TÀI LIỆU LẮP ĐẶT HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG âCHO NHÀ MÁY

Rough design

PART I

ROUGH DESIGN
FOR FACTORY

Rough design
1. Design procedure :
1.1. Design procedure of power supply system
■ Single line of lighting / socket

□ Single line of AC, pump, fan, comp., chiller, lift, other…

□ Single line of production machine

□ Single line of LV main panel (so do mot day dien ha the)
Main CB capacity

□ Transformer number, capacity (chon may bien ap)

♦ S/S type :
A : Outdoor type
B : Outdoor cubicle
C : Kiosk
D : Indoor panel
♦ MV single line : ( dien trung the)

( MV system specification )

(G)

Cabling route / site

(F)

Short circuit current
A : PC trans. Capacity, % Z
B : Distance from PC S/S
Page 1

Rough design
(E)

Meter position CT / PT
A : MV on pole
B : MV in electrical room
C : LV in kiosk / outdoor cubicle

(D)

RMU
A : need
B : no need

(C)

Wiring method
A : U/G cabling

C : over head + U/G

(B)

Voltage
A : 6.6 kV
B : 10kV
C : 15kV
D : 22kV
E : 35kV

(A)

Connection point

Page 2

Rough design
2. Lighting :
2.1.1. Calculation Formula for Illumination level – Công thức tính mức độ chiếu sáng :

E =

NxFxMxU
S

Where :
E : Average Illumination level ( Lux ) on desk ( FL + 800 ) Độ chiếu sáng trung bình
N : Number of Lighting fixture Số lượng bộ đèn cần lắp đặt
F : Luminous flux of a lighting fixture (lumen) Quang thông của một bộ đèn
M : Maintenance Factor ( % ) Hệ số bảo trì, duy trì, tổn hao
U : Illumination Factor ( % ) Hệ số chiếu sáng
S : Room area ( m2 ) Diện tích căn phòng

2.1.2. Procedure for lighting calculation :(phuong phap tinh den)
2.1.2.1. Make calculation form : refer to “ example “ ( tinh toan theo form duoi)
Example – Ví dụ :
Make condition by yourself :
 FL 40Wx2 Louver type / 500 lux

Office

Office area  FL 40Wx2 V type / 300 lux

Factory

Room
name

Lighting
Bulb
FL 40w x2
FL 40w x2
MH 250w

Type

E
lux

Louver

500

3200

300

3200

200

13000

V

X
m

Y
m

S
m2

F
lm

U

M

N

E = NxFxUxM/S

Requested

N = ExS / FxUxM

 MH 250W / 200 lux

Final
Number

E
lux

0.7

Page 3

Rough design
2.1.2.2. Put in room name ( dien ten phong)
2.1.2.3. Choose lighting type (chon kieu den)
- Incase have condition by Owner, follow requirement
- No, requirement, choose Kinden VietNam standard

2.1.2.4. Illumination level E ( Lux ) (tra do chieu sang_lux)
- Incase have condition by Owner, follow requirement
- No, requirement, choose Kinden VietNam standard
2.1.2.5. Flux F ( Lm ) ( tra quang thong cua den _Lm)
- Choose in Kinden VietNam table

2.1.2.6. Maintenance factor ( M ) ( he so bao tri; chon =0,7)
- 0.7 fixed

2.1.2.7. Bulb number ( so bong den phu thuoc vao kieu bong)
- Depend on lighting type

2.1.2.8. Measure room area ( tinh dien tich cua phong)
2.1.2.9. Illumination level U ( tra bang tinh he so chieu sang)
- Choose from Kinden VietNam standard by each room area

2.1.2.10. Calculation ( tinh toan so luong bong theo cong thuc)
N=ExS/FxUxM

2.1.2.11. Adjust lighting number by room balance ( dieu chinh so luong den can doi so doi voi phong)
2.1.2.12. Calculate final illumination level ( tinh toan muc do chieu sang cuoi cung)

Page 4

Rough design
2.2. Illumination Flux ( Lm )

( BANG TRA QUANG THONG CUA DEN PHO BIEN)

2.2.1. Fluorescent lamps : ( den huynh quang)
Item

Lamp type

Luminous
flux ( Lm )

1

FL T8 – 18W - Standard

1050

2

FL T8 – 36W - Standard

2500

3

FL T8 – 18W - Super

1275

4

FL T8 – 36W - Super

3070

5

FL T5 – 13W – High effiency

1050

6

FL T5 – 25W – High effiency

2250

Color Temp.
Cool daylight
6200K
Cool daylight
6200K
Cool daylight
6200K
Cool daylight
6200K
Cool daylight
6200K
Cool daylight
6200K

Philip Code
TL-D 18W/54 - 765
TL-D 36W/54 - 765

MASTER TL5 HE Eco
13=14W/865 1SL
MASTER TL5 HE Eco
25=28W/865 1SL

Note : Reference from Philips lamp data.
2.2.2. Compact Fluorescent lamps : ( den compaq)
Item

Lamp type

Illu. flux
( Lm )

1

CFL E27 – 11W

570

2

CFL E27 – 14W

760

3

CFL E27 – 18W

1040

4

CFL E27 – 26W

1800

5

CFL E27 – 28W

2050

6

CFL E27 – 36W

2850

7

CFL E27 – 40W

3500

8

CFL E27 – 55W

4500

Color Temp.

Philip Code

Cool daylight
6000K
Cool daylight
6500K
Cool daylight
6500K
Cool daylight
6500K
Cool daylight
4000K
Cool daylight
6500K
Cool daylight
4000K
Cool daylight
6500K

Note : Reference from Philips lamp data.

Page 5

Rough design
2.2.3. High Pressure Mercury : ( cao ap thuy ngan)
Item

Lamp type

Illu. flux
( Lm )

Color Temp.

