Tải bản đầy đủ

Nguyên lý thuỷ văn lê văn nghinh

1


M CL C
CH NG I M
U .............................................................................................................. 6
1.1 N I DUNG VÀ NHI M V NGHIÊN C U C A MÔN H C.................................. 6
1.1-1 Vai trò c a n c và đ i t ng nghiên c u.............................................................. 6
1.1-2 N i dung nghiên c u c a th y v n. ......................................................................... 7
1.2
C I M CÁC
C TR NG TV VÀ CÁC PH NG PHÁP NGHIÊN C U....... 8
1.2-1
c đi m các hi n t ng th y v n. ........................................................................ 8
1.2-2
c đi m c a các ph ng pháp nghiên c u. ......................................................... 9
1.2-3 Ph ng pháp t ng h p đ a lý. .............................................................................. 9
1.2-4 Ph ng pháp th ng kê sác su t.......................................................................... 11
1.2-5 Ph ng pháp v t lý.............................................................................................. 13
1.2-6 Ph ng pháp mô hình toán. ................................................................................. 14
1.2-7 Ph ng pháp ng d ng k thu t Vi n thám và h th ng thông tin đ a lý. ........... 15

1.3 S PHÂN B VÀ TU N HOÀN N C TRÊN TRÁI
T.................................... 15
1.3-1 Phân b đ t li n và m t n c (đ i d ng và bi n) trên trái đ t......................... 15
1.3-2 Vòng tu n hoàn n c nh và l n trên trái đ t ...................................................... 16
1.4 DÒNG CH Y VÀ CÁC NHÂN T
NH H NG . ................................................ 17
1.4-1 Dòng ch y.............................................................................................................. 17
1.4-2 Các nhân t nh h ng. ....................................................................................... 17
1.5 PH NG TRÌNH CÂN B NG N C. ..................................................................... 18
1.5-1 Nguyên lý chung. .................................................................................................. 18
1.5-2 Ph ng trình cân b ng n c t ng quát................................................................ 18
1.5-3 Các tr ng h p riêng ........................................................................................... 19
1.5-4 Ph ng trình cân b ng n c trong h sinh thái t ng h p. .................................. 19
Câu h i ch ng 1: ............................................................................................................... 20
CH NG II SÔNG NGÒI VÀ L U V C ........................................................................... 21
2.1 S HÌNH THÀNH L I TH Y V N VÀ CÁC H TH NG SÔNG. ..................... 21
2.1-1 S hình thành l i th y v n................................................................................... 21
2.1-2 Ngu n và c a sông. .............................................................................................. 21
2.1-3 Phân c p sông. ..................................................................................................... 23
2.1-4
dài và m t đ l i sông. ................................................................................. 24
2.1-5 S đ th y v n c a m t con sông. ........................................................................ 25
2.2 L U V C SÔNG ........................................................................................................ 26
2.2-1 Các khái ni m. ....................................................................................................... 26
2.2-2 Các đ c tr ng đ a lý t nhiên c a l u v c. ........................................................... 27
2.2-3 Các đ c tr ng hình h c c a l u v c. .................................................................... 28
2.2-4 Lòng sông và bãi sông. .......................................................................................... 31
2.2-5 Các đ c tr ng chính c a sông............................................................................... 32
Câu h i ch ng 2: ............................................................................................................... 33
CH NG III S HÌNH THÀNH DÒNG CH Y TRÊN L U V C. ................................... 34
3.1 CÁC QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH DÒNG CH Y. .................................................... 34
3.1-1 Khái ni m chung.................................................................................................... 34
3.1-2 Quá tình m a. ........................................................................................................ 34
3.1-3 Quá trình t n th t. ................................................................................................. 34
3.1-4 S hình thành dòng ch y trên s n d c. ............................................................... 36
3.1-5 Qúa trình t p trung n c trên s n d c và trong sông. ...................................... 36
3.2 CÁC THÀNH PH N DÒNG CH Y SÔNG NGÒI.................................................... 37
3.2-1 S hình thành 3 thành ph n dòng ch y. ................................................................ 37
3.2-2 Thành ph n dòng ch y m t. .................................................................................. 38


2


3.2-3 Thành ph n dòng ch y sát m t.............................................................................. 40
3.2-4 Thành ph n dòng ch y ng m................................................................................. 41
3.2-5 Phân tích các thành ph n dòng ch y trên đ ng quá trình dòng ch y th c đo. 42
Câu h i và ch ng 3:........................................................................................................... 43
CH NG IV PHÂN TÍCH TÍNH TOÁN M A .................................................................... 44
4.1 S BI N
I M A THEO HÀNG N M. ................................................................. 44
4.1-1 Các khái ni m. ....................................................................................................... 44
4.1-2 S bi n đ i m a n m theo hàng n m. ................................................................... 44
4.1-3 Th i kho ng tính toán chu n m a n m................................................................ 45
4.2 S BI N
I M A THEO KHÔNG GIAN............................................................... 47
4.3 TÍNH L NG M A TRUNG BÌNH TRÊN L U V C. .......................................... 49
4.3 -1 Ph ng pháp trung bình s h c. ......................................................................... 49
4.3-2 Ph ng pháp trung bình có t l ( tr ng s ). ........................................................ 49
4.4 S BI N
I M A THEO TH I GIAN TRONG N M........................................ 50
4.4-1 Phân mùa m a....................................................................................................... 50
4.4-2 Phân ph i m a trong n m. .................................................................................... 51
Câu h i ch ng 4: ............................................................................................................... 54
CH NG V B C H I ........................................................................................................... 55
5.1 M T S KHÁI N M VÀ NH NGH A.................................................................... 55
5.1-1 B c h i m t n c................................................................................................... 55
5.1-2 B c h i m t đ t...................................................................................................... 56
5.2 XÁC
NH L NG B C H I. ................................................................................. 57
5.2-1 o b c h i m t n c. ............................................................................................ 57
5.2-2 o b c h i m t đ t. ............................................................................................... 58
5.3 KH O SÁT M T S CÔNG TH C TÍNH B C H I. .............................................. 60
5.3-1 Công th c tính b c h i m t n c. ......................................................................... 60
5.3-2 Tính b c h i trung bình l u v c. ........................................................................... 61
Câu h i ch ng 5: ............................................................................................................... 62
CH NG VI T N TH T TH M........................................................................................ 63
6.1 KHÁI NI M T N TH T TH M VÀ CÁC NHÂN T
NH H NG .................... 63
6.1-1 Khái ni m.............................................................................................................. 63
6.1-2 Tính ch t lý h c c a nham th ch đ i v i n c. .................................................... 63
6.1-3 Quá trình v t lý th m............................................................................................. 67
6.1-4 Các đ c tr ng bi u th quá trình th m. ................................................................. 67
6.1-5 Các nhân t
nh h ng t i quá trình th m. ......................................................... 69
6.2 C U TRÚC M C A
T. ........................................................................................ 70
6.2-1 Khái ni m............................................................................................................... 70
6.2-2 S đ c u trúc m trong đ t. ................................................................................. 72
6.3 MÔ HÌNH HOÁ QUÁ TRÌNH TH M THEO TH I GIAN. ...................................... 72
6.3-1 Ph ng trình c a Alecxâyép. ................................................................................ 73
6.3-2 Công th c Popov ................................................................................................... 75
6.3-3 Công th c Horton.................................................................................................. 75
6.3-4 Công th c Holtan. ................................................................................................. 75
6.3-5 Công th c Philip.................................................................................................... 76
6.3-6 Xác đ nh các thông s đ ng cong th m............................................................... 76
6.4 CH S T N TH T TH M
U. .............................................................................. 77
6.4-1 Ch s th m đ u φ ................................................................................................. 77
6.4-2 H s dòng ch y tr n l ......................................................................................... 78
6.5 O
C KH N NG TH M . ................................................................................... 78

