Tải bản đầy đủ

Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 đọc diễn cảm

PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọ đề tài.
Hiện nay chúng ta đang sống ở thế kỉ XXI, đây là thế kỉ cuả khoa học và
công nghệ . Thế kỉ này kinh tế tri thức đóng vai trò quan trọng, nổi bật trong quá
trình phát triển lực lượng sản xuất của loài người. Công việc xây dựng công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2020 đang được tiến hành một cách
khẩn trương và nghiêm túc .
Với yêu cầu cấp thiết đó Bộ giáo dục và đào tạo đã và đang triển khai đổi
mới toàn diện và đồng bộ giáo dục – đào tạo, trong đó có đổi mới chương trình
dạy học các cấp học nói chung và chương trình tiểu học nói riêng. Chương trình
tiểu học mới nhằm kế thừa và phát triển những thành tựu, khắc phục những tồn tại
cuả chương trình cũ để từ đó nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong các nhà
trường nói chung và của bậc Tiểu học nói riêng
Trong giai đoạn hiện nay, cùng với xu hướng chung của sự đổi mới nội dung
dạy học là đổi mới phương pháp dạy học, coi trọng, khuyến khích dạy học trên cơ
sở hoạt động học tập tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh tiểu học là làm sao
để giáo viên không chỉ là truyền thụ kiến thức mà còn là người tổ chức, định
hướng cho học sinh hoạt động, để học sinh huy động vốn hiểu biết và kinh nghiệm
của bản thân vào việc chiếm lĩnh tri thức mới.
Ở tiểu học môn Tiếng Việt là một môn học giữ một vai trò quan trọng, chủ
yếu, nó chiếm nhiều thời lượng nhất trong chương trình của Tiểu học. Học sinh

học tốt môn Tiếng Việt là tiền đề để học tốt các môn học khác.
Mục tiêu của môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học là: [1]
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như :
(nghe, đọc, nói, viết). Học sinh học tập và giao tiếp được trong các môi trường
hoạt động của lứa tuổi thông qua việc dạy và học Tiếng Việt, từ đó góp phần rèn
luyện các thao tác tư duy.
- Cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về Tiếng Việt và những hiểu
biết đơn giản về xã hội, về văn hóa, tự nhiên và con người, về nền văn học của
Việt Nam và nước ngoài.
- Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong
sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam
xã hội chủ nghĩa.
Để đạt được mục tiêu trên giáo viên chỉ dạy đủ nội dung cho từng phân môn
thôi chưa đủ mà còn phải làm thế nào để dạy tốt, dạy hay, phải đổi mới phương
pháp giảng dạy để cho mỗi giờ học thực sự “Nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn”. Môn
Tiếng Việt được chia làm nhiều phân môn như: Tập đọc, Tập làm văn, Chính tả,
Luyện từ và câu,... Riêng môn Tập đọc việc luyện đọc nói chung và phương pháp
luyện đọc diễn cảm nói riêng có một vai trò rất quan trọng đối đối với học sinh khi
luyện đọc .
Đọc diễn cảm được thực hiện trong mọi giờ học của bậc Tiểu học. Ở lớp 1 2 - 3 các em mới chỉ đọc thông viết thạo. Lên lớp (4 và 5) em đã đọc thông viết
thạo rồi nhưng chưa đọc diễn cảm được , các em còn nhiều bỡ ngỡ khi thể hiện
giọng đọc của mình để người nghe cảm nhận được. Từ đó các em chưa cảm nhận
1


được cái hay, cái đẹp của bài thơ, bài văn đó. Vì thế đọc diễn cảm là giúp học sinh
cảm nhận ra được cái hay, cái đẹp của bài thơ, bài văn đó để các em mới áp dụng
vốn kiến thức của mình để viết văn hay. Làm bài tập luyện từ và câu tốt, học tốt
các phân môn Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn... chính là góp phần nâng
cao chất lượng của bộ môn Tiếng Việt.
Do vậy các em cần sự giúp đỡ của thầy, cô để giúp các em có kỹ năng đọc
tốt, tạo điều kiện cho các em đọc để cảm nhận được tốt môn Tiếng Việt cũng như
những môn khác.
Từ những lí do trên tôi nhận thấy việc giúp các em có kỹ năng đọc tốt, tạo
điều kiện cho các em đọc để cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn chương góp
phần nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt là quan trọng và cần thiết . Chính vì vậy
tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài về: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 đọc
diễn cảm”.
2. Mục đích nghiên cứu
- Rèn cho học sinh có kỹ năng đọc diễn cảm .

- Giúp các em đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm không chỉ trong phạm vi
một bài văn, bài thơ hay một văn bản nào đó của tiết tập đọc mà còn biết đọc diễn
cảm bất kì một dạng bài văn nào đó (kể cả không có trong chương trình học)
- Các em biết vận dụng những kiến thức, những hiểu biết của mình trong
giao tiếp cuộc sống hàng ngày để nói đúng, nói hay, mạnh dạn, tự tin, bình tĩnh
trước tập thể.
- Thông qua việc rèn luyện đọc diễn cảm cho các em, giáo viên còn bồi
dưỡng thêm năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.
3. Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 đọc diễn cảm” ở trường
Tiểu học.
- Phạm vi nghiên cứu: Các em học sinh lớp 5 trường tiểu học Thiệu Khánh.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp thực tiễn.
- Phương pháp điều tra – quan sát.
- Phương pháp thực hành.
- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm.
PHẦN II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 gồm có 10 chủ điểm, mỗi chủ điểm
được học trong 3 tuần (riêng chủ điểm vì hạnh phúc con người được học trong 4
tuần). [ 2]
Nếu như ở các lớp học dưới, các chủ điểm học tập đều được xoay quanh
những lĩnh vực rất gần gũi, thân quen với các em học sinh thì ở lớp 5 các chủ điểm
là những vấn đề liên quan tới đời sống tinh thần của con người như đạo đức, năng
lực, tính cách, sở thích,..
* Quy trình dạy tiết tập đọc [3,4]
a. Củng cố kiến thức:
2


