Tải bản đầy đủ

TÍCH TỤ TẬP TRUNG VÀ HIỆU QỦA SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TẠI VIỆT NAM

I H C QU C GIA HÀ N I

TR

NG

I H C KHOA H C T

NHIÊN

---------------------

Kim V n Chinh

TÍCH T T P TRUNG VÀ HI U QU S

D NG

T NÔNG NGHI P T I VI T NAM

LU N V N TH C S KHOA H C


Hà N i - 2012


I H C QU C GIA HÀ N I

TR

NG

I H C KHOA H C T

NHIÊN

---------------------

Kim V n Chinh

TÍCH T T P TRUNG VÀ HI U QU S

D NG

T NÔNG NGHI P T I VI T NAM

Chuyên ngành: Khoa h c Môi tr

ng

Mã s : 60 85 02
LU N V N TH C S KHOA H C

Ng

ih

ng d n khoa h c: GS.TS. Lê Tr ng Cúc

Hà N i - 2012



L ic m n
Sau m t th i gian n l c h c t p và ti n hành nghiên c u làm lu n v n t t
nghi p, n nay tôi ã hoàn thành
c khóa h c c a mình và lu n v n này
kh ng nh nh ng n l c c a b n thân tôi trong th i gian qua.
t
c nh ng thành công này, v i lòng bi t n sâu s c c a mình, tôi xin
g i l i cám n t i t p th th y cô giáo Khoa Môi tr ng, Tr ng i h c Khoa
h c T nhiên Hà N i. V i lòng nhi t tình yêu ngh và yêu h c trò các Th y, các
Cô ã cho tôi nh ng tri th c m i, v n t i nh ng t m cao m i, ã ng viên
khích l tôi trong nh ng lúc khó kh n nh t c a cu c s ng
v n lên t
c
nh ngày hôm nay. V i lòng bi t n c a mình, em xin chúc các Th y, các Cô
luôn m nh kh e, h nh phúc và thành công trong s nghi p, chúc các Th y, các
Cô có nh ng l p h c trò gi i, ch m ngoan và thành t.
Tôi c ng xin g i l i cám n sâu s c nh t t i GS.TS. Lê Tr ng Cúc, ng i ã
không th y n n trí khi tôi g p nh ng khó kh n trong cu c s ng, có lúc t ng
ch ng ph i d ng l i, Th y ã giúp tôi l y l i ngh l c c a cu c s ng và v n lên
t
c nh hôm nay. Trong quá trình h ng d n tôi, Th y luôn t o c h i
tôi ti p thu nh ng ki n th c, t o ng l c
tôi hoàn thành công vi c nghiên
c u c a mình, Th y c ng ã giúp tôi có nh ng nh h ng và cái nhìn t i sáng
h n v cu c s ng. Em xin g i l i cám n t i Th y, chúc Th y luôn m nh kh e,
h nh phúc và thành công, chúc th y s mãi d o dai
chèo lái con thuy n a
h c trò c a mình t i nh ng chân tr i tri th c m i.
Qua ây, tôi c ng xin g i l i c m n chân thành t i các b n ng nghi p t i
Trung tâm T v n Chính sách Nông nghi p ã h tr r t nhi u cho tôi có th
hoàn thi n lu n v n c a mình.
Cu i cùng, tôi xin g i l i tri ân t i gia ình, B M , các anh ch em và ng i
thân c a mình, nh ng ng i luôn luôn bên c nh tôi nh ng lúc tôi vui v hay
bu n phi n, giúp tôi có ng l c v n lên trong th i gian qua c ng nh trong c
th i cu c i tôi sau này.

Xin chân thành cám n
Kim V n Chinh


  cl c
Danh m c b ng ...........................................................................................................3
Danh m c hình ............................................................................................................3
Danh m c t vi t t t ....................................................................................................4
M

U.....................................................................................................................5

CH

NG 1. T NG QUAN.......................................................................................8

1.1. Các

nh ngh a ..................................................................................................8

1.2. Quy mô ru ng

t và hi u qu s n xu t nông nghi p ....................................10

1.3. Tích t và t p trung

t ai.............................................................................14

1.4. T ng quan v tích t , t p trung trên th gi i ..................................................16
1.4.1. Nh t B n ..................................................................................................17
1.4.2. Hàn Qu c.................................................................................................21
1.4.3. Trung Qu c ..............................................................................................23
1.4.4. Thái Lan...................................................................................................27
CH

NG 2.

2.1.

it

IT

NG, PH M VI VÀ PH

NG PHÁP NGHIÊN C U .....30

ng nghiên c u.....................................................................................30

2.2. Ph m vi nghiên c u ........................................................................................31
2.3. Ph

ng pháp nghiên c u ................................................................................31

2.3.1. Cách ti p c n ...........................................................................................31

CH

2.3.2. Ph

ng pháp thu th p thông tin ..............................................................32

2.3.3. Ph

ng pháp phân tích............................................................................35

NG 3. K T QU NGHIÊN C U .................................................................39

3.1. Chính sách

t ai t i Vi t Nam.....................................................................39

3.1.1. T ng quan chính sách

t ai và

1

t nông nghi p..................................39


3.1.2. Các chính sách v tích t , t p trung
3.2. Th c tr ng, k t c u và xu th thay

t ai ............................................44

i s d ng

t nông nghi p...................46

3.2.1. Th c tr ng qu

t và phân b

3.2.2. C c u s d ng

t c a h gia ình

khu v c nông thôn ......................49

3.3. Th c tr ng quá trình tích t và t p trung

t t i Vi t Nam ............................51

3.3.1. Tình hình d n i n
3.3.2. Xu h

i th a.....................................................................51

ng tích t và t p trung

3.3. Th c tr ng th tr
3.4. Quy mô

t nông nghi p.....................................46

ng

t............................................................53

t nông nghi p t i Vi t Nam .....................................56

t ai và hi u qu s d ng

3.4.1. Th c tr ng manh mún
3.4.2. Phân m nh

t ai t i m t s

a ph

ng c a Vi t Nam ......61

t ai và kh n ng c gi i hóa...........................................62

3.4.3. Quy mô và hi u qu s d ng
3.5. Tác

t nông nghi p theo quy mô ..............61

t theo quy mô.........................................67

ng c a t p tích t t p trung

t ai t i thu nh p c a ng

i dân nông

thôn ........................................................................................................................70
3.6.

xu t gi i pháp thúc

y quá trình tích t và t p trung ru ng

nghi p

Vi t Nam hi n nay..................................................................................75

3.6.1. T o môi tr

ng pháp lý

3.6.2. T o môi tr

ng kinh t

khuy n khích tích t và t p trung ru ng
n

nh, khuy n khích

t nông

t 76

u t vào khu v c nông

thôn ....................................................................................................................78
3.6.3. T o môi tr
thi u tác

ng xã h i n

nh

th c hi n công b ng xã h i và gi m

ng tiêu c c do quá trình tích t gây ra ...........................................79

K T LU N ...........................................................................................................81
TÀI LI U THAM KH O .....................................................................................83

