Tải bản đầy đủ

Phát triển kinh tế dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì một công
trình nào khác. Các bảng biểu, số liệu được tính toán dựa trên nguồn số liệu từ các cơ
quan Thống kê ở các huyện, các tỉnh và của Việt Nam. Các nguồn tài liệu tham khảo
được trích dẫn đầy đủ và trung thực.
Tác giả

Hoàng Phan Hải Yến


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU........................................................................................................................................................ 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI...............................................................................................................................................1
2. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ VÀ GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI ........................................................................................................2

2.1 Mục tiêu..........................................................................................................2
2.2 Nhiệm vụ.........................................................................................................2
2.3 Giới hạn nghiên cứu.......................................................................................2
3. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU............................................................................................................................................3


3.1. Ngoài nước ...................................................................................................3
3.2. Trong nước....................................................................................................6
3.2.1. Trên phạm vi cả nước....................................................................................................................................6
3.2.2. Trong phạm vi dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh..........................................................................................11

4. CÁC QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU....................................................................................................12

4.1 Các quan điểm nghiên cứu ...........................................................................12
4.1.1. Quan điểm tổng hợp ...................................................................................................................................12
4.1.2. Quan điểm lãnh thổ.....................................................................................................................................12
4.1.3. Quan điểm hệ thống....................................................................................................................................12
4.1.4. Quan điểm lịch sử - viễn cảnh......................................................................................................................12
4.1.5. Quan điểm phát triển bền vững...................................................................................................................13

4.2 Các phương pháp nghiên cứu ......................................................................13
4.2.1. Phương pháp thu thập, xử lý và tổng hợp tài liệu........................................................................................13
4.2.2. Phương pháp thống kê, so sánh..................................................................................................................13
4.2.3. Phương pháp khảo sát thực địa...................................................................................................................13
4.2.4. Phương pháp chuyên gia.............................................................................................................................14
4.2.5. Phương pháp bản đồ, GIS............................................................................................................................14
4.2.6. Phương pháp dự báo...................................................................................................................................14

5. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI........................................................................................................................................15
6. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI.........................................................................................................................................15
NỘI DUNG................................................................................................................................................... 16
CHƯƠNG 1.................................................................................................................................................. 16
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN..........................................................16
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN...............................................................................................................................................16

1.1.1. Các khái niệm có liên quan đến phát triển kinh tế....................................16
1.1.1.1. Tăng trưởng kinh tế..................................................................................................................................16
1.1.1.2. Phát triển kinh tế......................................................................................................................................17
1.1.1.3. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế............................................................................................17

1.1.2. Quan niệm chung về dải ven biển và phạm vi dải ven biển.......................18
1.1.2.1. Quan niệm về dải ven biển và phạm vi dải ven biển trên thế giới.............................................................18
1.1.2.2. Quan niệm về dải ven biển và phạm vi dải ven biển ở Việt Nam..............................................................20

1.1.3. Quan điểm về cách tiếp cận nghiên cứu dải ven biển Việt Nam................22
1.1.3.1. Tiếp cận địa lí kinh tế................................................................................................................................22

1.1.3.2. Tiếp cận sinh thái và môi trường..............................................................................................................22
1.1.3.3. Tiếp cận văn hóa - xã hội ..........................................................................................................................23

1.1.4. Quan niệm của đề tài về dải ven biển và phạm vi dải ven biển................23
1.1.4.1. Về dải ven biển ........................................................................................................................................23
1.1.4.2. Về phạm vi ranh giới dải ven biển ............................................................................................................24

1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế dải ven biển.................24
1.1.5.1. Vị trí địa lý.................................................................................................................................................24
1.1.5.2. Tự nhiên....................................................................................................................................................24
1.1.5.3. Kinh tế - xã hội..........................................................................................................................................27


1.1.6. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển kinh tế vận dụng cho dải ven biển
Thanh - Nghệ - Tĩnh............................................................................................29
1.1.6.1. Các tiêu chí chung.....................................................................................................................................29
1.1.6.2. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế theo ngành.................................................................................30
1.1.6.3. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế theo lãnh thổ..............................................................................31

1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN............................................................................................................................................34

1.2.1. Hoạt động kinh tế ở dải ven biển Việt Nam...............................................34
1.2.1.1 Khái quát chung.........................................................................................................................................34
1.2.1.2. Một số hoạt động kinh tế chủ yếu............................................................................................................35

1.2.2. Một số vấn đề đặt ra trong sự phát triển kinh tế ở dải ven biển hiện nay..42
1.2.2.1. Sức ép khai thác ở dải ven biển................................................................................................................42
1.2.2.2. Biến đổi khí hậu và nước biển dâng..........................................................................................................43

1.2.3. Hoạt động kinh tế ở ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh (TNT)...........43
1.2.3.1. Quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế......................................................................................................43
1.2.3.2. Cơ cấu kinh tế...........................................................................................................................................44
1.2.3.3. Giá trị sản xuất..........................................................................................................................................45

CHƯƠNG 2.................................................................................................................................................. 47
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN THANH - NGHỆ - TĨNH......47
2.1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN THANH -NGHỆ - TĨNH..........................................47

