Tải bản đầy đủ

việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài tiểu luận do tôi tự nghiên cứu. Các kết quả
công bố trong tiểu luận đảm bảo tính chính xác, có cơ sở lý luận và thực tiễn,
không trùng lặp với các công trình đã công bố.

1


A. MỞ ĐẦU.
1.

Tính cấp thiết của đề tài:

Báo chí đang ngày càng trở thành một lĩnh vực hoạt động tinh thần
quan trọng trong đời sống. Có nhiều loại hình như: báo in, báo mạng, truyền
hình, phát thanh,… Trong đó báo in là loại hình tiên phong. Xã hội ngày càng
phát triển, nhu cầu nắm bắt thông tin của công chúng ngày càng cao. Chính vì
thế mà báo in luôn phải không ngừng đổi mới, tìm tòi những phương thức
phản ánh sao cho ngày càng đạt hiệu quả cao hơn. Ngoài việc tăng cường hiệu
quả phản ánh, các nhà báo còn vận dụng sức mạnh của văn học. Chất liệu văn
học được sử dụng trong tác phẩm báo in một cách linh hoạt, dưới nhiều hình

thức phong phú, sinh động. Giữa văn học và báo chí nói chung và báo in nói
riêng có mối quan hệ mật thiết. Những thế mạnh của văn chương sẽ giúp nâng
cao bút lực cho mỗi người làm báo và tăng thêm bút hồn cho mỗi bài báo.
Chất liệu văn học sẽ tạo nên sức hấp dẫn, tăng cường hiệu quả thông tin để
thu hút công chúng. Bên cạnh đó, việc sử dụng chất liệu văn học trong tác
phẩm báo in còn góp phần quan trọng vào việc tăng cường tính dân tộc và
tính quốc tế, làm cho báo in Việt Nam phát triển theo hướng dân tộc và hiện
đại. Đặc biệt, báo in là loại hình báo chí yêu cầu cao về mặt câu chữ nên văn
học đã đóng góp một phần không nhỏ trong việc sáng tạo ra một tác phẩm báo
in.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài.
Tiểu luận nghiên cứu về việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in. Đã
có những công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn học và báo chí như:
“ Phát huy những ưu thế của văn học trong sáng tạo tác phẩm báo chí” (Trần
Thị Trâm, NXB Văn hóa- Thông tin, Hà Nội- 2008), “Từ nguồn cội văn
chương” (Trần Thị Trâm, NXB Văn hóa- Thông tin, Hà Nội- 2006), “Sử dụng
thành ngữ, tục ngữ trên báo chí” ( Hoàng Anh, Một số vấn đề sử dụng ngôn từ
trên báo chí, NXB Lao động, Hà Nội- 2003)… Những công trình trên nghiên
cứu về phạm vi báo chí nói chung, với tất cả các loại hình báo chí hiện nay.
Với chủ đề “sử dụng chất liệu văn học trên báo in”, tôi sẽ nêu lên suy nghĩ
của mình trong việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in nói riêng.
2


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Tiểu luận nghiên cứu về việc sử dụng chất liệu văn học Việt Nam trên
báo in. Nghiên cứu đề tài để thấy được vai trò của văn học Việt Nam đối với
sự ra đời và phát triển của báo in nước ta. Với đề tài này mong muốn làm
sáng rõ hơn những tác động to lớn mà văn học đã mang đến cho báo in trên
từng phương diện, từng mặt khác nhau. Nhiệm vụ nghiên cứu là thông qua
phân tích, lý giải vai trò, vị trí, hiệu quả của việc khai thác, vận dụng chất liệu
văn học vào quá trình sáng tác tác phẩm báo in.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Như đã nói trên, tiểu luận nghiên cứu về việc sử dụng chất liệu văn học
Việt Nam trên báo in, nói về vai trò của văn học với báo in, xét trên nhiều
bình diện khác nhau như: những yếu tố văn học hoặc yếu tố có giá trị văn học
được các nhà báo khai thác, vận dụng như một chất liệu sáng tạo tự nhiên
trong quá trình cấu thành tác phẩm báo chí. Các chất liệu văn học thường hiện
diện trên mọi thành tố của tác phẩm ( từ đầu báo, sapo, thân báo đến phần
kết…)


5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
Để có thể thực hiện được tiểu luận, tôi đã sử dụng phương pháp khảo
sát, thống kê, từ đó sẽ phân tích, đánh giá và đi đến những kết luận.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:
Nghiên cứu đề tài về việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in làm
sáng tỏ vai trò của văn học với báo in, những bình diện chất liệu văn học tiêu
biểu được vận dụng trong sáng tạo tác phẩm báo in, các phương pháp sử dụng
chất liệu văn học trên báo in. Từ đó nêu được những ưu điểm, hạn chế và đưa
ra phương pháp khắc phục.
7. Kết cấu của tiểu luận:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tiểu luận gồm có 3 chương:
Chương 1: Khái quát chung.
Chương 2: Khảo sát để từ đó đưa ra những ưu nhược điểm của việc sử
dụng chất liệu văn học trên báo in hiện nay.
Chương 3: Đưa ra nguyên nhân và các giải pháp khắc phục các mặt hạn
chế của việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in.
3