GV gọi 2 đến 3 em học sinh đọc thành tiếng hoặc đọc thuộc lòng những bài
trước đó, sau đó giáo viên có thể đặt một số câu hỏi về nội dung của bài để kiểm
tra kĩ năng đọc hiểu của các em.
b. Dạy bài mới:
- Giới thiệu bài: Giáo viên nêu nhiệm vụ cần thực hiện trong tiết học. Đối
với bài Tập đọc thuộc chủ điểm mới, trước tiên giáo viên cần giới thiệu vài
nét chính về chủ điểm mới đó.
c. Hướng dẫn luyện đọc và tìm hiểu bài:
- Luyện đọc:
+ Gọi 1 em khá, giỏi đọc toàn bài
+ HS đọc thành tiếng từng câu văn (khổ thơ)
Ě Đọc nối tiếp nhau trước lớp: mỗi HS đọc 1 câu theo trình tự các câu trong
bài (lặp lại sao cho mỗi HS trong lớp đều được đọc ít nhất 1 câu).
Ě Đọc theo cặp hoặc đọc trong nhóm: mỗi HS đọc một đoạn theo trình tự
các đoạn trong bài (giáo viên có thể chia mỗi học sinh đọc một đoạn cho đến hết
bài và chia nhiều lần để mỗi HS trong lớp đều được đọc ít nhất 1 đoạn).
Ě 1 – 2 HS đọc lại toàn bài
+ GV đọc mẫu toàn bài
- Tìm hiểu bài:
GV hướng dẫn học sinh cách đọc và trả lời từng câu hỏi trong sách giáo
khoa theo các hình thức dạy học phù hợp với học sinh của lớp mình.
- Đọc diễn cảm (với văn bản nghệ thuật) hoặc luyện đọc lại (với các văn bản
phi nghệ thuật)
+ Hướng dẫn HS đọc từng đoạn văn (khổ thơ):
Ě Một số HS đọc: mỗi em đọc 1 đoạn theo trình tự các đoạn trong bài
Ě GV hướng dẫn hoặc điều chỉnh cách đọc cho các em sau mỗi đoạn văn
(khổ thơ):
+ GV hướng dẫn kĩ cách đọc 1 đoạn văn (khổ thơ)
Ě GV dùng lời nói hoặc lời nói kết hợp với ghi bảng, sử dụng đồ dùng dạy
học để hướng dẫn HS cách đọc.
Ě HS đọc lại đoạn văn (khổ thơ) đã được GV hướng dẫn cách đọc
Ě GV sửa lỗi cho các em
+ HS thi đọc diễn cảm trước lớp
- Học thuộc lòng với những bài có yêu cầu thuộc lòng
+ HS tự nhẩm để học thuộc lòng các khổ thơ, bài thơ hay đoạn văn theo chỉ định
trong sách giáo khoa.
+ GV tổ chức cho các em học sinh thi đọc thuộc lòng các khổ thơ, bài thơ hay
đoạn văn vừa học thuộc
d. Củng cố, dặn dò
- Hướng dẫn HS chốt lại nội dung chính hoặc ý nghĩa của bài tập đọc vừa học.
- Nêu nhận xét tiết học.
- Củng cố - dặn dò
2. Thực trạng của việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
3


a. Về phía giáo viên
Trước đây, phân môn Tập đọc ở chương trình cũ vẫn còn đề cao yêu cầu về
cảm thụ văn học nên một số giáo viên đã biến tiết Tập đọc thành giờ giảng văn,
giáo viên quá lạm dụng phần tìm hiểu bài, sử dụng phương pháp giảng giải là
chính còn các em học sinh chỉ lắng nghe, ít có thời gian để luyện đọc. Chính vì thế
mà có một số em học hết chương trình Tiểu học mà vẫn còn đánh vần, chưa đọc
thông thạo.
Mặt khác giáo viên còn chưa hiểu rõ được vai trò của việc rèn đọc diễn cảm
trong phân môn tập đọc lớp 5. Chưa phát huy được tính tích cực của học sinh
trong giờ học, từ đó giáo viên bị hạn chế hiệu quả giảng dạy. Đa số các bài đọc lớp
5 tương đối dài mà thời gian một tiết học quá ít nên hầu như giáo viên chỉ mới
dừng lại ở luyện đọc đúng cho các em, phần hướng dẫn các em đọc diễn cảm còn
ít thậm chí là chưa có. Chính vì thế, việc yêu cầu các em tham gia thể hiện đọc
diễn cảm trước lớp chỉ thực hiện được ở một số học sinh khá, giỏi.
Nhưng ở chương trình tiếng Việt Tiểu học mới hiện nay, nội dung các bài
tập đọc trong sách giáo khoa đã thay đổi tương đối phù hợp với nhận thức của các
em học sinh, các bài đọc được sắp xếp một cách lôgic, chặt chẽ theo từng tuần,
từng chủ điểm, đa dạng các thể loại văn học và nội dung phong phú. Hơn nữa giáo
viên đã nắm được chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt được của học sinh trong từng
bài đọc. Vì thế, trong quá trình dạy phân môn Tập đọc thì người giáo viên đã
hướng dẫn các em thực hiện khá nhịp nhàng giữa các hoạt động.
b. Về phía học sinh
- Thực tế, trong những năm giảng dạy khối 5 tôi thấy kĩ năng đọc của các
em học sinh giữa các lớp chưa đồng đều. Đa số các em học sinh chỉ mới đọc đúng,
số học sinh đọc diễn cảm còn rất ít, vẫn còn số học sinh đọc chưa lưu loát và sai
lỗi .
- Nhận định của các em về tầm quan trọng của môn học còn chưa đúng, đa
số các em thích học môn Toán hơn môn Tiếng Việt nên nhiều em còn ngại đọc bài
và chưa có tính tự giác rèn đọc diễn cảm mà đang còn mang tính chất đối phó,
chiếu lệ.
- Như chúng ta đã biết, học sinh ở Thiệu Khánh phần lớn là người địa
phương, các em giao tiếp hay đọc bài còn mang tiếng địa phương.
- Giọng đọc của một số em học sinh còn nhỏ, nhiều em còn chưa mạnh dạn,
tự tin khi đọc. Nhiều em chưa nắm được nội dung của bài đọc nên khi đọc, các em
chưa bộc lộ được cảm xúc của bài đọc qua giọng đọc hoặc nếu có thì chỉ mang
tính chất bắt chước giáo viên hoặc bạn bè.
- Qua thực tế giảng dạy những năm học trước, tôi nhận thấy khi dạy học
sinh đọc diễn cảm giáo viên và học sinh gặp rất nhiều khó khăn.
* Khảo sát thực trạng
Xuất phát từ các nguyên nhân trên, hàng năm cứ vào đầu mỗi năm học, sau
khi ổn định nề nếp lớp xong, nhà trường đã tổ chức cho các giáo viên trong khối
tiến hành thi khảo sát chất lượng hai môn Toán, Tiếng Việt để nhằm mục đích nắm
được chất lượng học sinh ở từng môn của mỗi lớp. Trong quá trình tiến hành kiểm
tra khảo sát các em học sinh lớp 5D tôi đưa ra một số đoạn văn ngắn yêu cầu các
4