2.1.1. Phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lý ...............................................................47
2.1.2. Tự nhiên ...................................................................................................49
2.1.2.1. Địa hình.....................................................................................................................................................49
2.1.2.2. Khí hậu......................................................................................................................................................50
2.1.2.3. Thuỷ văn ..................................................................................................................................................55
2.1.2.4. Đất ........................................................................................................................................................... 55
2.1.2.5. Tài nguyên thiên nhiên chính...................................................................................................................56

2.1.3. Kinh tế - xã hội..........................................................................................59
2.1.3.1. Dân cư và nguồn lao động........................................................................................................................59
2.1.3.2. Cơ sở hạ tầng............................................................................................................................................63
2.1.3.3. Vốn đầu tư................................................................................................................................................65
2.1.3.4. Thị trường.................................................................................................................................................66
2.1.3.5. Khoa học - công nghệ................................................................................................................................67
2.1.3.6. Chính sách phát triển kinh tế biển............................................................................................................67

2.1.4. Đánh giá chung ........................................................................................68
2.1.4.1. Những cơ hội và thuận lợi........................................................................................................................68
2.1.4.2. Những khó khăn - thách thức...................................................................................................................68

2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở DẢI VEN BIỂN THANH - NGHỆ - TĨNH................................................................69

2.2.1. Khái quát chung........................................................................................69
2.2.1.1. GTSX và tốc độ tăng trưởng GTSX.............................................................................................................69
2.2.1.2. Cơ cấu GTSX .............................................................................................................................................70

2.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế theo ngành..................................................72
2.2.2.1. Ngành công nghiệp .................................................................................................................................72
2.2.2.2. Ngành nông - lâm - thủy sản ..................................................................................................................79
2.2.2.3. Ngành dịch vụ..........................................................................................................................................93

2.2.3. Các hình thức tổ chức lãnh thổ kinh tế ở dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh
............................................................................................................................ 99
2.2.3.1. Theo ngành...............................................................................................................................................99
2.2.3.2. Tổ chức lãnh thổ theo không gian...........................................................................................................115

2.2.4. Đánh giá chung.......................................................................................121
2.2.5.1. Những thành tựu đạt được....................................................................................................................121
2.2.5.2 Những khó khăn và hạn chế....................................................................................................................122

CHƯƠNG 3................................................................................................................................................ 127


ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN .........................................................................127
THANH - NGHỆ - TĨNH ĐẾN NĂM 2020, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030............................................................127
3.1. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DẢI VEN BIỂN BẮC TRUNG BỘ VÀ DUYÊN HẢI MIỀN TRUNG ĐẾN NĂM
2020.................................................................................................................................................................127

3.1.1.Quan điểm................................................................................................127
3.1.2 Mục tiêu...................................................................................................128
3.1.3. Định hướng phát triển.............................................................................128
3.1.3.1. Lựa chọn hướng phát triển đột phá........................................................................................................128
3.1.3.2. Định hướng ưu tiên phát triển kinh tế....................................................................................................129
3.1.3.3. Định hướng phát triển các ngành...........................................................................................................130

3.2.QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN THANH - NGHỆ - TĨNH ĐẾN NĂM 2020 ....131

3.2.1. Quan điểm ..............................................................................................131
3.2.2 Mục tiêu phát triển .................................................................................131
3.2.2.1. Mục tiêu tổng quát.................................................................................................................................132
3.2.2.2. Mục tiêu cụ thể.......................................................................................................................................132

3.2.3. Định hướng phát triển............................................................................132
3.2.3.1. Theo ngành.............................................................................................................................................132
3.2.3.2. Theo không gian......................................................................................................................................137
a. Đô thị...............................................................................................................................................................137
Phát triển hệ thống đô thị phù hợp với quy mô và trình độ phát triển lực lượng sản xuất; trở thành “hạt nhân”
thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của vùng ven biển theo hướng CNH - HĐH. Gắn kết phát triển đô
thị với xây dựng nông thôn mới...........................................................................................................................137

3.3. CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN ĐẾN NĂM 2020, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030.................................140

3.3.1. Các giải pháp chung...............................................................................140
3.3.1.1. Huy động và thu hút vốn đầu tư.............................................................................................................141
3.3.1.2. Cơ chế chính sách...................................................................................................................................143
3.3.1.3. Nguồn nhân lực......................................................................................................................................144
3.3.1.4. Khoa học - công nghệ..............................................................................................................................146
3.3.1.5. Hợp tác trong toàn dải, trong tỉnh, liên tỉnh, liên vùng và hội nhập quốc tế ..........................................146
3.3.1.6. Thị trường...............................................................................................................................................147
3.3.1.7. Phát triển kinh tế với đảm bảo an ninh, quốc phòng..............................................................................148
3.3.1.8. Tổ chức thực hiện quy hoạch..................................................................................................................149

3.2.2. Các giải pháp cụ thể đối với ngành và không gian ................................149
3.2.2.1. Đối với ngành công nghiệp.....................................................................................................................149
3.2.2.2. Đối với ngành nông, lâm, thủy sản..........................................................................................................150
3.2.2.3. Đối với ngành du lịch biển.......................................................................................................................154
2.2.2.4. Đối với các khu công nghiệp ...................................................................................................................155
2.2.2.5. Đối với đô thị du lịch...............................................................................................................................156
3.2.2.6. Đối với các khu kinh tế............................................................................................................................157