1

SON 70W

E27

5600

2000K

2

SON 100W E40

8500

2000K

3

SON 150W E40

14500

2000K

4

SON 250W E40

27000

2000K

5

SON 400W E40

48000

2050K

Illu. flux
( Lm )

Color Temp.

Philip Code

Note : Reference from Philips lamp data.

2.2.4. High Pressure Mercury :
Item

Lamp type

1

HPL - N 50W E27

1800

2

HPL - N 80W E27

3700

3

HPL - N 125W E27

6200

4

HPL - N 200W E27

10050

5

HPL - N 250W E27

12700

6

HPL - N 400W E27

22000

Philip Code

Cool white
4200K
Cool white
4200K
Cool white
4200K
Cool white
4200K
Cool white
4100K
Cool white
4200K

Note : Reference from Philips lamp data.

2.2.5. Metal Halide :
Item

Lamp type

Illu. flux
( Lm )

1

HPI Plus 250W E40

18000

2

HPI Plus 250W E40

18000

3

HPI Plus 400W E40

32500

Color Temp.

Philip Code

Daylight
4500K
Daylight
6700K
Daylight
4370K

Note : Reference from Philips lamp data.

Page 6

Rough design
2.3. Illumination Factor ( U ) ( BANG TRA HE SO CHIEU SANG)

Type

FL

FL

FL

Mercury

V type

Reflector

Louver

Metal Halide

Under 50

0.63

0.63

0.58

50 to 100

0.70

0.72

0.62

100 to 200

0.75

0.78

0.66

Over 200

0.80

0.82

0.68

Room (m2)

0.75

2.4. Maintenance Factor ( M ) : 70% ( HE SO BAO TRI,TON HAO)

2.5. Illumination level and lighting fixture type

Page 7

Rough design
2.5.2. If not requested, take under table
Illumination Level / Lighting number ( BANG TRA DO CHIEU SANG :E )
LIGHTING
TYPE
Office meeting

Louver

room

V type

Other office

V type

area

Reflector

ILL. LEVEL / LTG Q’TY

PRICE

COLOR

High
500lux
Low

250lux

Mercury

Low

Silver

Low

Orange

High

Clear

-

-

-

-

- 1nos / 300m2

-

-

- In front of guard house

-

-

-

-

-

-

Sodium
Factory

200lux
Metal Halide
FL Reflector

Entrance
Exit

DL PLC 18W

2m pitch

EXIT FL 10W

- Near entrance

w/battery

- Top of door to outdoor
- Corridor : 15m pitch
- Stair case

EMG ( office )

3W x2
w/battery

- Over 100m2 room : 1nos /
100m2
- 1nos / Electrical room
- 1nos / Mechanical room

EMG
( factory )

Same above
Sodium
150 / 250W

Outdoor

Pole 6m
Bracket

- Near porch
- Near car park
- 1nos / 40m for road light

Page 8

Rough design
3. Socket Outlet :
ROOM / AREA

QUANTITY

Office

Wall : 2nos / 30m2 , Floor : 1nos / 30m2

Other office area

1~ 2 nos / 1 room

Corridor

1nos / 15m

Kitchen

4nos

Canteen

4 ~ 6nos

Factory

1nos / 200m2

Special room

Estimated

Small fan ( 1HP )

1nos / 1 fan

4. Lighting / Socket distribution system :
4.1. Make group :
4.1.1. Separate to office and factory
4.1.2. Max. capacity / 1 group : 65kVA / 3PH - ( 380-220)V ( cong suat mot nhom khong qua
65kva doi voi dien 3ph-380/220V)
4.2. Circuit
15 nos FL 40W x2
6 nos HID ( Mercury, Sodium, Metal Halide ) 150W
4 nos HID ( Mercury, Sodium, Metal Halide ) 250W
3 nos HID ( Mercury, Sodium, Metal Halide ) 400W

Per 1 circuit

15 nos EXIT, EMG
1 nos Floor Socket
5 nos Wall Socket
10 set small fan
Note :
FL 40W x2

= 0.45A

HID 150W ( start / normal )

= 1.6 / 0.85A

HID 250W ( start / normal )

= 2.6 / 1.5A

HID 250W ( start / normal )

=

4 / 2.5A

Page 9

Rough design
4.3. Capacity

FL 40W x2

100 VA

EXIT, EMG

20 VA

MH 150W

225 VA

MH 250W

375 VA

MH 400W

600 VA

Wall socket

Fact. 200 VA / Offi. 300 VA

Floor socket

1500 VA

Small fan

200 VA or reference mechanical

Page 10

Rough design
4.4. Single line diagram :
4.4.1. Typical drawing of distribution board

Page 11

Rough design
4.4.2. Standard of Distribution Board for lighting :
1 no MCCB 3P 125AF / xxx AT
30 nos MCB 2P 63AF / 16AT
1 set N – Bar 30 point
1 set G – Bar 30 point
4.5. Main MCCB trip current ( A ) :

DB Total Capacity ( kVA )

x 0.8 ( DF )
3 x 400 ( V )
DF : Demand factor ( Lighting = 1 , Socket = 0.5 )

4.6. Branch MCB : 2P-16AT ( or 2P-20AT ) , 3P-20AT
4.7. Neutral, grounding bar shall have termination point to be same number of circuit
4.8. Cable :
0.6kV/PVC/PVC/3C-2.5mm2 or
0.6kV/PVC wire 2.5mm2 x 3

- Light
- Socket

0.6kV/PVC/PVC/3C-4mm2

MH in factory

* Note: If MCB 20AT is installed, must be use cable 4mm2 .
4.9. Outdoor and Factory HID lighting system
4.9.1. Select system
Phase /
Voltage

MCB ( AT )