2


Danh m c b ng
B ng 1.1. Thay

i quy mô trang tr i c a Nh t B n, giai o n 1955-1985 .............18

B ng 3.1. Di n tích

t nông nghi p tính

B ng 3.2. Hi n tr ng và bi n
B ng 3.3. T tr ng các lo i
B ng 3.4. S thay

n

u n m 2010 ...................................47

ng s d ng

t giai o n 2000-2010 (ha) ..............48

t trong c c u

t c a h gia ình .............................50

i c a ch s Simson trong giai o n 2008-2010 ......................55

B ng 3.5. C c u h nông nghi p theo quy mô

t s n xu t (%)............................56

B ng 3.6. Tham gia th tr

ng thuê

t c a h gia ình nông thôn: i thuê

B ng 3.7. Tham gia th tr

ng thuê

t c a h gia ình nông thôn: Cho thuê

t......57
t ...58

B ng 3.8. T l h tham gia th tr

ng

t ai n m 2008 ........................................60

B ng 3.9. Th c tr ng manh mún

t ai, 2010........................................................61

B ng 3.10.

u vào và

u ra c a s n xu t theo quy mô trang tr i..........................63

B ng 3.11.

u vào và

u ra c a s n xu t theo s m nh

B ng 3.12.

u vào và

u ra c a s n xu t nông nghi p, theo quy mô và vùng......65

B ng 3.13 .

u vào và

t ..................................64

u ra c a s n xu t nông nghi p, chia theo s m nh

t và

vùng...........................................................................................................................66
B ng 3.14. M t s ch tiêu bình quân c a 1 trang tr i nông, lâm nghi p và th y s n
n m 2010 ...................................................................................................................68
B ng 3.15. Ch s Simson theo các nhóm thu nh p..................................................70
B ng 3.16. Di n tích và s m nh

t phân theo các nhóm thu nh p ........................71

B ng 3.17: T l các h có hi u su t không

i, t ng hay gi m theo quy mô .........75

Danh m c hình
Hình 1.1. Quy mô h nông nghi p

Hàn Qu c .......................................................22

Hình 1.2. Quy mô h nông nghi p

Trung Qu c ....................................................24

Hình 3.1. M i quan h gi a quy mô di n tích

t và thu nh p c a h gia ình, 2008

...................................................................................................................................72
Hình 3.2. Quan h gi a n ng su t lao

ng và di n tích

3

t ....................................73


Danh m c t vi t t t
ADB

Ngân hàng phát tri n châu Á

ARD

Phát tri n nông thôn

BSPS

Ch

CRS

L i t c theo quy mô không

DANIDA

C quan h p tác phát tri n qu c t

DEA

Ph

GDP

T ng s n ph m n i a

MONRE

B Tài nguyên và Môi tr

NN&PTNT

Nông nghi p và phát tri n nông thôn

SE

Hi u qu quy mô

SFA

Ph

TE

Hi u qu k thu t

TEVRS

M c

ng trình h tr th

ng m i
i
an M ch

ng pháp Bao D li u

ng

ng pháp phân tích Biên Ng u nhiên

hi u qu k thu t

VARHS

i u tra ti p c n ngu n l c c a h gia ình Vi t Nam

VHLSS

i u tra M c s ng h gia ình

VRS

L i t c theo quy mô bi n

4

i


M

U
Vi t Nam ã

khi phát

ng

t

c nhi u thành t u trong c i cách nông nghi p,

i m i vào n m 1986. Ngh quy t 10 c a Ban ch p hành trung

ng c ng s n Vi t Nam khóa VI n m 1988 ã t o ra m t b
cách

t ai. L n

có quy n bình
giao n

c bi t t

u tiên, h nông dân

c th a nh n là m t

ng v i các thành ph n kinh t khác tr
c th ch hóa các giao d ch v

sung n m 1998 và 2003, các h gia ình ã
th a k , cho thuê và th ch p

t. Các c i cách

t phá trong c i

n v kinh t t ch ,

c pháp lu t.

nh và lâu dài. Cùng v i quá trình c i cách, Lu t

ã ánh d u m t b

c

t ai ra

t ai

c quy n chuy n nh

c

i n m 1993

t. Sau các l n s a

t ai

ng

i và b

ng, trao

i và

c th c hi n g n li n v i

hàng lo t các c i cách khác nh v giá, th y l i, và khoa h c công ngh , t t c
góp ph n t o ra

ã

ng l c cho s n xu t nông nghi p phát tri n. heo s li u th ng kê

c a V K ho ch - B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (NN&PTNT), tính t
n m 2000

n nay, t ng tr

ng giá tr s n xu t nông nghi p bình quân

t g n

5,36%/n m, GDP t ng 3,7%/n m. Tuy nhiên, v c b n nông nghi p v n ch a có
s thay

i v ch t, t ng tr

áng lo ng i là t c

ng kém b n v ng và kh n ng c nh tranh th p.

t ng tr

ng GDP nông nghi p ang có xu h

i u

ng gi m d n, t

4%/n m trong giai o n 1995-2000 xu ng còn 3,83%/n m giai o n 2001-2005 và
3,3%/n m giai o n 2006-2010. T l giá tr gia t ng so v i t ng giá tr s n xu t
nông nghi p c ng có xu h

ng gi m, t 66,35% n m 2000 xu ng 58,8% n m 2010

(theo giá th c t ). S s t gi m t c

t ng tr

ng c a ngành nông nghi p ang

t

ra nhi u thách th c

i v i n l c c a chính ph trong xóa ói gi m nghèo và duy

trì n

ng th c.

nh an ninh l

Cùng v i à suy gi m c a nông nghi p trong th i gian g n ây, cu c kh ng
ho ng l

xã h i cho nhi u n
kh ng ho ng l
vi c

u n m 2008 ã gây ra nhi u b t n v chính tr , kinh t và

ng th c vào

c ang phát tri n, trong ó có Vi t Nam. Các tác

ng th c và h u qu c a nó ã cho th y

m b o an ninh l

ng th c c a các qu c gia.

c t m quan tr ng c a

ây v n s là u tiên hàng

trong chính sách c a chính ph . V i h n 80 tri u dân, trong khi di n tích
5

ng c a
u

t lúa ch


i 0,5 ha còn chi m trên 70%1, l i

là 4,1 tri u ha và s h có quy mô di n tích d
gi i cho bài toán t ng tr

ng nông nghi p c a Vi t Nam ang là m t thách th c l n

cho các nhà l p chính sách. Trong giai o n 2001-2010, hàng n m Vi t Nam m t i
kho ng h n 70 nghìn ha do nhu c u c a công nghi p hóa, ô th hóa và t c
t nông nghi p ang có xu h
Vi t Nam s ph i
l

m t

ng t ng d n. Nh v y, s n xu t nông nghi p c a

i m t v i m t thách th c r t l n trong vi c th a mãn nhu c u

ng th c và nguyên li u thô cho công nghi p và quy mô dân s ngày m t l n.

Vi c

m b o cung c p

l

ng th c và thúc

y m t n n nông nghi p phát tri n

b n v ng ang và s là thách th c mà chính ph và các nhà nghiên c u ph i

im t

trong b i c nh h i nh p và toàn c u hóa ngày m t sâu r ng.
Ngh quy t 26 c a Ban ch p hành Trung
v n

ng

ng t i k h p th 7 khóa X v

nông nghi p, nông thôn và nông dân ã nh n m nh

n t m quan tr ng c a

vi c t ng n ng su t nông nghi p nh là m t trong nh ng yêu c u c p bách
phó v i các v n

th i

i khi nguy c bùng phát kh ng ho ng l

V i áp l c dân s gia t ng trong khi
n ng su t nông nghi p
l

ng th c x y ra.

t ai ngày m t khan hi m thì vi c

c xem là m t cách hi u qu trong vi c

i

y m nh

m b o s n xu t

ng th c trong dài h n c a Vi t Nam. M t trong nh ng tr ng i cho vi c c i

thi n n ng su t ó chính là tình tr ng manh mún

t ai và s n xu t nông nghi p

quy mô nh . Theo i u tra m c s ng h gia ình n m 2008, bình quân di n tích

t

nông nghi p c a h là 0,65ha

t

c chia cho 3,8 m nh. Trong khi ó di n tích

tr ng cây hàng n m trung bình ch có 0,37ha m t h gia ình

khu v c nông thôn.

