Tải bản đầy đủ

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển một số giống chè mới thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)

TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM
––––––––––––––––
HOÀNG MINH KH I

Tên tài:
Nghiên c u kh n ng sinh tr ng, phát tri n m t s gi ng chè m i
th i k ki n thi t c b n t i i h c Nông Lâm Thái Nguyên

KHÓA LU N T T NGHI P

IH C

H ào t o
: Liên Thông Chính Quy
Chuyên ngành : Tr ng tr t
Khoa
: Nông h c

L p
: K9 – Liên thông tr ng tr t
Khoá h c
: 2013 - 2015
Gi ng viên h ng d n: TS. D ng Trung D ng
Khoa Nông H c, tr ng H Nông Lâm Thái Nguyên

THÁI NGUYÊN – 2014


L IC M

N

Trong quá trình th c hi n
tài em luôn nh n
c s quan tâm, giúp
c a Ban Giám hi u Tr ng i H c Nông Lâm, s quan tâm c a các th y
cô giáo khoa Nông H c, s ph i h p và giúp
c a các b n trong l p.
Tr c h t, em xin bày t lòng bi t n sâu s c t i TS.D ng Trung
D ng ã dành th i gian quý báu t n tình ch b o cho em trong su t quá trình
th c hi n tài.
Em xin trân tr ng c m n Ban Giám hi u nhà Tr ng và các th y, cô
giáo b môn Nông h c ã t o i u ki n thu n l i nh t em th c hi n tài này.
Cu i cùng em xin g i l i c m n t i t p th l p K9- Liên Thông Tr ng
Tr t luôn ng hành và giúp
em trong quá trình th c hi n tài.
Do i u ki n th i gian và trình
còn h n ch nên báo cáo
tài
nghiên c u c a em không tránh kh i thi u sót. Em r t mong nh n
cs
óng góp ý ki n c a th y, cô và các b n
bài báo cáo c a em
c hoàn
thi n h n.
Em xin chân thành c m n!
Thái Nguyên, tháng n m 2014
Sinh viên th c hi n



Hoàng Minh Kh i


DANH M C CÁC T

KH-KT
CV
CNH-H H
LSD
FAO
NXB
NN & PTNT
TCN
Vietgap
HNL

VI T T T

: Khoa h c k thu t
: H s bi n ng
: Công nghi p hóa - hi n i hóa
: Sai khác nh nh t có ý ngh a
: T ch c l ng th c và nông nghi p liên h p qu c
: Nhà xu t b n
: Nông nhi p và phát tri n nông thôn
: Tr c công nguyên
: Th c hành nông nghi p t t Vi t Nam
: i h c Nông Lâm


M CL C
M
U ....................................................................................................... 1
1. Tính c p thi t c a tài.............................................................................. 1
2. M c tiêu c a tài ..................................................................................... 2
3. Ý ngh a c a tài ....................................................................................... 2
3.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c ........................................ 2
3.2. Ý ngh a trong th c ti n s n xu t .............................................................. 2
Ph n 1. T NG QUAN NGHIÊN C U .......................................................... 3
1.1. C s khoa h c và th c ti n c a tài ..................................................... 3
1.1.1. C s khoa h c ..................................................................................... 3
1.1.2. C s th c ti n ..................................................................................... 3
1.2. Tình hình s n xu t, nghiên c u chè trên th gi i và trong n c ............... 4
1.2.1. Tình hình nghiên c u chè trên th gi i ................................................. 4
1.2.2. Tình hình nghiên c u chè trong n c ................................................... 8
1.3.Tình hình s n xu t, tiêu th chè trên th gi i .......................................... 12
1.4 Tình hình s n xu t, tiêu th chè Vi t Nam ........................................... 15
2.4.3 nh h ng phát tri n ngành chè ......................................................... 19
2.5. Nh n nh t ng quát v tình hình s n xu t, nghiên c u chè và i u ki n
ngo i c nh nh h ng n sinh tr ng cây chè ............................................ 20
Ph n 2. V T LI U, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U ..... 21
2.1. V t li u nghiên c u ............................................................................... 21
2.2. Th i gian, a i m nghiên c u ............................................................. 22
2.3. N i dung nghiên c u ............................................................................. 22
2.3.1. Nghiên c u nh h ng c a i u ki n th i ti t khí h u n kh n ng sinh
tr ng, phát tri n c a m t s gi ng chè m i ................................................. 22
2.3.2. Nghiên c u nh h ng c a sâu n kh n ng sinh tr ng, phát tri n c a
m t s gi ng chè m i ................................................................................... 22
2.4. Ph ng pháp nghiên c u ....................................................................... 22
2.4.1. Ph ng pháp b trí và s
thí nghi m ............................................. 22
Ph n 3. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ................................ 24
3.1. i u ki n t nhiên, kinh t xã h i c a t nh Thái Nguyên ....................... 24
3.1.1. V trí a lý ......................................................................................... 24


3.1.2. a hình .............................................................................................. 24
3.1.3. i u ki n t ai................................................................................. 25
3.2. nh h ng c a i u ki n khí h u th i ti t ............................................. 25
3.3. K t qu nghiên c u c i m sinh tr ng, phát tri n c a m t s gi ng chè
m i t i tr ng i h c Nông lâm Thái Nguyên............................................ 28
3.3.1. c i m hình thái cây chè ................................................................. 28
3.3.2. Tình hình sâu h i ................................................................................ 31
Ph n 4. K T LU N VÀ
NGH .............................................................. 33
4.1 K t lu n .................................................................................................. 33
4.2.
ngh .................................................................................................. 33
TÀI LI U THAM KH O ............................................................................ 34


DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1 Th ng kê các gi ng chè m i và di n tích ã áp d ng trong s n xu t...... 10
B ng 1.2: Di n tích, n ng su t, s n l
B ng 1.3: Tình hình s n l
có s n l

ng chè th gi i t n m 2005-2012.... 13

ng chè c a th gi i và m t s n

c ................... 14

ng chè cao t n m 2005-2012....................................................... 14