1PH 220V

Operation

HID
Light

Number /
1 circuit

150W

≤ 6 sets

250W

≤ 4 sets

400W

≤ 3 sets

1PH 220V

2P 20A

4mm

150W

≤ 18 sets

3PH 380/220V

3P 20A

4mm2

O

250W

≤ 12 sets

3PH 380/220V

3P 20A

4mm2

O

400W

≤ 9 sets

3PH 380/220V

3P 20A

O

150W

> 18 sets

3PH 380/220V

> 1.6A x N/3

250W

> 12 sets

3PH 380/220V

> 2.6A x N/3

400W

> 9 sets

3PH 380/220V

> 4A x N/3

4mm2
Depend
on
Voltage
drop

1PH 220V

Cable
size

MCB

MC, PB

2P 20A

4mm2

O

O

2P 20A

2

O

O

2

O

O

4mm

Auto

O

O

O

O

O

O
Page 12

Rough design
4.9.1.1. Operation system type 1
Magnetic contactor ( MC ) and push button ( PB )
4.9.1.1.1. 0 / 100% operation by manual cut and auto start :

 Street light
 Outdoor HID
 Factory HID, garden light
 Remote PB system should be installed by Owner’s requirement

4.9.1.1.2. 0 / 33% / 66% / 100% operation :

Page 13

Rough design

4.9.1.2. Operation system type 2
Automatic operation 0 / 33% / 66% / 100%

 Street light
 Switch on by photocell
 Switch off by timer relay
 Grounding at each lighting position
 Cable shall be used for 0.6kV / XLPE / DSTA / PVC / 4C –

mm2 + IV

mm2

Page 14

N - Characteristics of particular sources and loads

4 Lighting circuits

Protection of lamp circuits: Maximum number of lamps and MCB rating versus
lamp type, unit power and MCB tripping curve
During start up of discharge lamps (with their ballast), the inrush current drawn by
each lamp may be in the order of:
b 25 x circuit start current for the first 3 ms
b 7 x circuit start current for the following 2 s
For fluorescent lamps with High Frequency Electronic control ballast, the protective
device ratings must cope with 25 x inrush for 250 to 350 µs.
However due to the circuit resistance the total inrush current seen by the MCB is
lower than the summation of all individual lamp inrush current if directly connected to
the MCB.
The tables below (see Fig. N52 to NXX) take into account:
b Circuits cables have a length of 20 meters from distribution board to the first lamp
and 7 meters between each additional fittings.
b MCB rating is given to protect the lamp circuit in accordance with the cable cross
section, and without unwanted tripping upon lamp starting.
b MCB tripping curve (C = instantaneous trip setting 5 to 10 In, D = instantaneous
trip setting 10 to 14 In).

Lamp
power (W)

1

2

3

4

5

6

7

8

14/18
14 x2
14 x3
14 x4
18 x2
18 x4
21/24
21/24 x2
28
28 x2
35/36/39
35/36 x2
38/39 x2
40/42
40/42 x2
49/50
49/50 x2
54/55
54/55 x2
60

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
13
MCB rating C & D tripping curve
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
10
6
6
6
6
6
6
6
6
10
10
6
6
6
6
6
6
6
10
10
10
6
6
6
6
6
10
10
10
10
10
6
6
6
6
6

14

15

16

17

18

19

20

6
6
6
6
6
10
6
6
6
6
6
6
10
6
10
6
10
6
10
6

6
6
6
6
6
10
6
6
6
6
6
6
10
6
10
6
10
6
16
6

6
6
6
6
6
10
6
6
6
6
6
10
10
6
10
6
10
6
16
6

6
6
6
10
6
10
6
6
6
6
6
10
10
6
10
6
16
6
16
10

6
6
10
10
6
10
6
6
6
10
6
10
10
6
10
6
16
6
16
10

6
6
10
10
6
10
6
6
6
10
6
10
10
6
10
6
16
10
16
10

6
6
10
10
6
10
6
6
6
10
6
10
10
6
16
6
16
10
16
10

14

15

16

17

18

19

20

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
10

N38

Fig. N52 : Fluorescent tubes with electronic ballast - Vac = 230 V

Lamp
power (W)

1

2

3

4

5

6

7

8

6
9
11
13
14
15
16
17
18
20
21
23
25

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
13
MCB rating C & D tripping curve
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6

Fig. N53 : Compact fluorescent lamps - Vac = 230 V

Schneider Electric - Electrical installation guide 2009

Page 15

N - Characteristics of particular sources and loads

4 Lighting circuits

Lamp
power (W)

1

2

3

4

5

6

7

8

50
80
125
250
400
1000

6
6
6
6
6
16

6
6
6
10
16
32

6
6
6
10
20
40

6
6
10
16
25
50

6
6
10
16
25
50

6
6
10
16
32
50

6
6
10
16
32
50

6
6
10
16
32
63

50
80
125
250
400
1000

6
6
6
6
6
10

6
6
6
6
10
20

6
6
6
10
16
25

6
6
6
10
16
32

6
6
6
10
20
40

6
6
6
10
20
40

6
6
10
16
25
50

6
6
10
16
25
63

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
MCB rating C tripping curve
6
6
6
6
6
6
10
10
10
10
10
16
16
20
20
25
32
32
32
40
63
MCB rating D tripping curve
6
6
6
6
6
6
10
10
10
10
10
16
16
20
20
25
25
32
32
40
63
-

13

14

15

16

17

18

19

20

6
10
16
25
40
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
32
50
-

6
10
16
32
50
-

10
10
16
32
50
-

10
16
16
32
50
-

10
16
20
40
63
-

10
16
20
40
63
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
32
50
-

6
10
16
32
50
-

10
10
16
32
50
-

10
16
16
32
50
-

10
16
20
40
63
-

10
16
20
40
63
-

Fig. N54 : High pressure mercury vapour (with ferromagnetic ballast and PF correction) - Vac = 230 V