B. NỘI DUNG
1. KHÁI QUÁT CHUNG:
Văn học Việt Nam đã trải qua chặng đường một nghìn năm cùng lịch sử
dân tộc. Là một môn khoa học cơ bản với bề dày lịch sử lâu đời nên văn học
đã trở thành cái gốc, là dòng sữa mẹ trong lành nuôi dưỡng báo chí phát triển.
Báo in là loại hình báo chí ra đời đầu tiên. Cùng chung chất liệu là ngôn ngữ
nên giữa báo chí nói chung và báo in nói riêng và văn học Việt Nam có một
mối quan hệ gắn bó, sâu sắc.
1. Các khái niệm:
1.1. Khái niệm và lịch sử ra đời của báo in:
Báo in là một loại hình báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện,
vấn đề trong xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và kỹ thuật in
ấn để chuyển tải thông tin.
Tuy nhiên không phải từ khi ra đời , báo in đã được gọi ngay cái tên là
báo in. Theo nhiều người, trước khi ra đời các loại hình báo chí khác, báo in
vẫn được gọi bằng cái tên chung là báo chí.
Thuật ngữ báo chí là một từ Hán- Việt. Trong đó từ báo có nghĩa là
thông báo, và từ chí có nghĩa là giấy. Nhiều người cũng cho rằng báo chí là
những thông tin được ghi chép trên giấy và được xuất bản định kỳ.
Cho đến khi phát thanh ra đời, thuật ngữ báo in mới bắt đầu xuất hiện.
Người ta dùng thuật ngữ này để phân biệt báo in với phát thanh thay vì gọi cái
tên chung là báo chí.
Báo in ra đời từ rất sớm. tờ báo in đầu tiên xuất hiện khoảng năm 59
trước công nguyên. Đó là một bảng tin mang tên Acta Diurna của người La
Mã . Acta Diurna và những tờ rơi viết tay được coi là “thủy tổ” của báo in
hiện đại. Nó chứng tỏ rằng báo in ra đời từ thuở xơ khai của loài người và liên
tục đồng hành cùng nhân loại, tồn tại cho đến ngày hôm nay.
Tuy nhiên đến năm 1566 báo in hiện đại mới chính thức ra đời. Đó là
sự ra đời của tờ báo Notizie scritte do chính quyền Venetian phát hành. Sự ra
đời của báo in hiện đại chính là nhờ vào phát minh vĩ đại của loại người.
4


Nhìn lại lịch sử phát triển, nền báo in đã có biết bao biến chuyển, thay đổi
để có thể tiếp tục tồn tại, đồng hành cùng nhân loại qua bao biến cố thăng trầm.
Ở nước ta, sự ra đời của báo in nói chung được đánh dấu bằng sự ra đời của
tờ Gia Định báo vào ngày 15 tháng 4 năm 1865 tại Sài Gòn. Đây là một tờ báo
tổng hợp có khuôn khổ 25 x 32 cm, tồn tại suốt 44 năm kể từ khi thành lập.
Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời khá muộn. Sự ra đời của báo chí
cách mạng được đánh dấu vào năm 1925 do Nguyễn Ái Quốc thống nhất các
tổ chức Đảng trong nước và lập ra tờ báo Thanh Niên. Từ đây Việt Nam mới
chính thức có một tờ báo vạch đường, chỉ lối cho công cuộc đấu tranh, giải
phóng dân tộc. Báo in vinh dự là một loại hình báo chí xuất hiện sớm nhất và
gắn liền với những sự kiện quan trọng, những dấu mốc chói lọi trong lịch sử
dân tộc.
1.2. Khái niệm văn học:
Văn học là nghệ thuật sử dụng ngôn từ và hình tượng để thể hiện đời
sống và xã hội con người.
Văn học Việt Nam đã trải qua chặng đường một nghìn năm cùng lịch sử
dân tộc. Một thiên niên kỷ văn học với bao biến đổi, thăng trầm, từ thuở sơ
khai đến nay chúng ta đã có một kho tàng vô cùng phong phú, hấp dẫn.
Báo chí và văn học hiện đại vốn cùng ra đời trong cùng một điều kiện
lịch sử văn hóa, cùng sử dụng chữ quốc ngữ làm chất liệu, cùng chung đội
ngũ những người cầm bút,… Mối quan hệ giữa chúng là mối quan hệ song
phương, đa chiều. Văn học là loại hình nghệ thuật ra đời sớm nhất của nhân
loại. Từ khi nền báo chí non trẻ đang ở thời kỳ phôi thai trứng nước thì văn
học đã có một bề dày lịch sử lâu dài và những thành tựu to lớn nên một lẽ tự
nhiên, văn học trở thành cội nguồn để nuôi dưỡng báo chí phát triển.
2. Vai trò của văn học đối với báo in:
2.1. Văn học cung cấp cho nền báo in đội ngũ đông đảo những nhà báo.
Trước hết, theo dõi tiến trình lịch sử báo chí Việt Nam, chúng ta thấy
rất rõ địa hạt văn chương đã cung ứng cho nền báo in một nguồn nhân lực dồi
dào và chất lượng. Trên thực tế, đội ngũ nhà báo Việt Nam trước cách mạng
tháng Tám 1945 hầu hết đều là nhà văn. Cho đến hôm nay, báo in vẫn là miền
5