KẾT LUẬN .................................................................................................................................................. 161
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ....................................................................................................... 162
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................................................. 164
PHỤ LỤC........................................................................................................................................................ 1


CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BĐKH
BTB
CCN
CNH - HĐH
DVB
DVB BTB
DVBTNT
DVB ĐBSH
DVB ĐBSCL
DVB ĐNB
DVB NTB
DHMT
ĐVT
GTGT
GTSX
GTVT
KCN

Biến đổi khí hậu
Bắc Trung Bộ
Cụm công nghiệp
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Dải ven biển
Dải ven biển Bắc Trung Bộ
Dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh
Dải ven biển Đồng bằng sông Hồng
Dải ven biển Đồng Bằng sông Cửu Long
Dải ven biển Đông Nam Bộ
Dải ven biển Nam Trung Bộ
Duyên hải miền Trung
Đơn vị tính
Giá trị gia tăng
Giá trị sản xuất
Giao thông vận tải
Khu công nghiệp

KDL
KKT
KH - CN
KTB
KT - XH
NXB
TTCN
TCLTKT
TCLTNN
UBND

Khu du lịch
Khu kinh tế
Khoa học và công nghệ
Kinh tế biển
Kinh tế - xã hội
Nhà xuất bản
Tiểu thủ công nghiệp
Tổ chức lãnh thổ kinh tế
Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp
Ủy ban nhân dân


DANH MỤC BẢNG
STT

Tên bảng

Trang

BẢNG 1.1. DIỆN TÍCH, DÂN SỐ CỦA VÙNG VEN BIỂN NĂM 2011....................................................................34
BẢNG 1.2. KHỐI LƯỢNG HÀNG HOÁ THÔNG QUA CÁC CẢNG BIỂN VIỆT NAM...............................................36
DO TRUNG ƯƠNG QUẢN LÝ, GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...................................................................................36
BẢNG 1.3. GDP VÀ GDP/NGƯỜI CỦA BA TỈNH TNT GIAI ĐOẠN 2000 - 2011 ..................................................43
(THEO GIÁ THỰC TẾ).................................................................................................................................... 43
BẢNG 1.4. CƠ CẤU THEO NGÀNH KINH TẾ CỦA BA TỈNH TNT .......................................................................44
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011 (%).......................................................................................................................... 44
BẢNG 1.5. CƠ CẤU THEO THÀNH PHẦN KINH TẾ CỦA BA TỈNH TNT...............................................................44
BẢNG 1.6 . GIÁ TRỊ SẢN XUẤT CỦA THANH - NGHỆ - TĨNH GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.......................................45
BẢNG 2.1. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG VỀ NHIỆT ĐỘ.............................................................................................. 50
BẢNG 2.2. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG VỀ CHẾ ĐỘ MƯA VÀ ẨM.............................................................................51
BẢNG 2.3. HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT CỦA DVBTNT NĂM 2011...................................................................56
BẢNG 2.4. DÂN SỐ DVBTNT GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.....................................................................................59
BẢNG 2.5. SỐ LƯỢNG VÀ CƠ CẤU LAO ĐỘNG CỦA DVBTNT PHÂN THEO......................................................61
KHU VỰC KINH TẾ NĂM 2011....................................................................................................................... 61
BẢNG 2.6. VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN PHÂN THEO NGUỒN HUY ĐỘNG ........................................................65
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011................................................................................................................................ 65
BẢNG 2.7. GTSX VÀ TỐC ĐỘ TĂNG GTSX CỦA DVBTNT GIAI ĐOẠN 2000 - 2011 ...........................................69
BẢNG 2.8. CƠ CẤU GTSX THEO THÀNH PHẦN KINH TẾ GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.............................................71
BẢNG 2.9. GTSX, TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG VÀ CƠ CẤU GTSX CÔNG NGHIỆP ..................................................72
THEO NHÓM NGÀNH GIAI ĐOẠN 2000 - 2011............................................................................................... 72
BẢNG 2.10. SỐ CƠ SỞ SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2000 - 2011......................................................73
BẢNG 2.11. MỘT SỐ CHỈ TIÊU CỦA NGÀNH VẬT LIỆU XÂY DỰNG GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.............................75
BẢNG 2.12. MỘT SỐ CHỈ TIÊU CỦA NGÀNH CHẾ BIẾN LƯƠNG THỰC, THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG .................76
BẢNG 2.13. MỘT SỐ CHỈ TIÊU CỦA NGÀNH KHAI THÁC MỎ GIAI ĐOẠN 2000 - 2011......................................77
BẢNG 2.14. SẢN LƯỢNG MUỐI GIAI ĐOẠN 2000 - 2011................................................................................78
BẢNG 2.15. GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU GTSX NÔNG - LÂM - THỦY SẢN ...................................................................79
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011................................................................................................................................ 79
BẢNG 2.16. GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU GTSX NÔNG NGHIỆP GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...............................................80
BẢNG 2.17. GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU GTSX NGÀNH TRỒNG TRỌT .......................................................................81
BẢNG 2.18. DIỆN TÍCH, SẢN LƯỢNG VÀ NĂNG SUẤT NGÀNH TRỒNG TRỌT PHÂN THEO NHÓM CÂY TRỒNG
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011................................................................................................................................ 81
BẢNG 2.19. GIÁ TRỊ SẢN XUẤT TRÊN 1 HA ĐẤT CỦA CÁC LOẠI CÂY TRỒNG ..................................................82
BẢNG 2.20. GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU GTSX NGÀNH CHĂN NUÔI GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.......................................84
BẢNG 2.21. GIÁ TRỊ VÀ CƠ CẤU GTSX THỦY SẢN GIAI ĐOẠN 2000 - 2011......................................................86
BẢNG 2.22. SẢN LƯỢNG VÀ CƠ CẤU SẢN LƯỢNG THỦY SẢN GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...................................86
BẢNG 2.23. SẢN LƯỢNG GIÁ TRỊ KHAI THÁC THUỶ SẢN GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...........................................87