Lamp
power (W)

1

2

Ferromagnetic ballast
18
6
6
26
6
6
35/36
6
6
55
6
6
91
6
6
131
6
6
135
6
6
180
6
6
Electronic ballast
36
6
6
55
6
6
66
6
6
91
6
6
Ferromagnetic ballast
18
6
6
26
6
6
35/36
6
6
55
6
6
91
6
6
131
6
6
135
6
6
180
6
6
Electronic ballast
36
6
6
55
6
6
66
6
6
91
6
6

3

4

5

6

7

8

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
13
MCB rating C tripping curve

14

15

16

17

18

19

20

6
6
6
6
6
6
6
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
16

6
6
6
6
10
16
16
20

6
6
6
10
10
16
16
20

6
6
6
10
10
16
16
20

6
6
6
10
10
16
16
20

6
6
6
10
16
16
16
25

6
6
6
10
16
16
20
25

6
6
6
10
16
16
20
25

6
6
6
10
16
20
20
25

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
10
10
10
10
MCB rating D tripping curve

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
16

6
6
10
16

6
6
10
16

6
6
10
16

6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
10

6
6
6
6
6
6
6
10

6
6
6
6
6
6
10
10

6
6
6
6
6
10
10
10

6
6
6
6
6
10
10
16

6
6
6
6
6
10
10
16

6
6
6
6
10
10
10
16

6
6
6
6
10
10
16
16

6
6
6
6
10
16
16
20

6
6
6
6
10
16
16
20

6
6
6
10
10
16
16
20

6
6
6
10
10
16
16
20

6
6
6
10
16
16
16
25

6
6
6
10
16
16
20
25

6
6
6
10
16
16
20
25

6
6
6
10
16
20
20
25

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
6

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
10

6
6
6
16

6
6
10
16

6
6
10
16

6
6
10
16

6
6
6
6
10
10
10
16

6
6
6
6
10
10
10
16

6
6
6
6
10
10
16
16

N39

Fig. N55 : Low pressure sodium (with PF correction) - Vac = 230 V

Schneider Electric - Electrical installation guide 2009

Page 16

N - Characteristics of particular sources and loads

Lamp
power (W)

1

2

Ferromagnetic ballast
50
6
6
70
6
6
100
6
6
150
6
6
250
6
10
400
10
16
1000
16
32
Electronic ballast
35
6
6
50
6
6
100
6
6
Ferromagnetic ballast
50
6
6
70
6
6
100
6
6
150
6
6
250
6
6
400
6
10
1000
10
20
Electronic ballast
35
6
6
50
6
6
100
6
6

4 Lighting circuits

3

4

5

6

7

8

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
13
MCB rating C tripping curve

14

15

16

17

18

19

20

6
6
6
10
16
20
40

6
6
6
10
16
25
50

6
6
6
10
16
32
50

6
6
6
10
20
32
50

6
6
6
10
20
32
50

6
6
6
10
20
32
63

6
6
10
6
20
32
63

6
10
10
16
25
40
-

6
10
16
16
25
40
-

6
10
16
16
32
50
-

6
10
16
20
32
50
-

10
10
16
20
32
50
-

10
16
16
20
32
50
-

10
16
16
25
40
63
-

10
16
16
25
40
63
-

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6
6
6
6
6
6
6
6
10
10
10
10
10
MCB rating D tripping curve

6
10
10

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
6
6
6
10
16
32

6
6
6
6
10
16
32

6
6
6
6
16
20
40

6
6
6
10
16
20
40

6
6
6
10
16
25
50

6
6
6
10
16
25
63

6
6
10
10
16
25
63

6
6
10
16
20
32
-

6
10
10
16
20
32
-

6
10
10
16
25
40
-

6
10
10
16
25
40
-

6
10
16
16
25
40
-

6
10
16
16
32
50
-

6
10
16
20
32
50
-

10
10
16
20
32
50
-

10
16
16
20
32
50
-

10
16
16
25
40
63
-

10
16
16
25
40
63
-

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
10
10

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
6
10
16
20
32
-

6
10
10
16
20
32
-

6
10
10
16
25
40
-

Fig. N56 : High pressure sodium (with PF correction) - Vac = 230 V

Lamp
power (W)

1

2

Ferromagnetic ballast
35
6
6
70
6
6
150
6
6
250
6
10
400
6
16
1000
16
32
1800/2000
25
50
Electronic ballast
35
6
6
70
6
6
150
6
6

N40

Ferromagnetic ballast
35
6
6
70
6
6
150
6
6
250
6
6
400
6
10
1000
16
20
1800
16
32
2000
20
32
Electronic ballast
35
6
6
70
6
6
150
6
6

3

4

5

6

7

8

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
13
MCB rating C tripping curve

14

15

16

17

18

19

20

6
6
10
16
20
40
63

6
6
10
16
25
50
63

6
6
10
16
25
50
63

6
6
10
20
32
50
-

6
6
10
20
32
50
-

6
6
10
20
32
63
-

6
6
10
20
32
63
-

6
10
16
25
40
63
-

6
10
16
25
40
63
-

6
10
16
32
50
63
-

6
10
20
32
50
63
-

6
10
20
32
50
63
-

6
16
20
32
50
63
-

6
16
25
40
63
63
-

6
16
25
40
63
63
-

6
6
6

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
6
6
6
6
6
6
6
10
10
10
16
16
16
MCB rating D tripping curve