thu hút những người vốn chuyên làm văn chương vào làng của mình, những
nhà thơ, nhà văn nổi tiếng.
Sự thật, một nguyên lý bất di bất dịch của một tác phẩm báo in hay văn
chương, người viết đều bắt đầu từ nội dung, đó là các hiện tượng mang tính
sự kiện nghĩa là các hiện tượng có vấn đề. Cả nhà văn lẫn nhà báo đều kiếm
tìm điều đó và giải quyết nó nhằm thúc đẩy cuộc sống này phát triển. Rõ ràng
sự gặp gỡ của văn chương và báo chí đã tạo ra một nguồn năng lượng rất lớn
để có thể bùng nổ những tài năng nghệ sĩ.
Đa số các nhà báo, nhất là những người có được những tác phẩm luôn
ám ảnh bạn đọc, đều bắt đầu từ niềm đam mê văn học, vì yêu văn chương nên
dám hy sinh tất cả để dấn thân vào sự nghiệp báo, dù vẫn biết đây là một nghề
vô cùng nghiệt ngã. Hầu như mọi nhà văn Việt Nam đều ít nhiều có tham gia
làm báo hay hơn một lần có bài đăng báo. Báo in là loại hình báo chí có yêu
cầu cao nhất về mặt câu chữ. Muốn làm kí giả thì đầu tiên phải biết viết văn,
tức là phải có năng lực văn chương nhất định. Chính vì thế nên nhà văn làm
nhà báo rất có thuận lợi và đủ tự tin để tạo ra một tác phẩm báo in hoàn chỉnh
về mặt câu chữ, khiến người đọc dễ hiểu, dễ hình dung ra vấn đề. Năng lực
văn chương còn giúp họ phản ánh những vấn đề nóng bỏng của cuộc sống
một cách tối ưu. Hồ Chí Minh là một đại diện tiêu biểu cho việc nhà văn trở
thành nhà báo. Bác không những là một vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc mà còn
là một nhà văn, nhà thơ xuất chúng. Sớm nhận ra báo chí là vũ khí sắc bén
của cách mạng nên Bác đã tự học viết báo. Từ một người tự học làm báo, Bác
đã sáng lập ra 9 tờ báo. Người đã có những tác phẩm đăng trên báo Người
cùng khổ, Nhân đạo, Đời sống công nhân… Bác khuyên người làm báo
“Chớ viết khô khan quá, phải viết cho văn chương, vì ngày trước khác, bây
giờ khác, sinh hoạt đã cao hơn, người ta thấy hay thấy lạ, thấy văn chương thì
mới đọc”. Bên cạnh đó cũng có nhiều nhà văn, nhà thơ đã trở thành nhà báo
có tên tuổi, được bạn đọc xa gần yêu mến như: Trần Đăng Khoa, Hoàn Nhuận
Cầm, Minh Chuyên… Nhiều vị đã trở thành tổng biên tập của nhiều tờ báo
quan trọng: Tô Hoài, Hữu Thỉnh, Phạm Tiến Duật, Bằng Việt…Họ đều là
những nhà văn, nhà thơ khá nổi tiếng. Từ con đường văn chương, họ bước
6


sang con đường viết báo một cách rất tự nhiên và thành công. Trên con đường
phát triển của báo in hiện nay, đôi ngũ những người làm báo đặc biệt xuất
thân từ sự nghiệp văn chương đã góp phần làm cho những trang báo không
chỉ có thông tin với những con số, sự kiện đơn thuần mà còn thấm đẫm chất
văn và tình người.
2.2. Văn học cung cấp cho báo in một khối lượng văn chương lớn:
Nhắc lại lời Hồ Chí Minh đã dạy các nhà báo: “Chớ viết khô khan quá,
phải viết cho văn chương, vì ngày trước khác, bây giờ khác,sinh hoạt đã cao
hơn, người ta thấy hay thấy lạ, thấy văn chương thì mới đọc”. Thật vậy, dù
thời sự là yếu tố quan trọng nhất của báo chí nói chung cũng như là báo in nói
riêng nhưng ta thử tưởng tượng xem nếu một ngày nào đó trên báo in vắng
bóng hoàn toàn những tác phẩm văn chương thì báo in sẽ như thế nào, sẽ phát
triển ra sao? Báo in trước cách mạng đã dăng tải một số lượng tác phẩm thật
khổng lồ, từ văn học dân gian, thơ văn bác học đến tác phẩm của các nhà văn,
thi sĩ đương thời…Và cho đến hiện nay thì các tác phẩm văn chương vẫn là
một phần quan trọng của báo in. Không chỉ trên các báo văn mà còn trên các
báo lớn như: Nhân dân, Lao Động, Sài Gòn giải phóng…Xã hội càng phát
triển thì nhu cầu giao lưu văn hóa của con người càng cao, tức là những tin
tức văn hóa, những vấn đề thời sự văn học càng cần thiết. Cuộc sống càng
phức tạp, căng thẳng thì con người càng ngày càng cần có nhu cầu giải tỏa.
Thư giãn bằng con đường văn hóa văn nghệ, thông qua cái đẹp, bằng cái đẹp
trên các hình thức nhạy bén của truyền thông, chính là cách nghỉ ngơi, thư
giãn tích cực và hữu hiệu, phù hợp nhất với số đông công chúng. Những tác
phẩm văn học luôn là món hàng câu khách nhất , chúng thực sự đã góp phần
không nhỏ để làm tăng thêm uy tín và sức hút của một tờ báo.
2.3. Văn học mang đến cho báo in một hệ thống đề tài phong phú và
hấp dẫn.
Những tác phẩm văn chương của các nhà văn cùng các nhân vật của nó
muôn thuở vẫn là những đề tài bất tận cho báo in. Nghề văn, nhà văn bao giờ
cũng là mảng đề tài hấp dẫn, độc đáo với những kiểu nhân vật kỳ lạ, những số
phận hết sức đa đoan, vừa bí ẩn, vừa chân thật. Bao nhiêu truyện xưa tích cũ,
7