em đọc để khảo sát kĩ năng đọc của từng học sinh. Kết quả khảo sát đầu năm học
2016 - 2017 của lớp 5D là :
Tổng số học sinh tham gia khảo sát : 37 em
Thời gian
kiểm tra
KSCL đầu
năm

Đọc chưa lưu loát
SL
15

TL%
40,6

Đọc đúng
SL
17

TL%
45,9

Đọc hay
(có diễn cảm)
SL
TL%
5
13,5

Dựa vào kết quả khảo sát trên, tôi đã phân loại HS thành 3 đối tượng như sau :
+ Đối tượng 1: Các em học sinh đọc đúng, đọc hay (đọc diễn cảm).
+ Đối tượng 2: Các em học sinh đọc đúng nhưng chưa hay, chưa diễn cảm.
+ Đối tượng 3: Những học sinh đọc còn chậm và chưa lưu loát.
3. Một số giải pháp giúp học sinh lớp 5 đọc diễn cảm .
Sau khi đã phân loại các em học sinh, để rèn cho các em có kĩ năng đọc diễn
cảm tốt, tôi đã tiến hành các bước như sau:
a. Trong giờ tập đọc
* Rèn kỹ năng đọc thầm
- Đọc thầm là hình thức đọc không thành tiếng, người đọc dùng mắt để nhận
biết văn bản và vận dụng năng lực tư duy để hiểu và tiếp nhận nội dung thông tin
của văn bản.
- Đọc thầm chỉ được thực hiện khi người đó đã biết đọc thành tiếng một
cách thành thạo. Khi đọc thầm, do không phải phát âm thành tiếng nên người đọc
đỡ hao tốn sức lực hơn so với đọc thành tiếng, tốc độ nhanh hơn, người đọc có
điều kiện tập trung tư tưởng để tìm hiểu nội dung văn bản. Vì thế đọc thầm giúp
người đọc thông hiểu, tiếp nhận tốt hơn nội dung thông tin của văn bản.
- Chính vì thế mà để dạy đọc hiểu được cho học sinh thì giáo viên cần rèn
cho các em kỹ năng đọc thầm. Khi tổ chức cho học sinh đọc thầm, theo chúng ta
cần chú ý những yêu cầu sau:
+ Tư thế ngồi đọc của các em học sinh phải ngồi ngay ngắn, khoảng cách
giữa mắt và sách từ 30 đến 50 cm.
+ Thường xuyên củng cố cho các em học sinh về cách đọc thầm, đọc hoàn
toàn bằng mắt, không mấp máy mắt, không phát ra tiếng. Lúc đầu có thể di chuyển
mắt theo que trỏ hoặc ngón tay, khi đạt thành thạo thì chỉ có mắt di chuyển mà
thôi, và quan trọng hơn là mắt đọc nhưng đầu phải suy nghĩ về những điều mình
đang đọc.
+ Giáo viên cần kiểm soát quá trình đọc thầm của học sinh. Quy định thời
gian đưa ra câu hỏi (đơn giản) yêu cầu học sinh trả lời về hình thức về nội dung
của bài đọc.
* Yêu cầu học sinh đọc đúng, lưu loát và nắm được nội dung, ý nghĩa
các bài đọc
Để đọc diễn cảm được một tác phẩm trước hết đòi hỏi ở người đọc cần phải
biết đọc đúng, lưu loát và nắm được nội dung, ý nghĩa của tác phẩm đó. Vì khi đọc
đúng thì sẽ phát âm chính xác các từ ngữ, biết ngắt nghỉ giọng đúng chỗ trong
5