BẢNG 2.24. DIỆN TÍCH, SẢN LƯỢNG VÀ GIÁ TRỊ NUÔI TRỒNG GIAI ĐOẠN 2000 - 2011..................................89
BẢNG 2.25. SẢN LƯỢNG VÀ GIÁ TRỊ TÔM NUÔI GIAI ĐOẠN 2000 - 2011......................................................89
BẢNG 2.26. TIỀM NĂNG NUÔI TRỒNG THUỶ SẢN TRÊN VÙNG ĐẤT CÁT .......................................................90
BẢNG 2.27. SẢN PHẨM THUỶ SẢN CHẾ BIẾN CHỦ YẾU GIAI ĐOẠN 2000 - 2011..............................................90
BẢNG 2.28. SẢN LƯỢNG VÀ KIM NGẠCH XUẤT KHẨU THUỶ SẢN GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.............................91
BẢNG 2.29. DOANH THU DỊCH VỤ THUỶ SẢN GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...........................................................92
BẢNG 2.30. TÌNH HÌNH VẬN TẢI GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...............................................................................93
BẢNG 2.31. KHỐI LƯỢNG HÀNG HOÁ VẬN CHUYỂN, LUÂN CHUYỂN VÀ DOANH THU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN GIAI
ĐOẠN 2000 - 2011........................................................................................................................................ 94
BẢNG 2.32. SỐ LƯỢNG KHÁCH DU LỊCH GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...................................................................96
BẢNG 2.33. SỐ CƠ SỞ LƯU TRÚ GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...............................................................................96
.................................................................................................................................................................... 98
BIỂU ĐỒ 2.5. DOANH THU DU LỊCH GIAI ĐOẠN 2000 - 2011...........................................................98
BẢNG 2.34. TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG CÁC KCN ĐẾN NĂM 2012....................................................................100
BẢNG 2.35. GTSX CỦA KCN HOÀNG MAI VÀ KCN GIA LÁCH GIAI ĐOẠN 2009 - 2012....................................101
BẢNG 2.36. SỐ LƯỢNG VÀ CƠ CẤU HỘ NLNN NĂM 2011 ...........................................................................103
BẢNG 2.37. SO SÁNH CƠ SỞ LƯU TRÚ CỦA SẦM SƠN VÀ CỬA LÒ QUA CÁC GIAI ĐOẠN..............................107
BẢNG 2.38. SỐ LƯỢNG KHÁCH DU LỊCH ĐẾN SẦM SƠN VÀ CỬA LÒ............................................................110
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011.............................................................................................................................. 110
BẢNG 2.39. DOANH THU DU LỊCH SẦM SƠN VÀ CỬA LÒ GIAI ĐOẠN 2000 - 2011........................................111
BẢNG 2.40. MỘT SỐ TIÊU CHÍ VỀ BA KKT.................................................................................................... 116
BẢNG 2.41. TÌNH HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT CỦA CÁC KKT ĐẾN NĂM 2011..........................................................116
BẢNG 2.42. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA CÁC KKT ...................................................................118
GIAI ĐOẠN 2008 - 2011.............................................................................................................................. 118


DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ BẢN ĐỒ
Biểu đồ
Tên biểu đồ
Biểu đồ 2.1 Cơ cấu GTSX theo ngành ở DVBTNT giai đoạn 2000 - 2011
Biểu đồ 2.2 Cơ cấu GTSX công nghiệp DVBTNT giai đoạn 2000 - 2011
Biểu đồ 2.3 Năng suất lao động ngành nông - lâm - thủy sản giai đoạn 2000 2011
Biểu đồ 2.4 Cơ cấu thủy sản khai thác giai đoạn 2000 - 2011
Bản đồ
Tên bản đồ
Bản đồ 1
Bản đồ hành chính DVBTNT
Bản đồ 2
Bản đồ các nhân tố tự nhiên chủ yếu ảnh hưởng đến phát triển kinh
Bản đồ 3

tế DVBTNT
Bản đồ các nhân tố kinh tế - xã hội chủ yếu ảnh hưởng đến phát

Bản đồ 4
Bản đồ 5
Bản đồ 6
Bản đồ 7
Bản đồ 8

triển kinh tế DVBTNT
Bản đồ hiện trạng phát triển ngành công nghiệp DVBTNT
Bản đồ hiện trạng phát triển ngành dịch vụ DVBTNT
Bản đồ hiện trạng phát triển ngành nông - lâm - thủy sản DVBTNT
Bản đồ các hình thức tổ chức lãnh thổ kinh tế DVBTNT
Bản đồ định hướng phát triển kinh tế DVBTNT đến năm 2020

