Tải bản đầy đủ

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.

I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM
---------------------

NGUY

T

tài:
NGHIÊN C
M D CH T H I CH NG R I LO N HÔ H P
VÀ SINH S N L N (PRRS) T I BA HUY N THU C T NH B C NINH,
VAI TRÒ C A M T S VI KHU N CÓ KH
GÂY VIÊM PH I K PHÁT VÀ BI
U TR

KHÓA LU N T T NGHI

H
o:
Chính quy

Chuyên ngành: Thú y
Khoa:
Khóa h c:

2011 - 2016

Thái Nguyên - 2015

IH C


I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM
---------------------

NGUY

T

tài:
NGHIÊN C
M D CH T H I CH NG R I LO N HÔ H P
VÀ SINH S N L N (PRRS) T I BA HUY N THU C T NH B C NINH,
VAI TRÒ C A M T S VI KHU N CÓ KH
GÂY VIÊM PH I K PHÁT VÀ BI
U TR

KHÓA LU N T T NGHI

H
o:
Chuyên ngành:
L p:
Khoa:
Khóa h c:
Gi

Chính quy
Thú y
K43 - TY N02


2011 - 2016
ng d n: TS. Nguy

Thái Nguyên - 2015

IH C


i

L IC
Trong su t th i gian nghiên c
nh

hoàn thành khóa lu n c a mình,

c s ch b o t n tình c a th

ng d n, s

ih cN

c

ng

Chi c c Thú y t nh B c Ninh và B

môn Vi trùng, Virus, Vi n Thú y Qu c gia.
tình c a b n bè, s

,c

c s c ng tác nhi t

ng viên c

Nhân d p này tôi xin bày t lòng bi

c t i th y giáo TS. Nguy n

n Th
ng d n tôi th c hi

t t n tình và tr c ti p

tài và hoàn thi n khóa lu n này.

Tôi xin chân thành c

i h c Nông Lâm, khoa
u ki n thu n l i và cho phép tôi th c

hi

tài t t nghi p.
Tôi xin c

i B môn Vi trùng, Virus, Vi n Thú y Qu c gia và Chi c c

Thú y t nh B c Ninh cùng các anh ch t

th c t p v s h

thí nghi m, theo dõi các ch tiêu, và thu th p s li
c bày t lòng bi
ng nghi

b trí

cho khóa lu n này.

ct

i thân cùng b n bè

ng viên tôi trong su t th i gian hoàn thành khóa lu n.

Tôi xin chân thành c

!

Sinh viên

Nguy

t


ii

DANH M C CÁC B NG
Trang
B ng 4.1. T l l n m c và ch t do PRRS t i 3 huy n thu c t nh B c Ninh............35
B ng 4.2. T l l n m c và ch t do PRRS
B ng 4.3. K t qu

các lo i l n .........................................37

nh t l l n m c và ch t do PRRS theo mùa v ................38

B ng 4.4. K t qu t ng h p tri u ch ng, b nh tích ch y u
nh m u b nh ph m l

l n m c PRRS và xác

i PRRSV .........................................40

B ng 4.5. K t qu phân l p vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis
t ph i và cu ng h ng c a l n .......................................................................44
B ng 4.6. K t qu

nh m t s

c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n

A. pleuropneumoniae phân l
B ng 4.7. K t qu

nh m t s

P. multocida phân l
B ng 4.8. K t qu
S. suis phân l
B ng 4.9. K t qu

c .............................................................47
c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n

c ...........................................................................49

nh m t s

c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n

c......................................................................................50
nh m

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng

vi khu n A. pleuropneumoniae phân l
B ng 4.10. K t qu

nh m

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng

vi khu n P. multocida phân l
B ng 4.11. K t qu

nh m

vi khu n S. suis phân l

c...............................................52

c.............................................................54
m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng
c.......................................................................55

B ng 4.12. K t qu t ng h p kh

n c m m nh và kháng v i các kháng sinh

c a vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis .........................56
B ng 4.13. K t qu th nghi m m t s

u tr l n nghi m c viêm ph i ...59


iii

DANH M C CÁC HÌNH
Trang
Hình 4.1. Bi u

t l l n m c và ch t do PRRS c a 3 huy n................................36

Hình 4.2. Bi

t l l n m c và ch t do PRRS gi a 3 lo i l n............................37

Hình 4.3. Bi

t l l n m c và ch t do PRRS theo mùa v ...............................39

Hình 4.4. Bi

t l phân l p 3 lo i vi khu n

m u b nh ph m l

ng tính

v i PRRSV .................................................................................................45


iv

DANH M C CÁC T
ADN:

VI T T T

Acid Deoxyribonucleic

A. pleuropneumoniae: Actinobaccillus pleuroneumoniae
CAMP:

Chiristie - Atkinson - Munch - Peterson

CFU:

Colony Forming Unit

CPS:

Capsule polysaccharide

Cs:

C ng s

DNT:

Dermanecrotic toxin

ELISA:

Enzyme - linked Immuno sorbant assay

NAD:

Nicotinamide Adenine Dinucleotide

OMPs:

Outer membrane proteins

PCR:

Polymerase Chain Reaction

P. multocida:

Pasteurella multocida

PRRS:

Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome

PRRSV:

Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome Virus

UBND:

U ban nhân dân

Sta. Aureus:

Staphylococcus aureus

S. suis:

Streptococcus suis

TSA:

Tryptic Soya Agar

TSB:

Tryptone soya broth

VK:

Vi khu n

VP:

Voges Prokauer

YE:

Yeast Extract


v

M CL C
Trang
............................................................................................................. i
CÁC

......................................................................................... ii

CÁC HÌNH......................................................................................... iii
CÁC HÌNH......................................................................................... iii
.......................................................................... iv
...................................................................................................................v
:
tv

......................................................................................................1
............................................................................................................1
............................................................................................1
.............................................................................................2
.......................................................................................................2
c ..............................................................................................2
c ti n .....................................................................................2

:

...................................................................3

2.1.