từng câu, từng đoạn để giúp người nghe hiểu đúng nghĩa các từ ngữ cũng như các
câu văn của bài đọc. Đối với học sinh khi các em nắm được nội dung, ý nghĩa của
bài đọc sẽ giúp các em biết nhấn giọng các từ ngữ biểu cảm và tự xác định được
giọng đọc phù hợp cho từng đoạn hay cả bài đọc đó. Vì thế, đây là một yếu tố rất
quan trọng, là cơ sở ban đầu của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho các em.
* Luyện đọc đúng:
Để giúp các em luyện đọc đúng, đọc lưu loát tôi thực hiện chủ yếu ở bước
luyện đọc. Trong quá trình đọc, tôi thường gọi các em thuộc nhóm đối tượng 1 và
2 đọc trước, sau đó yêu cầu các em tiếp tục giúp đỡ, kèm cặp các bạn đọc còn
chậm, chưa lưu loát để đọc đúng và lưu loát hơn.
Đối với học sinh lớp 5 việc rèn luyện đọc đúng được thực hiện như sau:
+ Trước khi tiến hành luyện đọc, giáo viên chia văn bản thành các đoạn đọc.
Việc chia văn bản thành các đoạn cần căn cứ vào trình độ đọc của học sinh trong
lớp, sao cho các đoạn không quá dài, cách ngắt đoạn không quá chi li, gây khó
khăn cho các em theo dõi và đọc nối tiếp.
+ Dựa vào số đoạn mà giáo viên có thể chỉ định trước số học sinh tham gia
đọc nối tiếp ở mỗi vòng đọc. Học sinh có thể đứng hoặc ngồi tại chỗ với tâm thế
sẵn sàng đọc nối tiếp.
+ Để củng cố kĩ năng đọc trơn đã được rèn ở các lớp dưới, giáo viên hướng
dẫn học sinh đọc nối tiếp qua 3 vòng:
Vòng 1: Qua những học sinh đọc nối tiếp, giáo viên nghe và phát hiện
những hạn chế về cách phát âm, ngắt nghỉ, ngữ điệu câu, từ đó có biện pháp hướng
dẫn đối với cá nhân hoặc nhắc nhở chung đối với cả lớp để học sinh đạt yêu cầu
đọc đúng và rành mạch.
Vòng 2: Học sinh đọc nối tiếp kết hợp nắm nghĩa của từ được chú giải
trong SGK, nó có tác dụng góp phần nâng cao kĩ năng đọc hiểu. Nếu học sinh đọc
sai giáo viên vẫn tiếp tục hướng dẫn, sửa chữa.
Vòng 3: Học sinh đọc nối tiếp để giáo viên đánh giá sự tiến bộ, tiếp tục
hướng dẫn hoặc nhắc nhở các em.Việc luyện đọc từng đoạn nối tiếp nhằm tạo điều
kiện cho nhiều học sinh được thực hành đọc. Qua thực hành đọc mà học sinh được
giáo viên hướng dẫn, uốn nắn hay động viên, khích lệ để các em có được vững
chắc kĩ năng đọc, chuẩn bị luyện tập kĩ năng mới: Đọc diễn cảm.
Với những học sinh phát âm chưa đúng âm đầu l/n, giáo viên cần sửa phát
âm cho học sinh. Giáo viên có thể gọi một hoặc hai học sinh đọc chuẩn đọc lại
hoặc chính giáo viên đọc lại từ đó và yêu cầu học sinh phát âm theo. Nếu học sinh
không sửa được giáo viên dùng cách trực quan mô tả âm vị và hướng dẫn học sinh
quan sát, tự kiểm tra.
* Các hình thức luyện đọc:
* Để hướng dẫn học sinh luyện đọc thành tiếng, giáo viên cần tổ chức
cho học sinh hoạt động theo các hình thức sau: [ 1]
- Đọc cá nhân (đọc riêng lẻ hoặc nối tiếp từng đoạn, đọc trước lớp hoặc đọc
theo cặp).

6


- Đọc đồng thanh (theo nhóm hoặc tổ, lớp) khi cần để khắc sâu ấn tượng về
nhịp điệu của đoạn văn, bài thơ; giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ đoạn, bài cần thuộc
lòng, tạo không khí hào hứng cho lớp học.
- Đọc theo phân vai (nhiều học sinh hợp tác đọc theo lời nhân vật mình
đóng vai, tham gia các trò chơi luyện đọc).
+ Sau khi hướng dẫn các em khai thác nội dung các câu hỏi trong sách giáo
khoa, tôi đã nêu thêm một vài câu hỏi mở để giúp các em hiểu sâu sắc hơn về ý
nghĩa của bài đọc đó.
* Khai thác giọng đọc của học sinh thông qua việc tìm hiểu nội dung bài:
- Muốn đọc diễn cảm một văn bản, phải lựa chọn được giọng điệu, ngữ điệu
phù hợp với tình huống miêu tả, thể hiện được tình cảm, thái độ, đặc điểm của
nhân vật hay tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân vật và nội dung, ý nghĩa bài
đọc. Giáo viên yêu cầu học sinh đọc thật tốt một đoạn văn nhằm “thăm dò” khả
năng thể hiện sự cảm nhận nội dung bằng giọng đọc của học sinh. Qua kết quả đọc
của học sinh, giáo viên dẫn dắt, gợi ý để học sinh phát huy những ưu điểm, khắc
phục những hạn chế và tìm ra cách đọc hợp lí.
- Muốn tìm hiểu được ngữ điệu đọc phải bắt đầu từ hiểu và cảm thụ nội dung bài.
- Trong mỗi tiết học, giáo viên là người giúp các em nắm vững nội dung bài,
những từ ngữ gợi tả bằng cách đặt câu hỏi, gợi mở, dẫn dắt, từ đó các em sẽ cảm
thụ và rung động trước cái hay, cái đẹp của bài văn.
- Trong các bài thơ bài văn miêu tả trữ tình tôi giúp học sinh tìm ra các từ
“chìa khoá” những từ tạo nên giá trị nghệ thuật của bài. Vậy làm thế nào để học
sinh có thể nhận ra được những từ có tín hiệu nghệ thuật ấy? Theo tôi, chúng ta
nên bắt đầu bằng những ví dụ thật cụ thể để làm sao cho học sinh thấy được rằng:
Những từ có tín hiệu nghệ thuật thường là những từ giàu mầu sắc biểu cảm như
các từ láy, những từ đa nghĩa, những từ mang nghĩa bóng có sự chuyển nghĩa văn
chương, những từ có kết hợp bất thường, những từ bộc lộ cảm xúc.
- Ngoài việc dạy cho học sinh hiểu rõ nghĩa của từ, chúng ta cần giúp học
sinh hiểu rõ cái hay của việc dùng từ ngữ, hình ảnh nghệ thuật, cảm nhận được
những giá trị nổi bật, những điều tế nhị sâu sắc, đẹp đẽ của từ ngữ, câu văn, câu
thơ, đoạn văn, đoạn thơ, câu chuyện…
- Việc phát hiện ra các biện pháp nghệ thuật là một trong những phần quan
trọng trong việc cảm thụ bài văn. Vì vậy, ngay từ đầu giáo viên cần bổ sung cho
các em hiểu biết thêm về các biện pháp tu từ như: biện pháp so sánh, nhân hoá và
dấu hiệu nhận biết, tác dụng của các biện pháp đó. Đồng thời, các em cần tìm ra sự
tinh tế trong cách sử dụng ngôn từ.
- Muốn có được những cảm nhận đó, các em cần có một trí tưởng tượng
phong phú, một khả năng nhận diện cảm xúc nhậy bén,… giáo viên chính là người
phát hiện và bồi dưỡng những khả năng này ở các em.
Vậy việc hiểu, đặc biệt là cảm thụ được bài văn là việc làm hết sức quan
trọng trong việc học sinh có thể đọc diễn cảm. Đặc biệt với học sinh lớp 5 thì việc
hiểu và cảm thụ bài văn lại càng quan trọng vì đó là cơ sở giúp các em học tốt hơn
môn Tiếng Việt. Tuy nhiên, giáo viên cũng cần chú ý ở bậc Tiểu học việc giảng
giúp các em hiểu và cảm thụ bài văn nhằm mục đích lớn nhất là để các em đọc
7