3


6.5-1 Ph ng pháp dùng ng đo th m. ......................................................................... 78
6.5-2 Thí nghi m m a nhân t o...................................................................................... 79
Câu h i ch ng 6: ............................................................................................................... 79
CH NG VII CH
DÒNG CH Y TRONG SÔNG....................................................... 80
7.1 KHÁI NI M CHUNG................................................................................................. 80
7.1-1
nh ngh a và tính ch t. ....................................................................................... 80
7.1-2 Các nhân t nh h ng đ n dòng ch y n m. ........................................................ 81
7.2 CHU K DÒNG CH Y N M - L A CH N TH I K TÍNH TOÁN. ................... 84
7.2-1 Khái ni m............................................................................................................... 85
7.2-2 Kh o sát chu k dòng ch y. ................................................................................... 85
7.2-3
ng cong lu tích sai chu n.............................................................................. 85
7.3 S THAY
I DÒNG CH Y N M THEO HÀNG N M. ....................................... 87
7.3-1 H s mô đuyn l n nh t và nh nh t. .................................................................... 87
7.3-2 H s bi n đ i CV................................................................................................... 87
7.3-4 H s không đ i x ng CS . ..................................................................................... 91
7.4 PHÂN PH I DÒNG CH Y TRONG N M ................................................................ 92
7.4-1 Các đ c tr ng bi u th - ph ng pháp nghiên c u ............................................... 92
7.4-2 Các nhân t nh h ng đ n phân ph i dòng ch y trong n m. ............................ 93
7.4-3 Phân ph i dòng ch y trong n m............................................................................ 95
7.4-4
ng cong duy trì l u l ng............................................................................... 99
7.5 DÒNG CH Y NH NH T........................................................................................ 102
7.5-1 Khái ni m dòng ch y nh nh t. ........................................................................... 102
7.5-2 Nhân t nh h ng. ............................................................................................. 102
7.5-3 Dòng ch y ki t sông su i Vi t Nam..................................................................... 103
7.6 DÒNG CH Y BÙN CÁT. .......................................................................................... 104
7.6-1 S xói mòn l u v c và nhân t nh h ng đ n dòng ch y bùn cát..................... 104
7-6.2 c tr ng bi u th dòng ch y bùn cát. ................................................................ 105
7.6-3 S phân b dòng ch y bùn cát trên m t c t và theo th i gian. ........................... 105
Câu h i ch ng 7: ............................................................................................................. 107
CH NG VIII DÒNG CH Y L ........................................................................................ 108
8.1 KHÁI NI M CHUNG & Ý NGH A NGHIÊN C U. .............................................. 108
8.1-1 Khái ni m ............................................................................................................ 108
8.1-2 Ý ngh a nghiên c u dòng ch y l . ...................................................................... 108
8.2 CÁC NHÂN T
NH H NG T I DÒNG CH Y L . ....................................... 109
8.2-1 Nhân t khí t ng. .............................................................................................. 109
8.2-2 Nhân t m t đ m................................................................................................. 109
8.3 S
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH DÒNG CH Y L ........................................ 111
8.3-1 S hình thành dòng ch y l . ................................................................................ 111
8.3-2 Quá trình m a. .................................................................................................... 113
8.3-3 Quá trình t n th t. ............................................................................................... 116
8.3-4 Quá trình t p trung n c..................................................................................... 117
8.3-5 Công th c c n nguyên dòng ch y....................................................................... 120
8.4 S TRI T GI M MÔ DUYN NH L .................................................................. 125
Câu h i ch ng 8: ............................................................................................................. 128
CH NG IX NG D NG LÝ THUY T TH NG KÊ XS TRONG TH Y V N.......... 130
9.1 M T S KHÁI NI M TRONG LÝ THUY T XS-TK ............................................. 130
9.1-1 T n su t và t n su t lu tích................................................................................ 130
9.1-2 Thí d ................................................................................................................... 131
9.2
NG T N SU T KINH NGHI M. .................................................................... 132

4


9.2-1 Công th c tính t n su t kinh nghi m.................................................................. 132
9.2-2 Ph ng pháp v đ ng t n su t kinh nghi m. ................................................... 133
9.2-3
l p l i. ........................................................................................................... 133
9. 3
NG T N SU T LÝ LU N............................................................................... 133
9.3-1 Các tham s th ng kê......................................................................................... 133
9.3-2
ng t n su t lý lu n. ....................................................................................... 138
9. 4 KI M
NH TH NG KÊ....................................................................................... 145
9.4-1 Ki m đ nh tính phù h p c a hàm phân b so v i phân b kinh nghi m. .......... 145
9.4-2 Ki m đ nh tính thu n nh t c a hai m u th ng kê............................................ 148
9.5 XÂY D NG
NG T N SU T THEO CÁC M U ............................................ 150
KHÔNG THU N NH T.................................................................................................. 150
9. 6 PHÂN TÍCH T NG QUAN. .................................................................................. 152
9.6-1 Khái ni m m đ u.............................................................................................. 152
9.6-2 T ng quan tuy n tính....................................................................................... 153
9.6-3 T ng quan không tuy n tính. ........................................................................... 158
Câu h i ch ng 9: ............................................................................................................. 158
CH NG X PHÁT TRI N B N V NG VÀ B O V TÀI NGUYÊN N C. ............... 159
10.1 CÁC KHÁI NI M.................................................................................................... 159
10.1-1 Tài nguyên. ....................................................................................................... 159
10.1-2 Môi tr ng........................................................................................................ 159
10.1-3 Phát tri n. ......................................................................................................... 160
10.1-4 Phát tri n b n v ng. ......................................................................................... 160
10.1-5 Cân b ng n c. ................................................................................................. 161
10.1-6 Cân b ng n c và phát tri n b n v ng tài nguyên n c. ............................... 161
10.2 PHÁT TRI N B N V NG VÀ B O V TÀI NGUYÊN N C......................... 162
10.2-1 C s lý lu n v PTBV tài nguyên n c........................................................... 162
10.2-2 C s th c ti n c a PTBV tài nguyên n c. .................................................... 168
Câu h i ch ng 10: ........................................................................................................... 172
TÀI LI U THAM KH O...................................................................................................... 173
PH N PH L C ................................................................................................................... 175

5


CH

NG I M

U

1.1 N I DUNG VÀ NHI M V NGHIÊN C U C A MÔN H C.
1.1-1 Vai trò c a n c và đ i t ng nghiên c u.
N c có ý ngh a đ c bi t quan tr ng trong t t c các quá trình t nhiên x y ra
trên trái đ t và đóng vai trò to l n trong m i ho t đ ng th c ti n c a con ng i.
S tu n hoàn không ng ng c a n c trong t nhiên t o đi u ki n t o đi u ki n
cho n c đi vào các l c đ a. N c hoà tan và phá hu các nham th ch, t o nên b m t
g gh bên ngoài c a v trái đ t. N c có nhi u trong v phong hoá. T ng th nh ng
bao ph ph n l n đ t li n m c đ nào c ng đ u ng m n c.
Ý ngh a c a n c đ i v i s t n t i và phát tri n c a đ i s ng h u c trên trái
đ t đ c bi t to l n. Trong đ i s ng sinh v t, n c là môi tr ng c b n đ m s trao
đ i v t ch t và s phát tri n c a c th . Thí d n c v n chuy n ch t dinh d ng hút
t đ t lên đ nuôi c th th c v t, n c đi u hoà nhi t đ v i m c đ đáng k - n c
b c h i t b m t lá làm cho lá kh i b đ t nóng quá trong nóng b c mùa hè. M t cây
h ng d ng trong th i k sinh tr ng c n 40 lít n c, cây ngô c n 240 g n c đ t o
nên 1 gam v t ch t khô.... Th c v t l y toàn b l ng n c c n thi t t d i đ t lên.
Th y v n h c nghiên c u n c t nhiên, nghiên c u các quy lu t hình thành và
v n đ ng c a n c trên b m t, trong đ t và trong sông h . Trên c s nghiên c u trên
k t h p v i các ngành h c khác (nh toán h c, lý h c, c h c, tin h c ...) ti n hành
phân tích khái quát hoá các quy lu t v n đ ng c a n c, tìm quy lu t phân b theo
không gian và th i gian các đ c tr ng th y v n và đ ng th i tìm ra các ph ng pháp
tính toán ph c v cho th c t . Vi c nghiên c u toàn di n các quá trình th y v n ph i
nh m hai m t, m t là nghiên c u n c nh m t y u t c nh quan đ a lý và m t khác
khám phá nh ng quy lu t v t lý t o nên các quá trình th y v n.
Nh v y các đ i t ng nghiên c u c a thu v n là các sông ngòi, h ao, đ m
l y, các kho n c nhân t o và n c d i đ t.
N c trên m t đ t và trong l p v trái đ t liên quan v i nhau r t ch t ch . Vì
v y m t lo t v n đ v nh ng ho t đ ng c a n c trên trái đ t đ ng th i đ c nghiên
c u b i thu v n h c, khí t ng h c, th nh ng h c, đ a m o h c, đ a lý h c và các
khoa h c khác nghiên c u khí quy n và th ch quy n. Thí d nh ng v n đ chung c a
th y v n khí t ng là s hình thành , s r i và s phân b trên b m t đ t, s b c h i
c a n c t b m t sông ngòi, ao h đ m l y, t m t đ t và th m ph th c v t. Nh ng
v n đ chung c a th y v n đ a m o và th nh ng là các quá trình xói mòn và b i t
các s n ph m nham th ch b phá ho i trên m t đ t.
Trong nghiên c u thu v n nh ng thành t u c a toán h c, v t lý h c, thu l c
h c và thu đ ng l c h c c ng nh tin h c đ c ng d ng r ng rãi.
Tu theo đ c đi m và tính ch t ng d ng c a dòng ch y mà th y v n đ t li n
th ng chia ra nh sau:
- Theo ngu n n c có th phân thành:
+ Th y v n n c m t,