...................................................................3
c nghiên c u v h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRS)

l n...3

2.1.1.1. C u trúc virus gây H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRSV)

l n và

c tính sinh h c ...................................................................................................3
2.1.1.2. S

kháng và kh

nh c a virus ..............................................5

2.1.1.3. H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n

l n .................................................5

2.1.2. Vai trò c a vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis trong h i
ch ng r i lo n sinh s n hô h p

l n ........................................................................10

2.1.2.1. Vi khu n A. pleuropneumoniae và b nh viêm ph i - màng ph i
2.1.2.2. Vi khu n P. multocida và b nh viêm ph i
2.1.2.3. Vi khu n S. suis và b nh viêm ph i

l n .......10

l n do P. multocida gây ra ....16

l n do vi khu n S. suis gây ra..........22
................................................27

2.2.1. Tình hình nghiên c

c....................................................................27

2.2.2. Tình hình nghiên c

c ...................................................................28


vi

Ph

:

......31
......................................................................31
.........................................................................31
..........................................................................................31

3.3.1. M t s

m d ch t h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRS)

l n

t i t nh B c Ninh .......................................................................................................31
3.3.2. Phân l p vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis
ph

m u b nh

i PRRS t i t nh B c Ninh..........................................................31

3.3.3. Nghiên c u bi

u tr .........................................................................31
..............................................31
u d ch t .....................................................................31
y m u......................................................................................32
nh m u b nh ph m l n

i PRRS và phân l p

vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida, S. suis...............................................32
c tính sinh v t, hóa h c c a vi khu n
A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis..........................................................32
nh m

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng

vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis phân l
3.4.6. Xây d

c ...................32

u tr l n nghi m c viêm ph i và PRRS ........................33
lý s li u...............................................................................33

:

.......................................34
- 2015 ...................................................................................................34

4.1.1. K t qu
t nh B c Ninh t
4.1.2. K t qu

nh t l l n m c và t vong do PRRS t i m t s huy n thu c
- 2015............................................................................34
nh t l l n m c và t vong do PRRS theo l a tu i, mùa v ..36

4.1.3. K t qu t ng h p tri u ch ng, b nh tích ch y u
m u b nh ph m l

l nm

nh

i PRRSV t i t nh B c Ninh ................................39
A. pleuropneumoniae, P.

multocida và S. suis
...................................................................................................................................41


vii

4.2.1. K t qu phân l p vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis
m u b nh ph m l

i PRRS ...............................................................41
c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n A. pleuropneumoniae,

P. multocida và S. suis
4.2.2.1. K t qu

m u b nh ph m l n phân l p
nh m t s

c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n

A. pleuropneumoniae phân l
4.2.2.2. K t qu
4.2.2.3. K t qu
phân l

c.........................................................................45

nh m t s

P. multocida phân l

c...................................45

c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n

c.......................................................................................48
c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n S. suis

nh m t s

c ............................................................................................................49

4.2.3. K t qu

nh kh

n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi

khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis phân l
4.2.3.1.K t qu

nh m

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi

khu n A. pleuropneumoniae phân l
4.2.3.2. K t qu

nh m

c .......................51

c..............................................................51

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi

khu n P. multocida phân l

c............................................................................53

4.2.3.3. K t qu

m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi

khu n S. suis phân l
4.3.

nh m

c ......................................................................................54
...............................................................57

:

..................................................................61

5.

..............................................................................................................61

5.

............................................................................................................61

nh


1

Ph n 1
M

1.1.

U

tv
Trong b i c nh h i nh p kinh t , n n nông nghi p Vi t Nam nói chung và
u chuy n bi

theo k p v i nh

c có n n

n trong khu v c và trên th gi i. Nh
nh

c phát tri

t b c v ch

xu

ng con gi ng, ch

i s phát tri

ng th

ch b nh trên gia súc ngày càng

nhi u và là m i quan tâm c a các nhà

i làm công

tác thú y. M t trong nh ng b nh có kh

t h i nhi u

n là h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n

l n (Porcine

Reproductive and Respiratory Sydrome - PRRS) hay b nh tai xanh

l n. B nh làm

ng tr c ti

n kh

n

u, ch t thai, th
l n th t gi

ng tinh gi m

T

c ta và gây thi t h i l n cho ngành

tính t i tháng 10/2014 toàn t

v

s m, l n

u ch ng th n kinh, t l ch t cao,
c ch

y ra

l n nái, gây s y thai ho

7 - 2014 d ch
T i B c Ninh

con m c b nh, ch t và tiêu h y

.000 con. D ch x y ra trên nhi u thôn c a các

ng, th tr n. Nh ng

trên cho th y, vi c nghiên c u s

i ch ng r i lo n hô

h p và sinh s n là vi c làm r t c n thi t. Xu t phát t yêu c u c a th c ti
nuôi l n, chúng tôi th c hi
lo n hô h p và sinh s n

m d ch t h i ch ng r i

l n (PRRS) t i ba huy n thu c t nh B c Ninh, vai trò

c a m t s vi khu n có kh
1.2. M

tài:

gây viêm ph i k phát và bi

u tr .