Câu chuy n v thành công c a nông nghi p Vi t Nam trong su t h n hai th p k
qua có

c là nh s thay

i m i v th ch
l

ã t o ra

i trong th ch nh Ngh quy t 10 và Lu t
ng l c cho h gia ình trong vi c

ng. Tuy nhiên, s s t gi m v t ng tr

1

u t t ng s n

ng nông nghi p trong th i gian g n ây l i

ch ra r ng vai trò c a các c i cách này trong vi c
d n gi m tác d ng. Di n tích

t ai. S

y nhanh s n xu t h n n a ang

t nông nghi p ang s t gi m trong nh ng n m g n

T ng i u tra nông nghi p, nông thôn, 2010. T ng c c th ng kê

6


ây, ã làm cho qu y mô s n xu t ngày m t b thu h p, i u này ã h n ch trong vi c
áp d ng c gi i hóa trong nông nghi p. Chính vì v y, s d ng b n v ng di n tích
nông nghi p và thúc

y tích t ru ng

t ang và s tr thành h

ng

t

t phá nh m

ti n t i m t n n nông nghi p quy mô l n và n ng su t cao.
V i nh ng lý do trên, tôi ti n hành nghiên c u
qu s d ng

t nông nghi p t i Vi t Nam , làm

th c s Khoa h c Môi tr

tích t t p trung ru ng

tài là nghiên c u th c tr ng phân m nh và xu th c a

t nông nghi p Vi t Nam, nh ng tác

t ai và t

tích t , t p trung

tài nghiên c u cho lu n v n

ng v i các m c tiêu:

M c tiêu t ng quát c a
t t p trung

tài Tích t t p trung và hi u

ó

ra các ph

ng h

ng c a quá trình tích

ng và gi i pháp nh m thúc

t ai, nâng cao hi u qu s d ng tài nguyên

y

t trong s n xu t

nông nghi p.
t

c m c tiêu t ng quát nêu trên, tôi t p trung vào phân các c th m c

tiêu các nh sau:
- Làm rõ th c tr ng, k t c u và xu th thay

thôn

Vi t Nam, qua ó th y

m nh c ng nh xu h
c bi t là trong
- Xác

i s d ng

t nông nghi p nông

c m t b c tranh t ng th v hi n tr ng phân

ng tích t t p trung

t ai trong s n xu t nông nghi p,

t tr ng lúa.

nh và ánh giá các y u t tác

nông nghi p và nh h

ng

ng c a quá trình này

n quá trình tích t t p trung
n phân ph i thu nh p

t

khu v c

nông thôn Vi t Nam.
-

ánh giá tác

ng c a quá trình tích t t p trung

c a vi c s d ng
bình

ng, kh n ng c gi i hóa c ng nh b t

t, n ng su t lao

ng nông thôn.

Các k t qu nghiên c u có th
nhanh ho t

t ai t i hi u qu kinh t

óng góp vào vi c xây d ng chính sách nh m

ng tích t và t p trung ru ng

nghi p có quy mô hi n
hi u qu s d ng

t, t ng b

y

c t o d ng m t n n nông

i, t p trung, phát tri n m t cách b n v ng và nâng cao

t ai.

7


1. CH

NG 1. T NG QUAN
t ai ã tr thành v n

trung tâm trong l ch s và phát tri n c a Vi t Nam

c ng nh c a nhi u qu c gia khác. V i
dân s

ông, l i ph n l n t p trung

c tr ng là m t n

c ang phát tri n có

khu v c nông thôn. Theo s li u c a T ng c c

th ng kê n m 2007, dân c nông thôn

Vi t Nam chi m t i 72,6% dân s c n

trong ó ph n l n là h thu n nông. Trong khi ó s h có di n tích

td

v n chi m trên 70% t ng s h . Chính vì v y, Vi t Nam ang ph i

i 0,5 ha
i m tv i

nhi u thách th c trong quá trình c i cách

t ai

nông nghi p. M c dù Vi t Nam ã

c nhi u thành công c a c i cách kinh t

t

duy trì và thúc

c,

y t ng tr

và m c a nh ng nông nghi p nh ng n m v a qua ang có xu h
gi m này có r t nhi u nguyên nhân gây ra, trong ó y u t
m t trong nh ng v n

ng

ng gi m. S s t

t ai ang tr thành

chính trong vi c gi i quy t bài toán t ng tr

ng nông

nghi p c a Vi t Nam.
M t trong nh ng thách th c mà nông nghi p c a Vi t Nam hi n nay ang ph i
i m t ó chính là nâng cao hi u qu s n xu t nông nghi p thông qua
quá trình tích t và t p trung ru ng
t ra nh tác

t trong b i c nh có nhi u i u ki n m i

d ng, trong khi t l lao

t có xu h

ng gi m và thay

ng nông nghi p l n và có trình

t là m t trong nh ng ti n

m i òi h i ph i

th p. Nâng cao hi u

t ai ang

t ra nhi u v n

c làm sáng t .

nh ngh a

Tích t và t p trung ru ng

t

c

nh ngh a theo nhi u cách khác nhau. FAO

(2003) cho r ng tích t và t p trung ru ng

t chính là quá trình phân b và s p x p

l i các m nh nh m lo i b h n ch c a tình tr ng manh mún
ru ng

i m c ích s

quan trong cho s thành công trong c i

cách nông nghi p c a Vi t Nam. Quá trình c i cách

1.1. Các

t ai. Manh mún

t bao g m tình tr ng manh mún v ô th a và s phân tán quy mô ru ng

nông h .

c

ng c a h i nh p ngày m t sâu r ng, s phát tri n công nghi p, d ch

v và ô th hóa làm cho di n tích
qu s d ng

y nhanh

kh c ph c tình tr ng manh mún, có hai ph

ph bi n là d n i n

i th a và tích t ru ng
8

t. D n i n

ng th c

t

c th c hi n

i th a là ph

ng th c


mang n ng tính k thu t h n là xã h i. Các ô th a ph i
ho ch l i phù h p v i yêu c u s n xu t và qu n lý
tích t và t p trung ru ng

t ai

c xây d ng và quy
m i vùng. Trong khi ó,

t c ng góp ph n vào gi m thi u tình tr ng manh mún

t nh ng tính ch t ph c t p h n vì nó liên quan

n phân hóa ru ng

t và phân

hóa kinh t nông h .
V Tr ng Kh i (2008) cho r ng tích t và t p trung ru ng
tích t t b n v i

t ai là t li u s n xu t chính

c l i th kinh t theo quy mô. Ho t
th c hi n trên th tr
doanh, nhà

ng

t ai.

t chính là quá trình

m r ng s n xu t và phát huy

ng tích t và t p trung ru ng



nguyên t c "thu n mua, v a bán" ho c thuê l i
v id n i n

i th a. D n i n

t, và gi m s th a

c

t ai áp ng yêu c u s n xu t kinh

u t có th mua quy n s h u hay thuê quy n s d ng

t. Nh v y, tích t và t p trung ru ng

t

t và tr

a tô cho ng

t g n li n tr c ti p t i th tr

t theo

i cho thuê
ng

t, khác

i th a ch có tác d ng m r ng qui mô c a 1 th a

t c a nông h , khi n h qu n lý s n xu t thu n l i và có hi u

qu cao h n, mà không làm t ng qui mô ru ng

t c a nông h . T

ng t nh cách

ti p c n c a V Tr ng Kh i (2008), Agarwal (1972) và McPherson (1982) kh ng
nh r ng, tích t và t p trung ru ng

t s làm t ng quy mô di n tích trung bình c a

nông h và gi m tình tr ng phân tán

t ai. Các nghiên c u này cho r ng s phát

tri n c a th tr
ch

ng

t ai, ho t

ng phi nông nghi p phát tri n và môi tr

ng th

c hoàn thi n là nhân t quan tr ng cho s thành công c a tích t và t p

trung ru ng

t.