6


+ Th y v n n c ng m,
+ Th y v n n c ven bi n.
- Theo đ i t ng nghiên c u có th phân thành :
+ Th y v n sông ngòi,
+ Thu v n h ,
+ Th y v n đ m l y,
+ Th y v n n c ng m,
+ Th y v n bùn cát (phù sa).
- Theo đ i t ng ph c v có th chia ra:
+ Th y v n th y l i,
+ Thu v n nông nghi p,
+ Thu v n r ng
+ Thu v n m
+ Thu v n đô th
Môn h c có hai ý ngh a quan tr ng:
- Ý ngh a th c ti n. N c ta n m vùng nhi t đ i gió mùa đ m và l ng
m a phong phú, do đ a hình c t x m nh và ph c t p nên m ng l i sông ngòi dày, có
ngu n tài nguyên n c ti m tàng, phong phú ph c v cho xây d ng đ t n c. Tuy v y
vi c thu th p quan tr c tài li u còn kém, thi u đ ng b , ph n l n các tr m quan tr c
th y v n ch xây d ng sau hoà bình và sau gi i phóng th ng nh t đ t n c do đó vi c
nghiên c u các quy lu t hình thành, v n đ ng và bi n đ i theo không gian và th i gian
các đ c tr ng th y v n trên c s t ng h p phân tích so sánh các s li u quan tr c
đ c có ý ngh a th c ti n vô cùng to l n.
- Ý ngh a khoa h c. Trong khi nghiên c u v thu v n sông ngòi chúng ta g p
và ph i gi i quy t nhi u v n đ ph c t p, ví d trong khi nghiên c u dòng ch y l
chúng ta g p các v n đ liên quan t i quy lu t hình thành m a rào, ch y tràn trên m t,
ch y ng m, th m và cung c p n c ng m, v n đ chuy n đ ng c a sóng l .
Th i gian g n đây khi k thu t công ngh tính toán phát tri n vi c gi i các h
ph ng trình vi phân ph c t p mô t các quá trình hình thành dòng ch y đã góp ph n
đi sâu nghiên c u nh ng v n đ ph c t p c a môn h c và tính toán chính xác các đ c
tr ng th y v n ph c v cho các ngành kinh t khác nhau ngày càng có hi u qu .
1.1-2 N i dung nghiên c u c a th y v n.
Th y v n m t là m t môn chuyên môn quan tr ng ph c v nhi u yêu c u đòi h i
c a th c t s n xu t. n c ta hi n nay s nghi p th y l i đang đ c phát tri n
m nh, vi c hoàn ch nh và phát tri n các h th ng th y nông ph c v s n xu t nông
nghi p, vi c nghiên c u phòng ch ng thiên tai l l t trên các h th ng sông, vi c quy
ho ch thi t k các công trình thu đi n, h ch a s d ng t ng h p đang đòi h i b
môn th y v n cung c p nh ng lu n c khoa h c trong vi c l a ch n các ph ng án
h p lý. ó là vi c tính toán cung c p các tr s đ c tr ng khí t ng th y v n ph c v
cho quy ho ch, thi t k và thi công các công trình th y l i, giao thông... T các yêu
c u th c t đó đòi h i môn h c ph i gi i quy t các v n đ sau:

7


1/ Nghiên c u: Nghiên c u quy lu t hình thành, v n đ ng, bi n đ i các đ c
tr ng th y v n theo không gian, theo th i gian. Nghiên c u ch đ th y v n sông
ngòi, h ao, đ m l y.
2/ Phân tích và tính toán cân b ng n c: ây là c s đánh giá ngu n n c,
đánh giá các thành ph n c a ngu n n c, là c s l a ch n các ph ng án s d ng
ngu n n c thích h p trong các ngành kinh t khác nhau, đ ng th i là nguyên t c tính
toán đ phát hi n ra tính không h p lý c a các s li u và k t qu tính toán.
3/ Cung c p các s li u đ ch n các ph ng án thi t k và thi công: K t qu
tính toán các đ c tr ng th y v n nh chu n dòng ch y n m, s phân b dòng ch y
trong n m, đ c tr ng dòng ch y l n nh t, nh nh t ng v i các t n su t thi t k khác
nhau v.v.. c a m t con sông hay m t vùng nào đó là c s đ ch n ph ng án thi t k
và thi công.
Bên c nh các s li u đ c tr ng đó c n ph i cung c p nh ng lu n c khoa h c v
quy lu t và ch đ th y v n c a các sông l n hay m t khu v c.
4/ Nghiên c u các ph ng pháp, mô hình tính toán th y v n thích h p v i
t ng l u v c sông, t ng vùng và t ng công trình: n c ta c ng nh nhi u n c
khác vi c khai thác s d ng ngu n n c ngày càng cao, các công trình s d ng t ng
h p ngu n n c ngày càng nhi u song tài li u th y v n nhìn chung còn ít, ch a đ ng
b nên ph i có ph ng pháp tính toán h p lý đ i v i t ng công trình, t ng l u v c
t ng ng v i tình hình tài li u c th c a công trình.
Ho t đ ng kinh t c a con ng i có nh h ng không nh t i ch đ th y v n
c a các sông su i, vì v y đòi h i chúng ta ph i có nghiên c u hi u ch nh các đ c tr ng
th y v n tính toán cho phù h p.
1.2
C I M CÁC
C TR NG TH Y V N VÀ CÁC PH
NG PHÁP
NGHIÊN C U.
1.2-1
c đi m các hi n t ng th y v n.
a/ Các đ c tr ng th y v n có tính ng u nhiên.
Các đ c tr ng th y v n nh dòng ch y n m, dòng ch y l hay dòng ch y ki t
là nh ng đ i l ng ng u nhiên đ c l p, s thay đ i c a nó phù h p v i lu t th ng kê,
có th dùng lu t phân ph i c a m u phân tích xác đ nh quy lu t phân ph i c a t ng
th . Nguyên nhân d n t i đ c tính này là do dòng ch y ch u tác đ ng c a nhi u nhân
t khác nhau và nh ng nhân t đó c ng là các đ i l ng ng u nhiên.
b/ Các đ c tr ng th y v n có tính t t nhiên hay tính ch t v t lý c a hi n
t ng.
Các hi n t ng thu v n đ c hình thành và phát tri n theo các quy lu t c a t
nhiên, các tính ch t lu t v t lý c a hi n t ng c ng nh tuân theo các quy lu t chuy n
đ ng c h c ch t l ng, ví d nh s hình thành và v n đ ng c a dòng ch y trên l u
v c, trong sông.
c/ Các đ c tr ng th y v n có tính khu v c.
T ch các hi n t ng th y v n tuân theo các quy lu t t nhiên nh qu đ t
quay quanh m t tr i và quanh mình nó d n t i trên trái đ t phân thành các mùa th i

8


ti t c ng nh các mùa m a, mùa dòng ch y khác nhau, tuy nhiên các vùng khác
nhau các mùa này l ch nhau và d n t i chúng có đ c tính khu v c. Ngh a là các khu
v c đ a lý khác nhau có đ c đi m thu v n khác nhau, trong cùng m t khu v c các đ c
tr ng thu v n có các đ c tính gi ng nhau.
1.2-2
c đi m c a các ph ng pháp nghiên c u.
- Trong th y v n có nhi u ph ng pháp nghiên c u vì các quá trình th y v n x y
ra ph c t p, ch u s tác đ ng c a nhi u nhân t khác nhau.
- Qua nghiên c u s phát tri n c a lý thuy t dòng ch y ta th y nh ng ph ng
pháp ban đ u th ng mang tính ch t t ng h p đ a lý và th ng kê xác su t (nh các
ph ng pháp c a kôtrerin, Xôcolopxki, Alecxâýep). Nh ng ph ng pháp này có r t
nhi u đóng góp trong phân tích và tính toán th y v n, song nhìn chung ch a đáp ng
đ c yêu c u th c t , ch a gi i quy t đ c nh ng v n đ ph c t p c a hi n t ng
th y v n, nh t là đ i v i các môi tr ng không đ ng nh t.
- Ngày nay, trong th y v n đã v n d ng các ph ng pháp nghiên c u hi n đ i đ
nghiên c u. Trên c s toán h c, ph ng pháp tính , nh t là nh máy tính đi n t
ng i ta có th ti n hành gi i quy t nh ng v n đ ph c t p trong th y v n nh gi i các
ph ng trình vi phân bi u th m i quan h gi a dòng ch y và các nhân t nh h ng,
đã mô hình hoá các quá trình hình thành dòng ch y ph c t p, đ ng th i đ a ra các
ph ng pháp tính toán h p lý và cho k t qu t t, đ c bi t t nh ng n m 80 tr l i đây
trong th y v n đã ng d ng k thu t vi n thám và h th ng thông tin đ a lý b c đ u
cho k t qu kh quan , nhanh chóng.
- Tóm l i có th phân chia các ph ng pháp nghiên c u th y v n thành ba h ng
sau đây:
+ T ng h p đ a lý,
+ Th ng kê xác su t,
+ Ph ng pháp v t lý.
+ Ph ng pháp mô hình toán.
+ Ph ng pháp ng d ng k thu t Vi n thám.
1.2-3 Ph ng pháp t ng h p đ a lý.
Ph ng pháp t ng h p đ a lý là ph ng pháp d a trên c s coi hi n t ng
th y v n mang tính ch t khu v c, bi n đ i nh p nhàng theo đi u ki n đ a lý c nh quan
khí h u, nó có th phân khu, có th n i suy theo to đ đ a lý và theo tính ch t t ng
t khu v c.
1. Ph ng pháp tham s t ng h p.
ây là ph ng pháp bi u th m i quan h gi a các đ c tr ng dòng ch y và các
nhân t nh h ng c a chúng b ng các bi u th c toán h c. Trong các bi u th c đó c n
làm rõ các nhân t ch đ o và các nhân t th y u bi u th b ng các tham s t ng h p.
M t hình th c khác c a ph ng pháp này là phân chia khu v c thành nhi u
vùng, m i vùng có m t quan h dòng ch y v i các nhân t ch đ o riêng. Ví d nh
quan h m a n m và dòng ch y n m có d ng y = ax + b.
2. Ph ng pháp n i suy đ a lý.