u
nh m t s

l n (PRRS) t i ba huy
viêm ph i k phát và bi
n.

m d ch t h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n
a bàn t nh B c Ninh, vai trò c a m t s vi khu n
u tr , t

m thi u tác h i c a d ch b nh


2

1.3. M c tiêu nghiên c u
nh m t s

m d ch t b nh Tai xanh

l

a bàn t nh

B c Ninh.
Phân l p vi khu n A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis
b nh ph m l

m u

i PRRS t i t nh B c Ninh.

xu t m t s

u tr b nh viêm ph i cho l n.

tài

K t qu

tài là nh ng thông tin khoa h c hoàn thi

d ch t b nh Tai xanh

l n t i t nh B c Ninh, v vai trò c a 3 lo i vi khu n (A.

pleuropneumoniae, P. multocida và S. suis) có kh
trong b nh Tai xanh

m

l n. T

i k phát

xu t bi n pháp phòng ch ng b nh

hi u qu .

T
nh ng h

k t qu nghiên c

tài có nh ng khuy
a bàn t nh B c Ninh

bi n pháp phòng ch ng d ch b nh Tai xanh cho l n, góp ph n phát tri
nuôi l n.


3

Ph n 2
T NG QUAN NGHIÊN C U
2.1.

khoa h c và pháp lý c

tài

l n do virus thu c B Nidovirales

H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n

h Arteriviridae, gi ng Nidovirales có c u trúc d ng chu
tích c

a vào phân

c hai nhóm virus. Nhóm I g m các virus

thu c ch ng Châu Âu (g i là virus Lelystad) g m nhi

c xác

c Wensvoort và cs (1991) [62] thu c Vi n Thú y Trung
- Lelystad - Hà Lan phân l

c trên t

i th c bào ph nang c a l n

t tên là virus Lelystad-LV. Nhóm II g m các virus thu c dòng B c M v i tên
g i là VR-

c Collins và cs (1992) [37] phân l

M

c

l nt i

m t di truy n và tính kháng nguyên, hai nhóm virus này

hoàn toàn khác nhau. S khác nhau v c u trúc chu i nucleotide c a virus thu c hai
ch ng Châu Âu và B c M là kho ng 40% (Han và cs, 2006) [44

nh

ng mi n d ch b o h chéo gi a 2 ch ng này.
Qua nghiên c u gi i mã gen c a virus t i M và Trung Qu c cho th y các
ch ng PRRSV t i Vi t Nam có m
v i ch ng virus gây b nh th

c l c cao

ng v amino acid t
Trung Qu

u này cho th y các ch ng PRRSV
c l c cao gi ng ch ng

n 99,7% so

u b m t 30 axít amin.

c ta hi n nay thu c dòng B c M , có

Trung Qu c (C c thú y, 2008) [7].

Nhi u nghiên c u c a các tác gi
nh PRRSV t i Vi t Nam hi
Qu c (Lê Thanh Hòa và cs, 2009 [12]; Nguy

ct

n

nh thu c ch ng B c M dòng Trung
m

Th t và cs, 2012 [24]; Lý Th Liên Khai và Võ Th C m Giàng, 2012 [14]).
* C u trúc virus
i kính hi

n t PRRSV là lo i có v b c, hình c

c


4

t 45 - 80 nm, ch

c t 25 - 35 nm, trên b m t có

gai nhô ra rõ, có v là lipit (Willson và Han Soo Joo, 2001) [63].
Virus gây PRRS là ARN virus v i b gen là m t phân t ARN s
m chung c a nhóm Arterivirus. S i ARN này có kích
c kho ng 15 kilobase, có chín ORF (open reading frame) mã hoá cho chín
protein c u trúc. Tuy nhiên, có sáu phân t protein chính có kh
kháng th bao g m b n phân t glycoprotein, m t phân t protein xuyên màng (M)
và m t protein nucleocapsid (N) (Tô Long Thành, 2007) [23].
Nguy n Bá Hiên và cs (2013) [10] cho th y s

a virus bao g m

m t b gen có kho ng 15 kb, mã hóa 9 ORFs. B gen PRRSV bao g m hai gen
polymerase là ORF1a và ORF1b và b y gen c u trúc là ORF2a, 2b, 3, 4, 5, 6 và 7.
ORF1a và ORF1b c u thành kho ng 75% b gen c

im t

quá trình khung ribosome chuy n d ch thành m t polyprotein l n mà s phân tách làm
phát sinh các protein không c u trúc (NSP) bao g m c RNA ph thu c polymerase.
c tính sinh h c c a virus
Virus gây PRRS r t thích h p v
ng

i th

c bi

vùng ph

gi t ch

i th c bào ho t

i th

i th c bào (t



i th c bào b gi t ch t nên s

m c b nh b suy gi m nghiêm tr ng. Do v y l n m
khu n th
h ng c u type O c

kháng c a l n
ng d b nhi m

t v i các lo i h ng c u gà, dê, th , chu t,
i. Virus phát tri n t

ng t

i th c bào

ph nang l n, trên t bào dòng CL 2621, t bào MA 140 v i b nh tích phá hu t
bào, sau 2- 6 ngày t bào co tròn, t p trung thành c m dày lên, nhân co l i cu i cùng
bong ra (Willson và Han Soo Joo, 2001) [63]. Tuy có m t s khác bi t v di truy n
và ki

ng virus B c M và các ch ng virus Châu Âu l i cùng

gây ra các tri u ch ng lâm sàng v hô h p và sinh s n
nh ng k t qu nghiên c u t

l n r t gi ng nhau. D a vào

i th và vi th c a t ch c ph i l n m c

b

c l c cao và nhóm virus
c l c th

cl

ng gây ra các t

t ch c


5

ph i l n b nh n

c l c th p.