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
20

6
10
20

6
10
20

6
6
6
10
16
32
40
40

6
6
6
10
16
32
50
50

6
6
6
16
20
40
63
63

6
6
10
16
20
50
63
-

6
6
10
16
25
50
-

6
6
10
16
25
63
-

6
6
10
16
25
63
-

6
6
16
20
32
-

6
6
16
20
32
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
25
40
-

6
10
16
32
50
-

6
10
20
32
50
-

6
10
20
32
50
-

6
16
20
32
50
-

6
16
25
40
63
-

6
16
25
40
63
-

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
6

6
6
10

6
6
10

6
6
10

6
6
16

6
6
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
16

6
10
20

6
10
20

6
10
20

13

14

15

16

17

18

19

20

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

6
6
16
20
32
63
-

6
10
16
20
32
63
-

6
10
16
25
40
63
-

Fig. N57 : Metal halide (with PF correction) - Vac = 230 V

Lamp
power (W)

1

2

3

4

5

6

7

8

1800
2000

16
16

32
32

40
40

50
50

50
50

50
50

50
50

63
63

1800
2000

16
16

20
25

32
32

32
32

32
32

32
32

50
50

63
63

Number of lamps per circuit
9
10
11
12
MCB rating C tripping curve
63
63
MCB rating D tripping curve
63
-

Fig. N58 : Metal halide (with ferromagnetic ballast and PF correction) - Vac = 400 V

Schneider Electric - Electrical installation guide 2009

Page 17

A - General rules of electrical installation design

A14

Type of lamp

Separated
ballast lamp

Integrated
ballast lamp

Lamp power
(W)
10
18
26
8
11
16
21

Current at 230 V
(A)
0.080
0.110
0.150
0.075
0.095
0.125
0.170

Fig. A7 : Current demands and power consumption of compact fluorescent lamps (at 230 V - 50 Hz)

The power in watts indicated on the tube of
a discharge lamp does not include the power
dissipated in the ballast.

Discharge lamps
Figure A8 gives the current taken by a complete unit, including all associated
ancillary equipment.
These lamps depend on the luminous electrical discharge through a gas or vapour
of a metallic compound, which is contained in a hermetically-sealed transparent
envelope at a pre-determined pressure. These lamps have a long start-up time,
during which the current Ia is greater than the nominal current In. Power and current
demands are given for different types of lamp (typical average values which may
differ slightly from one manufacturer to another).

Type of
lamp (W)

Power
demand
(W) at
230 V 400 V

Current In(A)
Starting
Ia/In
Period
PF not
PF
corrected
corrected
(mins)
230 V 400 V 230 V 400 V

Luminous
efficiency
(lumens
per watt)

Average
timelife of
lamp (h)

Utilization

High-pressure sodium vapour lamps
50
60
0.76
0.3
1.4 to 1.6 4 to 6
80 to 120
9000
b Lighting of
70
80
1
0.45
large halls
100
115
1.2
0.65
b Outdoor spaces
150
168
1.8
0.85

b Public lighting
250
274
3
1.4
400
431
4.4
2.2
1000
1055
10.45
4.9
Low-pressure sodium vapour lamps
26
34.5
0.45
0.17
1.1 to 1.3 7 to 15
100 to 200 8000
b Lighting of
36
46.5
0.22
to 12000
autoroutes
0.39
b Security lighting,
66
80.5
91
105.5
0.49
station
b Platform, storage
131
154
0.69

areas
Mercury vapour + metal halide (also called metal-iodide)
0.40
1.7
3 to 5
70 to 90
6000
b Lighting of very
70
80.5
1
150
172
1.80
0.88
6000
large areas by
6000
projectors (for
250
276
2.10
1.35
3.40
2.15
6000
example: sports
400
425
1000
1046
8.25
5.30
6000
2000
2092 2052 16.50 8.60 10.50 6
2000
Mercury vapour + fluorescent substance (fluorescent bulb)
50
57
0.6
0.30
1.7 to 2 3 to 6
40 to 60
8000
b Workshops
80
90
0.8
0.45
to 12000
with very high
0.70
ceilings (halls,
125
141
1.15
250
268
2.15
1.35
hangars)
400
421
3.25
2.15

b Outdoor lighting
700
731
5.4
3.85

b Low light output(1)
1000
1046
8.25
5.30
2000
2140 2080 15
11
6.1
(1) Replaced by sodium vapour lamps.
Note: these lamps are sensitive to voltage dips. They extinguish if the voltage falls to less than 50% of their nominal voltage, and will
not re-ignite before cooling for approximately 4 minutes.
Note: Sodium vapour low-pressure lamps have a light-output efficiency which is superior to that of all other sources. However, use of
these lamps is restricted by the fact that the yellow-orange colour emitted makes colour recognition practically impossible.
Fig. A8 : Current demands of discharge lamps

Schneider Electric - Electrical installation guide 2009

Page 18

Thiết bị điện: Chiếu sáng

CHIẾU SÁNG
1. GIỚI THIỆU ............................................................................................... 1
U

2. CÁC LOẠI HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG ................................................. 5
3. ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG ............................................... 16
4. GIẢI PHÁP SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG HIỆU QUẢ .......................... 30
5. BẢNG DANH SÁCH GIẢI PHÁP.......................................................... 38
6. BẢNG TÍNH.............................................................................................. 39
7. TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 39

1. GIỚI THIỆU
Phần này giới thiệu ngắn gọn kiến thức cơ sở về chiếu sáng và những thuật ngữ cùng khái
niệm cơ bản sử dụng trong ngành liên quan đến chiếu sáng.