diễn cảm được tốt hơn do đó không nên biến một giờ lên lớp thành một giờ giảng
văn.
* Hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm :[1]
Đọc diễn cảm (còn gọi là đọc hay) là một hình thức bộc lộ cảm thụ văn bản.
Qua đọc diễn cảm, người giáo viên sẽ đo được mức độ cảm thụ của học sinh. Vì
thế có thể nói: “Đọc diễn cảm là một kĩ năng , kĩ xảo của quá trình đọc”.
Luyện đọc diễn cảm cho học sinh tức là hướng dẫn cho các em khi đọc biết
cách thể hiện ngữ điệu, trường độ, cao độ qua giọng đọc của mình. Muốn thể hiện
tốt giọng đọc diễn cảm cho một bài đọc hay một đoạn trong bài đọc thì người giáo
viên cần căn cứ vào nội dung, phong cách bài đọc để dẫn dắt, gợi mở học sinh tìm
ra cách đọc và tập thể hiện bằng giọng đọc của chính mình.
Thông thường, ở lớp 5, bước đọc diễn cảm được thực hiện sau bước tìm
hiểu bài và không đòi hỏi học sinh phải thực hiện đọc cả bài mà chỉ yêu cầu đọc
diễn cảm 1- 2 đoạn trong bài đọc. Vì thế, sau khi các em tìm hiểu bài xong, giáo
viên tiến hành luyện đọc diễn cảm cho các em theo quy trình:
+ Đọc nối tiếp từng đoạn trong bài.
+ Giới thiệu đoạn đọc diễn cảm (thường là những đoạn tiêu biểu và khó đọc
nhất trong bài đọc).
+ Đọc mẫu.
+ Yêu cầu học sinh nêu giọng đọc phù hợp cho đoạn trên.
+ Luyện đọc diễn cảm theo nhóm.
+ Tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp.
Với quy trình trên, giáo viên nên giao việc cụ thể cho từng đối tượng HS như sau:
- Với các em thuộc đối tượng 1 (những HS đọc hay): Tự đọc để phát hiện
cách đọc; nêu giọng đọc phù hợp nhất và tiến hành đọc diễn cảm đoạn đó.
- Với các em thuộc đối tượng 2 (những HS đọc đúng): Nêu chỗ ngắt nghỉ
giọng cho câu văn (đặc biệt trong câu văn dài) hay nhịp điệu của dòng thơ, câu
thơ; nêu các từ ngữ cần nhấn giọng để bước đầu biết đọc diễn cảm.
- Với các em thuộc đối tượng 3 (những HS đọc chưa lưu loát, còn chậm):
Đọc đúng các từ ngữ thường phát âm sai, nêu được một số từ ngữ cần nhấn giọng
để luyện đọc trôi chảy (trường hợp này chỉ dừng lại ở luyện đọc đúng, không yêu
cầu đọc diễn cảm).
Thực tế, không phải bài nào tìm hiểu bài xong mới tiến hành luyện đọc diễn
cảm mà tùy theo từng bài và tùy từng đối tượng học sinh, mà giáo viên có thể
hướng dẫn các em thể hiện đọc diễn cảm ngay từ bắt đầu luyện đọc đoạn. Điều
này rất tốt, tạo hứng thú trong quá trình học tập của học sinh.
Trong chương trình Tập đọc, yếu tố đọc diễn cảm đối với lớp 5 thì yếu tố
này đòi hỏi ở mức độ cao hơn các lớp dưới như: biết đọc diễn cảm đoạn văn, đoạn
thơ dễ nhớ trong bài; biết đọc diễn cảm bài văn phù hợp với nội dung và tính cách
nhân vật…
Theo tôi, không phải bài đọc nào cũng thực hiện đọc diễn cảm. Đối với văn
bản nghệ thuật thì mới hướng dẫn đọc diễn cảm, còn đối với các văn bản khác thì
chỉ hướng dẫn luyện đọc lại. Đồng thời, trong thực tế, không phải giáo viên nào
8