[47] khi nghiên c u v s bi
bi

iv

iv

c l c c a PRRSV t i Trung Qu c cho r ng

c l c và h u qu l n nhi m virus này có t l ch t cao,

trên 20% trong t ng s nhi m b nh.

*S

kháng c a virus
Virus gây PRRS có th t n t i m

nhi

n -70oC;

l nh t -

u ki n 4oC virus có th s ng m t tháng; nhi
37oC ch

kháng kém

c 48 gi , 56oC b ch t sau m t gi , virus thích h p

các ch

pH 5 - 7. V i

ng có pH axit, virus d dàng b tiêu di t.
ng c a ánh n ng m t tr i ho c tia t ngo i vô ho t virus nhanh chóng

(Tô Long Thành, 2007) [23].
* Kh

nh c a virus
ng v t khác không m c PRRS, tuy nhiên trong các loài thu

c m chân màng có v t tr i (Mallard duck) l i m n c m. Virus có th nhân lên
ng v

loài

n reo r c m m b nh trên di n r ng nên r t khó

kh ng ch (Albina và cs, 1994) [28]. Virus gây b nh cho l n
n con và l

ng m n c

t t c các l a tu i,

.L nr

ng v t

mang trùng và có th coi là ngu n d ch thiên nhiên (Tô Long Thành, 2007) [23]. V
cl

i ta th y virus gây PRRS t n t

d ng bi n th

c l c cao. D ng c

i2d
c l c th p,

b nh thì có t l ch t th p, ch t 1 - 5% trong t

ng c

n và

d ng này khi l n m c
ng bi n th

c l c cao

gây nhi m b nh cho l n lây lan nhanh, tr m tr ng và ch t nhi u (Kegong Tian, Yu,
2007) [47].

*

sinh b

c truy n lây

Virus gây PRRS có trong d
ho c l

cb
ng; tinh d ch c a l

n lây lan b nh.

c ti u c a l n m
c gi ng nhi m

l n nái mang thai, virus có th t m xâm


6

nhi m sang bào thai và gây b nh. L n mang trùng có th bài th i virus trong
vòng 6 tháng.
Virus gây PRRS có th xâm nh
o.

l

ng hô h p, tiêu hóa

l n m c b nh, m t t l l n các t

i th c bào trong nang

ph i b virus xâm nh p r t s m và phá h y làm gi m kh
u, PRRSV có th kính thích s
ngày, virus này s gi t ch

c a ph i.
i th

-3

c gi i phòng

các t bào khác, ti p t c quá trình nhân lên và phá h
l n m do m c PRRS có t i 40% t

t xâm nhi m sang

i th

i th c bào b virus gi t ch t (Willson và

Han Soo Joo, 2001) [63]. Trong h th ng mi n d ch c
vai trò vô cùng quan tr ng; c

ng mi n d

i th
c hi

c hi u,

i th

bào

i t bào trình di n kháng nguyên thi t y u.
*

sinh b nh
Sau khi xâm nh

n công c

duy nh t có receptor phù h p v i c u trúc c a h t virus, vì th virus h p th và th c
hi n quá trình nhân lên ch trong t bào này và phá h y nó. M t t l l n t

i th c

bào trong nang ph i b virus xâm nhi m r t s m (Nguy n Bá Hiên và cs, 2013) [10].
Sau khi xâm nh

, virus nhân l

nang và trong t bào n i mô c a h th
h

i th c bào

ti u ph

i võng n i. T bào bi

ng hô

p cho s nhân lên c a virus PRRS. Quá trình virus

nhân lên và phá h

i th c bào gây ra b nh tích

bào n i mô c

ch, gi

thành m ch, làm th

ng protein huy

n các mô và t o

các c c huy t kh i gây nhi u h u qu b nh lý khác nhau. Nh ng bi u hi n khác
nhau c a b nh tu thu c vào kh
n i mô và t bào lympho (d n li
ng phá hu

i th c bào ph

y, ti u ph nang, t bào
ng và cs, 2006) [20].
c bi t trên l n con, làm gi m kh

kháng c a v t ch ch ng l i vi khu n k phát ho c xâm nh p c a các virus
khác. S nhi m k

c quan sát sau d ch PRRS là b

ng hô h p.

ng và cs (2006) [20], do gây suy gi m mi n d ch, b nh


7

Pasteurella multosida,

ng cho nh ng vi sinh v

PRRS m

Haemophilus parasuis, Streptococcus suis, A. pleuropneumoniae, Chlamydia
psittaci, Leptospirainterrogans, virus gi d i virus cúm, Enterovirus, Parvovirus,
nh m t s vi khu n k phát gây ch t l n trong vùng d ch PRRS
huy

nh

yl nm

b nh do các nhóm vi khu

ng hô h

ng k phát
A. pleuropneumoniae, P.