Trang


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Bước sang thế kỷ XXI, “thế kỷ của biển và đại dương” vấn đề khai thác biển
chiếm vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Xã hội càng phát triển, dân số
càng tăng thì yêu cầu khai thác tài nguyên thiên nhiên để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của
xã hội cũng ngày càng lớn. Trong khi đó, nguồn dự trữ tài nguyên trên đất liền có giới
hạn, nhiều loại không thể tái tạo và đang có nguy cơ bị cạn kiệt. Do vậy, để giải quyết
những vấn đề then chốt về lương thực, thực phẩm cũng như về nguyên liệu, nhiên liệu,
năng lượng... cho sự tồn tại và phát triển của nhân loại, không có con đường nào khác
là kết hợp chặt chẽ giữa khai thác có hiệu quả các tiềm năng kinh tế trên đất liền với
tăng cường khai thác các tiềm năng kinh tế của biển. Sự phát triển vượt bậc của khoa
học - công nghệ trong vài thập kỷ qua đã giúp cho nhân loại phát hiện được thêm nhiều
loại tài nguyên mới, cho phép chúng ta có thể khai thác, sử dụng được nhiều loại tài
nguyên thiên nhiên của biển và đại dương.
Việt Nam - một quốc gia đứng thứ 27 trên 156 quốc gia có biển của thế giới,
nằm trong số 10 nước có chỉ số cao nhất về chiều dài bờ biển; có vùng biển và thềm lục
địa rộng lớn, diện tích hơn một triệu km 2, lớn gấp 3 lần diện tích đất liền; có gần 4.000
hòn đảo lớn, nhỏ, gần bờ và xa bờ, chạy suốt từ vịnh Bắc Bộ tới vịnh Thái Lan. Những
lợi thế địa lý tự nhiên và tiềm năng kinh tế của vùng biển nước ta có tầm quan trọng
trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. [1]
Thanh Hoá - Nghệ An - Hà Tĩnh là 3 tỉnh ven biển thuộc vùng Bắc Trung Bộ
của Việt Nam có đường bờ biển dài 321 km. Dải ven biển (DVB) của 3 tỉnh này (tính
theo địa giới hành chính của các huyện/thị giáp biển) có diện tích rộng 4.889,7 km 2 và
dân số 2.551.786 người (năm 2011), chiếm 14,5% diện tích và 33,6% dân số của 3 tỉnh
[19], [21], [26]. Tiềm năng tài nguyên ở biển và vùng ven biển khá phong phú, đa dạng:
trữ lượng hải sản các loại ở dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh (DVBTNT) khoảng 250
nghìn tấn, khả năng khai thác cho phép khoảng 90 - 100 nghìn tấn/năm; quần thể thực
động vật đa dạng, trong đó có gần 200 loài thực vật nổi, 220 loài rong, 32 loại cây nước
mặn, 750 loại động vật đáy vùng triều, 172 loài san hô, gần 250 loài cá, tôm. Có nhiều
thắng cảnh đẹp, có khả năng phát triển các sản phẩm du lịch biển, đảo như: du lịch sinh
thái, nghỉ dưỡng và tìm hiểu khám phá... Hệ thống các điểm du lịch ở đây đã tạo thành
các tuyến du lịch ven biển đẹp, đa dạng có sức hấp dẫn trong nước và quốc tế; có nhiều
điều kiện rất thuận lợi cho phát triển hệ thống cảng và vận tải đường biển...
Thời gian qua, DVBTNT đã đóng góp 32,3% giá trị sản xuất công nghiệp,
28,7% giá trị sản xuất dịch vụ, 25,5% giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản, 38,6% tổng
vốn đầu tư, 58,3% tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu cho nền kinh tế của ba tỉnh Thanh -