bao nhiêu tác phẩm và cuộc đời của các thi nhân cổ kim Đông Tây đã trở
thành nguồn đề tài bất tận cho báo in. Cuộc đời đầy cá tính của các nhà văn đã
giúp báo in có được thể loại chân dung và nhiều thể ký văn học có giá trị khác
khác.
2.4. Văn học cung cấp cho báo in nguồn chất liệu văn chương dồi
dào.
Nguồn tri thức văn chương dồi dào cùng với các thủ pháp nghệ thuật
hữu hiệu mà báo in khai thác, kế thừa từ văn học mới là động lực trực tiếp tạo
nên sức mạnh nội sinh đích thực cho báo in. Có thể tăng cường năng lực tác
động một cách ấn tượng và hấp dẫn cho tác phẩm báo in bằng nhiều cách
khác nhau, song không thể phủ nhận khả năng khai thác hiệu quả thẩm mỹ từ
các tri thức văn học cùng với các thủ pháp nghệ thuật cơ bản của văn chương.
Con đường này đã tạo được những hiệu ứng tác động sâu sắc, lý thú cho tác
phẩm báo in. Nguồn tri thức văn chương thực sự góp phần nâng cao năng lực
phản ánh và hiệu quả tác động cho tác phẩm báo in. Các thành ngữ, tục ngữ,
điển cố điển tích… được các nhà báo vận dụng đưa vào bài báo của mình sẽ
khiến giá trị thông tin của tác phẩm trở nên đa diện hơn. Các tri thức văn học
giúp cho báo in thông tin sự thật xác đáng hơn, bộc lộ dược cảm quan tinh tế
của chủ thể sáng tạo. Tìm được vị trí và hoàn cảnh vận dụng thích hợp, mỗi
đơn vị tri thức văn học ấy đã tiềm chứa một nỗi niềm, thái độ đánh giá hoặc
định hướng về nhân sinh thế sự của các ký giả.
Ngoài việc sử dụng chất liệu văn học dưới dạng ca dao, tục ngữ… các
nhà báo hiện đại cũng thường khai thác và sử dụng các phương tiện và biện
pháp tu từ, lói nói vần vè…nhằm kiến tạo những lối biểu đạt giàu hình tượng,
hình ảnh theo lối văn chương thẩm mỹ. Thông thường khi cần nhấn mạnh một
khía cạnh thông tin cụ thể, các nhà báo thường hay sử dụng ẩn dụ, có giá trị
như một biện pháp so sánh ngầm nhằm gợi những liên tưởng bất ngờ thú vị.
Đặc biệt lối chơi chữ vốn là hình thức đặc thù của văn chương cũng được báo
in khai thác nhằm tạo những hiệu quả tác động ấn tượng cho người đọc. Chơi
chữ đem đến cho tác phẩm báo chí những liên tưởng bất ngờ, thú vị, phát huy
cá tính sáng tạo cho ngôn ngữ chủ thể sáng tạo.
3. Một số cách sử dụng chất liệu văn học trên báo in:
8


Việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in thường được thực hiện theo
một số kiểu cơ bản sau:
3.1. Mượn cốt truyện hoặc tình tiết từ tác phẩm văn học:
Thường xảy ra hai khuynh hướng:
+) Kể lại ( thường là ở dạng tóm tắt) toàn bộ cốt truyện hay chỉ là một
tình tiết của tác phẩm văn học, để tạo cơ sở liên hệ, so sánh. Rồi từ đó nói về
một vấn đề, một sự kiện hiện tại có những nét tương tự
+) Dựa vào cốt truyện ( chủ yếu là của các tác phẩm văn học cổ),
những tình tiết, dữ liệu hiện đại.
3.2. Mượn hình ảnh các nhân vật văn học
Đây là hình ảnh các nhân vật văn học vốn từ lâu đã trở nên quen thuộc,
gần gũi với quần chúng, tới mức người viết báo có thể viện dẫn chúng như là
biểu tượng của những đặc điểm, tính chất nào đó mà không cần có chú thích.
Ví dụ: Sở Khanh là hiện thân của sự lừa lọc, xảo trá trong tình yêu. Tú Bà là
tên gọi chung cho những kẻ buôn bán thân xác phụ nữ.
3.3. Mượn từ ngữ, lối nói từ các tác phẩm văn học:
Các chất liệu văn học thuộc loại này được sử dụng hết sức rộng rãi và
linh hoạt. chúng có thể đứng ở bất cứ chỗ nào trong kết cấu của bài viết, từ
tiêu đề cho đến các câu trong bài viết. Các từ ngữ, lối nói được vay mượn từ
các tác phẩm văn học, có thể là thơ, có thể là văn xuôi. Tuy nhiên thơ có vẻ
chiếm ưu thế. Giá trị của thơ được bộc lộ rõ nết và đầy đủ hơn.
Như vậy là chúng ta đã điểm qua đôi nét về việc sử dụng chất liệu văn
học trên báo in.
3.4. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ… trong việc sáng tạo tác phẩm báo in:
Thành ngữ, tục ngữ… là những chất liệu văn học dễ dàng bắt gặp trong
một tác phẩm báo in. Những chất liệu văn học này đã hóa thân vào mọi thành
phần của tác phẩm báo in: từ tít đến sapo, phần mở đầu, phần thân hay phần
kết…Chúng được khai thác để đặt tên cho tác phẩm báo in. Cái tên không chỉ
làm đẹp mà còn phải bao hàm được ý tưởng của tác giả. Với sự hỗ trợ của văn
học, người làm báo dễ dàng có được những cái tít vừa hay vừa thu hút được
sự chú ý của công chúng. Thành ngữ, tục ngữ được sử dụng với tần số lớn
trên báo in. Thành ngữ tục ngữ còn hóa thân vào sapo, làm cho sapo bừng lên
sức sống nội sinh cần có. Như thế sapo sẽ vừa hay, vừa ngắn gọn, vừa đại
9