cũng biết đọc diễn cảm nên giọng đọc mẫu của giáo viên có ý nghĩa rất quan trọng
trong việc hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, nó không những giúp các em cảm
nhận được ngay từ đầu cái hay, cái đẹp của tác phẩm mà còn tạo hứng thú trong
suốt giờ học của các em. Chính vì thế, khi dạy, tôi yêu cầu các em xác định bài đọc
đó có phải là văn bản nghệ thuật hay không? Còn khi tiến hành đọc diễn cảm, tôi
luôn nhắc các em phải biết thể hiện rõ ngữ điệu, trường độ, cao độ của giọng đọc
trong từng bài. Đối với mỗi bài đọc, tôi luôn khuyến khích các em tự trình bày
giọng đọc hay nhất thông qua ngữ điệu, độ to nhỏ, trầm bổng hay nhanh chậm của
âm thanh, câu, từ.
- Trong quá trình soạn bài, tôi đã phân loại các văn bản nghê thuật trong
chương trình Tập đọc lớp 5 thành 3 thể loại cơ bản sau:
(1) Văn xuôi; (2) Thơ; (3) Truyện, kịch.
Ở mỗi thể loại, tôi hướng dẫn cách đọc diễn cảm khác nhau. Cụ thể:
* Đối với văn xuôi
Hướng dẫn các em xác định về sắc thái giọng đọc, biết lựa chọn cách ngắt
nghỉ giọng và nêu được những chỗ cần nhấn giọng phù hợp trong từng câu của
đoạn, từ đó các em sẽ tự điều chỉnh được giọng đọc của bản thân khi đọc. Ngoài
việc khai thác các câu hỏi trong sách giáo khoa, tôi còn cho các em tìm hiểu thêm
về giá trị nghệ thuật trong đoạn cần đọc diễn cảm để các em dễ dàng tìm đúng
giọng đọc cho đoạn đó.
Ví dụ: Khi dạy bài “Tranh làng hồ” (Tiếng Việt 5 - tập 2, trang 88) [2,4]
Ở bước tìm hiểu bài, tôi đặt các câu hỏi:
+ Hãy kể tên một số bức tranh làng Hồ lấy đề tài trong cuộc sống hàng
ngàycủa làng quê Việt Nam? (câu hỏi 1 SGK)
+ Kĩ thuật tạo màu của tranh làng Hồ có gì đặc biệt ? (câu hỏi 2 SGK).
Sau đó, tôi mới đặt câu hỏi: Vì sao tác giả lại biết ơn những người nghệ sĩ
dân gian làng Hồ?(câu hỏi 4 SGK). Tiếp đó, tôi nêu thêm một số câu hỏi dành cho
HS khá, giỏi giúp các em tìm hiểu về giá trị nghệ thuật có trong đoạn đầu để thấy
hết vẻ đẹp đặc biệt của hoa phượng.
+ Đoạn đầu, tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả vẻ
đẹp của những bức tranh? (so sánh, điệp ngữ).
+ Hãy nêu những hình ảnh so sánh trong bài (Phải yêu mến cuộc đời trồng
trọt , chăn nuôi lắm mới khắc được những tranh lợn ráy có những khoáy âm
dương rất có duyên , mới vẽ được những đàn gà con tưng bừng như ca múa bên
gà mái mẹ ).
+ Những biện pháp đó có tác dụng gì? (giúp người đọc hình dung và nhấn
mạnh rõ hơn vẻ đẹp của bức tranh làng Hồ).
+ Để nhấn mạnh được vẻ đẹp ấy, đoạn này, ta cần đọc như thế nào? (giọng
nhẹ nhàng, nhấn giọng những từ được dùng một cách ấn tượng để tả vẻ đẹp của
tranh làng Hồ: yêu mến, trồng trọt, chăn nuôi, khắc, vẽ , tưng bừng, ca múa).
Tôi chọn đoạn 2 để hướng dẫn các em đọc diễn cảm. Tôi tiến hành như sau:
HOẠT ĐÔNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Gọi 3 HS đọc nối tiếp toàn bài văn.
- 3 HS đọc nối tiếp. Cả lớp đọc thầm
- Giới thiệu đoạn đọc diễn cảm (đoạn - 1 HS đọc to (HS khá, giỏi); Lớp theo
9


2) Treo bảng phụ và gọi HS đọc mẫu.
+ Để đọc hay đoạn này, em cần đọc với
giọng như thế nào ?
- Thống nhất giọng đọc cho đoạn này :
đọc với giọng nhẹ nhàng, cảm hứng
ca ngợi và nhấn giọng các từ gợi tả,
gợi cảm. (có thể đọc mẫu lại )
- Luyện đọc diễn cảm theo nhóm
- Tổ chức thi đọc diễn cảm trước lớp
Nhận xét, Tuyên dương HS.

dõi.
- Nêu các từ cần nhấn giọng, chỗ ngắt
hơi sau các cụm từ
Nêu giọng đọc phù hợp nhất cho đoạn
- Chú ý lắng nghe.
- Đọc theo nhóm đôi (2’)
- 3- 4 HS thi đọc ( theo từng cặp cùng
nhóm đối tượng đọc).

* Đối với thơ
Ngoài sắc thái giọng đọc và cách nhấn giọng, tôi thường hướng dẫn các em
biết lựa chọn nhịp điệu cho từng dòng thơ, câu thơ trong các khổ thơ. Tuỳ theo nội
dung của từng bài để tôi hướng dẫn các em đọc diễn cảm.
Ví dụ: Dạy bài “Đất nước” (TV5- tập 2, trang 94). [2,3,4]
HOẠT ĐÔNG CỦA GIÁO VIÊN

Vì bài này là bài thơ 7 chữ nên
độ dài của các đoạn gần bằng
nhau. Sau khi tìm hiểu bài xong,
tôi hỏi:+ Bài thơ này có mấy
đoạn ?
- Gọi HS đọc nối tiếp bài thơ.
+ Em thích nhất là đoạn nào ? Vì
sao ?
- Tổ chức luyện đọc diễn cảm.
- Tổ chức thi đọc diễn cảm kết hợp
đọc
Nhận xét, Tuyên dương.