9


C s c a ph ng pháp là d a trên gi thi t nh ng đ c tr ng th y v n c ng nh
các y u t c nh quan đ a lý khí h u bi n đ i đi u hoà và liên t c trên lãnh th tuân
theo quy lu t đ a đ i chung, ngh a là coi dòng ch y là m t hàm c a kinh v đ và di n
tích l u v c M = f( F,x,y).
N u ta lo i tr đ c y u t di n tích l u v c F thì có th xây d ng đ c đ ng
đ ng tr các đ c tr ng th y v n và dùng ph ng pháp n i suy đ a lý đ tính toán.
N i dung c a ph ng pháp là dùng tài li u các đ c tr ng th y v n c a các tr m
g c c a m t lãnh th nào đó suy ra giá tr trung gian c a đ i t ng nghiên c u (m a,
dòng ch y n m, l , ki t...). M t trong nh ng ph ng pháp n i suy th ng dùng là b n
đ các đ ng đ ng tr .
Tuy nhiên gi thi t các đ c tr ng th y v n bi n đ i đi u hòa liên t c ch đúng
trong nh ng vùng r ng l n, n i mà quy lu t khí h u và c nh quan đ a lý nói chung
ch a b vi ph m b i các y u t phi đ a đ i.
i v i dòng ch y có th xem nh m t đ c tr ng t ng h p c a toàn l u v c nên
có th xem nh chúng đã b đi u hoà và thay đ i đ u đ n, nó khác v i các y u t khí
t ng c c b , hay y u t th nh ng, th m ph th c v t v.v..
3. Ph ng pháp t ng t th y v n.
Là ph ng pháp th ng hay đ c s d ng trong tính toán th y v n. Sau khi
ch n đ c l u v c t ng t ta có th chuy n tr c ti p hay hi u ch nh k t qu tính
toán các đ c tr ng th y v n c a nó cho l u v c nghiên c u.
Ph ng pháp này dùng đ xét nh ng đ c tr ng dòng ch y mà c b n ph thu c
vào các nhân t c c b đ a ph ng không mang tính ch t đ a đ i, nó không th tr c
ti p bi u th trên b n đ đ ng tr .
Ch n l u v c t ng t c n chú ý t i tính ch t chung nh t c a các y u t c b n
nh h ng t i dòng ch y c a hai l u v c trong đi u ki n đ a lý c th đã cho. Tu
theo các yêu c u tính toán các đ c tr ng dòng ch y khác nhau mà các đi u ki n t ng
t ch n c ng khác nhau. Ví d khi xét s phân ph i dòng ch y trong n m ngoài nh ng
đi u ki n khí h u chúng ta c n xét t i kh n ng tr n c và đi u ti t dòng ch y c a
l u v c, song đ i v i dòng ch y n m trong đi u ki n đ và th a m thì nh ng y u t
đó là th y u không đáng k .
i v i dòng ch y l ngoài các y u t nh h ng t i s tri t gi m môđuyn đ nh
l và d ng l nh h ao đ m l y, th m ph th c v t ta còn c n xét t i đ d c, đ nhám
s n d c, đ d c l u v c và lòng sông.
Khi ng d ng ph ng pháp ta có hai cách:
- T ng t tr c ti p. Khi giá tr dòng ch y c a l u v c sông nghiên c u xác đ nh
tr c ti p theo tài li u l u v c sông t ng t (ví d theo b n đ đ ng tr hay n i suy đ a
lý) hay nhân v i m t h s hi u ch nh nào đó do s thay đ i các nhân t phi đ a đ i
nh h ng t i dòng ch y.
- T ng t gián ti p. Nh m xác đ nh các tham s trong các công th c quan h
c a l u v c nghiên c u thông qua k t qu tính toán c a l u v c t ng t ho c m n
các tham s c a l u v c t ng t dùng cho l u v c sông nghiên c u.

10


Ph ng pháp cho phép m r ng ph m vi hi u bi t trong khu v c th y v n r ng
l n, giúp ta nghiên c u kh o sát đ c ch đ th y v n ngay c đ i v i l u v c ch a
đ c nghiên c u b ng cách đ a vào các k t qu kh o sát đo đ c c a các tr m th y v n
c b n.
1.2-4 Ph ng pháp th ng kê sác su t.
Vi c ng d ng ph ng pháp t ng h p đ a lý đ nghiên c u tính toán th y v n
cho th y k t qu mang tính ch t n i suy và có nhi u h n ch . Th c t hi n nay do tài
li u đo đ c còn h n ch , ng n ch a đ đ ph c v cho yêu c u tính toán thi t k cho
nên ph i s d ng ph ng pháp khác nh m m c đích ngo i suy các giá tr ch a bi tph ng pháp này g i là ph ng pháp xác su t th ng kê.
1. ng d ng lý lu n sác su t th ng kê.
ng d ng lý thuyêt th ng kê xác su t trong tính toán thu v n d a trên c s coi
hi n t ng thu v n là nh ng bi n c ng u nhiên đ c l p đ oc th hi n qua các đi m
sau:
- L ng dòng ch y n m (l , ki t) là m t bi n ng u nhiên đ c l p, ngh a là l ng
dòng ch y n m gi a các n m không liên quan gì v i nhau. H s t ng quan R i ≈ i + 1,
R i ≈ i + 2 c a dòng ch y gi a hai n m k nhau hay cách nhau c a các sông trên th gi i
c ng nh Vi t Nam r t nh , kho ng ± 0.5 và sai s t ng quan σRi thì r t l n.
- L ng dòng ch y n m là bi n ng u nhiên, s thay đ i c a nó phù h p v i lu t
th ng kê có th dùng quy lu t phân ph i xác su t c a m u phân tích xác đ nh quy lu t
phân ph i c a t ng th .
- Các hi n t ng xu t hi n d i tác d ng c a m t t ng hay m t tích c a các y u
t ng u nhiên đ c l p (hay ph thu c y u) t o nên m t chu i ng u nhiên tuân theo lu t
th ng kê xác su t.
N u g i R1 - là h s t ng quan chu i hai n m k nhau và R2- h s t ng
quan cách nhau 2 n m c a các chu i th y v n ta th y chúng r t nh nh trong b ng
sau:
B ng 1.1 H s t ng quan chu i dòng ch y n m và dòng ch y l
TT Sông
Tr m
n
Dòng ch y l
dòng ch y n m
R1
R2
R1
R2
1
Thao
Yên Bái
55 -0.006 0.013 -0.14 -0.09
2

Tuyên Quang 49 -0.19
0.17
-0.003
0.002
3
à
Hoà Bình
49 0.18
0.24
-0.16 -0.03
4
Tr ng
Nghi X ng 66 0.09
0.09
Giang
5
Hoàng Hà
Thâm Huy n 35 0.00
0.22
(R1- H s t
nhau m t n m).

ng quan chu i hai n m k nhau, R2 - H s t

11

ng quan chu i cách


Theo đ nh lý gi i h n trung tâm c a sác su t phân ph i c a nhi u đ i l ng
ti m c n v í phân ph i chu n thì chu i các đ i l ng đó là chu i s ng u nhiên. Ki m
đ nh chu i s thu v n ta th y đ m b o đ nh lý đó. C th
d ng phân b chu n thì t
s % c a các đi m n m trong ph m vi ±σ, ±2σ, ±3σ so v i t ng s đi m đ t 68.3%,
95.4% và 99.7% còn đ i v i các chu i th y v n t ng ng là 62.9 - 74.0% (trung bình
69.0%), 91-98.2% (trung bình 95.9%) và 98.0-100.% (trung bình 99.6%).
Khi ng d ng ph ng pháp th ng kê xác su t ta s d ng th i gian quan tr c
đ n thu n không tr c ti p nghiên c u b n ch t v t lý c a hi n t ng nên k t qu ch
mang hàm ý sác su t, nó không nói lên đ c m i quan h nhân qu gi a hi n t ng
th y v n v i các nhân t khác. Vì th tr c khi s d ng ph ng pháp c n nghiên c u
b n ch t v t lý c a hi n t ng, c n khám phá c c u c a nó trong m i quan h v i các
nguyên nhân và nhân t nh h ng t i s hình thành và phát tri n c a hi n t ng. Khi
s d ng c n chý ý 3 v n đ :
+ Ki m nghi m s thích h p gi a các s li u và đ ng t n su t lý lu n ch n đ
tính toán.
+ C n chú ý xem xét tính đ ng nh t theo th i gian và không gian.
+ M i quan h gi a các đ i l ng cùng chu i.
2/ ng d ng lý thuy t t ng quan.
C ng nh m i hi n t ng t nhiên khác, hi n t ng th y v n v a có tính ng u
nhiên v a có tính t t nhiên. i u này th hi n trong không gian b ng m i quan h gi a
các đ i l ng cùng th i k , cùng m t khu v c đ a lý khí h u, trong th i gian nó th
hi n b ng m i quan h gi a các đ i l ng dòng ch y n m này và n m khác.
Tính t t nhiên không gian d n t i m i quan h t ng quan mà trong th ng kê
c đi n th ng dùng đ kéo dài tài li u c a tr m nghiên c u theo tài li u c a l u v c
sông t ng t .
Tính t t nhiên th i gian th hi n b ng chu k l p l i c a nó ph thu c vào đi u
ki n khí h u th i ti t mà nguyên nhân sâu xa là di n bi n có chu k c a m t tr ng, m t
tr i và các hi n t ng khác trong v tr .
Nh ng l u ý khi ng d ng: C ng nh lý thuy t sác su t th ng kê lý thuy t
t ng quan ng d ng trong thu v n c ng không đi sâu nghiên c u b n ch t c a hi n
t ng và có th d n t i nh ng sai l m:
- M t là: C ng có th có hai li t s không liên quan v m t v t lý nh ng có h
s t ng quan r t l n đi u đó không có ý ngh a v m t th c t ho c khi so sánh t ng
quan gi a nhi u chu i s không xét cùng trong m t chu k nh t đ nh s cho ta nh ng
k t lu n phi n di n thi u chính xác.
- Hai là: Khi xét t ng quan gi a hai bi n thì đó là quan h gi a bi n này ph
thu c vào m t trong nhi u y u t khác h p thành nên dù mu n hay không trong m t
m c đ nh t đ nh ý ngh a cùng th i gian s b lu m mà ý ngh a cùng t n su t s rõ
nét h n vì lúc đó t n su t đóng vai trò m t tham s t ng h p. N u dùng quan h nhi u
bi n đ mô t thì ph i xác đ nh đ c các y u t chính ph theo m c đ t ng quan
gi m d n và khi đó xác đ nh đ c hàm s ph thu c m t cách chính xác.