1.1. Kiến thức cơ sở
Từ thời kỳ sơ khai của văn minh đến thời gian gần đây, con người chủ yếu tạo ra ánh sáng
từ lửa mặc dù đây là nguồn nhiệt nhiều hơn ánh sáng. Ở thế kỷ 21, chúng ta vẫn đang sử
dụng nguyên tắc đó để sản sinh ra ánh sáng và nhiệt qua loại đèn nóng sáng. Chỉ trong vài
thập kỷ gần đây, các sản phẩm chiếu sáng đã trở nên tinh vi và đa dạng hơn nhiều. Theo
ước tính, tiêu thụ năng lượng của việc chiếu sáng chiếm khoảng 20 – 45% tổng tiêu thụ
năng lượng của một toà nhà thương mại và khoảng 3 – 10% trong tổng tiêu thụ năng lượng
của một nhà máy công nghiệp. Hầu hệ́t những người sử dụng năng lượng trong công
nghiệp và thương mại đều nhận thức được vấn đề tiết kiệm năng lượng trong các hệ thống
chiếu sáng. Thông thường có thể tiến hành tiết kiệm năng lượng một cách đáng kể chỉ với
vốn đầu tư ít và một chút kinh nghiệm. Thay thế các loại đèn hơi thuỷ ngân hoặc đèn nóng
sáng bằng đèn halogen kim loại hoặc đèn natri cao áp sẽ giúp giảm chi phí năng lượng và
tăng độ chiếu sáng. Lắp đặt và duy trì thiết bị điều khiển quang điện, đồng hồ hẹn giờ và
các hệ thống quản lý năng lượng cũng có thể đem lại hiệu quả tiết kiệm đặc biệt. Tuy
nhiên, trong một số trường hợp, cần phải xem xét việc sửa đổi thiết kế hệ thống chiếu sáng
để đạt được mục tiêu tiết kiệm như mong đợi. Cần hiểu rằng những loại đèn có hiệu suất
cao không phải là yếu tố duy nhất đảm bảo một hệ thống chiếu sáng hiệu quả.
1.2. Lý thuyết cơ bản về ánh sáng
Ánh sáng chỉ là một phần của rất nhiều loại sóng điện từ bay trong không gian. Những loại
sóng này có cả tần suất và chiều dài, hai giá trị này giúp phân biệt ánh sáng với những
dạng năng lượng khác trên quang phổ điện từ.
Ánh sáng được phát ra từ vật thể là do những hiện tượng sau:
Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org

1

Page 19

Thiết bị điện: Chiếu sáng
 Nóng sáng Các chất rắn và chất lỏng phát ra bức xạ có thể nhìn thấy được khi chúng
được nung nóng đến nhiệt độ khoảng 1000K. Cường độ ánh sáng tăng lên và màu sắc
bề ngoài trở nên sáng hơn khi nhiệt độ tăng.
 Phóng điện Khi một dòng điện chạy qua chất khí, các nguyên tử và phân tử phát ra
bức xạ với quang phổ mang đặc tính của các nguyên tố có mặt.
 Phát quang điện: Ánh sáng được tạo ra khi dòng điện chạy qua những chất rắn nhất
định như chất bán dẫn hoặc photpho.
 Phát sáng quang điện: Thông thường chất rắn hấp thụ bức xạ tại một bước sóng và
phát ra trở lại tại một bước sóng khác. Khi bức xạ được phát ra đó có thể nhìn thấy
được, hiện tượng được gọi là sự phát lân quang hay sự phát huỳnh quang.
Như có thể quan sát trên dải quang phổ điện từ ở Hình 1, ánh sáng nhìn thấy được thể hiện
là một dải băng từ tần hẹp nằm giữa ánh sáng của tia cực tím (UV) và năng lượng hồng
ngoại (nhiệt). Những sóng ánh sáng này có khả năng kích thích võng mạc của mắt, giúp
tạo nên cảm giác về thị giác, gọi là khả năng nhìn. Vì vậy, để quan sát được cần có mắt
hoạt động bình thường và ánh sáng nhìn thấy được.

Tia cực tím

Tia hồng ngoại

Hình 1. Bức xạ nhìn thấy được
(Cục sử dụng năng lượng hiệu quả, 2005)
1.3 Các khái niệm và thuật ngữ thường dùng
Lumen: Đơn vị của quang thông; thông lượng được phát ra trong phạm vi một đơn vị góc
chất rắn bởi một nguồn điểm với cường độ sáng đều nhau là một Candela. Một lux là một
lumen trên mỗi mét vuông. Lumen (lm) là đương lượng trắc quang của Oát, được tăng lên
để phù hợp với phản ứng mắt của “người quan sát chuẩn” 1 W = 683 lumen tại bước sóng
555 nm.
Hiệu suất tải lắp đặt Đây là độ chiếu sáng duy trì trung bình được cung cấp trên một mặt
phẳng làm việc ngang trên mỗi Oát công suất với độ chiếu sáng nội thất chung được thể
hiện bằng lux/W/m².

Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org

2

Page 20

Thiết bị điện: Chiếu sáng
Hệ số hiệu suất tải lắp đặt: Đây là tỷ số của hiệu suất tải mục tiêu và tải lắp đặt.
Nguồn phát sáng: Bộ đèn là một đơn vị phát sáng hoàn chỉnh, bao gồm một hoặc nhiều
đèn cùng với các bộ phận được thiết kế để phân phối ánh sáng, định vị và bảo vệ đèn, và
nối đèn với nguồn điện.
Lux: Đây là đơn vị đo theo hệ mét cho độ chiếu sáng của một bề mặt. Độ chiếu sáng duy
trì trung bình là các mức lux trung bình đo được tại các điểm khác nhau của một khu vực
xác định. Một lux bằng một lumen trên mỗi mét vuông.
Độ cao lắp đặt: Độ cao của đồ vật hay đèn so với mặt phẳng làm việc.
Hiệu suất phát sáng danh nghĩa: Tỷ số giữa công suất lumen danh nghĩa của đèn và tiêu
thụ điện danh nghĩa, được thể hiện bằng lumen trên oát
Chỉ số phòng : Đây là một hệ số thiết lập quan hệ giữa các kích thước dự kiến của cả căn
phòng và độ cao giữa bề mặt làm việc và bề mặt của đồ đạc.
Hiệu suất tải mục tiêu: Giá trị của hiệu suất tải lắp đặt được xem là có thể đạt được với
hiệu suất cao nhất, được thể hiện bằng lux/W/m².
Hệ số sử dụng (UF): Đây là tỷ lệ của quang thông do đèn phát ra tới mặt phẳng làm việc.
Đây là đơn vị đo thể hiện tính hiệu quả của sự phối hợp chiếu sáng.
Quang thông và cường độ sáng:
Đơn vị quốc tế của cường độ sáng I là Candela (cd). Một lumen bằng quang thông chiếu
sáng trên mỗi mét vuông (m2) của một hình cầu có bán kính một mét (1m) khi một nguồn
ánh sáng đẳng hướng 1 Candela (nguồn phát ra bức xạ đều nhau tại mọi hướng) có vị trí tại
tâm của hình cầu. Do diện tích của hình cầu có bán kính r là 4πr2, một hình cầu có bán
kính là 1m có diện tích là 4πm2 nên tổng quang thông do nguồn 1 – cd phát ra là 4π1m. Vì
vậy quang thông do một nguồn ánh sáng đẳng hướng có cường độ I sẽ được tính theo công
thức:
Quang thông (lm) = 4π × cường độ sáng(cd)
Sự khác nhau giữa lux và lumen là lux phụ thuộc vào diện tích mà quang thông trải ra.
1000 lumen, tập trung tại một diện tích một mét vuông, chiếu sáng diện tích đó với độ
chiếu sáng là 1000 lux. Cũng 1000 lumen chiếu sáng trên diện tích mười mét vuông sẽ tạo
ra độ chiếu sáng mờ hơn, chỉ có 100 lux.
Định luật tỷ lệ nghịch với bình phương
Định luật tỷ lệ nghịch với bình phương xác định quan hệ giữa cường độ sáng từ một điểm
nguồn và khoảng cách. Định luật phát biểu rằng cường độ ánh sáng trên mỗi đơn vị diện
tích tỷ lệ nghịch với bình phương của khoảng cách tính từ nguồn (về bản chất là bán kính).
E=I/d2
Trong đó E = độ chiếu sáng, I = cường độ sáng và d = khoảng cách
Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org

3

Page 21

Thiết bị điện: Chiếu sáng
Một cách viết khác đôi khi thuận tiện hơn của công thức này là:
E1 d1² = E2 d2²
Khoảng cách được đo từ điểm kiểm tra đến bề mặt phát sáng đầu tiên – dây tóc của bóng
đèn trong, hoặc vỏ thủy tinh của bóng đèn mờ.
Ví dụ: Nếu đo cường độ sáng của một bóng đèn tại khoảng cách 1,0 mét được 10,0 lm/m²
thì mật độ thông lượng tại điểm chính giữa của khoảng cách đó sẽ là bao nhiêu?
Lời giải: E1m = (d2 / d1)² * E2
= (1.0 / 0.5)² * 10.0
= 40 lm/m²
Nhiệt độ màu
Nhiệt độ màu, được thể hiện theo thang tính Kelvin (K) là biểu hiện màu sắc của đèn và
ánh sáng mà nó phát ra. Tưởng tượng một tảng sắt được nung đều cho đến khi nó rực lên
ánh sáng da cam đầu tiên, và sau đó là vàng, và tiếp tục cho đến khi nó trở nên “nóng
trắng” Tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình nung, chúng ta có thể đo được nhiệt độ của
kim loại theo độ Kelvin ( độ C + 273) và gán giá trị đó với màu được tạo ra. Đây là nền
tảng lý thuyết về nhiệt độ màu. Đối với đèn nóng sáng, nhiệt độ màu là giá trị “thực”; đối
với đèn huỳnh quang và đèn có ống phóng điện cao áp (HID), giá trị này là tương đối và vì
vậy được gọi là nhiệt độ màu tương quan. Trong công nghiệp, "nhiệt độ màu “ và “nhiệt độ
màu tương quan” thường có thể được sử dụng hoán đổi cho nhau. Nhiệt độ màu của đèn
làm cho đèn trở thành các nguồn sáng “ấm”, “trung tính” hoặc “mát”. Nói chung, nhiệt độ
càng thấp thì nguồn càng ấm, và ngược lại.
Độ hoàn màu
Khả năng hoàn màu bề mặt của nguồn ánh sáng có thể được đo một cách rất tiện lợi bằng
chỉ số hoàn màu. Chỉ số này dựa trên tính chính xác mà chiếc đèn được xem xét mô phỏng
một tập hợp các màu kiểm tra so với chiếc đèn mẫu, kết quả của độ phù hợp hoàn hảo là
100. Chỉ số CIE có một số hạn chế nhưng vẫn là đơn vị đo đặc tính hoàn màu của nguồn
ánh sáng được công nhận rộng rãi nhất.
Bảng 1. Ứng dụng của các nhóm hoàn màu (Cục sử dụng năng lượng hiệu quả, 2005)
Nhóm hoàn màu
Chỉ số hoàn màu
Ứng dụng đặc trưng
chung CIE(Ra)

1A

Ra > 90

1B

80 < Ra < 90

2

60 < Ra < 80

3

40 < Ra < 60

4

20 < Ra < 40

Bất kỳ nơi nào cần có sự hoàn màu chính xác, ví dụ việc
kiểm tra in màu
Bất kỳ nơi nào cần đánh giá màu chính xác hoặc cần có
sự hoàn màu tốt vì lý do thể hiện, ví dụ chiếu sáng trưng
bày
Bất kỳ nơi nào cần sự hoàn màu tương đối
Bất kỳ nơi nào sự hoàn màu ít quan trọng nhưng sự biểu
hiện màu sắc sai lệch rõ rệt là không thể chấp nhận được
Bất kỳ nơi nào sự hoàn màu không hề quan trọng và sự
biểu hiện màu sắc sai lệch rõ rệt là chấp nhận được.

Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org

4

Page 22

Thiết bị điện: Chiếu sáng
Việc cho rằng nhiệt độ màu và độ hoàn màu đều cùng mô tả những đặc tính giống nhau
của đèn là một quan niệm sai lầm. Cần nhắc lại rằng nhiệt độ màu mô tả sự biểu hiện màu
sắc của nguồn ánh sáng và ánh sáng được phát ra từ đó. Độ hoàn màu mô tả mức độ chính
xác mà ánh sáng biểu hiện màu trên các vật thể.

2. CÁC LOẠI HỆ THỐNG CHIẾU SÁNG
Phần này mô tả các chủng loại và thành phần của nhiều hệ thống chiếu sáng khác nhau.

2.1 Đèn sợi đốt (GLS)
Đèn nóng sáng hoạt động như một “vật thể xám”, phát ra các bức xạ có lựa chọn, hầu hết
diễn ra ở vùng có thể nhìn thấy được. Bóng đèn có một bộ phận chân không hoặc nạp khí.
Mặc dù bộ phận này ngăn sự oxy hóa của dây tóc đèn bằng vonfam, nó không ngăn ngừa
bay hơi. Bóng đèn bị tối đi là do vonfam bị bay hơi ngưng lại trên bề mặt tương đối mát
của bóng. Nhờ bộ phận nạp khí trơ, tình trạng bay hơi sẽ được ngăn chặn và trọng lượng
phân tử càng lớn thì hiệu quả của nó càng cao. Đối với những loại đèn thường, hỗn hợp
agon nitơ với tỷ lệ 9/1 được sử dụng do chi phí thấp. Kripton hoặc Xenon chỉ được sử
dụng trong những ứng dụng đặc biệt như đèn chu kỳ khi bóng đèn kích thước nhỏ giúp bù
đắp lại chi phí cao và khi hiệu suất là vấn đề cực kỳ quan trọng.
Việc nạp khí có thể làm dẫn nhiệt từ dây tóc, vì vậy độ dẫn nhiệt thấp là rất quan trọng.
Đèn nạp khí thường hợp nhất các dây chì trong dây dẫn chính. Một khe hở nhỏ có thể gây
phóng điện, có khả năng kéo theo dòng điện mạnh. Vì khe nứt của dây tóc thường báo hiệu
kết thúc tuổi thọ của đèn nên các cầu chì mạch sẽ không dễ bị hư hỏng.

Bức xạ có thể
nhìn thấy được
Thất thoát do dẫn
nhiệt và đối lưu
Bức xạ tia hồng ngoại

Hình 2. Đèn sợi đốt và sơ đồ năng lượng của đèn sợi đốt
(Ủy ban về sử dụng năng lượng hiệu quả, 2005)
Đặc điểm
 Hiệu suất – 12 lumen/Oát
 Chỉ số hoàn màu – 1A
 Nhiệt độ màu – Ấm (2.500K – 2.700K)
 Tuổi thọ của đèn – 1 – 2.000 giờ
Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org

5

Page 23

Thiết bị điện: Chiếu sáng

2.2 Đèn Halogen-Vonfam
Đèn halogen là một loại đèn nóng sợi đốt. Loại đèn này có dây tóc bằng vonfam giống
như đèn sợi đốt bình thường mà bạn sử dụng tại nhà, tuy nhiên bóng đèn được bơm đầy
bằng khí halogen. Nguyên tử vonfam bay hơi từ dây tóc nóng và di chuyển về phía thành
mát hơn của bóng đèn. Các nguyên tử vonfam, oxy và halogen kết hợp với nhau tại thành
bóng để tạo nên phân tử vonfam oxyhalogen. Nhiệt độ ở thành bóng giữ cho các nguyên tử
vonfam oxyhalogen ở dạng hơi. Các phân tử này di chuyển về phía dây tóc nóng nơi nhiệt
độ cao hơn tách chúng ra khỏi nhau. Nguyên tử vonfam lại đông lại trên vùng mát hơn của
dây tóc-không phải chính xác ở những vị trí mà chúng bị bay hơi. Các khe hở thường xuất
hiện gần các điểm nối giữa dây tóc vonfam và dây đầu vào bằng molypđen, nơi nhiệt độ
giảm đột ngột.

Hình 33 Đèn halogen vonfam
Đặc điểm
 Hiệu suất – 18 lumen/Oát
 Chỉ số hoàn màu – 1A
 Nhiệt độ màu – Ấm (3.000K- 3.200K)
 Tuổi thọ của đèn – 2 – 4.000 giờ

Ưu điểm
 Gọn hơn
 Tuổi thọ dài hơn
 Sáng hơn
 Ánh sáng trắng hơn (nhiệt độ màu cao hơn)

Nhược điểm
 Giá cao hơn
 Nhiều tia hồng ngoại hơn
 Nhiều tia cực tím hơn
 Khó cầm giữ

2.3 Đèn huỳnh quang
2.3.1 Đặc điểm của đèn huỳnh quang
Đèn huỳnh quang có hiệu suất lớn hơn đèn sợi đốt tiêu chuẩn từ 3 đến 5 lần và có tuổi thọ
từ 10 đến 20 lần. Dòng điện chạy qua chất khí hoặc kim loại bay hơi có thể gây ra bức xạ
điện từ tại những bước sóng nhất định tuỳ theo thành phần cấu tạo hoá học và áp suất khí.
Hướng dẫn sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp Châu Á –
www.energyefficiencyasia.org