ng ru

multocida, S. suis, Escherichia coli, Salmonella sp, Clostridium perfringens. K t
qu phân l

c vi khu n A. pleuropneumoniae v i t l cao nh t 63,33% và th p

nh t là P. multocida 10%. Các tác gi nh

nh các nhóm vi khu n k

làm cho d ch PRRS tr m tr ng và ph c t

Tiêu Quang An và Nguy n H u

Nam, 2011) [1].
Trên nái mang thai, virus

d ng t do hay k t h p v i các t bào b ch c u,

t

sinh s n. C m nhi m có th x y ra
b tc

n nào c

ph n l

u hi n lâm sàng ph thu c

n nhi m trùng c

b nh. Nhi m trùng

c l c c a ch ng virus gây
n gi a c a k mang thai không có

hay ch

ng nh so v i c m nhi m

th i k

ng có m

n sau. C m nhi m x y ra trong

bi u hi n b nh r t th p vì t

t hoá,

không thích h p cho s nhân lên c a virus. M t khác, lúc này tr ng th tin
g n ch t ch v i n i m c t cung nên s truy n virus t m sang phôi b h n ch .
Trong khi

n sau c a k mang thai, nhau thai và m ch máu nuôi thai r t

phát tri n, nhau thai tr thành b ph

i ch t c n thi

ng th i là c u n i

truy n virus và kháng th ch ng virus t m sang thai. Virus có th qua nhau

d ng

t do hay k t h p v i các t bào khác c a l n m .
Nhi

n này t o ra nhi u v t bong tróc nh trên t bào bi u mô

nhau thai và b nh tích ho i t

ng m ch cu ng r n, t

thi u

ng ch t, thi u O2, gây s y thai k cu i, l n con sinh ra y u t, d t
a Arterivirus, s

l thai ch t khi sinh. Nhi m b nh dai d
t n t i dai d ng gây ra nhi m b nh âm , virus hi n di n

m

th


8

thú và gi m d n theo th i gian. Theo Albina E và cs (1994) [28] vào ngày 150 sau
gây nhi m th c nghi m không phân l
phát hi

c virus b ng nuôi c y t bào và không

c RNA c a virus b

-PCR.

sinh b nh c a virus PRRS
* Tri u ch ng
L nm

ng có các tri u ch

u tiên là s t cao, b

da, khó th , táo bón ho c a ch y, t
m c b nh

chóp tai b

c bi t, m t s con l n

huy t có màu xanh tím và m t s tri u ch ng khác tu

thu c vào b nh k phát và t ng lo i l n.
l n nái: Các tri u ch ng ch y u là tím âm h , s y thai, thai ch
g hàng lo

non, l

tu i c a thai

ra y u t, t l t vong cao. T l thai ch
i 2,5 tháng tu i t l ch t 20%, thai trên 2,5 tháng

t l ch t là 93,75% (Ph m Ng c Th ch, 2007) [21]. L
ng ít u

c, viêm vú, m t s a, viêm t

th táo bón ho c a ch y, viêm ph i.

n nuôi
o, mí m


9

l

c gi ng: S t cao, b

n ho c hôn mê, m t s con có hi n

c bi t xu t hi n hi
(chi m 95%), d
ch

ng viêm d

ch v trí (85%), gi

ng kém bi u hi n qua các ch s

ng tinh ít,

tinh trùng C< 80.106, ho t l c

c a tinh trùng A< 0,6, s c kháng c a tinh trùng R< 3000, t l k hình K >10%, t
l s ng c

nhi m khu n cao 20.103. L

m i h i ph

c kh

c gi ng r t lâu

inh s n c a mình (Nguy

l n choai, l n th t: L n m c b nh s t cao 40o
th , ho; nh ng ph n da m ng g n tai, ph n da b

.
n 42oC, b
u có màu h ng nh t, d n

d n chuy n sang màu h ng th m và xanh nh t. L n con m i sinh h

ch t

sau vài gi ; s còn s ng sót ti p t c ch t vào tu n th nh t. L n con có tri u ch ng
g y y u, b bú, da xu t huy t ph ng r p, khó th và tiêu ch y (Bùi Quang Anh và
cs, 2008) [2].
* B nh tích
L n m c PRRS b

ng th y nh

n xu t huy t l m t

t; h ch h
huy

u

c sung huy

i huy t; h ch màng treo ru t xu t huy t; loét van h i manh

tràng; ph i t huy t, xu t huy t, cu ng ph i ch

y d ch nh t, s u b t (Bùi Quang

Anh và cs, 2008) [2].
Theo Nguy n Ti
và viêm h ch lâm ba

], b

c 2 d ng (PRRS d ng c

ph i ho i t và thâm nhi

c ch c (nh c hóa) trên các

xám, có m

ngang c a thùy b viêm l i ra, khô. Nhi
m

n và PRRS d ng s t cao). Viêm

i nh

thùy ph i. Thùy ph i b

qu n ph i hóa m

t là viêm ph i k

c ch c. Trên m t c t

ng h p l n m c b nh b viêm ph

nh.