12


- Ba là: Tiêu chu n đánh giá m c đ t ng quan gi a hai chu i s th nào là
phù h p hi n nay có nhi u cách khác nhau.
+ ánh giá theo xu h ng lý thuy t, th ng ít đ c v n d ng trong th c t vì
tài li u đo đ c còn ng n ch a đúng theo yêu c u c a m t chu i th ng kê.
+ ánh giá theo kinh nghi m th ng kê ⎢R ⎢≥ 0.8 thì coi là t ng quan ch t
ch . ánh giá theo kinh nghi m đ n gi n d hi u thi u c s lý lu n nh ng th ng
hay đ c s d ng trong th c t .
3. ng d ng lý thuy t quá trình ng u nhiên.
Lý thuy t quá trình ng u nhiên có ý ngh a r t l n khi nghiên c u các giao đ ng
nhi u n m c a các đ c tr ng dòng ch y, c a các quá trình th y v n khí t ng và các
quá trình đ a v t lý.
Khi ng d ng lý thuy t th ng kê c đi n ch cho ta bi t các giá tr đ c tr ng
thu v n ng v i m t t n su t nh t đ nh. Mu n có m t quá trình bi n đ i theo th i
gian th ng ph i đ n gi n hoá b ng cách ch n m t mô hình đ i bi u (th c t hay gi
t o). Nhìn chung lo i mô hình nào c ng khó có th x y ra trong t ng lai, vì v y ph i
có m t ph ng pháp m i, ph ng pháp mô hình hoá dòng ch y kh c ph c đ c
nh ng nh c đi m trên.
1.2-5 Ph ng pháp v t lý.
Dòng ch y sông ngòi hình thành và bi n đ i theo không gian và th i gian ch u
s chi ph i b i nhiêù y u t mà có th quy v hai nhóm
- Nhân t khí h u (X, Z, t0, d, V...) quy t đ nh s bi n đ i dòng ch y theo th i
gian.
- Nhân t m t đ m (đ a hình đ a m o, th m ph th c v t, đ a ch t th nh ng ...)
t ng đ i n đ nh theo th i gian nh ng bi n đ i theo không gian. Nó nh h ng t i
quá trình hình thành dòng ch y và bi n đ i dòng ch y thông qua t n th t, đi u ti t và
t p trung n c.
- C s c a ph ng pháp là d a vào tài li u đo đ c đ y đ , chính xác và đ ng
b
các bãi th c nghi m dòng ch y hay các l u v c nh . Qua phân tích tính toán quá
trình c b n ti n hành thi t l p các quan h đ nh l ng gi a các nhân t b ng các
ph ng trình toán h c.
- Có hai h ng sau:
+ H ng nghiên c u th c nghi m. Ng i ta cho r ng hi n t ng th y v n r t
ph c t p nên ph i trên c s mô hình t nhiên mà nghiên c u t ng h p ho c xét nh ng
nhân t ch đ o nh h ng t i s hình thành dòng ch y b ng cách so sánh k t qu đo
đ c v dòng ch y hai l u v c có t t c các đi u ki n nh h ng t nhiên nh nhau, t
l u v c nh suy ra các l u v c l n.
+ H ng nghiên c u lý thuy t. Dùng lý thuy t toán h c, c h c v.v. đ mô
hình hoá các quá trình hình thành dòng ch y và xây d ng các h ph ng trình chuy n
đ ng c a dòng ch y sau đó dùng k thu t tính toán hi n đ i đ gi i. Hi n nay có r t
nhi u mô hình dòng ch y khác nhau đang đ c v n d ng trong th c t r t có k t qu .

13


Hai h ng nghiên c u này luôn b sung cho nhau, h ng th c nghi m giúp
cho vi c xây d ng ph ng trình thu l c c a dòng ch y sông ngòi m t cách ch c
ch n, đ ng th i là c s đ xác đ nh các tham s , h s mà đ n thu n lý thuy t không
gi i quy t đ c. H ng lý thuy t ch ra đ ng l i đúng đ n rõ ràng cho h ng th c
nghi m ti n hành.
1.2-6 Ph ng pháp mô hình toán.
Thu v n h c là m t khoa h c nghiên c u v n c trên trái đ t , nó c ng gi ng
nh các nghành khoa h c khác, quá trình nghiên c u v n d ng tr i qua các giai đo n:
quan sát, mô t , th c nghi m gi i thích b n ch t c a hi n t ng t đó tìm ra quy hình
thành lu t v n đ ng c a n c và nh ng bi n pháp s d ng có hi u qu nh t nh m
ph c v cho l i ích c a con ng i và b o v môi tr ng sinh thái.
Vi c mô t các hi n t ng thu v n b ng các bi u th c toán h c đ c g i là các
mô hình toán th y v n. Vì các hi n t ng th y v n luôn bi n đ i theo th i gian và
không gian, nó ph thu c vào nhi u y u t cho nên các mô hình toán bi u di n đ y đ
các m i quan h ph c t p này s có kh i l ng tính toán r t l n, không th th c hi n
b ng tay đ c. Tr c đây khi ch a có máy tính ng i ta ch chú ý t i các nhân t
chính, các nhân t ch đ o làm cho c u t o mô hình đ n gi n đi nhi u vì th có th
tính b ng tay ho c d i s giúp đ c a các đ th hay b ng tra. Vi c đ n gi n hoá các
quá trình dòng ch y t t nhiên s d n t i đ chính xác c a k t qu kém đi, các thi u sót
này có th b sung b ng cách s d ng các mô hình v t lý đ ki m tra đánh giá m c đ
tin c y. Tuy v y mô hình v t lý càng ngày càng khó th c hi n vì quy mô kích th c
các công trình trên sông ngày càng l n, càng ph c t p nên chi phí đ th c hi n mô
hình v t lý khá t n kém khó có th th c hi n đ c.
T các y u t trên d n t i mô hình toán trong th y v n ngày càng ph bi n và
ng d ng r ng rãi. Có th k ra nhi u mô hình toán đang đ c s d ng nhi u trong
th c t tính toán và d báo th y v n nh : Mô hình H. M. Kusmen (Liên xô c ),
SSARR, ARIMA (M ) TANK (Nh t)..
Các mô hình toán đang đ c áp d ng trong th y v n có th chia ra hai lo i: mô
hình t t đ nh và mô hình ng u nhiên. Trong các mô hình t t đ nh dòng ch y đ c coi
nh k t qu t t nhiên c a l ng m a, đ m, nhi t đ và đ c đi m b m t c a l u v c.
Trên c s đó các mô hình toán tìm cách bi u di n các quan h m a - dòng ch y b ng
các bi u th c toán h c khác nhau.
Vì dòng ch y ch u nh h ng c a r t nhi u y u t , m i y u t l i tác đ ng lên
dòng ch y theo nh ng quy lu t riêng r t ph c t p do đó mô hình toán dù có ph c t p
đ n đâu c ng khó có th mô t đ y đ , chính xác t t c các m i quan h này. Vì th
m t h ng phát tri n khác c a mô hình toán là coi các giá tr dòng ch y mang tính
ng u nhiên và chu i s t p h p các giá tr c a dòng ch y ph i tuân theo các quy lu t
th ng kê.
Nh ng mô hình lo i này đang đ c s d ng có hi u qu trong vi c d báo thu
v n dài h n và tính toán thi t k các công trình trên sông.

14


Dù bi u di n các quá trình th y v n b ng mô hình toán lo i nào thì v n c n
ph i xác đ nh các thông s mô hình sao cho phù h p v i l u v c, v i b n ch t v t lý
c a quá trình th y v n vùng đang nghiên c u.
1.2-7 Ph ng pháp ng d ng k thu t Vi n thám và h th ng thông tin đ a lý.
T khi M phóng v tinh Landsat đ nghiên c u đ a lý tài nguyên trái đ t, các
thông tin thu nh n đ c ch a đ ng nhi u t li u quý giá, trong đó có th y v n. T
nh ng n m 80 tr l i đây các t li u vi n thám đã đ c ng d ng đ nghiên c u các
đ c tr ng hình thái l u v c, m ng l i sông ngòi, nghiên c u t ng h p dòng ch y, cân
b ng n c l u v c, xây d ng các b n đ ng p l t, đánh giá tác đ ng môi tr ng,
dòng ch y bùn cát c a l u v c. Nh ng nghiên c u này b c đ u đã mang l i k t qu
kh quan và ti t ki m đ c nhi u th i gian và kinh phí.
1.3 S PHÂN B VÀ TU N HOÀN N
C TRÊN TRÁI
T
1.3-1 Phân b đ t li n và m t n c (đ i d ng và bi n) trên trái đ t.
N c l p đ y nh ng b n đ a kh ng l trên m t đ t, hình thành nên l p v n c
- i d ng th gi i. Trong t ng di n tích tr i đ t 510 tri u km2 đ i d ng chi m 361
tri u km2 t ng ng 70,8%, đ t li n chi m 149 tri u km2 t ng ng 29,2%.
t li n phân b ch y u b c bán c u, đó đ t li n chi m 39% b m t,
Nam bán c u đ t li n ch chi m 19%. Ph n đ t li n mà t đó sông đ a n c ra các
bi n n i li n v i i d ng th gi i g i là ph n rìa, còn ph n c a đ t li n mà t đó
n c đi vào các b n ch a khép kín bên trong đ t li n, không có dòng ch y thông ra
đ i d ng g i là ph n không l u thông.
Theo k t qu tính toán c a các nhà th y v n t ng l ng n c trên toàn trái đ t
là 1.385.600.000 km3 trong đó phân chia nh sau:
- N c trong đ i d ng
1.338.000.000 km3 chi m
96.52 %
3
- N c trong b ng tuy t
24.012.100 km chi m
1.74%
3
- N c trong đ t
23.400.000 km chi m
1.69%
3
- N c trong sông
2.120 km chi m
0.00015%
3
- N c trong h
176.400 km chi m
0.0130%
3
- N c trong đ m l y
10.300 km chi m
0.0007%
3
- N c trong khí quy n
12.900 km chi m
0.0009%
3
- N c trong các c th s ng
1.120 km chi m
0.00007%
Tr c đây cho r ng n c trong đ i d ng là 1.370 tri u km3 nh ng theo tài li u
đo đ c m i nh t c a các nhà h i d ng Liên xô c thì ch có 1.338 tri u km3 t c là ít
h n 2,3% do xác đ nh đ sâu bình quân c a đ i d ng th p h n 80m.
Vi c xác đ nh n c trong đ t (n c ng m) nói chung chính xác h n n c trong
b ng tuy t.
N c trong sông t ng đ i khó xác đ nh. L ng n c này trên toàn th gi i
đ c xác đ nh m t th i đi m nh t đ nh.
N c trong h và đ m l y xác đ nh t ng đ i d và chính xác.