Tóm l i, m c dù có nhi u cách ti p c n khác nhau liên quan
trung ru ng

t nông nghi p, nh ng t t c

tích t và t p trung ru ng

n tích t và t p

u có nh ng i m chung, ó chính là: i)

t s kh c ph c

c tình tr ng manh mún

t ai khi

làm gi m s m nh và t ng quy mô di n tích canh tác c a h gia ình; ii) Ho t

ng

tích t không th tách r i v i th tr

ng

chuy n nh

ng quy n s d ng

t cùng v i d n i n
và t p trung

i th a

t g n tr c ti p

ng

t và th tr

t ai mà c th bao g m th tr
ng thuê

t; iii) Tích t và t p trung

u nh m m c ích gi m manh mún, nh ng tích t
n s phân t ng trong di n tích
9

t và m c s ng


khu v c nông thôn.

ó chính là mô hình phát tri n mà các qu c gia h

xu t hàng hóa quy mô l n, và manh mún

t ai ch là hi n t

ng t i s n

ng t m th i trong

quá trình phát tri n c a nông nghi p và ó là m t quy lu t t t y u [27].
1.2. Quy mô ru ng

t và hi u qu s n xu t nông nghi p

H u h t các lý thuy t nghiên c u v
hàm s n xu t khi coi
tr

t nông nghi p

u vào quan tr ng trong quá trình t ng

t là m t trong b n

ng c a nông nghi p. Các lý thuy t này

nh h

ng r t nhi u

u s d ng cách ti p c n

u ch ra r ng ch t l

n n ng su t nông nghi p trong giai o n

ng c a

t có

u c a quá trình

phát tri n. T ng n ng su t nông nghi p cho phép gi i phóng lao

ng t khu v c

nông nghi p sang khu v c công nghi p, ti p ó d n t i l i t c gia t ng và t ng thu
nh p

u ng

i và

y nhanh quá trình tích l y v n.

tri n, nông nghi p óng vai trò ch
h n s d ng

t, t l lao

h

nt c

ng nhi u

t nhiên c a

i v i các n

o thì các y u t liên quan

ng trên

n v di n tích

t ai nh th i

t, quy mô ru ng

phát tri n. Bên c nh ó, các y u t v

t và y u t th i ti t

n

c ang phát
t có nh

a lý liên quan

n

u có th cung c p c s cho tr l i câu h i t i

sao qu c gia này phát tri n nhanh h n qu c gia khác và t i sao nhi u n

cv nn m

trong tình tr ng trì tr kém phát tri n.
N us nl

ng nông nghi p t ng h n hai l n khi các

u vào t ng g p ôi, ta

có hi u su t t ng d n theo quy mô. i u này x y ra do quy mô l n, h nông dân hay
các trang tr i cho phép chuyên môn hóa các công o n c a quá trình s n xu t và
ng d ng máy móc, công ngh . N u s n l
t ng g p ôi, ta có hi u su t không

ng có th t ng g p ôi khi các

u vào

i theo quy mô. V i hi u su t không

i theo

quy mô, quy mô s n xu t không nh h

ng

N ng su t trung bình và n ng su t biên c a các

n n ng su t c a các y u t
u vào là không thay

u vào.
i. M t v n

n a là hi u su t gi m d n theo quy mô.
Cùng v i áp l c dân s ngày m t gia t ng, s phát tri n c a công nghi p và
d ch v c ng nh
t canh tác,
tr

ô th hóa ã làm qu

c bi t

các n

t ngày m t gi m. S s t gi m di n tích

c ang phát tri n ã tr thành nhân t c n tr s t ng

ng nông nghi p m t cách b n v ng

các qu c gia này.
10

i u này chính là kh i


u cho nghiên c u v

t ai, David Ricardo trong tác ph m Các nguyên t c c a

kinh t chính tr và thu khóa n m 1817 ã ch ra quy lu t l i t c gi m d n trong
nông nghi p do

t ai là y u t s n xu t c

s n xu t c n ph i s d ng

nh. Theo Ricardo,

t ai ngày càng x u h n, d n

m t gia t ng. Nh ng d báo v gi i h n c a t ng tr
và cách gi i quy t lao

ng d th a

i n khác ã không th y

t ng quy mô

n chi phí s n xu t ngày

ng nông nghi p c a Ricardo

khu v c nông thôn c a nhi u nhà kinh t c

c vai trò c a khoa h c công ngh t o ra cu c cách

m ng v n ng su t trong nông nghi p. Tuy nhiên, nó c ng cho th y
tr ng trong vi c duy trì n
m c tiêu t ng tr

m b o an ninh l

ng th c.

t ai ph n l n t p trung vào gi i quy t m i quan h gi a quy

t và hi u qu s n xu t nông nghi p hay n ng su t trong s n xu t nông

nghi p. Thirlwall (2006) ã kh ng
h

t s n xu t nông nghi p n u nh mu n duy trì

ng nông nghi p và

Các lý thuy t v
mô ru ng

nh qu

ng nhi u c a t l gi a

dân s cao và t l lao

nh r ng n ng su t trong nông nghi p ch u nh

t ai và lao

ng trên

ng. N ng su t th p g n li n v i m t

t ai cao. Trong tr

ng h p này, n ng su t có

th c i thi n khi có s b sung v n phù h p. Tuy nhiên, c ng có tr
su t th p do t l
t l lao

t ai trên lao

ng cao, gi i pháp cho tr

tr ng trong vi c c i thi n n ng su t

các n

nông thôn có s khác bi t gi a các n

ng h p này là b sung

t là nh ng nhân t quan

c ang phát tri n. C c u nông nghi p

c, ph n l n là lý do l ch s , nh ng c c u

c i m chung là c n tr s t ng tr

ng c a n ng su t.

mô ru ng l i quá nh và manh mún. i u này có th th y rõ
m t

dân s cao, di n tích

ti p t c

t

c

nhi u n

c, quy

khu v c Châu Á, v i

c chia nh , khi quy mô gia ình t ng lên,

c phân chia và d n t i m t c c u

Châu Á, các n

khu v c Châu M La tinh

t không hi u qu . Ng

c s h u b i m t nhóm nh các gia ình giàu có.

tích

c s h u b i 15% dân s . Trong tr

d ng kém hi u qu và lãng phí.
11

t ai

cl iv i

t ai l i quá t p trung. Các trang

tr i l n
t

ng h p n ng

ng phù h p.