2

Nghệ - Tĩnh. Kinh tế của DVBTNT phát triển theo hướng mở rộng, giao lưu với nước
ngoài, liên kết với các tỉnh trong cả nước và thu hút phần lớn vốn đầu tư nước ngoài
vào khu vực này, giải quyết việc làm cho nhiều lao động…
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế ở DVBTNT vẫn còn bộc lộ nhiều
hạn chế, nhất là trong khai thác các tiềm năng kinh tế biển, trong khai thác các loại tài
nguyên khoáng sản. Nhận thức về vị trí, vai trò của kinh tế DVB trong nền kinh tế chưa
đầy đủ. Còn thiếu một quy hoạch phát triển kinh tế DVB đến năm 2020 ở tầm dài hạn
phù hợp với Chiến lược phát triển của cả nước. Thiếu sự liên kết trong chính sách,
trong quy hoạch phát triển kinh tế giữa Thanh - Nghệ - Tĩnh với các tỉnh, thành phố
khác thuộc vùng Bắc Trung Bộ và DVB miền Trung. Hệ thống chính sách thiếu sự
đồng bộ để thúc đẩy sự phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững kinh tế. Cơ cấu các
ngành kinh tế còn nhiều bất cập, nông nghiệp vẫn đang chiếm tỉ lệ cao, trong khi công
nghiệp và dịch vụ chưa tận dụng được các lợi thế để phát triển. Đời sống nhân dân vùng
biển còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, nghiên cứu sự "Phát triển kinh tế dải ven biển
Thanh - Nghệ - Tĩnh” nhằm phát huy có hiệu quả những tiềm năng, lợi thế cũng như
góp phần vào việc xây dựng Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng biển, ven
biển của DVBTNT đến năm 2020 có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn của đề tài
2.1 Mục tiêu
Trên cơ sở tổng quan những vấn đề lí luận và thực tiễn về phát triển kinh tế và
kinh tế dải ven biển, luận án có mục tiêu là đánh giá tiềm năng và phân tích thực trạng
phát triển kinh tế DVBTNT, từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển kinh tế
nhằm khai thác có hiệu quả hơn DVBTNT.
2.2 Nhiệm vụ
- Tổng quan có chọn lọc cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế và kinh
tế dải ven biển; xác định các chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế;
- Đánh giá các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới phát triển kinh tế dải ven biển
Thanh - Nghệ - Tĩnh dưới góc độ địa lý học;
- Phân tích thực trạng phát triển kinh tế dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh theo
ngành và theo không gian giai đoạn 2000 - 2011;
- Đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển kinh tế dải ven biển Thanh Nghệ - Tĩnh có hiệu quả và bền vững đến năm 2020.
2.3 Giới hạn nghiên cứu
- Về nội dung: Luận án tập trung đánh giá thực trạng phát triển kinh tế dải ven
biển Thanh - Nghệ - Tĩnh theo ngành và theo không gian.


3

+ Theo ngành, đề tài tập trung vào các ngành tiêu biểu đó là công nghiệp (công
nghiệp – xây dựng); nông - lâm - thủy sản; giao thông vận tải và du lịch (dịch vụ).
+ Theo không gian, đề tài tập trung phân tích một số hình thức tổ chức lãnh thổ
tiêu biểu ở DVBTNT, cụ thể theo ngành (các KCN; hộ gia đình, vùng chuyên canh; đô
thị du lịch) và theo không gian lãnh thổ (KKT).
- Về lãnh thổ: Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm 15 huyện, thị xã giáp biển
thuộc ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh, đó là: thị xã Sầm Sơn, huyện Nga Sơn,
huyện Hậu Lộc, huyện Hoằng Hóa, huyện Quảng Xương, huyện Tĩnh Gia, thị xã Cửa
Lò, huyện Quỳnh Lưu, huyện Nghi Lộc, huyện Diễn Châu, huyện Nghi Xuân, huyện
Can Lộc (đến năm 2006), huyện Thạch Hà, huyện Lộc Hà (từ năm 2007), huyện Cẩm
Xuyên, huyện Kỳ Anh.
- Về thời gian: Đề tài sử dụng chuỗi số liệu chủ yếu từ năm 2000 đến năm 2011,
định hướng đến năm 2020.
3. Lịch sử nghiên cứu
3.1. Ngoài nước
Lịch sử phát triển loài người đã chứng tỏ, các quốc gia hùng mạnh đều là những
cường quốc về biển. Từ khi xuất hiện, các nước có biển luôn có xu hướng mở rộng
quyền lực của mình ra hướng biển, đồng thời một số cường quốc biển lại muốn duy trì
quyền tự do hoạt động trên biển để khai thác tài nguyên và chinh phục thuộc địa. Xuất
phát từ vai trò to lớn của biển và vùng ven biển, những hướng nghiên cứu mới về biển
được hình thành.
Ngay từ thời xa xưa, người Phê - ni - xi và người Hy Lạp ở Địa Trung Hải đã
thấy sự cần thiết phải bảo vệ DVB. Vào thế kỷ XV, hai quốc gia biển hùng mạnh là Bồ
Đào Nha và Tây Ban Nha kình địch nhau dữ dội trên biển và Giáo Hoàng A-lec-xanđơ-rơ VI (1493) đã ký sắc lệnh chia trái đất làm hai phần, phần đất nằm về phía Tây của
Đại Tây Dương thuộc về Tây Ban Nha, còn lại phần đất về phía Đông Đại Tây Dương
thuộc về Bồ Đào Nha. Đây cũng là cơ sở đầu tiên cho các công ước về luật biển ra đời
sau này. [6]
Kinh tế biển và DVB thực sự phát triển vào thế kỷ thứ XV, gắn liền với các cuộc
phát kiến địa lí diễn ra ở châu Âu trong hoàn cảnh châu lục này đang chuyển dần từ chế
độ phong kiến sang chế độ tư bản, kinh tế hàng hóa ở Tây Âu đã khá phát triển, nhu cầu
về thị trường tăng cao. Giai cấp tư sản ở Tây Âu muốn mở rộng thị trường sang phương
Đông. Tuy nhiên, các con đường giao thương trên đất liền qua Tây Á và Địa Trung Hải
bị người Ả Rập và người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm giữ. Vì vậy, các quốc gia Tây Âu mà đứng
đầu là Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đã nghĩ tới việc phải tìm một con đường giao
thương mới để buôn bán với các quốc gia phương Đông. Điều này đã thúc đẩy các nhà