15


1.3-2 Vòng tu n hoàn n c nh và l n trên trái đ t
Nh n ng l ng t i c a m t tr i, hàng n m kho ng 519.000 km3 n c b c h i
t m t bi n, đ i d ng và đ t li n. M t ph n b c h i t m t đ i d ng l i r i ngay
trên đó,ngh a là tr v v i đ i d ng, hoàn thành vòng tu n hoàn nh .
H i n c theo các kh i không khí vào đ t li n, trong nh ng đi u ki n thu n l i
ng ng t l i và r i xu ng thành m a. M a r i trên đ t li n m t ph n th m vào trong
đ t, m t ph n ch y trên m t đ vào sông su i, ph n còn l i b c h i. Quá trình m a r i
trên m t đ t và sau đó b c h i dù có l p l i bao nhiêu l n ch ng n a thì cu i cùng h i
n c do không khí mang vào đ t li n s ch y tr v đ i d ng, hoàn thành vòng tu n
hoàn l n c a n c trên trái đ t.
M t ph n nh trong t ng l ng n c tu n hoàn trên trái đ t, kho ng 7,7 nghìn
3
km trong m t n m hoàn thành vòng tu n hoàn trong ph m vi các mi n không l u
thông.
L

ng m trong
không khí 39

2. M a r i xu ng
m t đ t 100
2. M a r i xu ng đ i
d ng 385

4. B c h i t l c
đ a 61

Dòng ch y m t

H ch a

Th m

5. Dòng ch y sát M c n
m t

1. B c h i t đ i
d ng 424

c ng m
6.Dòng ch y m t
ch y ra bi n 38
5. Dßng ch¶y
ngÇm

T ng không
th m n c

7. Dòng ch y ng m ch y
ra bi n 1

Hình 1-1 S đ tu n hoàn n c trong t nhiên
1.B c h i t m t đ i d ng; 2- M a trên m t đ i d ng; 3- M a trên đ t li n; 4
- B c h i t m t đ t li n; 5 - Dòng ch y m t và dòng ch y ng m nh p vào sông; 6Dòng ch y sông ngòi vào đ i d ng (b không l u thông); 7- Dòng ch y ng m vào
đ i d ng (b không l u thông); 8-Trao đ i h i n c gi a đ t li n và đ i d ng l u
thông trong khí quy n.

16


Ghi chú: T ng ng v i 100 đ n v m a trên l c đ a có 38 đ n v ch y dòng ch y
m t ra bi n; 1 đ n v ch y ng m ra bi n; 61 đ n v b c h i t l c đ a; t ng ng có
385 đ n v m a xu ng đ i d ng và 424 đ n v b c h i t đ i d ng.
S tu n hoàn n c trong nh ng mi n không l u thông m c đ nào đó mang
tính ch t đ c l p, m c d u m t m t nào đó có liên quan v i tu n hoàn n c chung trên
trái đ t.
c đi m trong s trao đ i m c a các mi n không l u thông v i đ i d ng th
gi i là ch , n c t nh ng mi n không không l u thông đi vào đ i d ng không
ph i b ng dòng ch y tr c ti p mà theo d ng h i n c cu n theo các kh i không khí.
cho 519.000 km3 n c b c h i và tham gia vào vòng tu n hoàn c n có x p
x 3.10 20 kilôcalo. Hàng n m trái đ t đ c g n 13,4.1020 kilôcalo t m t tr i. Ta th y
g n 22% n ng l ng m t tr i t i trái đ t tiêu hao vào vi c tu n hoàn c a n c trên trái
đ t.
1.4 DÒNG CH Y VÀ CÁC NHÂN T
NH H
NG .
1.4-1 Dòng ch y
Dòng ch y là k t qu c a m i quan h nhân qu gi a các y u t khí t ng và m t
đ m l u v c, là đ c tr ng luôn bi n đ i theo th i gian và không gian. Dòng ch y c a
m t l u v c sông tính đ n m t v trí b t k trên sông là k t qu dòng ch y thu nh n
đ c t di n tích l u v c tính đ n v trí đó.
i v i dòng ch y sông ngòi có th phân ra:
- Dòng ch y n m
- Dòng ch y l
- Dòng ch y ki t
- Dòng ch y ng m
- Dòng ch y m t
- Dòng ch y sát m t
- Dòng ch y bùn cát
1.4-2 Các nhân t nh h ng.
Quá trình hình thành dòng ch y r t ph c t p, nó là k t qu c a s t h p nhi u
nhân t nh h ng. Có nh ng nhân t nh h ng tr c ti p nh m a, có nh ng nhân
t nh h ng gián ti p nh đ m, nhi t đ , gió,v.v.. và các đ c tr ng đ a lý và hình
thái c a l u v c.
Các nhân t nh h ng t i t ng đ c tr ng dòng ch y có m c đ khác nhau. Có
nhân t nh h ng t i đ c tr ng này đáng k nh ng v i đ c tr ng khác thì ít nh
h ng.
Vi c phân chia các nhân t nh h ng thành các nhóm khác nhau có th theo
nhi u cách.
- Có th phân chia thành hai nhóm: nhóm nhân t thiên nhiên và nhóm nhân t
ho t đ ng kinh t c a con ng i.
- Có th phân theo tính ch t thay đ i c a các nhân t mà chia ra: Các nhân t
bi n đ i nhanh có tính chu k (X, Z, d, T0, v.v ) g i chung là nhân t khí h u; Các

17


nhân t thay đ i ch m ho c không thay đ i (đ a hình, đ a ch t th nh ng, th m ph )
g i chung là các nhân t m t đ m. Ngoài ra các ho t đ ng kinh t c a con ng i c ng
có vai trò quan tr ng trong vi c làm thay đ i dòng ch y và có th chia ra làm m t
nhóm.
1.5 PH
NG TRÌNH CÂN B NG N
C.
1.5-1 Nguyên lý chung.
Ph ng trình cân b ng n c ph n ánh quy lu t chung c a t nhiên - quy lu t b o
toàn v t ch t. Nó là c s đ đánh giá các thành ph n c a dòng ch y sông ngòi, c a
các ph ng pháp nghiên c u và tính toán.
V nguyên lý có th nêu nh sau:
i v i m t vi th tích nh trong không gian,
trong kho ng th i gian b t k thì hi u gi a l ng n c đ n và l ng n c đi ra kh i
th tích đó b ng l ng n c tích đ ng trong vi th tích.
S d ng ph ng pháp cân b ng n c ta có th ti n hành so sánh nh ng ngu n
m đi t i ph m vi lãnh th nghiên c u trong nh ng th i đo n khác nhau và xác đ nh
m c đ nh h ng c a chúng t i quá trình hình thành ch đ n c c a đ i t ng
nghiên c u. Trên c s t ng h p các thành ph n riêng bi t c a cân b ng n c ta có th
xác đ nh nh ng sai s đo đ c có th g p, phân tích đ lo i tr sai s đó và đánh giá
m c đ chính xác c a các k t qu thu đ c. Ph ng pháp cân b ng n c cho phép xác
đ nh gián ti p theo hi u s gi a các đ i l ng nghiên c u m t trong nh ng thành ph n
cân b ng n c (dòng ch y, m a, b c h i, th m...) do nh ng đi u ki n nào đó không
đo đ c đ c song c n ph i bi t nó đ gi i quy t nh ng bài toán kinh t , k thu t ho c
đ xác minh nh ng quy lu t chung c a tu n hoàn m trong ph m vi không gian đang
xét.
Trên c s nguyên lý này ta có th vi t ph ng trình cân b ng n c cho b t k
m t đ i t ng nào trong b t k m t kho ng th i gian nào.
Ph ng trình vi t cho th i đo n ng n cho phép phân tích t m các y u t nh
h ng t i s hình thành dòng ch y. Ph ng trình vi t cho th i gian dài tuy không cho
bi t đ c c c u hình thành dòng ch y song nó c n thi t cho vi c xét t ng quan gi a
các y u t riêng bi t c a ph ng trình.
1.5-2 Ph ng trình cân b ng n c t ng quát.
Trong tr ng h p chung, đ ng vi n gi i h n ph n b m t đ t ta xét c t nh ng
dòng n c đi vào và đi ra. Chúng ta v m t m t b m t th ng đ ng và xét:

18


- L ng n c vào:
+ L ng m a r i tr c ti p - X,
+ L ng dòng ch y m t t bên ngoài đ vào-YV,
+ L ng dòng ch y ng m t ngoài ch y vào UV
+ L ng n c ng ng t trên b m t Zn.
- L ng n c ra:
+ L ng dòng ch y m t c t c a ra YR,
+ L ng dòng ch y ng m ra kh i l u v c UR
+ L ng n c b c h i Z
- L ng n c tích đ ng:
+ L ng n c tích đ ng đ u th i đo n Wđ
+ L ng n c tích đ ng cu i th i đo n Wc
Ph ng trình cân b ng n c trong b t c th i đo n nào có th vi t:
X + Y V + U V + Z n - Y R - Z - U R = Wc - W đ
(1-1)
1.5-3 Các tr ng h p riêng
N u ta không xét m t vùng b t k mà xét m t l u v c sông có đ ng chia n c
rõ r t, thì trong tr ng h p này ch có m t dòng ch y ra c a đ ng vi n khép kín c a
l u v c. N u là l u v c kín, ngh a là đ ng phân chia n c m t và n c ng m trùng
nhau thì ph ng trình vi t:
X -Y - Z = ± ΔW
(1-2)
Là l u v c kín xét trong th i k nhi u n m ph ng trình s là:
X 0 - Y0 = Z0
(1-3)
1.5-4 Ph ng trình cân b ng n c trong h sinh thái t ng h p.
H sinh thái t ng h p là h sinh thái bao g m đi u ki n t nhiên và ho t đ ng
kinh t c a con ng i. Trong tr ng h p này ph ng trình cân b ng n c có d ng:
(1-4)
X -Y - Z = ± ΔW + WKT 1 - W KT 2
Trong đó: WKT ! – T ng l ng n c dùng, bao g m n c dùng trong nông
nghi p, n c dùng công nghi p và n c dùng sinh ho t.

19


nghi p, n

WKT 2 - T ng l ng n c th i, bao g m n
c th i công nghi p và n c th i sinh ho t

c h i quy trong nông

Câu h i ch ng 1:
1.
c đi m c a các hi n t ng th y v n?
2. Các ph ng pháp nghiên c u trong th y v n.
3. Phân tích các nhân t nh h ng đ n dòng ch y sông ngòi.
4. Nguyên lý vi t ph ng trình cân b ng n c, ph ng trình cân b ng n
quát và các tr ng h p riêng?

20

c t ng


CH

NG II SÔNG NGÒI VÀ L U V C

2.1 S

HÌNH THÀNH L
I TH Y V N VÀ CÁC H TH NG SÔNG.
2.1-1 S hình thành l i th y v n.
N c đi t i b m t trái đ t d i d ng m a ho c các dòng ng m t p trung vào
nh ng ch tr ng c a đ a hình và ch y d i tác đ ng c a tr ng l c theo chi u đi xu ng
ch tr ng t o thành dòng n c trên b m t.
M a khí quy n và các m ch n c ng m không t o ngay nh ng dòng sông l n.
đ u tiên t o thành nh ng dòng riêng bi t sau đó thành su i, nhi u su i d n h p l i
thành nh ng con sông. Sông t p h p các ph l u và l n d n t đó ra bi n ho c các h
l n. nh ng vùng c c và nh ng vùng núi cao có nh ng con sông đ c hình thành do
b ng hà tan. Ngu n sông c a nhi u con sông n m trong các vùng đ m l y. C ng
không hi m nh ng sông b t ngu n t h , trong tr ng h p này sông ngay t ngu n đã
có kích th c l n. Nh ng dòng n c trên m t tu theo kích th c c a chúng và đi u
ki n đ a lý t nhiên mà chúng ch y qua, có th ho t đ ng th ng xuyên và t m th i.
H th ng các dòng n c và h ho t đ ng th ng xuyên và t m th i hình thành l i
thu v n c a b m t đ t li n.
- M t t p h p nh ng sông su i g m m t sông chính và các ph l u phân l u
l n nh có liên quan ch t ch v i nhau v dòng ch y và l u v c t p trung n c đ c
g i là h th ng sông. Viêt Nam có 9 h th ng sông l n có di n tích t p trung n c
trên 10000 km2. V c u t o th y v n (m ng l i sông) có th phân ra thành các khâu
c b n thay th k ti p nhau t ngu n v xuôi: rãng nông, rãnh sâu, khe c n, thung
l ng sông. Vi c hình thành các thành ph n c b n (kích th c, đ c t x , đ d c c a
s n) c a các khâu thu c m ng l i sông x y ra trong m t quá trình lâu dài và liên
t c.
- t tên cho h th ng sông.
+ L y tên c a đo n sông h l u đ đ t cho h th ng sông.
+ L y tên c a m t sông chính th ng l u (s. Mã, s.Lô...)
2.1-2 Ngu n và c a sông.
N i b t đ u c a sông g i là ngu n. Sông có th b t đ u t nh ng con ngòi, t
nh ng m ch n c b ng hà, h ho c đ m l y. Khi sông hình thành t hai sông h p l i,
ch h p dòng s là đ u c a sông đó, song ngu n c a sông đó s là ngu n c a con sông
dài nh t trong s hai sông h p l i. Trong tr ng h p này có th phân bi t đ dài th y
v n c a sông, ngh a là đ dài t ngu n xa nh t và đ dài c a con sông có tên cho bi t.
Khi xác đ nh đ dài c a sông theo b n đ tr c h t c n xác đ nh nh ng d u
hi u phân chia ngu n và c a sông.
N u sông h p thành t hai sông không tên, ng i ta l y ngu n c a sông là
ngu n c a dòng n c có đ dài l n h n. Khi c hai sông có cùng đ dài thì ngu n
sông l y nh nh bên trái.

21


Khi sông hình thành do h p nh t c a hai sông có tên riêng, b t đ u c a sông
m i l y t ch h p dòng c a hai sông.
N u sông ch y vào sông, h ho c bi n b i hai nhánh thì c a sông s là c a c a
nhánh sông l n nh t. Khi có châu th thì l y c a sông chính làm c a. N u cu i sông là
h th ng kênh hình nan qu t, ng i ta l y c a sông là ch phân nhánh sông thành
kênh nh .
Khi sông ch y vào sông, h ho c bi n sông hình thành c a sông. Ngoài ngu n
sông và c a sông, trên sông l n còn chia ra các khu v c th ng l u, trung l u và h
l u.
phân gi i chi u dài sông thành nh ng đo n nh v y không có nh ng đi u
ki n c ng nh c. S phân chia này th c hi n k t h p v i s xem xét nh ng thay đ i
c a đ a hình, c a v n t c ch y trong sông, l ng n c và nh ng đ c tr ng khác xuôi
theo dòng sông ví d nh phân b các thác g nh, các bãi b i...
Th ng v h l u, l ng n c và kích th c l u v c sông càng t ng lên, còn
v t c đ dòng ch y và đ d c gi m; cùng v i s thay đ i trên đây d ng đ a hình cao
và chia c t c ng thay đ i d n b ng d ng đ a hình th p h n và b ng ph ng.
iv i
nh ng sông l n phân chia thành th ng l u, tr ng l u và h l u ch y u d a vào
nh ng đi u ki n s d ng sông vào giao thông, nông nghi p. Trong ph n th ng l u
th ng là khu v c đ c tr ng b i t c đ dòng ch y l n, l m thác gh nh, đ sâu lòng
sông nh do đó vi c đi l i c a tàu bè kém thu n ti n. Trung l u đ c đ c tr ng b i
nh ng đi u ki n s d ng kinh t thu n l i h n do lòng sông đ c m r ng d n, giao
thông th y d đi l i h n . Ph n h l u, l ng n c c a trong sông đ t tr s l n nh t,
t c đ dòng ch y gi m nh , lòng sông m r ng b i v y giao thông trên đo n này
th ng thu n ti n nh t. Song n u xét v n ng l ng thì h l u ít đ c chú ý h n
trung l u.
Vùng c a sông c ng là m t ph n r t ph c t p c a con sông. đây xu t hi n
nh ng quá trình đ c đáo có liên quan v i s b i tích c a phù sa do sông mang v và s
tác đ ng t ng h c a n c sông vào b n ch a nh n chúng (sông, h , bi n).
Khi ch y vào sông, h ho c bi n, sông th ng b i t m t l ng phù sa l n và
l p nên c a sông có nhi u chi l u g i là tam giác châu. Sông càng mang ít phù sa d ng
tam giác châu càng bi u hi n y u. Tri u lên, tri u xu ng và các dòng bi n gây khó
kh n cho s hình thành các tam giác châu. Trong tr ng h p này sông đ ra bi n theo
m t dòng sông r ng hình thành h ng sông ho c c a sông hình ph u.
ph n cu i c a h l u sông, khi ch y vào bi n trong ph m vi ph n ven b bi n
hình thành m t vùng chuy n ti p. Trong vùng này d i s nh h ng c a bi n ch đ
dòng ch y thay đ i đáng k . T c đ dòng gi m đi, nh ng dòng th y tri u xâm nh p
vào sông, x y ra s xáo tr n n c sông và n c bi n, đ r ng c a sông t ng lên m nh
m t o nên tam giác châu ho c c a sông hình ph u.
Ng c l i, ph n b bi n n m sát ngay vùng c a sông ch u nh h ng c a các
sông ch y vào. nh h ng đó bi u hi n s gi m đ m n, s phân b đ sâu, phân
b dòng n c, đ đ c và thay đ i nh ng đ c tr ng khác trong ph m vi ch đ th y
v n.
i chuy n ti p nêu trên g i là vùng c a sông.