Nh v y có th th y, h th ng t ch c và canh tác

này có

c t m quan

ng h p này,

Braxin, 90% di n
t ai c ng

cs


t và n ng su t ang còn nhi u

Hi n nay, m i quan h gi a t p trung ru ng
trang cãi. T p trung ru ng
mô và thúc

t thành các trang tr i l n s t o ra hi u su t nh quy

y t ng n ng su t nông nghi p. Quy mô l n s t o i u ki n

áp

d ng c gi i hóa vào trong nông nghi p và t ng hi u qu [44, 47]. Các nghiên c u
này ch ra r ng khi ti n l

ng

khu v c phi nông nghi p t ng lên, lao

ng s

chuy n t khu v c nông nghi p sang khu v c phi nông nghi p, quá trình này c ng
tác

ng làm t ng ti n l

h i

ng

các trang tr i còn l i m r ng di n tích

nghi p s x y ra khi phát tri n kinh t

t canh tác. Hayami (1988) khi

ã cho th y l i t c t ng d n trong nông

nghiên c u v nông nghi p qua ba th p k
t

n m t giai o n mà t l ti n l

th c t t ng m nh. Nghiên c u cho th y các tác
có ý ngh a ngay c khi nh h
nh h

ng c a th tr

ng c a t p trung ru ng

ng

ng c a hi u su t nh quy mô là

ng lao

ng liên ngành l n h n so v i

t. K t qu này cho th y các n

không c n ph i ph i lo ng i v c ch gây ra phân ph i
b ng n u nh th tr

ng l c c ng nh c

khu v c nông nghi p và t o ra

c ang phát tri n

t ai m t cách thi u công

ng không b bóp méo m t cách quá m c.

Theo báo cáo phát tri n th gi i c a Ngân hàng th gi i (2008), n ng su t trên
m t di n tích
h

t phân b theo mùa có th cao h n

ng s d ng phân bón và các nguyên li u

i v i các nông tr i l n có xu

u vào nhi u h n. Kho ng cách v

n ng su t c a các nông tr i l n so v i các nông tr i nh có th t ng do th tr

ng

b o hi m và tín d ng không hoàn thi n c n tr các ti u nông áp d ng k thu t s n
c Châu Âu ã có ch

xu t c n nhi u v n hay các s n ph m có giá tr cao. Các n
tr

ng hình thành các trang tr i s n xu t l n

trong th i k

u c a công nghi p hóa. Ng

nông thôn và tr thành công nhân.
l n trong vi c thu hút l
m tn

ng l n lao

t ng hi u qu s n xu t nông nghi p
i nông dân b

y ra kh i khu v c

ây, vai trò c a khu v c phi nông nghi p là r t
ng ra kh i khu v c nông nghi p. Hà Lan là

c có n n nông nghi p phát tri n. Chính ph luôn khuy n khích m r ng các

trang tr i và do m t gia ình làm ch . Các trang tr i
t ai, lao

ng dôi ra

c chính ph tr c p

Gi i h n h p lý cho vi c m r ng quy mô là m c
12

c t o i u ki n

t p trung

chuy n sang các l nh v c khác.
lao

ng toàn th i gian trong


các trang tr i. Thêm vào ó, quá trình t p trung
kh n ng t o c h i gi i phóng lao
c a th tr

t s n xu t s ph thu c nhi u vào

ng kh i khu v c nông nghi p và s phát tri n

t ai c ng nh các th ch liên quan

ng

V m i quan h gi a quy mô ru ng

n

t và n ng su t

ã có r t nhi u nghiên c u khác nhau v s tác

t.
các n

c ang phát tri n,

ng c a quy mô trang tr i l n

v i n ng su t nông nghi p. Kawagoe, Hayami và Ruttan (1985) khi
i theo quy mô là ph bi n

các n

c ang phát tri n. Trong khi ó,

có r t nhi u nghiên c u l i ch ra m i quan h ng
và n ng su t, t c là s n l

ng hàm

c ang phát tri n ã cho th y hi u

s n xu t nông nghi p d a trên s li u c a các n
su t không

cl

i

c chi u gi a quy mô ru ng

ng trung bình s gi m khi quy mô

t

t t ng [31, 24, 25].

Các nghiên c u này cho r ng nguyên nhân c a tình tr ng này là do y u t ch t
l

ng

t không

c quan sát trong quá trình

sung nghiên c u khi cho r ng m i quan h ngh ch
t ch t l


t. T

n ng su t

ng

t, s không hoàn h o c a th tr

o này là do s k t h p gi a y u
ng và sai s

ol

ng v bi n quy

ng t nh v y, Ellis (1993) l i cho r ng t p trung ru ng
t gi m. Nguyên nhân ch y u là do ng

phí c h i lao

ng th p h n và giá

t i u và t o ra n ng su t cao. Ng
n ng su t

ng. Lamb (2003) c ng ã b

cl

t có xu h

n

i nông dân nh ph i ch u chi

t cao h n. Do v y h s d ng
c l i, các trang tr i l n do

t m t cách

t s d ng l n nên

ng th p. Bên c nh ó, các trang tr i l n òi h i ti p c n v i

ngu n tín d ng và ngu n cung c p

u vào l n h n, c ng v i vi c qu n lý và giám

sát khó kh n h n. Vì v y, nh ng th tr

ng không hoàn h o th

trang tr i l n s thay th v n t b n cho lao
t ai và v n th

ts d n

ng.

ng khan hi m trong khi lao

phân ph i ngu n l c nh v y th

ng d n

ng em l i cho các

i v i các n

c ang phát tri n,

ng l i d i dào, do ó m t mô hình

n không hi u qu v m t xã h i.

Nh v y, m t trong nh ng thách th c l n nh t trong vi c gi i bài toán t ng
tr

ng nông nghi p c a các n

chính là

c mà tình tr ng manh mún

y nhanh quá trình tích t và t p trung ru ng

t ang di n ra ó

t. V n

này ang v p

ph i m t n n nông nghi p mà s n xu t b i " ám ông" ch không ph i là s n xu t
hàng lo t. N u nông nghi p mu n theo k p s t ng tr
13

ng c a các ngành khác, nó


ng t i ph n còn l i c a n n kinh t . i u này có ngh a là, n u mu n có

s ph i tác

quy mô ru ng

t l n h n, c n ph i

y lao

ng thoát kh i khu v c nông nghi p.

Xét v m t chính tr thì ây là bài toán khó và ch a có l i gi i.
1.3. Tích t và t p trung

t ai

V i t cách là m t t li u s n xu t,
và qua nhi u ch

ng có s v n

ng v m t s h u

s h u khác nhau. S khác nhau c b n c a các ch

t ai là các quan h s h u v


t ai th

t ra yêu c u m r ng ph

t ai. T nh ng

s h u

c thù mang tính khách quan,

ng th c x lý các quan h

t ai nh mua bán, cho

thuê, th a k hay th ch p. Th c hi n các yêu c u ó s làm cho quá trình t p trung
t ai

c

y nhanh, quá trình s n xu t hàng hóa trong nông nghi p có i u ki n

phát tri n. Quá trình t p trung
t

c o t và b n cùng hóa ng

công lao

t ai nh v y v c b n s không d a trên c s
i nông dân, mà trên c s phân hóa kinh t , phân

ng xã h i c a các h nông dân. Nh v y, nh ng

lu t là c s khách quan

th c hi n các i u ti t v mô

nh m t o hành lang pháp lý cho ch
qu v i m c tiêu
quá trình t p trung
là v n
n

a

t ai t i ng

c thù mang tính quy

iv i

t ai và lao

s h u, qu n lý và khai thác
i s d ng hi u qu nh t.