* Các bi n pháp phòng b nh
Hi

có thu

u tr

c hi u l n m c PRRS, do v y vi c phòng

b nh b ng vaccine và v sinh phòng b

c kh trùng hi

pháp h u hi u

ch

nhi

n

ng phòng ch ng d ch, c n


10

th c hi

ng b , kiên quy t các gi i pháp phòng, ch ng d

bao vây x lý k p th i các

n s m,

d ch; công tác tuyên truy n th c hi n sâu r ng t i các

ngành, các c

c bi t có s ch

c a chính quy n các c p t

i các

tiêm vaccine phòng các b nh nguy hi m

o quy t li t

c hi n nghiêm vi c

l n theo Quy

nh s

-

BNN ngày 13/10/2005 c a B Nông nghi p và phát tri n Nông thôn (Nguy n Ng c
Ti n, 2011) [25].
2.1.2.

A. pleuropneumoniae, P. multocida và S. sui strong

Trong PRRS thì vai trò c a vi khu n k phát là m t trong nh ng nguyên
nhân quan tr ng gây ch t hàng lo t l n t
PRRSV v

n công phá h

i th c bào, làm suy gi m mi n d ch, d

các m m b nh nhi m trùng th
m t s lo i vi khu

y ra d ch hi n nay. Do
n

i tr i d y gây b nh cho l

ng gây b nh viêm ph i

l

A. pleuropneumoniae, P.

multocida và S. suis.
a,
c tính nuôi c y
Vi khu n Actinobacillus pleuropneumoniae thu c h
gi ng Actinobacillus

Pasteurellae, thu c

Haemophilus parahaemolyticus hay

Haemophilus pleuropneumoniae

nh là nguyên nhân chính gây nên

b nh viêm ph i - màng ph i truy n nhi m

l n. Utrera và Pijoan (1991) [60

mô t A. pleuropneumoniae là vi khu n có d ng c u tr c khu n nh , b t màu gram
âm, kích

c kho ng 0,3-0,5 x 0,6-1,4 µm. Vi khu

nha bào, có kh

t s ch ng không có giáp mô

c quan sát th
mao v
tìm th y

ng, không sinh

i kính hi

n t phát hi n vi khu n có nhung

c 0,5-2 x 60-450 nm. Lo i có v

c

h u h t các serotype c a vi khu n A. pleuropneumoniae, còn lo i không

có v thì ít tìm th

].


11

Moller và Kilian (1996) [53] cho bi t A. pleuropneumoniae là m t lo i vi
khu n khó phân l

ng ph thu c vào y u

t V. Do v y, khi nuôi c y A. pleuropneumoniae c

ng giàu dinh

ng th ch máu vi khu n không phát tri
máu thô

ng mà ch có th m c trên th

ng th ch
c b sung NAD ho c có

c y kèm vi khu n Sta. aureus. Sau 24 gi nuôi c y, vi khu n phát tri n thành khu n
l cm

ng c y Sta. aureus v

m t vùng dung huy

Vùng dung huy

c 0,5-1 mm và hình thành

ng th ch có b sung 5-7% máu c u. Ngoài ra, vi khu n A. pleuropneumoniae còn
gây m t vùng dung huy

ng trong vùng dung huy t bán ph n, xung quanh

ng c y Sta. aureus
cs, 1978) [48]. Hi

c t dung huy

i là hi

ng CAMP (Kilian và

ng CAMP này liên quan t i s có m t c a 3 lo

ct c a

A. pleuropneumoniae bao g m ApxI, ApxII và ApxIII.
ng TSA: Trong thành ph n c

c b sung

Yearst Extract (YE) và huy t thanh ng a. Sau 24 - 48 gi nuôi c y, vi khu n t o
thành khu n l c nh , màu tr

n có màu xám xanh.

ng th ch chocolate: Sau 24 gi nuôi c y, vi khu n t o thành
khu n l c nh y, màu tr ng xám. Vi khu n A. pleuropneumoniae thu c biotype 1 có
th phân bi

c v i H. parasuis b i kh

t trên th ch máu khi

có Sta. aureus c y kèm (Kilian và cs, 1978) [48].
c tính sinh hóa
Vi khu n A. pleuropneumoniae

ng glucose, xylose, mannitol,

tính v i ph n ng urease, oxidase, CAMP, O.N.P.G; âm tính v i ph n ng sinh
Indol và không m c trên th ch MacConkey (Moller và cs, 1996 [53]; Tr nh Quang
Hi p và cs, 2004 [11]; Cù H u Phú và cs, 2005 [17

ng Xuân Bình và cs, 2007

[3]; Nguy n Th Thu H ng, 2010 [9]).
* C u trúc kháng nguyên
Vi khu n A. pleuropneumoniae t

c nhi u nghiên c

nh là


12

nguyên nhân chính gây nên b nh viêm ph i - màng ph i

l n

c chia thành 2

biotype chính d a trên nhu c u c n s d ng NAD (Nicotinamide Adenine Dinucleotide)
hay còn g i là y u t

ng c a vi khu n (Pohl và cs, 1983)

[58]. Biotype 1 c

i NAD trong quá trình

nuôi c y, song v n c

c hi u ho c các ch t ti n thân c a

pyridine nucleotid cho quá trình t ng h
biotype 2 (Pohl và cs, 1983) [58].

c l

biotype 2 có serotype 2; 4; 7 và 9 có chung nhóm

quy
14 thu

c phát hi

c mô t có kháng nguyên khác v i biotype 1

(Nielsen và cs, 1997) [55] ch ng vi khu n phân l
* Các y u t

c t i Australia.