4

hàng hải tiến hành các chuyến thám hiểm dài ngày trên biển. Và cũng từ đây, ngành
hàng hải thực sự trở thành một ngành có bước phát triển vượt bậc, kéo theo các ngành
kinh tế gắn với biển khác phát triển như: buôn bán hàng hóa, khai thác tài nguyên, du
lịch biển…
Kể từ năm 1492, khi Côlômbô phát hiện ra châu Mỹ, các vùng đất ven biển đã
bắt đầu được khám phá và một thế kỷ sau, thế kỷ thứ XVI, với sự nổi lên của Hà Lan,
Anh, Pháp, Hoa Kỳ, một số quốc gia ở châu Á, đã đánh dấu sự phát triển một cách có
hệ thống của các ngành kinh tế ở DVB.
Năm 1890, trong cuốn “The Influence of Sea Power Upon History” của Alfred
Thayer Mahan, được dịch ra tiếng Việt là ảnh hưởng của sức mạnh biển đối với lịch sử,
tác giả đã xác định được vai trò, tầm quan trọng của biển đối với bất kỳ một quốc gia
nào. Sức mạnh biển là nhân tố chính làm cho đất nước giàu mạnh. Theo Mahan, các
yếu tố sức mạnh biển mà một quốc gia cần phải có gồm: 1- Vị trí địa lý thuận lợi qua
biển đi ra thế giới; 2- Địa hình thuận lợi như có nhiều cảng và con sông chảy qua vùng
đất màu mỡ thông ra biển; 3- Lãnh thổ có dân sống thì phân bố dọc theo bờ biển; 3Phải có số dân tương đối đông để có thể cung cấp đủ thuỷ thủ và lao động đóng tàu; 4Toàn dân phải có khát vọng và nhu cầu về thương mại trên biển; 5- Chính phủ phải có
quyết tâm phát triển sức mạnh biển của nước mình. Từ đó, ông đã đưa ra các điều kiện
cơ bản để trở thành thành quốc gia kiểm soát biển: 1- Phải có hải quân, căn cứ hải quân
và các tuyến giao thông trên biển không bị nước khác kiểm soát; 2- Phải có đội tàu
buôn mạnh cùng các hải cảng và tuyến hàng hải, phải có buôn bán với nước ngoài. Sức
mạnh biển phải thể hiện ở chỗ kiểm soát được và lợi dụng được biển; công cụ chính để
khai thác biển là đội tàu buôn và hải quân, phải có lực lượng vũ trang để bảo vệ đội tàu
buôn và tuyến hàng hải. Trong thời chiến, đội tàu buôn có thể chi viện hải quân tác
chiến, chở vật tư, vũ khí, chở thương binh. [162]
Tư tưởng sức mạnh biển của Mahan đã nhanh chóng được rất nhiều nước chấp
nhận dùng làm căn cứ xây dựng chính sách ngoại giao, đặc biệt là Mỹ, Anh, Đức; sau
này là Trung Quốc, một số nước khu vực Đông Bắc Á.
Ngày nay, những nghiên cứu về kinh tế biển và DVB đã được thực hiện ở hầu
hết các quốc gia có biển trên thế giới theo nhiều hướng nghiên cứu khác nhau và có ba
hướng chính:
- Hướng nghiên cứu quản lý tổng hợp vùng bờ, điển hình là các công trình của
Cicin-Sain B, and Knecht R, (1998) [165], Clark, J.R., (1992) [166], Courtney, C. A.
and White, A.T.(2000) [167], GoB (2005), EUCC (2007) [168], Kay R., Alder J. (1999)
[169], Post, J.C. and Lundin, C.G (1996) [170], Walters, J.S., J. Maragos, S. Siar and A.
White (1998) [172]. Các tác giả đã tập trung nghiên cứu về đặc điểm, chức năng của