chúng. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ trong tác phẩm báo in giúp cho tác phẩm
mang được cái hồn của dân tộc Việt Nam, làm cho câu chuyện trở nên chân
thật, cụ thể và giàu khả năng biểu cảm. Đó là những mã di truyền văn hóa dân
tộc, thể loại văn học truyền miệng này dường như đã kết tinh được toàn bộ sự
thông tuệ và minh triết của dân gian ngàn đời.
3.5. Sử dụng thơ, văn trong tác phẩm báo in:
Mỗi nhà báo đều có trong mình một vốn văn chương đa dạng, phong
phú. Số lượng các bài báo được sử dụng chất liệu văn học là thơ, văn chiếm
một tỉ lệ khá lớn và thật sự hấp dẫn người đọc. Nhà báo cũng có thể sử dụng
một ý, một câu thơ, câu văn để đặt tên cho tác phẩm báo in của mình. Hay sử
dụng thơ, văn để mở đầu cho tác phẩm. Lối mở đầu bài báo bằng những câu
thơ, câu văn giàu hình ảnh và khả năng biểu cảm thường xuất hiện với một
tần xuất lớn. Bên cạnh đó việc viện dẫn thơ, văn trong tác phẩm báo in cũng
là một thủ pháp thường xuyên xuất hiện trên báo in. Có thể là do thị hiếu của
người đọc hay bởi trong mỗi nhà báo Việt Nam đều có một nhà văn . Sử dụng
thơ văn trong tác phẩm báo in giúp người đọc đánh thức được những trầm tích
văn hóa đang ngủ yên trong cõi mơ thức dậy, khiến bài báo sinh động hơn,
giàu sức biểu cảm hơn.
3.6. Sử dụng điển cố điển tích và ngôn ngữ văn học giàu sức biểu cảm
Điển tích là sự tích chép trong sách vở xưa, điển cố là những sự tích,
luật lệ cũ. Mặc dù tần xuất xuất hiện của các điển tích điển cố Việt Nam ít hơn
của thế giới nhưng nó cũng đã góp phần không nhỏ vào việc xây dựng nên
một tác phẩm báo in hay. Việc sử dụng điển cố điển tích làm cho bài báo thêm
hàm súc, sang trọng và giàu ngữ nghĩa. Nhờ những trầm tích văn hóa mà cả
người viết và người đọc có thể sống thêm nhiều cuộc đời. Điều này phù hợp
với tâm lý và đối tượng tiếp nhận của người phương Đông. Và rất nhiều thủ
pháp nghệ thuật, những phép tu từ, các hình thưc chuyển nghĩa đã được người
làm báo sử dụng một cách linh hoạt trong khi làm báo.
4.
Tiểu kết:
Xét trên mọi bình diện và mọi cấp độ, chúng ta thấy: Những đóng góp
của văn học đối với báo in thật sự to lớn và việc vận dụng những ưu thế của
văn học trong sáng tạo tác phẩm báo in đã đang và sẽ có một đóng góp quan

10


trọng với sự phát triển của báo in. Báo in khai thác chất liệu văn học nhằm
tăng cường khả năng biểu cảm tối đa.
CHƯƠNG 2. KHẢO SÁT VIỆC SỬ DỤNG CHẤT LIỆU VĂN
HỌC TRÊN BÁO IN:
1. Khảo sát:
Để làm sáng tỏ việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in, tôi sẽ chọn
khảo sát một vài số báo Tiền Phong. Sau khi khảo sát 3 số 302, 303, 304 tôi
có kết quả như sau: số các tít được sử dụng phương thức chuyển nghĩa của từ
là 7 tít, ví dụ như Tranh cử tổng thống Mỹ- show diễn nhiều màu sắc, sự
khởi sắc đến muộn…Sapo có 5 chi tiết, và ở nội dung bài có tất cả 49 chi tiết
sử dụng phương thức chuyển nghĩa của từ. Như trong bài viết Có tiền- không
đất, có đất- không tiền của Quý Hiên: “ Năm nay, phấn đấu có thêm 7 trường
đạt chuẩn, trong đó có hai trường ngoài công lập. Nhưng chặng đường đến
năm 2015 càng về sau sẽ càng gian nan. ‘ Như thể những viên gạch đẹp nhất
đã được chọn ra để được làm trước” hay cách dùng phương pháp lặp cấu trúc
câu: “ Chết để khỏi đau đớn từng giây. Chết để không làm kiếp người quá ư
mệt mỏi. Chết để giải thoát khỏi cơn đau không có cơ hội hành hạ mình nữa”
trong bài Chia vợi nỗi đau của T- H. cách dùng câu như thế khiến người đọc
hình dung rõ hơn tâm trạng của những người bị bệnh ung thư. Họ có thể tìm
đến cái chết khi bệnh quá nặng, hoặc biết mình sẽ chết nên quyết định ra tay
trước. Bên cạnh đó cũng có khoảng 5 thành ngữ, tục ngữ được đưa vào bài
viết một cách linh hoạt như : “ như cá gặp nước, dời non lấp bể, xông vào
biển lửa”... Cách dùng thành ngữ, tục ngữ như thế làm bài viết mang cái hồn
của dân tộc, lời văn sinh động, dễ hiểu hơn.Trong đó thì có tới 4 câu thành
ngữ, tục ngữ được sử dụng trong phần sapo. Các chất liệu văn học được sử
dụng một cách tự nhiên và đạt được hiệu quả nhất định. Cùng đó là cách sử
dụng ngôn ngữ giàu sức biểu cảm, làm bài viết sinh động hơn, dễ hiểu hơn.
Những câu chuyện không chỉ được sàng lọc qua “cái đầu” của tác giả mà
qua cả trái tim nhạy cảm và đầy nhiệt huyết với cái nhìn mang đậm chất
nhân văn. Có những bài báo sử dụng thơ trong nội dung bài viết của mình.
11