ng

t ai có hi u

i v i nông nghi p,

t ai hay t ng quy mô kinh doanh c a các ch th nông nghi p

có tính quy lu t. Nó di n ra v i quy mô và t c

c. Quá trình này làm thay

it

ng quan gi a lao

khác nhau tùy vào t ng
ng và

t ai trong s n

xu t nông nghi p theo các giai o n khác nhau c a ti n trình l ch s .
Hi n nay có nhi u cách ti p c n khác nhau liên quan
ru ng

t nông nghi p, nh ng t t c

t và t p trung ru ng

n tích t và t p trung

u có nh ng i m chung, ó chính là: i) tích

t s kh c ph c

c tình tr ng manh mún

t ai khi làm

gi m s m nh và t ng quy mô di n tích canh tác c a h gia ình; ii) Ho t
t không th tách r i v i th tr
nh

ng quy n s d ng

v id n i n
trung

i th a

t g n tr c ti p

ng

t và th tr

t ai mà c th bao g m th tr
ng thuê

ng tích

ng chuy n

t; iii) Tích t và t p trung

t cùng

u nh m m c ích gi m manh mún, nh ng tích t và t p
n s phân t ng trong di n tích

t và m c s ng

nông thôn. ó chính là mô hình phát tri n mà các qu c gia h
14

khu v c

ng t i s n xu t hàng


hóa quy mô l n, và manh mún

t ai ch là hi n t

ng t m th i trong quá trình

phát tri n c a nông nghi p và ó là m t quy lu t t t y u [27].
T p trung ru ng

t là m t trong nh ng gi i pháp quan tr ng trong quá trình

phát tri n nông nghi p c a các qu c gia,
mà s n xu t nông nghi p t n t i d
tr

ng phân chia ru ng

t

c bi t là các n

c

khu v c Châu Á, n i

i hình th c quy mô nh là ph bi n. V i ch

m b o công b ng và gi i quy t v n

v c nông thôn t ng nhanh ã khi n cho ru ng

khu

t canh tác ngày càng manh mún.

Bentley (1987) và Blarel (1992) ch ra r ng tình tr ng manh mún
sinh nhi u chi phí và gây ra tình tr ng m t

dân s

t, lãng phí

b th a gây ra. Chính vì v y, tích t và t p trung ru ng

t ai s làm phát

t do có nhi u b vùng và
t

c xem là m t trong

nh ng công c hi u qu cho phát tri n nông nghi p và nông thôn. Theo FAO
(2003), tích t và t p trung

t ai s h tr hình thành m t n n s n xu t nông

nghi p c nh tranh trên c s phát huy

c l i th v quy mô và kh c ph c h n ch

do tình tr ng manh mún gây ra. K t qu này có
c

c trên c s kh n ng t ng

ng c gi i hóa trong nông nghi p, m r ng di n tích

tr ng lãng phí

ng th i gi m thi u tình

t, qua ó nâng cao n ng su t và kh n ng c nh tranh c a các s n

ph m nông nghi p.
Trên ph m vi toàn xã h i, thì tích t và t p trung ru ng
gi m chi phí xã h i. Nó s d dàng h n trong vi c
v c nông thôn nh
ru ng
m i,

t s thúc

t s góp ph n làm

u t vào c s h t ng

khu

ng và h th ng th y l i. Bên c nh ó, tích t và t p trung
y hình thành các vùng s n xu t chuyên canh mang tính th

ng th i các chính sách nông nghi p c a vùng c ng

ng

c th c hi n m t cách

d dàng h n. Vi c hình thành các vùng chuyên canh s n xu t t p trung s giúp b o
v di n tích

t nông nghi p

c t t h n tr

th hóa. S m r ng c a tích t
kinh t

khu v c nông thôn theo h

c s bùng n c a công nghi p và ô

t ai s góp ph n thúc

y chuy n d ch c c u

ng phân công l i lao

ng trong nông nghi p.

Ngoài ra, FAO (2003) và Bentley (1987) còn cho r ng, tích t và t p trung ru ng
t còn góp ph n c i thi n ch t l

ng

t và gi m tình tr ng sói mòn và suy thoái

t ai.
15


M c dù tích t và t p trung ru ng

t có vai trò mà không th ph nh n, nh ng

vi c th c hi n l i có r t nhi u thách th c c n ph i v
b o n
l

nh và công b ng xã h i

ng l n lao

t qua.

ó chính là vi c

m

khu v c nông thôn khi nó òi h i gi i phóng m t

ng ra kh i khu v c nông nghi p. Xu h

ng phân t ng

khu v c

nông thôn ch c ch n là không tránh kh i v i tình tr ng b t bình

ng v

m t l n, nh t là

này ngày càng

l rõ

các n

i v i các n

c mà th tr

ng

t ai phát tri n. V n

c mà s n xu t nông nghi p

c th c hi n b i " ám ông" ch

không ph i b i s n xu t hàng lo t. Chính vì v y, v n

tích t s tr thành v n

chính tr và gi i quy t hài hòa m i quan h gi a công b ng và hi u qu
thách th c l n mà nhi u n

c ph i

t ngày

ang là

i m t.

1.4. T ng quan v tích t , t p trung trên th gi i
Kinh nghi m c a nhi u n
cho th y, s thay

c thành công trong công nghi p hóa và hi n

i v quy n tài s n

mô l n s t o ra m t làn sóng thay

t k t h p v i di c kh i nông thôn có quy

i và tái c c u nông thôn nh nhi u n

nghi p ã tr i qua [18]. Khu v c nông thôn tr thành n i cung c p lao

c công

ng cho khu

v c công nghi p và d ch v . Ngoài ra, ô th hóa nhanh ã thu hút m t l
lao

i hóa

ng l n

ng nh p c vào thành ph và t o i u ki n cho các h gia ình làm nông

nghi p tích t

c nhi u

t, hình thành các trang tr i l n, qua ó có th áp d ng

c gi i hóa vào s n xu t và t ng n ng su t nông nghi p.
Khu v c Châu Á vào nh ng n m 1960
Quy mô này khá hi u qu do s d ng
xu t. Tuy nhiên, quy mô nh

c

c lao

c tr ng b i quy mô s n xu t nh .
ng gia ình và ki m soát

ã h n ch phát tri n c a c gi i hóa và áp d ng công

ngh m i. Vào nh ng n m 1970 và 1980, m t s n
và ô th hóa nhanh ã thúc
ng

cs n

c có t c

công nghi p hóa

y vi c t ng quy mô trang tr i thông qua thu hút m t

l

ng l n lao

h

ng t ng cao và nông dân d n d n s ng ch y u b ng thu nh p phi nông nghi p,

kh n ng ti p c n

khu v c nông thôn. Giá
n

xu t nh " mà m t s n
ng ã xung

t v i ph

t

nông thôn ngày càng có xu

t nông nghi p là h n ch . ây chính là cái "b y quy mô s n
c

Châu Á ph i

i m t. Công nghi p s d ng nhi u lao

ng th c s n xu t s d ng nhi u lao
16

ng

khu v c nông


thôn. S c i thi n n ng su t trong công nghi p ã h tr

u vào cho s n xu t nông

nghi p và công nghi p hóa ã làm gia t ng áng k quy mô trang tr i thông qua n i
l ng các ràng bu c v lao
Ng

ng [36].

c l i v i khu v c Châu Á, h th ng

tri n m nh

n i n s n xu t hàng hóa l n phát

khu v c Châu M La tinh. H th ng này t n t i và

c ti p qu n t

th i k th c dân. V i quy mô s n xu t l n, các qu c gia trong vùng ã có i u ki n
áp d ng máy móc và công ngh

t ng n ng su t, t o ra các vùng s n xu t hàng

hóa có quy mô l n và c nh tranh. Tuy nhiên, vi c

t nông nghi p b t p trung quá

m c ã gây ra tình tr ng phân hóa xã h i m t cách sâu s c và b t n

khu v c

nông thôn.
Lu n v n s gi i thi u kinh nghi m c a m t s n
bài toán quy mô

c

Châu Á trong vi c gi i

t ai, qua ó có th rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

trong th c hi n các chính sách liên quan

n t p trung ru ng

t.