22


Khu v c sông bi n có th chia thành nh ng khu v c thu c c a sông và khu v c
c a sông. Khu v c thu c c a sông có ch đ ch đôi khi b phá v b i
nh ng hi n
t ng n c d n, n c rút và th y tri u. Tuy n trên c a nó n m ranh gi i xâm nh p
c a hi n t ng này, tuy n d i - ch sông chia thành các nhánh, đ i v i các c a
sông m t nhánh và c a sông hình ph u m t c t, n i quan sát th y s chuy n d ch c a
n c sông và n c bi n.
Khu v c c a sông kéo dài tuy n d i c a khu v c thu c c a sông t i khu v c
thu c bi n nông thu c c a sông. Theo chi u r ng thì khu v c c a sông gi i h n b i b
g c c a thung l ng và n u không rõ r t thì l y đ ng tràn c c đ i vào mùa l làm gi i
h n.
Bi n nông tr c c a sông chi m kho ng t ranh gi i d i c a khu v c c a
sông t i đ i mà ngoài xa h n n a nh h ng c a sông t i ch đ bi n không còn.
2.1-3 Phân c p sông.
Vi c phân c p sông có th ti n hành theo nhi u cách. đây ta có th xem xét
theo ba cách sau:
- Phân theo đ l n c a sông. Theo cách phân này chia ra sông l n, sông trung
bình và sông nh . Theo cách này s phân đ nh gi a các lo i không rõ ràng và th ng
d a theo c m tính. Tuy nhiên gi a chúng có s chuy n ti p nhau.
- Phân c p theo quan h v i sông chính. M t th i gian dài c p sông đ c
phân theo quan h gi a sông chính và các sông nhánh đ vào nó, thí d :
+ Sông nhánh c p I: Là sông đ tr c ti p vào sông chính.
+ Sông nhánh c p II: Là sông đ tr c ti p vào nhánh sông c p I
+ Sông nhánh c p III: Là sông đ tr c ti p vào nhánh sông c p II
Theo cách phân nh v y ti n hành cho t i c p cu i cùng. n c ta theo cách
này có t i c p 6.
Toàn b sông su i n c ta v i đ dài trên 10 km có 2864 sông, c 20km d c
b bi n thì có m t c a sông. Có 134 sông chính, có 139 sông nhánh c p I, 1039 sông
nhánh c p II, 661 sông nhánh c p III, 196 sông nhánh c p IV, 33 sông nhánh c p V và
7 sông nhánh c p VI.
Theo cách phân c p này có hai nh c đi m chính sau:
* Cùng m t c p sông có th có c sông l n, sông trung bình và sông nh v i
các di n tích, đ dài sông khác nhau.
* C p sông không ph n ánh đ c l ng n c.
- Phân c p theo Horton (1948). Theo cách này h th ng sông đ c phân c p
nh sau:
+ Sông c p I: Là sông không có nhánh ph đ vào
+ Sông c p II: Là sông do hai sông c p m t h p thành,
+ Sông c p III: Là sông do hai sông c p hai h p thành.
Nh v y cho t i sông l n nh t c a h th ng.

23


Theo cách phân c p này ta có th bi t đ c di n tích, đ dài trung bình c a
t ng c p sông và có th bi u th m i quan h gi a c p sông và đ dài c ng nh di n
tích l u v c c a t ng c p.
Theo nghiên c u c a Horton trong h th ng sông có các quan h sau:
+ S l ng sông trong h th ng sông ng v i c p sông nh t đ nh:
N θ = EN S - θ
(2-1)
N θ - s sông c p θ
S - C p c a sông chính (hay h th ng sông),
EN - H s ph thu c vào vùng đ a hình.
EN = 2 đ i v i vùng đ ng b ng ho c bình nguyên,
EN = 4 đ i v i vùng đ i núi.
+
dài bình quân c a sông theo c p θ trong h th ng sông (Lθ).
(2-2)
Lθ = L1 EL θ - 1
L1 - đ dài trunh bình c a sông c p I,
EL - L y trung bình g n b ng 2.3
+ Di n tích bình quân c a sông theo c p θ trong h th ng sông (Fθ).
(2-3)
Fθ = F1 EF θ - 1
L1 - đ dài trunh bình c a sông c p I,
EL - L y trung bình g n b ng 2.3
T các quan h trên có th xác đ nh đ c:
+ T ng s sông t t c các c p c a h th ng sông
EN S - 1
(2-4)
∑ N θ = ⎯⎯⎯⎯
EN - 1
+ T ng đ dài t t c các sông c a h th ng:
(EL / EN ) S - 1
(2-5)
∑ N θ Lθ = L θEN S - θ = ⎯⎯⎯⎯⎯
(EL / EN ) - 1
Vi c tính toán cho các sông M và Liên Xô c đã kh ng đ nh tính đúng đ n
c a quy lu t trên.
2.1-4
dài và m t đ l i sông.
a/
dài sông.
Chi u dài sông là kho ng cách t ngu n v t i c a sông tính b ng km. Vi c xác
đ nh chi u dài c a sông ti n hành t c a sông, là v trí d dàng xác đ nh h n là ngu n
sông.
chính xác vi c xác đ nh đ dài sông ph thu c vào t l b n đ và và ph ng
pháp đo.
đo chi u dài sông trên b n đ th ng dùng compa m ho c máy đo chi u
dài. Máy đo chi u dài là d ng c đo chi u dài c a sông theo s vòng quay c a bánh xe
chuy n đ ng d c theo đ ng sông. T l b n đ càng l n, đ dài c a sông xác đ nh
càng chính xác.
quanh co u n khúc c a sông và đ m compa nh h ng l n t i

24


k t qu đo chi u dài c a sông. Trong th c t th ng dùng đ m compa b ng 1
milimet đ i v i b n đ v i t l b ng 1:50000 và 1:100000.
xét nh h ng c a đ m compa và đ quanh co c a sông t i k t qu đo,
th ng ng i ta chia thành nhi u đo n theo m c đ quanh co c a chúng.
iv im i
đo n ti n hành đo đo n m u v i đ m compa khác nhau. T các đo n m u này xác
đ nh h s hi u ch nh đ nhân cho các đo n chính. H s hi u ch nh s b ng t s gi a
đ dài c a đo n sông (ho c toàn b con sông n u đ u n khúc c a nó đ ng nh t) đo
đ c khi đ m compa t i gi i h n nh và đ dài c a con sông v i đ m compa l y
th c t . Trong th c t không c n thi t ph i l p h s hi u ch nh đ i v i m i l n đo mà
dùng các tr s đã thành l p s n cho nh ng đo n sôngcó đ quanh co khác nhau theo
quy ph m.
Hi n nay ngoài ph ng pháp đo tr c ti p trên ta có th s d ng t li u Vi n
thám k t h p v i ki n th c thông tin đ a lý (GIS) và máy tính đ xác đ nh chi u dài
sông.
b. M t đ l i sông.
M t đ l i sông là t s gi a t ng đ dài t t c các sông su i (sông chính và
các sông nhánh) trên toàn b di n tích l u v c.
∑L
(2-6)
d = ⎯⎯⎯ (km/ km2)
F
T đ nh ngh a này ta có th so sánh m ng l i sông ngòi các vùng khác nhau
khi xác đ nh chúng theo nh ng b n đ cùng t l . Trên nh ng b n đ t l nh nh ng
dòng n c không th hi n đ c nên t ng đ dài các sông su i s nh h n trong tr ng
h p trên b n đ t l l n h n. Do v y t l b n đ càng l n thì m t đ l i sông xác
đ nh càng đ c chính xác. Th c t dùng b n đ t l 1:50.000 và 1:100.000 s đáp
ng đ c đ chính xác c n thi t.
đánh giá m c phát tri n sông ngòi ng i ta chia
m t đ l i sông ra làm 5 c p sau:
1. M t đ l i sông r t dày d = 2 ÷ 4 km/km2 th ng là vùng đ ng b ng,
2. M t đ l i sông dày d = 1.5 ÷ 2 km/km2, th ng là vùng m a l n th m ít
(Móng cái, Hoàng Liên S n, Tây côn L nh, èo ngang, B c đèo H i Vân.
3. M t đ l i sông t ng đ i dày d = 1 ÷ 1.5 km/km2, th ng là vùng m a
t ng đ i l n (vùng cánh cung ông Tri u, B c Thái).
4. M t đ l i sông trung bình d = 0.5 ÷ 1 km/km2, th ng là vùng có l ng
m a trung bình, t n th t trung bình.
5. M t đ l i sông th a d = 0.3 ÷ 0.5 km/km2, th ng là vùng có l ng m a
ít, b c h i l n.
2.1-5 S đ th y v n c a m t con sông.
S đ m ng l i th y v n sông ngòi có nh h ng t i s t p trung n c.
Th ng có th phân bi t các d ng sau m ng l i sông ngòi sau:
- H th ng sông hình nam qu t ( H th ng sông Thái Bình),
- H th ng sông hình cành cây ( sông à, sông V , sông H ng),

25


x

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×