Bài hai tâm trạng của giao thừa của Lê Anh Tuấn (giám đốc công ty
Truyền thông toàn cầu, Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội) có những câu thơ trong
bài O du kích của Tố Hữu:
“O du kích nhỏ giương cao súng
Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu
Ra thế to gan hơn béo bụng
Anh hùng đâu cứ phải mày râu.”
Tác giả đã làm sáng tỏ rằng có một số người, xưng mình khỏe mạnh,
hoành tráng nhưng đôi khi lại dùng để ức hiếp người khác, thậm chí bắt nạt
người yếu thế, trẻ con, phụ nữ. Anh hùng đâu chỉ nam nhi. Báo Tiền Phong
còn có trang Văn hóa- Văn nghệ. Bài NSUT Anh Thái: Anh Dậu đa chiều
nằm trong trang văn hóa- văn nghệ. Nội dung của bài có nhắc đến các nhà
văn, nhà thơ nổi tiếng như: Kim Lân, Nguyễn Tuân, Xuân Quỳnh… rồi các
nhân vật văn học như anh Dậu, chị Dậu…Như vậy, các nhà văn, nhà thơ, các
nhân vật văn học cũng được đưa vào làm phong phú hơn cho nội dung bài
báo. Rồi báo Tiền Phong cũng có riêng một trang là “sáng tác” để bạn đọc có
thể đăng những tác phẩm thơ, văn của mình. Truyện ngắn sông quê của bạn
Thanh Dung, bài tản văn Chiều cung trầm của Nguyễn Thánh Ngã. Có những
tác phẩm thơ của Trần Mai Hường Chối từ, niệm, mùa em. Việc đăng tiểu
thuyết, truyện ngắn, thơ…là một yếu tố tối cần thiết để duy trì và tăng số
lượng độc giả.
2. Những ưu điểm, hạn chế:
2.1. Ưu điểm:
Việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in mang lại khá nhiều hiệu quả.
Trước tiên là tăng cường sức hấp dẫn, tăng cường hiệu quả thông tin để thu
hút độc giả. Trong thời đại bùng nổ thông tin, muốn thu hút được công chúng,
báo in không thể không chú ý đến nhu cầu của bạn đọc, tức là phải tạo được
cho mình một sự hấp dẫn cần thiết. Chính nhờ sử dụng một cách khéo léo tri
thức văn học mà các tác phẩm báo in đã cuốn hút người đọc, đã tạo nên trăn
trở, day dứt trong lòng họ. Mặc dù hiện nay có khá nhiều loại hình báo chí
được ra đời nhưng báo in vẫn không ngừng sáng tạo và đổi mới, càng tỏa ra
12


một từ trường lớn và trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu đối với
công chúng đương đại.
Như vậy, tăng cường sức hấp dẫn của báo in chính là một con đường để
tăng cường khả năng thông tin nhằm thu hút bạn đọc của báo in nước ta hiện
nay.
Sử dụng chất liệu văn học trên báo in còn góp phần nâng cao bút lực của
các nhà báo và bút hồn cho mỗi nhà báo. Để có thể đáp ứng yêu cầu của cuộc
sống đa màu hôm nay, báo in phải biết tự đổi mới mình. Cho nên khai thác, vận
dụng tri thức văn học trên thực tế đã góp phần rất nhiều vào việc tăng bút lực
cho mỗi nhà báo và bút hồn cho mỗi bài báo. Từ khi ra đời đến nay, báo in đã kế
thừa nhiều thành tựu của văn học. Ở Việt Nam, văn đã luôn làm cho báo chí
thêm sang trọng và hấp dẫn, tạo nên hiệu ứng cao cho mỗi tác phẩm.
Sử dụng chất liệu văn học góp phần tăng cường tính dân tộc cho báo in,
chính là một cách hữu hiệu để giới thiệu văn hóa Việt Nam với bạn bè thế giới
trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay.
2.2. Hạn chế:
Việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in đã đem lại nhiều hiệu quả,
tuy nhiên, bên cạnh đó còn tồn tại những mặt hạn chế. Có nhiều nhà báo lạm
dụng văn chương trên báo. Khuynh hướng này dễ biến báo thành văn, làm
cho văn chương của báo lại rườm rà, ít thông tin và không phù hợp với đa số
công chúng của thời đại kỹ thuật số.
3. Tiểu kết:
Có thể nói rằng việc khai thác, vận dụng tối đa sức mạnh của văn
chương là một hướng quan trọng giúp chúng ta có thể nâng cao hơn nữa chất
lượng và hiệu quả của mỗi tác phẩm báo in, tăng cường hơn sức hấp dẫn cho
mỗi bài báo. Nhưng việc vận dụng chất liệu văn học của báo in phải tuân thủ
theo chiều thuận, sao cho báo in phải là báo in không bị văn học lấn át thì mới
thành công. Còn nếu cố làm văn một cách non tay thì sẽ thất bại. Sự gặp gỡ
giữa văn học và báo in nhằm thu hút tinh hoa của nhau, thì chính hai lực vừa
hút vừa đẩy ấy sẽ tạo ra cho nhà báo một sự bùng nổ để giúp họ có nhiều cơ
hội thành công.