B ng 1.4 Di n tích n ng su t, s n l

ng chè t i Vi t Nam ........................... 16

B ng 1.5: Xu t kh u chè Vi t Nam phân theo th tr

ng.............................. 18

B ng 3.1: B ng th i ti t, khí h u c a Thái Nguyên n m 2014 ...................... 26
B ng 3.2 Chi u cao cây ................................................................................ 28
B ng 3.3

ng kính g c............................................................................. 29

B ng 3.4 Chi u r ng tán ............................................................................... 30
B ng 3.5

cao phân cành .......................................................................... 30

B ng 3.6 Di n bi n m t

b cánh t trên các gi ng chè nghiên c u .......... 31

B ng 3.7 Di n bi n m t

nh n

.............................................................. 32


1

M

U

1. Tính c p thi t c a tài
Chè (Camellia Sinensis (L) O. Kuntze) là cây công nghi p lâu n m có
ngu n g c vùng nhi t i nóng m. Cùng v i s phát tri n c a các ngành
s n xu t khác, ngành chè th gi i có b c phát tri n r ng l n v i h n 60 qu c
gia s n xu t chè, t p trung ch y u các n c Châu Á và Châu Phi. S n
ph m t cây chè ang
c s d ng r ng rãi trên kh p th gi i d i nhi u
công d ng khác nhau nh ng ph bi n nh t v n là u ng.
Vi t Nam có i u ki n t nhiên phù h p cho cây chè sinh tr ng phát
tri n. S n xu t chè gi vài trò quan tr ng trong c c u s n xu t Nông nghi p,
s n ph m chè là m t hàng xu t kh u quan tr ng. S n xu t chè cho thu nh p
ch c ch n, n nh góp ph n quan tr ng trong quá trình công nghi p hoá, hi n
i hoá Nông nghi p, nông thôn, c bi t là nông nghi p nông thôn vùng
Trung du mi n núi phía B c Vi t Nam. Do v y, Vi t Nam có ch tr ng phát
tri n chè trên c hai h ng: n nh di n tích, thay th gi ng chè c b ng các
gi ng chè ch n l c, tr ng các n ng chè theo k thu t thâm canh, g n v i
công ngh và k thu t ch bi n m i, t o s n ph m chè ch t l ng cao, an
toàn, áp ng yêu c u th tr ng tiêu th .
Trong s n xu t nông nghi p, gi ng có vai trò r t quan tr ng trong vi c
nâng cao n ng su t, s n l ng và ch t l ng s n ph m. Gi ng
c coi là ti n
c a s n xu t, là t li u không th thay th trong s n xu t nông nghi p. i
v i s n xu t chè, gi ng chè l i càng có ý ngh a quan tr ng trong thâm canh
t ng n ng su t, ch t l ng s n ph m. Chè là cây lâu n m, tr ng m t l n cho
thu ho ch nhi u l n, trong th i gian dài t 40-50 n m, u t tr ng chè cao
h n nhi u l n so v i các cây tr ng ng n ngày khác. Không th phá i tr ng l i
hàng n m
c. M i quy t nh úng n hay sai l m v gi ng chè s có nh
h ng n s phát tri n c a v n chè trong th i gian r t dài. Do v y t t c
các n c tr ng chè, gi ng chè t t là bi n pháp
c quan tâm hàng u,
c
coi là khâu t phá nh m nâng cao s n l ng và ch t l ng chè. Chính vì v y
chúng tôi th c hi n
tài: “Nghiên c u kh n ng sinh tr ng, phát tri n
m t s gi ng chè m i th i k ki n thi t c b n t i
i h c Nông Lâm Thái
Nguyên n m”. B c u ánh giá kh n ng sinh tr ng phát tri n c a m t
s gi ng chè m i phù h p v i i u ki n sinh thái gi i thi u cho s n xu t.


2

2. M c tiêu c a tài
ánh giá
c c i m sinh tr ng, phát tri n c a m t s gi ng chè.
ánh giá
c tình hình sâu h i chính.
3. Ý ngh a c a
tài
3.1. Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c
Nghiên c u
tài nh m c ng c l i cho sinh viên nh ng ki n th c ã
h c và làm quen d n v i công vi c th c t .
Nâng cao kh n ng ti p c n, thu th p và x lý thông tin c a sinh viên
trong quá trình i u tra nghiên c u.
Có k t lu n m t cách chính xác v kh n ng sinh tr ng phát tri n c a
m t s gi ng chè. Theo ó tài c ng xem nh là m t tài li u tham kh o cho
ng i tr ng chè và sinh viên các khóa ti p theo.
3.2. Ý ngh a trong th c ti n s n xu t
ánh giá, l a ch n gi ng chè phù h p i u ki n sinh thái gi i thi u cho
s n xu t t i Thái Nguyên.


3

Ph n 1
T NG QUAN NGHIÊN C U
1.1. C s khoa h c và th c ti n c a tài
1.1.1. C s khoa h c
Cây chè thu c ngành h t kín (Angiospermac) l p hai lá m m
(Dicotyledonae) b chè (Theales), h chè (Thease), chi chè (Camellia), loài
(Sinensis), tên khoa h c là Camillia Sinensis (L) O. Kuntze,
c phân làm 4
th chè khác nhau (Colen Stuart - 1919). ó là th chè Trung Qu c lá nh
(Camellia Sinensis var bohea), th chè Trung Qu c lá to (Camellia Sinensis
var macrophylla); th chè n
(Camellia Sinensis var. Assamica) và chè
Shan (Camellia Sinensis var. Shan). M i th chè có c i m hình thái: Thân,
cành, lá, búp khác nhau, có kh n ng cho n ng su t, ch t l ng khác nhau, có
yêu c u sinh thái khác nhau và ph m vi phân b khác nhau.
Hi n nay chè
c phân b khá r ng trong nh ng i u ki n t nhiên r t
khác nhau t 30
v nam (Natan - Nam Phi) n 45
v b c (Gruzia - Liên
Xô) là nh ng n i có i u ki n t nhiên khác r t xa vùng nguyên s n. Chè
c tr ng
Nh t B n n m 805 - 814, Indonesia 1684, Liên Xô 1833,
Xrilanca 1837 - 1840, n
1834 - 1840 và Tasmania (châu
i D ng)
n m 1940.
1.1.2. C s th c ti n
Chè là cây lâu n m, n hoa hàng n m. Cây chè sau tr ng t 2 - 3 n m
ã có kh n ng ra hoa. Cây chè có t 2000 - 4000 n hoa/n m, nh ng t l
u qu r t th p, th ng ch t t 2 - 4%. Hoa chè là hoa l ng tính, m i hoa
khi k t qu có t 1 - 4 h t. M c dù là hoa l ng tính nh ng kh n ng t th
c a hoa chè r t th p, h u h t các qu chè là k t qu c a s th ph n khác hoa,
ây là nguyên nhân quan tr ng làm cho cây chè m c t h t có s phân li l n
v hình thái, v kh n ng cho n ng su t, ch t l ng. Nói chung nh ng cây chè
con m c t h t có s phân li l n so v i cây m .
M t khác chè là cây thân g , ngoài kh nhân gi ng b ng h t thì ng i
ta có th nhân gi ng chè b ng ph ng pháp nhân gi ng vô tính nh ph ng
pháp nuôi c y mô t bào, ghép cành, giâm cành... u i m c a ph ng pháp
nhân gi ng vô tính là h s nhân gi ng cao, cây con gi
c nh ng c tính