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

+ 5 đoạn
- 5 HS đọc, mỗi em 1 đoạn.
+ 3- 4 HS nêu kết hợp giải thích.
- Đọc diễn cảm đoạn đã chọn theo một
trong các hình thức sau:
. Đọc cá nhân.
. Đọc theo nhóm ngẫu nhiên trong tổ.
. Đọc theo nhóm ngẫu nhiên trong lớp.
+ 2 - 3 HS (hoặc nhóm) thi đọc đoạn.
+ 1- 2 em đọc thuộc lòng cả bài.
- Dưới lớp bình chọn bạn đọc hay nhất.

- Đối với các bài thơ thuộc thể thơ tự do, nhịp thơ không ổn định nên tôi
luôn nhắc các em phải dựa vào ý thơ giữa các dòng để ngắt đúng nhịp từng dòng
thơ hoặc đọc theo cách vắt dòng (tức là đọc liền mạch với các dòng sau).
* Đối với truyện- kịch
- Với thể loại này, khi hướng dẫn đọc diễn cảm thì trước hết tôi giúp các em
phân biệt rõ giữa lời kể và lời các nhân vật, giữa lời các nhân vật với nhau; phân
biệt nhân vật chính - phụ để các em thể hiện tốt lời nói, ngữ điệu theo từng tuyến
nhân vật nhằm tăng giá trị biểu cảm của tác phẩm. Đồng thời, tổ chức đọc diễn
cảm theo cách phân vai kết hợp với sự phụ trợ của nét mặt, ánh mắt, điệu bộ, cử
chỉ,…cho từng nhân vật. Vì vậy, trong quá trình rèn đọc, tôi yêu cầu các em nhấn
giọng các từ ngữ biểu cảm, nhận biết được tính cách của từng nhân vật,…để xác
định giọng đọc phù hợp với từng nhân vật trong câu chuyện hay đoạn kịch.
10


- Khi tổ chức đọc diễn cảm loại bài này, tôi đã kết hợp gọi cả ba đối tượng
học sinh cùng tham gia đọc, như:
+ Đối tượng 1 và 2 (những HS đọc đúng, đọc hay): các em nhập vai những
nhân vật có tính cách mạnh mẽ; vai người dẫn chuyện hay những vai có lời thoại
dài, cần thể hiện nhiều cảm xúc.
+ Đối tượng 3 (những HS đọc chưa lưu loát và còn chậm): các em nhập vai
một số nhân vật có tính cách trầm, nhẹ nhàng hoặc những vai có lời thoại ngắn,
đơn giản nhằm tạo hứng thú học tập cho các em và giúp các em có cơ hội được
bộc lộ, từ đó các em sẽ cố gắng rèn đọc dần dần ở những bài sau.
Ví dụ: Dạy bài “Công việc đầu tiên” (Tiếng Việt 5- tập 2 trang 126). [2,4]
* Luyện đọc:
- Tổ chức cho các em đọc nối tiếp từng đoạn hay toàn bộ đoạn kịch theo
phân vai. Khi các em đọc lời đối thoại các nhân vật trong đoạn kịch thì tôi nhắc
các em cần phải:
+ Phân biệt tên nhân vật với lời nói của nhân vật và lời chú thích về thái độ,
hành động của nhân vật.
+ Thể hiện đúng tình cảm, thái độ của các nhân vật qua lời nói và tình
huống truyện. - Yêu cầu các em nêu giọng đọc phù hợp với nội dung từng đoạn.
Nhấn giọng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm.
- Hướng dẫn các em cách đọc diễn cảm đoạn kịch theo phân vai.
* Đọc diễn cảm:
HOẠT ĐÔNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

+ Đọc từng đoạn.
+ Đọc diễn cảm đoạn : Nhận công
việc vinh dự đầu tiên……… còn
bó truyền đơn thì giắt trên lưng
quần.

- 3 HS nối tiếp đọc 3 đoạn của bài
- 3 HS đối tượng 1, 2 đọc theo cách phân
vai
- HS luyện đọc diễn cảm theo cách phân vai
- HS thi đọc diễn cảm
Lớp nhận xét và bình chọn bạn thể hiện hay
nhất.

Như vậy, để rèn cho các em đọc diễn cảm có hiệu quả, trong các giờ Tập
đọc tôi luôn cho các em xác định bài đọc đó thuộc thể loại nào, từ đó các em sẽ
định dạng cho mình về cách thể hiện cảm xúc đối với bài đọc đó một cách tốt nhất,
góp phần nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho các em. Hơn nữa, vì thời gian
luyện đọc diễn cảm trong giờ Tập đọc rất ít nên để đáp ứng cho nhiều đối tượng
học sinh được đọc diễn cảm, tôi đã tiến hành tổ chức cho các em luyện đọc thêm
các tiết Hướng dẫn học (buổi chiều).
Đối với học sinh Tiểu học, bất kì học môn học nào hoặc tham gia một phong
trào gì đó thì tâm lí các em đều thích được bộc lộ, thích khen và luôn có tính thi
11


