia bức xạ lên các tế bào khác nhau tùy thuộc vào tính nhạy xạ
của những tế bào đó.


Điều trị bằng tia xạ là gì ? (tt)


Trong xạ trị, một hoặc nhiều chùm tia bức xạ với hình dạng vùng chiếu, liều
lượng được lựa chọn nhắm vào chính xác vị trí khối ung thư hoặc mạch bạch
huyết bị nhiễm tế bào ung thư đã được bác sĩ xác định kỹ lưỡng theo không
gian 2 chiều, 3 chiều hoặc 4 chiều trong cơ thể bệnh nhân



Với các tính toán cẩn thận từ trước, các chùm tia này sẽ tập trung năng
lượng lớn nhất và những khối thể tích này, trong khi chỉ cho phép một phần
năng lượng nhỏ bị hấp thụ vào những cơ quan lành xung quanh khối bướu
mà chùm tia phải đi ngang qua



Xạ trị có thể được dùng để chữa trị những thể tích nhỏ hơn 1cm3 nếu tế bào
ung thư chỉ cô đọng ở đó, hoặc cả một phần của cơ thể hoặc cả cơ thể.





Mục tiêu của xạ trị


Curative- điều trị chữa trị: là điều trị nhằm tiêu diệt triệt để các tế bào ung thư trong
trường hợp các tế bào chưa ung thư chưa di căn ra ngoài những bộ phận khác trong
cơ thể.
Có thể tiêu diệt hết những tế bào ung thư và không cho chúng di căn vào những tế
bào khác trong cơ thể.
Thông thường bệnh nhân khi xét nghiệm sẽ không còn ung thư trong vòng 5 năm từ
khi được điều trị.



Curative-Adjuvant - Điều trị hỗ trợ: lá áp dụng phương pháp xạ trị cùng với mổ lấy
khối ung thư ra, hoặc/và cùng với thuốc hóa trị.



Palliative- điều trị kiểm soát triệu chứng: điều trị nhằm kiềm chế sự phát phát triển
của những tế bào ung thư, làm khối u nhỏ lại, ngăn chặn tế bào ung thư xâm nhập
vào các cơ quan khác của cơ thể, làm giảm đâu đối với những khối u lớn chèn ép và
các dây thần kinh hoặc khí quản hoặc thực quản…ngăn ngừa sự hủy xương, kéo dài
sự sống của bệnh nhân.



Total body irradiation- Xạ trị toàn thân: điều trị hoặc kiềm chế hệ thống miễn dịch
của cơ thể trước khia thay ghép tủy (bone marrow transplantation) hoặc thay máu
(blood stem cells) vì hệ thống miễn dịch có thể không chấp nhận hay loại bỏ tủy và
huyết thanh lạ vào cơ thể. Xạ trị đồng thời có thể tiêu diệt nhưng tế bào ung thư trên
cơ thể bệnh nhân.


Mục tiêu của xạ trị (tt)
• Ngoài tác dụng trong điều trị ung thư, xạ trị còn được áp dụng vào điều trị
các trường hợp bệnh lý y khoa khác, thông thường là các u lành tính.
– Tuyến giáp ở vùng cổ (thyroid)
– Các dây thần kinh thoái hóa (trigeminal neuralgia), (pterygium)
– Cơ da thịt (desmoid)
– Ngăn chặn sự phát triển ngoài dự tính (keloid)
– Tế bào xương sinh trưởng vào ngoài hệ thống xương heterotopic
ossification.


Tác hại của xạ trị
Tia bức xạ có thể tiêu hủy hoặc tàn phá các tế
bào chức năng (tế bào lành) của cơ thể
• Tác hại tức thời (Acute): da, cơ bắp, tủy sống, tinh hoàn, tuyến
nước bọt, cơ miệng, hệ thống tiêu hóa (dạ dày, ruột non, ruột
già), thanh quản, thực quản, bàng quang, âm đạo ...
• Tác hại lâu dài (Late): phổi, gan, thận, tim, dây thần kinh tọa,
não bộ, tuyến giáp, tuyến yên, tuyến tụy, xương …


Các loại tia bức xạ áp dụng trong xạ trị
• Trong những ngày đầu của xạ trị:
• Chùm tia X năng lượng thấp được sử dụng (20-250 KV).