4

t t c a cây m , v n chè có
ng u cao, có kh n ng cho n ng su t cao
h n so v i tr ng h t, nguyên li u có
ng u cao, d canh tác, thu hái và
ch bi n. D a trên c s khoa h c này, ngày nay h u h t các c s s n xu t
chè trên th gi i c ng nh Vi t Nam, các gi ng chè th ng
c nhân gi ng
b ng ph ng pháp giâm cành.
Kh n ng giâm cành c a chè ph thu c vào nhi u y u t nh ng trong
ó có 3 y u t quan tr ng ó là y u t hom gi ng, Th i v giâm cành ( i u
ki n môi tr ng ngo i c nh) và các bi n pháp k thu t ch m sóc trong v n m.
1.2. Tình hình s n xu t, nghiên c u chè trên th gi i và trong n c
1.2.1. Tình hình nghiên c u chè trên th gi i
1.2.1.1. Nh ng k t qu nghiên c u v gi ng chè
Công tác ch n t o gi ng trong chè có vai trò r t quan tr ng. Vi c ch n
l c, lai t o gi ng m i không ch quy t nh t i kh n ng cho n ng su t, ch t
l ng mà còn nh h ng t i kh n ng m r ng a bàn, chính vì v y công tác
nghiên c u chè
c quan tâm t r t s m.
N m 1905, tr m nghiên c u chè u tiên
c thành l p trên o Java
(Indonexia). n n m 1913, Cohen Suart ã phân bi t các gi ng chè d a trên
hình thái, nghiên c u sinh lý c a s ra hoa, k t qu , xác nh
c nh ng d u
hi u u tiên c a s l a ch n v i nh ng t ng quan c b n c a các y u t c u
thành n ng su t.[2]
Các n c có thành t u n i b t trong vi c l a ch n gi ng m i là:
Theo Nguy n V n Toàn và cs (1994) [18]: In donexia b t u tr ng chè
vào n m 1864 nh ng không thành công, n n m 1872 m i thành công trên
gi ng Asam nh p t Srilanka. n nay Indonexia là m t trong n m n c có
di n tích tr ng chè l n trên th gi i, 20 n m tr l i ây h ã tích c c ch n
t o gi ng m i cao s n và n m 1988 ã có các dòng chè vô tính GMB-1,
GMB-2, GMB-3, GMB-4, GMB-5 có s n l ng cao.
n
là n c ng th hai trên th gi i v di n tích chè nh ng l i là
n c ng u th gi i v s n l ng chè. Có
c thành tích trên do n
luôn quan tâm n công tác nghiên c u ch n t o gi ng m i vào s n xu t.
Theo PGS
Ng c Quý và cs (2000) [14] thì t nh ng n m 50 c a th
k 20 n
ã thành công trong vi c ch n ra 110 gi ng chè t t trong ó có


5

102 gi ng chè
c nhân gi ng b ng ph ng pháp vô tính.
n n m 2009,
n
ã có trên 80% di n tích chè
c tr ng b ng gi ng t t. Trong ó có
trên 20% gi ng tr ng b ng ph ng pháp giâm cành.
Trung Qu c có l ch s tr ng chè t r t s m.
i nhà T ng, Trung Qu c
ã có 7 gi ng chè t t
c ch n theo Ph ng pháp cá th : Các gi ng
i
B ch Trà, Thi t Quan Âm, Th y Tiên,… ã có t 200 n m nay là các gi ng
tri t canh do nhân dân t o ra.[8],[13]
Trong nh ng n m 1950 – 1960 Trung Qu c luôn chú tr ng công tác
ch n t o gi ng theo chi u sâu. N m 1956, Tr n Khôi V ã a ra ph ng
pháp ch n gi ng 100 i m i v i cây n qu . Theo i u tra n m 1996, Trung
Qu c ã có trên 1000 gi ng, trong ó xác nh
c 50 gi ng chè t t ph c v
cho s n xu t.
Srilanka qua nhi u n m ch n l c cá th k t h p ch n dòng có s n
l ng cao v i tính ch u h n, kh n ng ch ng ch u sâu b nh. K t qu t o ra
nhi u dòng TRI777, TRI2043, TRI2025 phù h p v i vùng núi cao, trung du
và vùng núi th p. G n ây thêm dòng CT9 cho n ng su t cao, ch t l ng t t,
kh n ng ra r m nh.[13]
Nh t B n: Công tác ch n t o dòng r t
c chú ý. Các gi ng chè
ây
ch y u là gi ng chè trung du lá nh . Hiên nay Viêt Nam nh p hai gi ng t
Nh t B n là: Gi ng yabukyta và gi ng yakatamidori. ây là gi ng có kh
n ng ch bi n chè xanh ch t l ng t t.[13]
Theo PGS
Ng c Qu và cs (2000) [15]: T i Kennya, các gi ng chè
ch n l c, giâm cành cho n ng su t cao h n gi ng chè i trà t i 20%, di n
tích chi m 67% khu v c ti u nông và chi m t i 33% di n tích chè các n
i n l n. Ngoài ra, Kenya còn nhân gi ng b ng hình th c ghép.
1.2.1.2. Nh ng k t qu nghiên c u v
c i m sinh tr ng, phát tri n c a
cây chè
* Nh ng nghiên c u v chu k phát tri n cá th cây chè c a các nhà
khoa h c cho th y: Chè có 2 chu k phát tri n là chu k phát tri n l n và chu
k phát tri n nh .
Chu k phát tri n l n hay chu k phát d c cá th thì chia thành 5 giai
o n ( Theo tác gi Trung Qu c):