đua. Vì thế, trong quá trình lên lớp, để giúp các em luyện đọc diễn cảm có hiệu
quả, đảm bảo thời gian và tạo cho tất cả các em đều có cơ hội bộc lộ khả năng của
chính mình, tôi đã thường xuyên tổ chức các hình thức đọc diễn cảm khác nhau.
Và tuỳ theo từng bài, từng thể loại để tổ chức cho các em đọc diễn cảm một đoạn
hay cả bài.
Ngoài việc học trên lớp, tôi thường phát động học sinh mỗi tuần phải đọc
một bài thơ hay một câu chuyện ở báo thiếu niên, để đến giờ sinh hoạt có thể đọc
thơ hoặc kể chuyện cho cả lớp cùng nghe, tuyên dương những em học sinh có
giọng đọc hay, kể chuyện hấp dẫn.
4. Hiệu quả của các sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động Giáo dục, với
bản thân đồng nghiệp và nhà trường
Từ những kinh nghiêm về việc rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
ở trên cùng với qua thực tế thực nghiệm ở trường Tiểu học Thiệu Khánh đã thu
được kết quả khả quan: chất lượng đọc của học sinh trong lớp được nâng lên rõ
rệt. Một vài học sinh đầu năm đọc còn yếu (đọc ngọng, ngắt nghỉ tuỳ tiện thì nay
đọc đã được lưu loát, biết lên giọng, hạ giọng, nhấn giọng ở những từ ngữ cần
nhấn giọng một cách hợp lý. Biết ngắt giọng đúng ở sau những dấu câu và những
câu dài. Các em không chỉ tiến bộ ở phân môn Tập đọc mà còn phát triển cả về
khả năng diễn đạt trong phân môn Kể chuyện và Tập làm văn. Kết quả cụ thể chất
lượng đọc giữa học kỳ II vừa qua như sau:
Thời gian
Đọc chưa lưu
Đọc đúng
Đọc hay
Kiểm tra
loát
(có diễn cảm)
SL
TL%
SL
TL%
SL
TL%
Giữa kỳ
II
2
5,4
20
54,1
15
40,5
Có được kết quả như trên bên cạnh sự nỗ lực của giáo viên ý thức vươn lên
trong học tập của học sinh còn có sự chỉ đạo nhiệt tình sát sao của Ban giám hiệu
nhà trường và các cấp lãnh đạo Phòng Giáo dục, Sở Giáo dục Đào tạo … Mà giờ
đây một giờ tập đọc không còn là một giờ dạy khó như nhiều giáo viên vẫn ngại.
PHẦN III . KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Qua quá trình thực hiện một số giải pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học
sinh mà tôi đã áp dụng và đạt được những kết quả như đã nêu trên, tôi thấy rằng để
giờ lên lớp đạt được hiệu quả, học sinh đọc hay, đọc diễn cảm thì trước hết người
giáo viên phải đọc diễn cảm. Bản thân mỗi thầy cô giáo phải tích cực khắc phục
những hạn chế về kĩ năng đọc của mình, thường xuyên luyện đọc diễn cảm để
hướng dẫn học sinh đọc tốt.
Khi dạy cho học sinh đọc, ta phải hết sức chú ý việc chữa lỗi phát âm cho
học sinh, tốc độ đọc, về cách ngắt giọng, về ngữ điệu, cường độ, cao độ,...
Khi rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh theo cần thực hiện các bước:
- Cung cấp mẫu, giúp học sinh tri giác các chỉ số âm thanh của bài đọc một
cách cụ thể, từ đó có ý thức luyện tập theo mẫu.
12


- Phân tích các chỉ số âm thanh của giọng đọc mẫu giúp học sinh hiểu rõ các
yêu cầu trong giọng đọc mẫu một cách có ý thức, từ đó tránh bắt chước giọng đọc
mẫu một cách máy móc.
- Luyện theo giọng đọc mẫu giúp học sinh rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm
theo định hướng của mẫu. Bước này chiếm nhiều thời gian và được xem là trọng
tâm của biện pháp luyện đọc theo mẫu.
- Nhận xét, sửa chữa, điều chỉnh, khái quát hóa về cách đọc của bài đọc giúp
học sinh điều chỉnh, sửa chữa, ý thức sâu sắc về cách đọc diễn cảm bài đọc.
2. Kiến nghị
Trên thực tế dạy học ở trường Tiểu học Thiệu Khánh – TP Thanh Hóa, tôi
có một số đề xuất sau:
- Đối với nhà trường:
Nhà trường cần tổ chức thêm nhiều hoạt động ngoại khóa như: thi kể
chuyện, thi làm người dẫn chương trình… để các em có cơ hội giao lưu với nhau.
Ngoài ra nhà trường cũng nên tăng cường các tiết thao giảng, dự giờ để các đồng
nghiệp học hỏi lẫn nhau về phương pháp dạy học.
- Đối với phòng giáo dục:
Cần tạo điều kiện nhiều hơn nữa cho giáo viên được tham gia giao lưu học
tập, sinh hoạt chuyên môn liên trường, tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học,
bố trí nhiều tiết dạy mẫu…để giáo viên vận dụng một cách linh hoạt trong việc
giảng dạy với từng đối tượng học sinh.
Trên đây là một vài giải pháp rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5
mà tôi đã áp dụng trong công tác giảng dạy và bước đầu tôi thấy đem lại kết quả
đáng kể. Vì thời gian và trình độ có hạn trong bài viết này của tôi chắc chắn không
tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự trao đổi đóng góp ý kiến
của bạn bè đồng nghiệp để sao cho các em ngày càng đọc tốt hơn.

XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thiệu Khánh, ngày 25 tháng 03 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết không sao chép nội dung của người khác
Người thực hiện

Lê Thị Thuận

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
13


1. Sách Phương pháp giảng dạy Tiếng Việt ở Tiểu học (Tác giả Lê Phương Nga –
Nguyễn Trí, Nhà xuất bản Giáo dục – Đại học Sư phạm).
2. Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 – Tập 1, 2 (Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam).
3. Sách Giáo viên Tiếng Việt 5 – Tập 1, 2 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam).
4. Sách Thiết kế bài giảng Tiếng Việt lớp 5 – Tập 1, 2 (Nhà xuất bản Hà Nội).

14



x

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×