13


Tất nhiên, những chất liệu văn học cần phải được sử dụng đúng chỗ,
đúng lúc và đúng liều lượng mới làm cho bài báo trở nên hấp dẫn, sinh động
hay nói cách khác là đạt hiệu quả giao tiếp cao
CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC
PHỤC NHỮNG HẠN CHẾ CỦA VIỆC SỬ DỤNG CHẤT LIỆU VĂN
HỌC TRÊN BÁO IN.
3.1. Nguyên nhân:
Việc sử dụng chất liệu văn học trên báo in đã mang lại những thành tựu
to lớn. Tuy nhiên, còn có những thiếu sót, hạn chế đáng tiếc. Nguyên nhân
trước hết là do kiến thức Ngữ Văn của người làm báo còn nhiều bất cập.
Người lãnh đạo làm báo gồm phóng viên, biên tập viên, ban thư ký tòa soạn,
các nhà quản lý báo chí: đội ngũ tổng biên tập, đặc biệt là người phụ trách
chuyên môn, và các cán bộ lãnh đạo.
Suy cho cùng mọi hoạt động xã hội đều do con người quyết định. Công
việc làm báo trước hết do những người đang tác nghiệp phải chịu quyết định.
Mà mọi sự thành công đều có nguyên nhân là kiến thức.
Chất lượng văn trên báo trước hết phụ thuộc vào trình độ văn chương
của nhà báo, tiếp đến là trình độ của ban biên tập, người thư ký tòa soạn, tổng
biên tập.
Hiện nay cũng không thiếu những người làm báo kiến thức văn học
chưa vững vàng. Cũng có nhiều lý do chủ quan và khách quan. Có không ít
nhà báo của chúng ta hoàn cảnh cần đào tạo gấp nên việc đào tạo không hệ
thống. Thậm chí nhiều người làm báo chỉ bắt đầu bằng con đường tự học rồi
nghề dạy nghề. Sau đó để chuẩn hóa họ được đào tạo theo hình thức bổ túc,
hay chuyên tu tại chức. Nhà báo Việt Nam ít có điều kiện được đi tu nghiệp
nước ngoài và có một điều bất cập là ngoại ngữ yếu. Chỉ có nhwgx anh chị
xuất thân từ sinh viên ngoại ngữ thì mới sử dụng thành thạo ngoại ngữ còn đa
số đều chỉ biết rất ít, chưa sử dụng được, phải giao lưu vòng, không thể trực
tiếp đọc tác phẩm nước ngoài mà chỉ đọc qua bản dịch. Như vậy khó có thể
hiểu được cái hay cái đẹp cuả cuốn sách cũng như khó đạt được tính thời sự
của báo in.
14


Những hạn chế trong khi sử dụng văn chương khi làm báo trong khi tác
nghiệp bộc lộ ý thức trách nhiệm của người cầm bút chưa cao, ý thức đạo đức
nghề chưa tốt.
Một nguyên nhân khách quan là do thời lượng dành cho mỗi bài báo
còn quá ít. Với đặc điểm là tính thời sự, để mỗi tin tức, mỗi bài báo đều phải
cập nhật, nhà báo luôn phải chạy đua với thời gian nên nhà báo có ít thời gian
để kiểm nghiệm thông tin và trau chuốt ngôn từ, thậm chí là lỗi chính tả. Nên
có hiện tượng viết vội, viết ẩu.
Từ những nguyên nhân trên, tôi có một số ý kiến giải pháp sau.
3.2. Giải pháp khắc phục:
Giải pháp thứ nhất là nâng cao nhận thức về vai trò của văn học đối với
sự phát triển của báo chí. Trước hết là nhận thức của các nhà quản lý. Tiếp
đến là nhận thức của thầy,của trò. Bởi vì dù chương trình dạy văn có tối ưu,
thời lượng dành cho môn Văn có lớn, thầy dạy tâm huyết, có giỏi đến đâu đi
nữa mà người học thờ ơ thì cũng không ai làm thay họ được. Chất lượng giờ
giảng nằm ở những gì sinh viên đã tiếp nhận để có thể ứng dụng một cách có
sáng tạo, linh hoạt vào cuộc sống.
Giải pháp thứ hai là đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy môn
ngữ văn. Cần phải tăng têm thời lượng dạy môn văn cho phù hợp với yêu cầu
của người làm báo.
Giải pháp thứ ba là tăng cường rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho sinh
viên. Cần phải rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, nâng cao trình độ toàn diện
cho sinh viên, tạo cho họ những thói quen thường xuyên tự học, tự đọc sách
để nâng cao trình độ.
Trên thực tế, việc khai thác vận dụng tri thức văn học của các nhà báo
hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Để góp phần giải quyết những hạn chế này,
chúng ta cần phải cùng nhau rà xoát và xem xét lại thực trạng của việc sử
dụng văn học trên báo in, bởi vì chỉ có xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn mới
hy vọng tìm ra được những giải pháp hữu hiệu.