6

- Giai o n phôi thai ( giai o n h t gi ng):
c tính t khi t bào
tr ng th tinh b t u phân chia, hình thành cho t i khi chín.
- Giai o n cây con:
c tính t khì h t chè n y m m cho n khi cây
chè ra hoa, k t qu l n u. Giai o n này kéo dài 1 - 2 n m.
- Giai o n cây non:
c tính t khi chè ra hoa, k t qu l n u tiên
khi cây chè nh hình ( có b khung tán n nh). Giai o n này kéo dài 2 – 3 n m.
- Giai o n chè l n ( giai o n chè kinh doanh, s n xu t):
c tính t
khi cây chè có b tán n nh b c vào giai o n kinh doanh, thu ho ch búp
t i khi có th thay tán m i. Giai o n này kéo dài t 30 – 40 n m ho c lâu h n.
- Giai o n chè già c i (h t giai o n kinh doanh, s n xu t):
c tính
t khi chè có bi u hi n thay tán lá n khi chè già và ch t.
Chu k phát tri n nh (chu k phát tri n hàng n m): Tính t khi m m
chè b t u phân hóa sau n cho n khi m m chè ng ng sinh tr ng. Nó
g m 2 quá trình phát tri n song song ó là quá trình sinh tr ng sinh d ng
và sinh tr ng sinh th c.
- Quá trình sinh tr ng sinh d ng: Bao g m sinh tr ng búp, cành và
sinh tr ng r .
- Quá trình sinh tr ng sinh th c: Là quá trình hình thành tr i hoa, n
hoa, th ph n, và k t h t.
* Nh ng nghiên c u v s hình thành các t sinh tr ng cây chè:
Theo Nguy n Ng c Kính (1979) [8], M.M.A Liadade (1964) cho r ng: Khi
chè có 5 lá thì các nách lá th nh t, th hai ã có m m nách, khi có lá th 6
xu t hi n thì có m m nách th 3, khi có 7 lá thì m m nách th 4 xu t hi n,…
Ông c ng cho r ng: Khi m m chè qua ông, 2 lá u tiên bao b c m m chè là
lá v y c, ti p theo là lá cá. Các m m nách lá th 4 và lá th 5 c a các t
sinh tr ng th nh t s phát tri n thành búp
t sinh tr ng th hai.
* Nghiên c u v sinh tr ng c a búp chè tác gi K.E Bakhotatde
(1971) và K.M Djemukhatde (1976) cho r ng: S sinh tr ng búp chè ph
thu c vào i u ki n khí h u, các n c có mùa ông rõ r t, búp chè ng ng sinh
tr ng vào mùa ông và nó
c ph c h i vào th i k m lên, ng c l i
nh ng n c nhi t i (Srilanka hay Nam n
) búp chè sinh tr ng liên
t c, th i v thu ho ch chè quanh n m.


7

Tác gi Carr (1970) (1979)[21] [22], thí nghi m ã i n k t lu n:
Nhi t
t i thi u cho sinh tr ng c a cây chè là 13- 140 C, t i thích 18 – 300
C, nh ng ngày có nhi t
t i a v t quá 300 C và t i thi u th p h n 140 C
thì sinh tr ng c a cây chè gi m. Nhi t
t ( t ng 0 – 30cm) thích h p cho
sinh tr ng c a cây chè là 20 – 25 ô C. Carr cho r ng s gi chi u sáng ngày
dài càng t t, s ng ngh s xu t hi n khi
dài ngày gi m xu ng d i 11 gi
15 phút/ngày. H u h t các vùng chè có l ng m a 150mm/tháng thì s sinh
tr ng liên t c, t ng l ng m a thích h p là 1800mm/n m và chè không th
sinh tr ng
c vùng có l ng m a d i 1150mm/n m mà không có t i
n c h p lý.
* Nghiên c u th i gian hoàn thành m t t sinh tr ng búp, tác gi
Carr (1992)[23] ã a ra giá tr trung bình là 475 ngày. Vi c tính toán cho 4
vùng khác nhau v kinh ,
cao so v i m t n c bi n, nhi t
không khí
bình quân cho th y s ngày cho 1 t sinh tr ng bi n ng t 30 – 45 ngày
vào mùa hè và 70 – 160 ngày vào mùa ông.
* Nghiên c u v sinh tr ng búp chè trong i u ki n không n và có
n thì tác gi K.M Djemukhatde (1982) [4] cho r ng: Trong i u ki n
gi ng hay không n thì các m m chè
c phân hóa trong v thu và v ông
s hình thành búp trong v xuân. Trong khi ó n ng chè có n thì s phân
hóa m m chè ch y u b t u sinh tr ng mu n h n m t s ngày so v i
n ng chè gi ng hay không n.
* K.M Djemukhatde (1948) ã nghiên c u v m i quan h gi a búp
chè và n ng su t ã cho th y: T ng quan gi a s l ng búp trên m t n v
di n tích là t ng quan ch t r = 0,965 0,004.
* Nghiên c u m i quan h gi a lá chè và n ng su t chè c a K.E
Bakhotatde (1971) ã ch các ch tiêu v lá làm c n c ch n gi ng chè nh
sau: Màu s c, kích th c lá, c u t o gi i ph u lá.
Lá có màu vàng có l i cho các ch tiêu sinh lý, sinh hóa.
Lá có màu cafe có l i cho các ch tiêu v sinh lý.
* I.G.Kerkatde (1080) ã nghiên c u v hình d ng lá chè d a trên góc
nghiêng c a lá: Góc lá t i u cho quang h p là 45 .