cl c

Nhi u nghiên c

cl c

A. pleuropneumoniae ph n l

c quy

các serotype khác nhau c a vi khu n
nh b i các ngo

c t mà chúng s n

sinh ra (Devenish và cs, 1990 [38]; Frey và Bosse, 1993 [43]). Polysaccharide v ,
lipopolysaccharide, protein màng, protein thu nh n s t, y u t bám dính, ngo
t và m t vài lo

iv

c
cl c

c a vi khu n A. pleuropneumoniae. Hi u bi t v thành ph n và c u trúc kháng
nguyên ch y

c l c c a vi khu n s cung c p các

thông tin quan tr
huy

khoa h c cho vi c phát tri n k thu t ch

c hi
- Các y u t

t o vaccine phòng b nh.
c l c khác: Ngoài các y u t

cl

A. pleuropneumoniae còn có m t s thành ph
trong sinh b nh h c, bao g m:

n
ng

t t , HlyX protein, Protease,

Enzym superoxide dismutase (SOD), Urease.
* Kh

kháng v i kháng sinh
Vi c s

d ng kháng sinh không c n thi t làm cho A. pleuropneumoniae

kháng l i nhi u lo i kháng sinh. Kh
pleuropneumoniae

c quy

khu n và plasmid này có tr

a vi khu n A.

nh b i thành ph n plasmid có trong t bào vi
ng phân t th p (2,3-3,6)

c a


13

ng kháng này v i Ampicillin là do vi khu n ti

hi

plasmid này không có v t li

-lactamase. Nh ng

y s d n truy n t i vi khu n khác và

s xu t hi n c a plasmid này g i ý v k t qu c a m t quá trình ch n l c c a vi
khu n A. pleuropneumoniae

c tính kháng kháng sinh có kh

n b ng

plasmid (Wilson và cs, 1989) [63].
Vi t Nam, s m n c m v i kháng sinh c a A. pleuropneumoniae
c Cù H u Phú và cs (2005) [17] cho bi t ít m n c m nh t là kanamycin
(45,45%), neomycin (50%), lincomycin (63,64%). Nguy n Th Thu H ng (2010)
a các các ch ng A.

[9] khi nghiên c u kh
pleuropneumoniae phân l

c

l n thu c các t nh mi n B

ch ng A. pleuropneumoniae phân l

y các

c m n c m nh t v i kháng sinh

ceftriaxone, chi m t l 73,01%; ti p theo là các kháng sinh ampicillin, amoxicillin,
ceftazidine l

t là 63,49%; 58,73% và 55,56%. M t s

d ng nhi u có t l kháng thu

cs

n b kháng t i 93,65%, ti p

n là erythromycin, neomycin và gentamicin 85,71%, 80,95% và 49,21%.
c c a vi khu n A. pleuropneumoniae khá ph

y, kh
bi

t l và ch ng lo i thu c b

n có bi n

pháp s d ng thu

p lý nh m h n ch kh

c c a A. pleuropneumoniae.
b. B nh viêm ph i - màng ph i

l n do A. pleuropneumoniae

B nh viêm ph i - màng ph i (VPMP)
nhi u

l n lây lan r

c trên th gi

lan m nh

h uh

n phát tri n. B nh có m t và lây
c Châu Âu và m t ph n

M , Nh t B n, Hàn Qu c và Australia.
pleuropneumoniae
gây b

c ghi nh n

M , Canada, Mexico, Nam

Vi t Nam, trong nh

c phân l

A.

t trong nh ng nguyên nhân

ng hô h p khá quan tr ng

t t c các tr i l n trên toàn qu c.

* Tri u ch ng
Tri u ch ng lâm sàng c a b nh th hi n
l n, tình tr ng mi n d

u ki n m

nhi u m c, ph thu c vào tu i c a

ng và m

c m nhi m v i tác nhân

gây b nh. Ti n tri n lâm sàng có th là quá c p tính, c p tính ho c mãn tính.


14

- Th quá c p tính: L n m c b nh s t 41,5oC, m t m i, b
m a và tiêu ch y. Th i gian ng

c khi ch

th d d i, th b ng m m, l n

ng i th , nhi

khi ch t, có ch y nhi u d ch b t l n máu

nôn

ng có nh ng bi u hi n khó
gi

c

mi

n da

tr nên tím tái (Nicolet, 1992) [54], l n
m cb

ng ch t sau 24 - 36 gi .
- Th c p tính:

chu ng ho c

th

ng có nhi u l n cùng m c b nh trong m t
o

o

nh ng chu ng khác nhau. L n b nh s t t 40,5 C - 41

m i, n m không mu n d y, không mu n u ng, b
khó th

,m t

u hi u hô h p n

b ng mi ng r t rõ (Fenwick và Henry, 1994) [42]. B nh

di n bi n khác nhau
mb

t ng cá th , ph thu c vào m

u tr . L

t

ng s ng sót n

ph i và th i
u c a b nh.

- Th bán c p tính: Th này xu t hi n sau khi các d u hi u c p tính m
l n b nh không s t ho c s t nh , xu t hi n ho t phát, v
con v

khác nhau,

ng (Nicolet, 1992) [54].
- Th mãn tính: L n m c b nh không có bi u hi n rõ ràng trên lâm sàng.