1.4.1. Nh t B n
c chi n tranh th gi i th hai, c ng nh

Nông dân Nh t B n th i k tr
n

c tr ng lúa n

ít

t. Là n

c khác, ch y u i làm thuê cho

c i tiên phong trong nhóm ba n

các

a ch vì không có ho c có r t

c có i u ki n t nhiên khá gi ng

nhau trong khu v c gió mùa là Nh t B n, Hàn Qu c, và ài Loan.
T n m 1946
các

n n m 1950, Nh t B n ti n hành c i cách ru ng

a ch có nhi u h n 1 ha

b t bu c ph i bán
n

t cho nhà n

c trao quy n s h u cho ch

dân không b ch
bi n pháp này

t và các

t òi l i

c,
t,

t, và

a ch v ng m t/ a ch b

t này l i
t ra giá thuê

t, trong ó
t tr ng b

c bán l i cho nông dân. Nhà
t

m c r t th p, b o v nông

t ra m c h n i n là 3 ha cho m i h . Các

y m nh s n xu t nh ng l i t o ra tình tr ng manh mún

th i i m n m 1956, m t h nông trung bình có t 0,8

n 1 ha2

t ai.

t bao g m t 10

n 20 m nh nh , m i m nh r ng kho ng 0,06 ha, và kho ng cách trung bình gi a
2

Các s li u v di n tích quy mô t c a Nh t B n không tính n Hokkaido do o này không thu c khu
v c gió mùa và các trang tr i vùng này có di n tích l n h n nhi u và ít manh mún h n.

17


các m nh là 4 km.

ng th i các h p tác xã nông thôn

ch y u là d ch v và tài chính cho các

c thành l p

n v s n xu t nông nghi p

cung c p
c l p. Ti p

sau ó là các chính sách tr giúp s n xu t lúa g o, phát tri n nông thôn; xây d ng
c s h t ng nh là thu l i, giao thông, và thông tin truy n thông; t o ra các gi ng
lúa n ng xu t cao và k thu t thâm canh; phát tri n các lo i hoa màu và cây tr ng
khác ngoài lúa, và các ngành khác nh ch n nuôi, thu s n, và lâm nghi p; phát
tri n các ngành phi nông nghi p
ra thành th làm vi c,

c nông thôn và thành th ; ng

i dân nông thôn

ng th i nông dân mùa nông nhàn c ng ki m

khu v c phi nông nghi p; c gi i hoá ho t

c vi c làm

ng s n xu t nông nghi p s d ng

các máy móc nh .
B ng 1.1. Thay

N m
1955
1960
1970
1980
1985

S
trang
tr i
(tri u)
6,0
6,1
5,3
4,7
4,4

i quy mô trang tr i c a Nh t B n, giai o n 1955-1985
Phân ph i theo quy mô c a các
trang tr i (%)
<0,5
0,5 1-2 2-3
>3
ha
1 ha
ha
ha
ha
38,5
32,7
22,9
3,4
2,5
38,3
31,7
23,6
3,8
2,5
38,0
30,2
24,1
4,8
3,0
41,6
28,1
21,2
5,3
3,7
42,7
27,1
20,4
5,5
4,2

Quy mô
trung
bình/trang
tr i (ha)
0,99
1,00
1,09
1,17
1,22

T ng
100
100
100
100
100

[B Nông nghi p Nh t B n, i u tra nông, lâm nghi p]

Khi n n kinh t Nh t B n phát tri n,
lúa g o gi m, dù v n là l

c bi t là công nghi p, t tr ng tiêu th

ng th c chính, d n

n thu nh p t s n xu t lúa th p h n

nhi u l n so v i s n xu t hoa màu, hay là các ngành phi nông nghi p.
ra xu h

ng nông dân t b s n xu t lúa g o d n

i u này t o

n nguy c Nh t B n m t kh

n ng t cung c p lúa g o. Chính vì th , c n ph i t ng n ng xu t, t c là t ng thu
nh p cho nông dân, b ng cách xoá b tình tr ng manh mún
th a ru ng
ng

có th

t, m r ng kích th

c

a máy móc thi t b l n vào s n xu t lúa g o thay th s c

i.
T n m 1961, bi n pháp khuy n khích tích t

d ng là tr c p cho nông dân mua

t ai

u tiên

t. M c h n i n 3 ha ã
18

c Nh t B n áp
c bãi b vào n m


1962. Tuy nhiên bi n pháp này không m y thành công trong vi c khuy n khích
nông dân mua

t. Lý do xu t phát t c bên cung và bên c u. Hình th c làm nông

bán th i gian tr nên ph bi n khi r t nhi u lao
thành ph làm vi c trong khi ng

i già và ph n trong gia ình ti p t c làm nông
t. Nhi u h gia ình ng ng h n ngh nông và

nghi p nên không có nhu c u bán
b không ru ng


t nh ng không mu n bán

s ng và h v n mu n gi nhà

s n xu t. Chính h th ng t h u
t. Chính vì v y, thúc

bi n pháp mà Nh t B n
xoá b và ch

t vì thu nh p phi nông nghi p c a h

quê

do công nghi p hoá thì l i tr nên quá
bán

ng nam chính hàng ngày i vào

s ng khi v h u. Khi giá

t

i v i các h thu n nông mu n m r ng
ây ã không thúc

t ai

y tích t

y các giao d ch mua

t ai thông qua th tr

ng cho thuê

a ra vào n m 1970. Các ki m soát giá thuê

t có quy n l y l i

t sau khi h t h n h p

ch m và b gi i h n do s m t cân b ng gi a cung và c u t

khích tích t ru ng

t, tuy v n

ng t nh trên th

n s kém thành công c a các chính sách khuy n

t là tâm lý ch ngh a quân bình m nh m

c m th y không tho i mái n u m t ng
xa nhau nên r t khó thuê

c

ng có nhi u th a ru ng nh r i r c cách

t li n k

i. Ngay c khi tìm thuê

m r ng th a và có th s d ng
c

i khác thuê sau khi h t h n h p

ng và ng

ây c ng chính hai y u t t h u

c a th tr

t l i h n ch ho t

M t bi n pháp khác nhà n
t trong h th ng t h u

c

t li n k thì v n có kh n ng ch

th a ru ng c a mình.
ng cho thuê

nông thôn. H s

i trong làng mình m r ng trang tr i

c nh tranh v i h . Bên c nh ó, các h th

t s cho ng

c

t.

M t nguyên nhân n a d n

máy móc hi n

u

c h p pháp hoá.

Bi n pháp này có ti n tri n t t h n hình th c khuy n khích mua bán
ng mua bán

t

t là

ng cho thuê th i h n ít

nh t 10 n m. Trong các n m 1975 và 1980, cho thuê ng n h n

tr

t t ng cao

ng thuê

i thuê l i ph i chia nh
t ai c ng v i s t do

t.

c Nh t B n th c hi n song song là h p nh t ru ng
t ai.