8

1.2.2. Tình hình nghiên c u chè trong n c
1.2.2.1. Nh ng k t qu nghiên c u v gi ng chè
N m 1918, Tr m nghiên c u chè u tiên Vi t Nam
c thành l p,
t ó công tác nghiên c u chè
c ti n hành r ng rãi và sâu s c h n. Theo
Dupasquer - 1923 n n m 1923, Vi t Nam ã tr ng
c 10.368 ha chè u
tiên v i gi ng chè là Trung Du, Shan và Atxam ( n ), ã thu th p
ct p
oàn g m: 43 gi ng chè trong ó ch y u là chè Trung Qu c lá to [8]. Bên
c nh vi c i u tra, thu th p các gi ng, Tr m chè Phú H c ng ti n hành nh p
các gi ng t nhi u n c. T n m 1918 - 1927 ã thu th p 13 gi ng t
n ,
Mi n i n, Trung Qu c và ti n hành b trí thí nghi m, so sánh. T k t qu
nghiên c u n m 1923 Dupas quier cho r ng: Chè Manipua và Atxam
c
tr ng t
n
t i nay ã t ra thích h p v i s n xu t và cho k t qu t t
Vi t Nam.
i v i gi ng Trung Du, ông nh n xét: Trung Du là gi ng ít òi
h i nh t, nó m c ngay trên t x u.
N m 1969 - 1978, nhi u cu c i u tra và nh p n i gi ng
c ti n
hành. Trong th i gian này các tác gi
Ng c Qu , Tr n Thanh, Nguy n
V n Ni m ã
ra ph ng pháp ch n dòng, ch n ra
c gi ng chè PH1 và
1A là 2 gi ng cho n ng su t cao và ph m ch t t t [13]. T n m 1976 - 1990,
b ng ph ng pháp ch n dòng các tác gi Nguy n V n Ni m, Tr n Th L ã
ch n ra các gi ng TRI777, TH3 là 2 gi ng có tri n v ng,
c B Nông
nghi p cho phép kh o nghi m ra s n xu t. N m 1994 ã có 33 gi ng chè
c nh p n i vào Vi t Nam trong ó có 9 gi ng chè ài Loan; 15 gi ng
Trung Qu c; 11 gi ng Nh t B n; 2 gi ng n
. n nay, nhu c u s d ng
gi ng t t trong s n xu t ngày càng t ng, nên công tác gi ng ngày càng
c
quan tâm h n. Hi n nay n c ta có trên 130 gi ng chè, trong ó có h n 20
gi ng ã
c a ra tr ng s n xu t i trà [20]. T i Vi n nghiên c u chè
Vi t Nam (nay là trung tâm Nghiên c u chè - Vi n KHKT Nông Lâm
Nghi p mi n núi phía B c) ã xây d ng
c m t v n b o t n qu gen chè,
l u gi nhi u gi ng
c thu th p t nhi u n i trên th gi i và trong n c.
Tuy nhiên công tác ch n gi ng n c ta v n ch y u tìm gen n ng su t
cao, kh n ng ch ng ch u... nên kh n ng t n d ng và phát huy l i th c a
ngu n gen quý ch a
c nhi u, dù ã có m t v n gen khá. Vì v y chúng ta


9

ch a có
c m t gi ng chè g n li n v i th ng hi u gi ng c th nh Trung
Qu c v i s n ph m chè Long T nh 43
c s n xu t t gi ng chè LT43, chè
ch t l ng cao Thi t Quân Âm t nguyên li u gi ng chè Thi t Quan Âm ...
Nh có chính sách m c a thông qua nh ng m i liên doanh liên k t n c ta
và quy t nh s 43/1979/Q /TTg c a chính ph
n nay ã thu th p thêm
c m t s gi ng chè c s n c a ài Loan, Trung Qu c nh : Phúc Vân
Tiên, Keo Am Tích, Long Vân, Bát Tiên, Kim Tuyên, Vân S ng…Là c s
pháp lý quan tr ng và c ng là c h i cho ngành chè ti n hành m t cu c cách
m ng trong nghiên c u và s n xu t thông qua ch ng trình nh p kh u gi ng.


10

B ng 1.1 Th ng kê các gi ng chè m i và di n tích ã áp d ng trong s n xu t
N m công nh n

Stt

Tên gi ng chè

1

PH1

Qu c gia 1986

2

1A

Kh o nghi m 1986

3

TH3

Kh o nghi m 1989

4

TRI777

Qu c gia 1997

5

LDP1

Qu c gia 2002

6

LDPH2

Kh o nghi m 1994

7

Kim Tuyên

Kh o nghi m 2003

8

Bát Tiên

Kh o nghi m 2003

9

Thúy Ng c

Kh o nghi m 2003

10

Phúc Vân
Tiên

Kh o nghi m 2003

11

Keo Am Tích

Kh o nghi m 2003

12

PT95

Kh o nghi m 2003

13

14

Hùng

nh

B ch
Cây Chè Shan
u dòng
T ng

Di n tích áp d ng

gi ng

Kh o nghi m 2003

2v n ha, tr ng t i các t nh tr ng chè.
20ha, t i Phú Th , Nghê An, Lâm
ng.
20ha t i Phú Th , Yên Bái, Son La.
500ha t i Phú Th , Tuyên Quang, Thái
Nguyên
1,5v n ha t i các t nh tr ng chè.
2000ha t i Phú Th , Ngh An, Hà
T nh.
1000ha t i Lâm

ng, L ng S n. Phú

Th , Hà Tây, Yên Bái, S n La.
800ha t i S n La, Tuyên Quang, Lâm
ng, Yên Bái.
400ha t i Lâm

ng, L ng S n, Phú

Th , Yên Bái, S n La
10h t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
10h t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
15ha, t i Phú Th , Ngh An, Thái
Nguyên, Yên Bái.
10h,t i Phú Th , Thái Nguyên, Ngh
An, Yên Bái.
1000ha, t i Yên Bái, Hà Giang,

Kh o nghi m 2003

S n La, Lào Cai,

i n Biên,

Lai Châu.
40.785ha = 35,5% di n tích.