Nh ng con v t m c b nh th mãn tính là nhân t truy n b nh cho nh ng l n khác
(Kume và cs, 1986) [49]. Nh ng d u hi u viêm ph i s bi u hi
nhi m trùng k phát các vi sinh v

u có

ng hô h p khác (Mycoplasma, Pasteurella,

PRRS) hay các nhân t Stress (MacInnes và Rosendal, 1988) [52].
* B nh tích
L n b nhi m A. pleuropneumoniae cho th y l n b nh có nh ng t
ch y u

ng hô h p (Nicolet, 1992) [54

bên ph i v i t n t

ng h p l n b viêm hai

nh, thùy tim và m t ph n các thùy trên vòm

hoành. Viêm màng ph

ng r t rõ

n c p tính c a b nh. H u h t nh ng nghiên c

nh ng l n ch t trong giai
u k t lu n r ng nh ng t n

c t c a vi khu n A. pleuropneumoniae gây ra (Bertram, 1986)
[31].
ph qu n b l

ng h p t

c p tính th y khí qu n và các

y b i các ch t ti t nhày, b t nhu m máu, ph i tr nên s m màu,


15

có r t nhi u máu

l ng ng c và nhi

t g n gi a ph i, thành ng

và màng ngoài tim (Rogers và cs, 1990) [59].
* Các bi n pháp phòng b nh
Vi c phòng b nh c n th c hi n theo m t s nguyên t c sau:
n m c b nh và nhi m A. pleuropneumoniae

- Các tr
ph i duy trì vi c

i vi c s d ng tinh d ch an toàn. Khi nh p l n

m

m b o l n có ngu n g c t m

b nh, không b

nhi m khu n, nên nuôi cách ly chúng trong m t th
- Có th dùng thu

phòng b

c dùng kéo

ng xuyên ki m tra s m n c m c a vi khu n A. pleuropneumoniae v i
kháng sinh. Tuy nhiên, vi c s d ng kháng sinh không lo i b

c m m b nh

hoàn toàn và vi khu n A. pleuropneumoniae v n có th th i ra môi

ng (Fedorka-

Cray và cs, 1993) [41].
- Tiêu h
b

cb

thanh toán d ch

c chu ng tr i, t
ng h p có t l l

i t nh ng con gi ng s ch b nh. Trong
m tra huy

g tính cao thì tiêu h y

u qu (Nicolet, 1992) [54].
- Hi

u lo

c s n xu

phòng cho b nh này và

c chia thành 2 nhóm chính là vaccine vô ho t và vaccine có ch a m t s thành
ph n c u t o c a vi khu n. Vaccine vô ho t toàn khu

c hi u theo ch ng huy t

thanh, có th có mi n d ch chéo v i các ch ng huy t thanh khác.
m soát d ch b nh do A. pleuropneumoniae gây ra

l n ph i th c hi n tri

bi

nhi u ch

c kh trùng. Vi khu n nh y c m v i
-Iodine 10%, Benkocid, Chloramin B.

nhi m vi khu n A. pleuropneumoniae c n có bi n pháp can thi p
k p th

lo i tr m m b nh. Thi t l p l

n có ngu n g c t

c

ch n không b nhi m A. pleuropneumoniae là m t trong các bi n pháp t
u tr b nh
c ch n l

u tr ph i là kháng sinh có n

c


16

ch t i thi u th p và có kh

t khu n t t nh t. M t s kháng sinh m i có g n

n xu t quinolone (enrofloxacin) ho c cephalosporin bán t ng h p
c ch ng minh trên th nghi m r t có k t qu . Moller và cs
(1996) [53

c tilmicosin có hi u qu

khu n A. pleuropneumoniae gây ra

l

u tr b nh do vi

u tr b ng kháng sinh ch có hi u qu

n m i phát b nh, có tác d ng làm gi m t l l n ch t. N

u tr mu n

t hi n nh i máu ho c t

n b r i lo n

hô h p thì k t qu r t kém. C n làm kh
kháng sinh. S thành công c

khi thí nghi

u tr b ng

u tr ph thu c ch y u vào vi c phát hi n s m

các d u hi u lâm sàng và can thi

u tr k p th i.

2.1.2.2
a. Vi khu n P. multocida
c tính nuôi c y
Theo phân lo i c a Bergey (1974) [53], vi khu n P. multocida thu c b
Eubacteriales, h

Parvobateriaceae, t c Pasteurelliae, gi ng Pasteurella, loài

Pasteurella multocida

c c a vi khu n P. multocida có s

thu c vào ngu n g c c a chúng, vi khu n phân l p t
0,5 - 1,2 m, trong khi

i ph
ng nh t t

phân l p t l n có d

c

t 0,8 - 1,0 m.
c c a vi khu
nuôi c

i ph thu

ng có hình tr c khu n P. multocida là vi

ng nhân t

khu n y m khí tùy ti n, b
phát tri

ng nuôi c y, khi

ng, không sinh nha bào khi
ng nuôi c y có b sung huy t thanh ho c máu

v s hình thành giáp mô. Khi c y truy
ng v t máu l nh nhi u l

ng nhân t o ho c tiêm truy n
c l c c a vi khu n gi m do không còn giáp

u tiêm truy n vi khu n qua l

cl cl

ên vì chúng l i

khôi ph c kh
Vi khu n P. multocida gây b nh
âm, có kích th

c 0,2 - 0,41 x 0,04 - 1,5

l n là lo i c u tr c khu n, b t màu Gram
ng, không


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×