• Ngày nay chúng ta có nhiều lựa chọn:
• Chùm tia X năng lượng thấp (KeV)

• chùm tia X năng lượng cao (4 – 25 MV), chùm tia Gamma 1.3 MeV
• Chùm tia electron (4 – 20 MeV)
• Chùm các hạt nặng như proton, Cacbon …

Chùm tia có năng lượng cao hơn có thể thâm nhập vào sâu hơn trong
cơ nthể, có tác dụng vào nhưng ung thư nằm sâu hơn trong cơ thể


Các nguồn phát bức xạ
• Các chùm tia bức xạ có thể được tạo ra từ:
• Các nguồn phóng xạ tự nhiên hoặc các nguồn đồng vị phóng xạ như Co-60,
I-131, Ir-192, Cs-137 và Ra 225
• Các thiết bị được thiết kế chế tạo phát ra các bức xạ như máy phát tia X,
máy gia tốc tuyến tính, máy gio tốc vòng, máy gia tốc hạt …


Các phương thức điều trị xạ trị
Xạ trị được chia làm 2 phương thức điều trị
External beam radiotherapy
(external source of radiation)

Brachytherapy
(internal source of radiation)
Co-60
Cs-137
Ir-192
I-125
Pd-103

Source
X-ray tube
Cobalt-60 teletherapy
Linear accelerator (linac)
Sealed
sources


Các phương thức điều trị xạ trị
• Brachytherapy (hay xạ trị trong): là phương pháp đưa các nguồn phát phóng
xạ vào trong hoặc sát vào vùng cần điều trị, tại đó các tia bức xạ sẽ được phát ra
các hướng để tiêu diệt tế bào ung thư xung quanh
• Nguồn đồng vị được lựa chọn ở mức năng lượng phù hợp với quãng chiếu xạ
ngắn cho phép tia xạ được hấp thụ trực tiếp ngay vào vùng bướu xung quanh mà
không thâm nhập vào các mô lành phía ngoái bướu.
• Thường là các vùng ung thư có thể tích nhỏ hoặc có hình lộ hổng như Ung thư tiền
liệt tuyến, ung thư tử cung, ung thư vú, ung thư da.


Các phương thức điều trị xạ trị
External beam radiotherapy (xạ trị ngoài hay xạ trị từ xa): là việc
sử dụng các máy phát hay các nguồn đồng vị bức xạ từ bên ngoài
bệnh nhân được định hướng chiếu vào các khối u bên trong cơ thể
của bệnh nhân. Thông thường những tia xạ này sẽ đi ngang những
cơ quan và mô lành trước và sau khối ung thư cần điều trị.


Các phương thức điều trị xạ trị
Xạ trị ngoài:


Khoa điều trị bằng bức xạ
• Còn được gọi là khoa xạ trị là một đơn vị khám và điều trị các bệnh được chỉ
định sử dụng các loại tia bức xạ trong điều trị bệnh, chủ yếu là các bệnh ung
thư.
• Một đơn vị xạ trị có thể là một trung tâm hay khoa xạ trị độc lập của một bệnh
viện hoặc có thể là một đơn vị trực thuộc một khoa của một bệnh viện


Khoa điều trị bằng bức xạ
Khoa xạ trị thực hiện điều trị bệnh nhân dựa trên các thiết bị đặc
biệt như:
• Các thiết bị phát bức xạ
• Các hệ thống máy tính điều khiển và lập kế hoạch cho việc điều trị
• Các thiết bị phụ trợ đặc biệt được yêu cầu cho việc điều trị

Khoa xạ trị yêu cầu có một sự gắn kết, hợp tác giữa những nhân
viên đảm nhận trách nhiệm về y khoa, về thiết bị và về vật lý.


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×