11

1.2.2.2. Nh ng k t qu nghiên c u v sinh tr ng sinh d ng
Nguy n Ng c Kính (1979) [8] cho r ng búp chè ho t ng sinh tr ng
theo m t quy lu t nh t nh và hình thành các t sinh tr ng theo th t th i gian.
S
sinh tr ng
c tóm t t:

Theo tác gi Nguy n Ng c Kính (1979) [8] cho th y: Trong n m chè có
3-5 t
sinh tr ng, i u ki n thâm canh cao có th có t i 8 - 9 t sinh
tr ng. Th i gian hình thành m t t sinh tr ng dài hay ng n ph thu c vào
gi ng, tu i cây, i u ki n t ai, khí h u, ch
canh tác.
Theo Nguy n Ng c Kính (1979) [8] nghiên c u v m i quan h gi a
búp và s n l ng thì s n l ng chè quy t nh b i 2 y u t : M t
búp và
tr ng l ng búp. M t búp liên quan t i s n l ng c a chè.
Tác gi Nguy n V n Toàn (1994)[17] khi nghiên c u v sinh tr ng
búp chè và s n l ng chè ã cho r ng: T ng s búp/cây có m i t ng quan
thu n không ch t v i s n l ng là y u t n nh, vì th s búp/cây có ý ngh a
v i s n l ng.
Tác gi
V n Ng c (1991) khi nghiên c u v h s di n tích lá cho
r ng: H s di n tích lá và m t
búp có quan h thu n v i nhau t tháng 5 –
12. Tác gi Nguy n V n Toàn (1994)[17] c ng có k t lu n t ng t và h s
di n tích lá thích h p t tháng 4 – 6.


12

Nghiên c u các tính tr ng c a chè liên quan t i ch t l ng thì tác gi
Nguy n V n Ni m (1992)[10] cho r ng: D ng lá l i lõm,màu xanh vàng (
nh t) có ch t l ng t t h n d ng xanh m, nh n b ng, các gi ng chè Shan có
nhi u lông tuy t dù c vùng th p thì ch t l ng c ng cao.
1.3.Tình hình s n xu t, tiêu th chè trên th gi i
Chè hi n nay chi m kho ng 1/3 l ng tiêu dùng c a th tr ng
u ng
nóng th gi i, nh ng ch chi m 20% t ng giá tr c a th tr ng này. Theo
ánh giá c a chuyên gia trong các n c s n xu t kinh doanh chè thu c t
ch c Nông L ng Qu c t , nh ng n m cu i th k 20 có trên m t n a dân s
th gi i u ng chè. H u h t các n c u có ng i u ng chè, trong ó kho ng
160 n c có nhi u ng i u ng chè. M c tiêu th chè bình quân u ng i
m t n m trên toàn th gi i là 0,5kg/ng i/n m và con s này s càng t ng lên
trong th i gian t i (Nguy n H u Kh i, 2005) [7].
Theo th ng kê c a Fao t i th tr ng Châu Âu, các n c
c, Anh, Nga
u có xu h ng t ng. Trong giai o n 2009-2010 nh p kh u chè en c a
Nga s t ng t 223.600 t n lên 315.200 t n, m c t ng trung bình hàng n m là
3%. Có th th y nhu c u tiêu dùng chè t i các n c phát tri n ang chuy n
d n t các s n ph m chè thông th ng sang các s n ph m chè u ng li n và
ch bi n c bi t trong khi t i các th tr ng Tây Á và Châu Á v n thích dùng
các s n ph m chè truy n th ng(w.w.w.viettrade.gov.vn)[3].
Tr c nhu c u tiêu th chè ch t l ng cao ngày càng t ng lên các n c
s n xu t và xu t kh u chè bu c ph i u t chi u sâu cho các vùng c i ti n
gi ng, th c hi n nghiêm ng t h n n a các k th t canh tác, thu hái khi n cho
n ng su t chè t ng lên rõ r t. N ng su t bình quân c a các n c s n xu t chè
ch y u trong h n 10 n m tr l i ây trung bình t ng 48%. n
là m t
trong nh ng qu c gia s n xu t và xu t kh u chè l n nh t th gi i v i t c
n ng su t trung bình t n m 1990 n nay là 55% theo sau là Srilanka 45%,
Trung Qu c 35%, Indonesia 31%. N m 1991 n ng su t chè trung bình trên
th gi i là 1,12 t n/ha, n n m 2004 n ng su t trung bình ã t ng 1,3 t n/ha
(Nguy n H u Kh i, 2005) [7].
Di n tích, n ng su t, s n l ng chè trên th gi i t n m 2005-2012
c th
hi n b ng 1.2:


13

B ng 1.2: Di n tích, n ng su t, s n l ng chè th gi i t n m 2005-2012
Di n tích
N ng su t
S n l ng
STT
N m
(10.000ha)
(t /ha)
(1000 t n)
1
2005
268,70
135,86
365,05
2
2006
273,89
135,21
370,31
3
2007
292,97
135,81
397,88
4
2008
299,23
140,62
420,77
5
2009
302,84
140,72
426,17
6
2010
312,98
146,09
457,22
7
2011
326,77
141,52
462,44
8
2012
327,59
147,07
481,81
(Ngu n: Theo FAOSTAT, 2014)[23]
Qua s li u th ng kê di n tích, n ng su t, s n l ng chè trong giai o n
t n m 2002-2010 cho th y:
Di n tích chè th gi i t ng u qua các n m t n m 2005-2012. T n m
2006 – 2007 là s gia t ng v di n tích có s v t tr i h n các n m t ng t
273,89 n m 2006 lên 292,97 n m 2007. Trong 8 n m tr l i ây di n tích
tr ng chè t ng kho ng 1,02-1,03%. Theo th ng kê n m 2005, di n tích chè
th gi i t ng i cao, trong ó di n tích chè Châu Á chi m 76,7%, Châu Phi
là 8,05%.
N ng su t chè th gi i nhìn chung t ng t n m 2005 - 1012, tuy nhiên
n ng su t có s gi m sút t 146,09 t /ha (n m 2010) xu ng 141,52 t /ha (n m
2011) nh ng l i t ng d n vào n m ti p theo 147,07 t /ha ( n m 2012).
M c dù n m su t có gi m 1 s n m nh ng s n l ng chè v n t ng
nhanh qua các n m t 365,05 (nghìn t n ) n m 2005 lên 481,81 (nghìn t n)
n m 2012.
Ngày nay trên th gi i có kho ng 40 n c tr ng chè. Chè t p trung nhi u
nh t Châu Á sau ó n Châu Phi. Các n c có di n tích tr ng chè l n nh
Kenia, n
, Trung Qu c, Srilanka…S n l ng chè c a th gi i và m t s
n c có s n l ng chè cao
c th hi n qua b ng 1.3:


14

B ng 1.3: Tình hình s n l ng chè c a th gi i và m t s n c
có s n l ng chè cao t n m 2005-2012
( n v tính:nghìn t n)
N m
Tên n

c
2005

Trung

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

953,66

1.047,34

1.183,00

1.257,34

1.375,80

1.467,46

1.640,31

1.714,90

217,54

201,86

206,16

1.100,27

198,60

235,00

221,60

225,00

893,00

928,00

949,22

805,18

972,70

991,18

966,73

1.000

Kenya

328,50

310,58

369,60

345,80

314,10

399.00

377,91

369,40

Sri Lanka

317,20

310,80

305,22

318,47

290,00

282,30

327,50

330,00

Vi t Nam

132,52

151,00

164,00

174,90

185,70

198,46

206,60

216,90

Indonesia

177,70

146,85

150,22

150,85

146,44

150,00

150,20

150,10

Nh t B n

100,00

91,80

94,10

94,10

86,00

85,00

82,10

85,90

Bangladesh

57,58

58,00

58,50

59,00

59,50

60,00

60,50

61,50

Myanmar

25,00

26,00

27,70

29,00

30,25

31,06

31,00

32,00

Toàn TG

3.650,52

3.703,17

3.978,84

4.207,70

4.261,72

4.572,25

4.624,40

4.818,18

Qu c
Turkey
n

(Ngu n: Theo FAOSTAT, 2014)[23]
B ng 1.3 cho th y Trung Qu c là n
1.714,90 nghìn t n, Ti p ó là
Nam

ng th 6 v s n l

n

c có s n l

ng l n nh t v i

v i di n tích là 1.000 nghìn t n. Vi t

ng trong t ng s 10 n

c có s n l

ng chè l n trên

th gi i n m (2012).
Qua s li u b ng 1.3 cho th y, hai n
cao nh t là

n

c có di n tích và s n l

và Trung Qu c, c ng là hai n

ng chè

c có kh n ng tiêu th chè


15

l n nh t th gi i. Các n
ti m n ng cho nh ng n

c còn l i nh Anh, M , Canada ... s là th tr
c xu t kh u chè.

S n xu t chè trên th gi i t p trung ch y u
d n

uv s nl

t i7n

ng

Châu Á. Trong s 10 n

ng (chi m kho ng 90% t ng s n l

c

ng trên th gi i) thì có

c Châu Á. Trong nh ng n m qua, di n tích tr ng chè th gi i t ng

không áng k nh ng n ng su t chè có s c i thi n v

t b c nên s n l

t ng. Trong khi ó chè ang b c nh tranh gay g t t các lo i
giá chè có xu h ng gi m t n m 1998-1999
1.4 Tình hình s n xu t, tiêu th chè
n
k t khi n

u ng khác nên

n nay (Nguy n H u Kh i, 2005) [7].

Vi t Nam

c ta có l ch s phát tri n chè lâu

m t trong nh ng n

ng gia

i t n m 1939 Vi t Nam ã là

c xu t kh u chè c a th gi i, sau h n 20 n m phát tri n

c nhà th ng nh t c n

c có h n 7,5 v n ha chè trong khi ó

di n tích chè thu ho ch là 5,5 v n ha, t ng s n l
t n tiêu dùng trong c n

ng búp chè t

i

c h n 21000 t n v i t ng giá tr là 450 t

t 198.000
ng. Nh ng

con s này ã ph n nào nói lên chè có m t v trí quan tr ng trong n n kinh t
n

c nhà. [5]
Cây chè hi n nay

n

c, t p chung ch y u

c phân b trên

a bàn 40 t nh thành trong c

nh ng vùng chè tr ng i m nh : Thái Nguyên, Hà

Giang, Tuyên Quang, Phú Th , Yên Bái…[1]
Ngành chè Vi t Nam th a h

ng s

u ãi c a thiên nhiên và xã h i.

Tuy nhiên cây chè m i ch th c s

c ng

m nh t nh ng n m cu i th k 20 tr

i.

c bi t trong nh ng n m g n ây,

c ã có nhi u c ch chính sách

u t , u tiên phát tri n cây chè.

nhà n
Cây chè

c coi nh cây xóa ói gi m nghèo và ti n

h nông dân. Do ó di n tích, n ng su t, s n l
n m 2005

i Vi t Nam

n nay.

u t phát tri n

n làm giàu c a nhi u

ng không ng ng t ng lên t


16

B ng 1.4 Di n tích n ng su t, s n l

ng chè t i Vi t Nam

2005
2006
2007
2008
2009
2010

Di n tích
(nghìn ha)
97,70
102,10
107,40
108,80
111,40
113,20

N ng su t
(t n/ha)
13,56
14,78
15,27
15,94
16,70
17,53

S n l ng
(nghìn t n)
132,52
151,0
164,0
173,50
185,70
198,46

2011

114,39

18,06

206,60

2012

115,96

18,70

216,90

N m

(Ngu n: Theo FAO n m 2014) [23]
Qua b ng trên ta th y di n tích, n ng su t, s n l ng chè trong nh ng
n m c a u th k 21 có s t ng tr ng khá m nh t n m 2005 n n m 2012.
Di n tích t tr ng chè c a Vi t Nam t ng trung bình trong nh ng n m
2005 n 2012. Trong ó, di n tích chè t n m 2006 n n m 2007 t ng
nhanh nh t (5,3ha).
Di n tích tr ng chè t ng d n t i n ng su t chè l i t ng u qua các n m.
T 13.56 kg/ha (n m 2005) lên t i 18,70kg/ha (n m 2012).
Do di n tính và n ng su t chè hàng n m t ng nên s n l ng chè c ng
t ng v i t c
nhanh trong 7 n m (2005-2012). N m 2005 (132,52 nghìn t n)
n n m 2012 (216,90 nghìn t n) s n l ng t ng thêm 84,38 t n/ha. i u ó
cho th y s ti n b c a ng i s n xu t chè, ã bi t chú tr ng vào u t vào
chè, áp d ng khoa h c k thu t vào s n xu t chè, bi t nh ng giá tr to l n mà
chè mang lai cho ng i dân.
i s ng ng i dân
c c i thi n, gi i quy t
c v n vi c làm cho ng i lao ng.
* Tuy nhiên bên c nh nh ng m t thu n l i trên thì chè n c ta c ng
ang t n tai nh ng khó kh n sau:
+ Di n tích cao mà n ng su t chè Vi t Nam còn quá th p so v i các
n c tr ng chè trong khu v c nh
n , Trung Qu c, Nh t B n, ài Loan.