15


C. KẾT LUẬN
Xét tên mọi bình diện và cấp độ, chúng ta thấy: những đóng góp của
văn học đối với báo in thật là to lớn và việc phát huy những ưu thế của văn
học trong sáng tạo tác phẩm báo in đã, đang và sẽ có một đóng góp quan
trọng không chỉ đối với sự phát triển của báo in mà còn có một ý nghĩa không
nhỏ đối với sự nghiệp cầm bút của mỗi người làm báo và đối với sức sống của
mỗi người làm báo.
Nhìn chung, tác phẩm báo in cũng như tác phẩm văn học đều là sản
phẩm của sự sáng tạo ngôn từ. Nói một cách khác, tác phẩm báo in cũng là
một tác phẩm nghệ thuật ngôn từ. Tất nhiên ngôn ngữ không chỉ dành riêng
cho ai, giai cấp nào, ngành nghề nào. Mọi đối tượng đều được bình đẳng về
ngôn ngữ, nhưng cách vận dụng ngôn ngữ trong báo in có khác với các ngành
nghề khác, tạo nên một phong cách riêng biệt: phong cách báo chí.
Văn học và báo chí nói chung, báo in nói riêng có mối quan hệ gần gũi,
giữa chúng có sự đan xe, nương tựa, hỗ trợ lẫn nhau, tạo cho báo in những
điều mới lạ và luôn mang đến cho báo in một sức sống mới
Tuy còn một số hạn chế nhưng việc khai thác, sử dụng chất liệu văn
học đã đang và sẽ là một hướng có nhiều triển vọng góp phần nâng cao chất
lượng của nền báo chí nước nhà.
Trong điều kiện hiện nay, nhiều loại hình báo chí được ra đời, báo in
không còn giữ được vị trí độc tôn nữa. Báo in vẫn từng ngày đổi mới, làm
mới mình để ngày càng trở nên hấp dẫn bạn đọc.
Cho đến hôm nay, báo in và văn học có một sự giao thoa rất lớn, tất
nhiên tinh tế hơn, sâu sắc hơn, nhuần nhụy hơn…trước đây chủ yếu là văn
trên báo, còn nay thì ngoài việc đăng tải trên báo, còn có rất nhiều văn trong
báo. Nhưng càng ngày mối giao lưu giữa văn học và báo in ngày càng phát
triển theo chiều hướng thu hút tinh hoa của nhau để cùng làm giàu có thêm
nhau, để cùng làm mới lẫn nhau. Điều đo chứng tỏ mối quan hệ giữa chúng đã
phát triển cao hơn, trở nên sâu sắc hơn, tinh tế hơn.
Tiểu luận đã trình bày vai trò của văn học đối với báo in, các cách sử
dụng chất liệu văn học trên báo in, đưa ra các mặt ưu điểm, hạn chế từ đó đưa
ra các nguyên nhân, giải pháp khắc phuc.

16


TÀI LIỆU THAM KHẢO

17


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN....................................................................................................1
A. MỞ ĐẦU.............................................................................................................2
1. Tính cấp thiết của đề tài:..................................................................................2
B. NỘI DUNG.........................................................................................................4
1. KHÁI QUÁT CHUNG:.......................................................................................4
1. Các khái niệm:.....................................................................................................4
1.1. Khái niệm và lịch sử ra đời của báo in:............................................................4
1.2. Khái niệm văn học:............................................................................................5
2. Vai trò của văn học đối với báo in:.....................................................................5
2.1. Văn học cung cấp cho nền báo in đội ngũ đông đảo những nhà báo......................5
2.2. Văn học cung cấp cho báo in một khối lượng văn chương lớn:......................7
2.3. Văn học mang đến cho báo in một hệ thống đề tài phong phú và hấp dẫn.....7
2.4. Văn học cung cấp cho báo in nguồn chất liệu văn chương dồi dào................8
3. Một số cách sử dụng chất liệu văn học trên báo in:.........................................8
3.1. Mượn cốt truyện hoặc tình tiết từ tác phẩm văn học:......................................9
3.2. Mượn hình ảnh các nhân vật văn học............................................................9
3.3. Mượn từ ngữ, lối nói từ các tác phẩm văn học:.............................................9
3.4. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ… trong việc sáng tạo tác phẩm báo in:.................9
3.5. Sử dụng thơ, văn trong tác phẩm báo in:......................................................10
3.6. Sử dụng điển cố điển tích và ngôn ngữ văn học giàu sức biểu cảm..................10
CHƯƠNG 2. KHẢO SÁT VIỆC SỬ DỤNG CHẤT LIỆU VĂN HỌC TRÊN
BÁO IN:.................................................................................................................. 11
1. Khảo sát:............................................................................................................11
2. Những ưu điểm, hạn chế:..................................................................................12
2.1. Ưu điểm:..........................................................................................................12
2.2. Hạn chế:..........................................................................................................13
3. Tiểu kết:.............................................................................................................. 13
CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG
HẠN CHẾ CỦA VIỆC SỬ DỤNG CHẤT LIỆU VĂN HỌC TRÊN BÁO IN.. 14
3.1. Nguyên nhân:..................................................................................................14
3.2. Giải pháp khắc phục:......................................................................................15
C. KẾT LUẬN.......................................................................................................16
TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................................................................................17

18



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×