ây là hình th c trao

các th a ru ng n m cách xa nhau gi a các ch

i quy n s h u và v trí

t nh m t o c c u m i mà m i h

ch s h u m t (hay là ít nh t có th ) th a ru ng có giá tr b ng v i t ng giá tr
19

t


tr

c ây. Vào tháng 6 n m 1949, Lu t C i ti n

kho ng t n m 1950
nghi p c a

n 1952, 1.880.000 ha

c ban hành, trong

t trên t ng s 3.957.000 ha

o l n nh t c a Nh t B n, ã

o Honshu, là

công. Và hình th c này

t ai

c h p nh t thành

c c ng c thêm vào n m 1992 trong

b n trong chính sách m i v l

t nông

ng h

ng c

ng th c, nông nghi p và các vùng nông thôn c a
ng trình này là t o ra các th a

B nông lâm thu s n Nh t B n. M c tiêu c a ch

ru ng h p nh t r ng 1, 2 ho c 3 ha. T n m 1993, hàng n m trung bình 50.000 ha
c h p nh t

Honshu. M c dù i u lu t ban hành n m 1949 yêu c u s tán thành

c a 50% ch
th

t trong làng và chính sách m i n m 1992 nâng lên 2/3, nh ng

ng thì t t c các h

u

ng tình t tr

c khi ti n hành h p nh t. Khó kh n

chính v i các cán b th c hi n v n là làm th nào
mãn

c các yêu c u c a nông dân.

Tuy h p nh t ru ng
th

m b o quy n l i và tho

t có th xoá b hi n t

ng manh mún

c th a ru ng, t o i u ki n cho vi c mua bán cho thuê

t ai, t ng kích

t và các hình th c h p

tác s n xu t d dàng h n nh ng l i không có kh n ng t ng quy mô s n xu t h . Nó
c ng không th

m b o các h thu n nông s s d ng

các h nông bán th i gian ho c b không

t hi u qu , hay là

t mà không có ý

iv i

nh bán ho c cho thuê

t thì c ng ch a ch c mu n bán ho c cho thuê sau khi ã h p nh t ru ng

tc a

h .
Bi n pháp th t nh m khuy n khích s n xu t quy mô l n là hình th c u thác
s n xu t, t c là các h quy mô nh h n 0,5 ha s u thác các h quy mô l n làm
m t ph n hay toàn b quy trình s n xu t lúa c a mình b ng máy móc, lao

ng và

qu n lý c a các h quy mô l n này.
Thành l p xí nghi p thành th -nông thôn h p tác s n xu t c ng là m t hình th c
t ng quy mô s n xu t. Trong ó các xí nghi p s
g m c các vi c

i u hành s n xu t t p trung, bao

c u thác. Hình th c này có u i m là có th

b b không vào s n xu t,

a

t áng ra

t tính kinh t c a quy mô trong s d ng máy móc, lao

ng, và qu n lý.

20


M t hình th c khác là h p tác xã s n xu t nông nghi p trong ó các h k t h p
s n xu t m t ph n hay toàn b quy trình
2-5 ha và l n h n.

có th t ng quy mô s n xu t chung lên

m t s làng, t t c các h thành l p chung m t h p tác xã s n

xu t, phá b h t các b phân chia ru ng

s d ng chung máy móc và ã t ng quy

mô s n xu t lên r t l n. Nh ng n u các h có th rút l i
v n

chính áng quan tâm mà s

nh h

Th nh t, các thành viên có th không

ng

t c a mình thì có m t s

n s thành b i c a các h p tác xã.

ng ý cho h p tác xã chuy n

sang ch c n ng khác ngoài tr ng lúa nh là ao,

p,

i

tc ah

ng i, vân vân. Th hai, do

m t nguyên nhân nào ó nh mâu thu n cá nhân hay trong qu n lý, các thành viên
mu n rút ra kh i h p tác xã ho c mu n thành l p h p tác xã m i d n
khoanh vùng l i

t r t nh h

ng

n vi c chia

n s n xu t. N u ch p nh n chi phí cao, h p tác

xã có th thuy t ph c thành viên mu n tách ra ch u

i

t c a h sang v trí khác

duy trì s liên k t c a các m nh còn l i, tuy nhiên thành viên ó v n có th
không

ng ý. Nhìn chung r t khó tìm ra cách gi i quy t cho m i tr

ng h p mu n

tách ra c a thành viên và th c t là vi c h p tan c a các h p tác xã nông nghi p
di n ra th

ng xuyên.

ánh thu

i v i các h nông bán th i gian ho c các h b không

không mu n bán ho c cho thu

t mà

t ho c tham gia h p tác xã hay xí nghi p c ng là

m t bi n pháp ã

c xem xét. Nh ng i m y u có th là s quan liêu trong khâu

t ch c, khó có th

ánh thu các h thu n nông tách kh i h p tác xã s n xu t

l p. Và

b o

không mu n

ms

ng h c a nông dân, chính chính ph

a ra m t chính sách thu nh th .

do t i sao th tr

ng

tv n

c th n i không b

c

ng nhi m c ng

i u này có th gi i thích cho lý
ánh thu .

1.4.2. Hàn Qu c
Gi ng nh các n

c khác trong khu v c,

nông dân không có ru ng
ng và khi n cho s
c thay

t và làm thuê cho

Hàn Qu c trong th i k phong ki n,
a ch . ây là m t h th ng b t bình

ông ph i s ng trong nghèo ói. Chính vì th , h th ng này ã

i vào n m 1950 trong Ch

ng trình c i cách ru ng

s phân chia tài s n công b ng, và giúp cho s
21

t nh m t o ra

c l p và t ch c a các ch

t


nh . V i kh u hi u Ng
c a nh ng ng
ha

i cày có ru ng , nhà n

i không làm nông nghi p,

t, còn l i ph i bán cho nhà n

nông dân và các ch
c phân

a ch ch

c phân chia ru ng

i

c trong vòng 5 n m, nh v y

t cho nhà n

t ai. Tuy nhiên, chính m c h n i n 3 ha

t cho

tâm i m bình lu n c a nhi u h i nhà nông và các nhà chính
ã t o ra n n nông nghi p quy mô nh hi n nay

sách v sau này

t cho

t nh v n mu n ti p t c làm nông nghi p. Nh ng ng

nông dân hoàn toàn làm ch

t

c gi l i nhi u nh t là 3

c. Sau ó nhà n

t ph i tr l i chi phí mua

m i h nông dân

c Hàn Qu c mua l i ru ng

Hàn Qu c (t i

th i i m n m 2005 di n tích trung bình là 1,43 ha so v i 0.94 ha n m 1975). Bên
c nh ó, quá trình công nghi p hoá và ô th hoá, b t
thu hút m t l

ng l n lao

nông nghi p và

l il cl

ng

u t nh ng n m 1960, ã

nông thôn ra thành th tham gia các ngành phi

ng lao

ng ch y u là ng

i già và ph n

nông

thôn làm nông nghi p.

Hình 1.1. Quy mô h nông nghi p
n n m 1993, nhà n

Hàn Qu c [18]

c Hàn Qu c th nghi m nâng m c h n i n t 3 ha lên

10 ha trong các Vùng phát tri n nông nghi p , và trong ó nông dân có th s h u
n 20 ha

tn u

c chính quy n

tri n này thì m c h n i n
t t c các m c h n i n

u

a ph

ng cho phép.

ngoài các vùng phát

c nâng lên 5 ha vào n m 1999, và
c bãi b . Cho
22

n tr

n n m 2002 thì

c n m 1990 ch nông dân m i


x

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×