17

+ Ngu n v n ph c v cho s n xu t còn nghèo ch a
i u ki n
nh m thâm canh t ng n ng su t, ch t l ng chè.
+ Ch t l ng chè ch bi n a ph n ch a cao, do công ngh sau thu
ho ch và công tác ki m tra ch t l ng s n ph m ch a
c ngiên c u và u
t úng m c, ch t l ng chè nguyên li u còn th p, ch ng lo i còn kém a
d ng m u mã bao bì ch a p, vì v y chè Vi t Nam trên th tr ng qu c t
ch chi m m t t l r t nh 2% s c c nh tranh còn y u.[2]
Theo s li u c a T ng c c H i quan, trong 3 tháng u n m 2013, xu t
kh u chè c t x p x 29 ngàn t n v i t ng kim ng ch c t 43,6 tri u
USD gi m 3,9% v l ng và t ng 4,3% v tr giá so v i cùng k n m 2012.
Hi n Vi t Nam là qu c gia s n xu t và xu t kh u chè ng th 5 th gi i. [3]


18

B ng 1.5: Xu t kh u chè Vi t Nam phân theo th tr
2011

2012

ng

Tháng 3/2013

T ng
gi m
n m
2012

STT

Th
tr

ng

T

Tr giá

tr ng

(USA)

T ng XK

(%)

204.017.965

100

Tr giá
(USA)

224.589.666

T

Tr giá

T

tr ng

(USA)

tr ng

(%)

100

(%)

43.636.896 100.00

so v i
n m
2011
(%)

10,08

1

Pakistan

32.502.018 15,93

45.304.840

20,17

6.297.723

14,43

39,39

2

Nga

22.157.739 10,86

21.614.800

9,62

4.677.207

10,72

-2,45

26.177.159 12,83

29.589.578

13,17

5.593.697

12,82

13,04

14.811.542

7,26

19.307.247

8,60

2.901.402

6,65

30,35

6.363.281

3,12

7.788.131

3,47

2.244.361

5,14

22,39

6.999.782

3,43

6.809.974

3,03

1.455.681

3,34

-2,71

11.714.496

5,74

14.804.749

6,59

2.955.513

6,77

26,38

3

ài Loan
Trung

4

Qu c

5

UAE

6

r p Xê út

7

Indonesia

8

c

5.560.404

2,73

5.135.604

2,29

972.703

2,23

-7,64

9

Hoa K

4.937.160

2,42

8.968.641

3,99

2.633.189

6,03

81,66

10

Ân

1.442.088

0,71

1.179.704

0,53 352.293.000

0,81

-18,19

11

Ba Lan

3.339.019

1,64

4.849.635

2,16

1.242.611

2,85

45,24

68.013.277 33,34

59.236.763

26,38

12.310.516

28,21

-12,90

Các n

c khác

Ngu n: T ng c c H i quan[3]
Nhìn chung trong b i c nh kinh t ti p t c khó kh n, th tr ng tiêu th
chè Vi t Nam v n khá kh quan v i th tr ng xu t kh u hàng u là th
tr ng Pakistan, v i th ph n l n nh t, giá tr xu t kh u t kho ng 6,3 tri u


19

USD; ti p theo ó là th tr ng ài Loan v i s n l ng xu t kh u 4.065 t n,
tr giá 5,6 tri u USD, và ng th 3 là th tr ng Nga, s n l ng t 2.974 t n
tr giá 4,67 tri u USD.[3]
Ngoài ra xu t kh u chè Vi t Nam sang m t s th tr ng quan tr ng
khác trong nh ng tháng u n m 2013 c ng có m c t ng tr ng khá cao, nh
Trung Qu c, Ba Lan, Các Ti u v ng qu c r p Th ng nh t (UAE).[3]
2.4.3 nh h ng phát tri n ngành chè
C n c vào i u ki n t nhiên, kinh t -xã h i, ti m n ng phát tri n
ngành chè v
t ai, khí h u, con ng i, c s v t ch t k thu t hi n có; c n
c vào chi n l c phát tri n kinh t -xã h i c a t n c, ngành chè ã
ra
ch tr ng phát tri n cho cây chè nh sau:
Xây d ng ngành chè là m t ngành kinh t có t m vóc trong s nghi p
phát tri n nông nghi p và nông thôn c ng nh trong s nghi p CNH-H H
c a t n c theo
ng l i c a i h i ng toàn qu c l n th VIII ã ra.
Ngành chè c n ph i:
+ Là m t ngành kinh t m i nh n trong vi c phát tri n kinh t -xã h i
trung du và mi n núi.
+ áp ng
nhu c u tiêu dùng chè trong n c, xu t kh u ngày càng
nhi u và có tích l y tái s n xu t m r ng.
+ Góp ph n vào vi c phân b l i lao ng và dân c , thu hút ngày càng
nhi u lao ng, c i thi n thu nh p, i u ki n làm vi c và sinh ho t cho ng i
lao ng, c bi t cho vùng sâu, vùng xa, vùng ng bào dân t c thi u s .
+ Góp ph n ph xanh t tr ng i núi tr c và b o v môi sinh.
+ Chú tr ng vi c phát tri n khoa h c công ngh
kh c ph c nh c
i m và y u kém hi n nay, c th :
a công ngh m i vào kinh doanh và phát tri n i chè.
- L a ch n lo i hình công ngh ch bi n thích h p, i m i bao bì, m u
mã, nâng cao ch t l ng chè xu t kh u.
- Có nh ng gi i pháp thích h p
thu hút m i ngu n v n trong và
ngoài n c nh m ph c v cho m c tiêu phát tri n cây chè (Nguy n H u Kh i,
2005) [7].


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×