5

vùng ven biển (trong đó nhấn mạnh đến các hoạt động kinh tế - xã hội tại vùng biển và
các cạnh tranh tài nguyên giữa các vùng), các vấn đề của vùng ven biển (ô nhiễm môi
trường, suy thoái tài nguyên, thiên tai, sự cố môi trường, biến đổi khí hậu và mực nước
biển dâng…).
Nghiên cứu của Cicin-Sain B, and Knecht R., (1998) [165] và Clark, J.R., (1992)
[166] đã chỉ ra: các hoạt động kinh tế - xã hội ở vùng ven biển bao gồm rất nhiều ngành
như giao thông - cảng biển, khai thác khoáng sản và dầu mỏ, du lịch và giải trí, nông
nghiệp và thủy sản, khai thác các nguồn tài nguyên khác. Có sự cạnh tranh về tài
nguyên giữa các ngành: giao thông - cảng biển - công nghiệp tàu thủy và các ngành
khác, giữa du lịch - giải trí và các ngành khác, giữa khoáng sản - dầu khí và các ngành
khác, giữa nông nghiệp - công nghiệp và các ngành khác, nuôi trồng thủy sản và các
ngành khác, khai thác thủy sản với các ngành khác dẫn đến rất nhiều vấn đề mâu thuẫn
nảy sinh ở vùng ven biển. Từ đó, các công trình này đã đi sâu vào nghiên cứu về phát
triển bền vững và quản lý tổng hợp vùng ven biển, bao gồm quản lý biển và hải đảo,
quản lý tổng hợp vùng ven biển.
Theo Cicin-Sain B., and Knecht R., (1998) [165], quản lý tổng hợp vùng ven
biển là một quá trình được thực hiện liên tục thông qua đó những quyết định sử dụng
bền vững, phát triển và bảo vệ tài nguyên vùng ven bờ được xây dựng và thực hiện. Nội
dung chính là xây dựng được các thể chế và chính sách để hòa hợp các giải pháp quản
lý, nghiên cứu quy trình quản lý tổng hợp vùng ven biển và đưa ra các công cụ hỗ trợ
trong quá trình tổng hợp vùng ven biển.
- Hướng nghiên cứu về các hoạt động kinh tế - xã hội ở vùng ven biển, tiêu biểu
là các công trình của BMVBS and BBR. (2006) [163], Ceballos-Lascurain, H. (1996)
[164]. Các tác giả cũng chỉ ra rằng, các thành phố ven biển với những cảng biển lớn,
thuận tiện cho việc chuyên chở hàng hóa bằng đường thủy thu hút được các ngành công
nghiệp đầu tư và phát triển. Nhờ sự tăng trưởng kinh tế, khả năng cung cấp việc làm và
cơ hội đầu tư, các thành phố ven biển đã trở thành những “cực nam châm” thu hút
những người đang tìm kiếm cơ hội cải thiện kinh tế. Sức hút của vùng ven biển cũng
còn thể hiện ở tiềm năng phát triển du lịch, nghĩ dưỡng.
Trong hướng nghiên cứu về kinh tế - xã hội, các ngành kinh tế đặc thù của DVB
cũng được đề cập đến. Theo Ceballos-Lascurain, H. (1996) [164], hoạt động du lịch, đặc
biệt là du lịch sinh thái và các khu bảo tồn biển có ý nghĩa quan trọng. Ngoài ra, các hoạt
động về giao thông vận tải, công nghiệp, xây dựng, đô thị diễn ra rất sôi nổi ở vùng ven
biển (BMVBS and BBR. (2006) [163]).
- Hướng nghiên cứu về môi trường vùng ven biển và ảnh hưởng của biến đổi khí
hậu đến vùng ven biển. Đây là một hướng nghiên cứu mới xuất hiện trong một vài thập


6

kỷ gần đây. Biến đổi khí hậu thực sự đe dọa đến sự sống của xã hội loài người mà vùng
biển và ven biển chịu tác động mạnh mẽ nhất.
Trong nghiên cứu của J.Sundaresan., S.Seekesh., Al. Ramanathan., L.
Sonnenschein., R. BooJh. (2012) [171], sự gia tăng các rủi ro từ biến đổi khí hậu là một
trong những áp lực làm tăng khả năng bị tổn thương của những sinh kế dựa vào các
nguồn tài nguyên thiên nhiên tại các cộng đồng ven biển. Người dân ven biển là những
đối tượng dễ bị tổn thương nhất dưới tác động của biến đổi khí hậu do họ có năng lực
thích ứng hạn chế và thường sinh sống ở những vùng địa lí dễ bị tổn thương nhất bởi
thiên tai, trong khi lại thiếu các nguồn lực cần thiết để đương đầu với các rủi ro này. Sự
nóng lên của nhiệt độ trái đất là nguyên nhân làm cho mực nước biển tăng sẽ nhấn chìm
hàng loạt đảo và các vùng đất ven biển, ảnh hưởng rất lớn đến mọi hoạt động kinh tế xã hội và môi trường…
Bên cạnh biến đổi khí hậu, các vấn đề về môi trường cũng rất được quan tâm
hiện nay. Trong nghiên cứu của Walters, J.S., J. Maragos, S. Siar and A. White (1998)
[163], môi trường ven biển là một thể thống nhất. Mỗi khi môi trường thành phần bị ô
nhiễm sẽ kéo theo các môi truờng thành phần khác bị ảnh hưởng, trong đó, môi trường
nước có sự tác động lớn nhất đến các thành phần môi trường khác.
Chất lượng nước bị đe dọa từ nhiều nguồn khác nhau như nguồn nước thải sinh
hoạt, công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp, vận tải, cầu cảng… là nguyên
nhân dẫn đến sự biến mất của nhiều sinh cảnh, chẳng hạn như thảm cỏ biển, hay lại gia
tăng nhiều loài không mong muốn khác. Sự ô nhiễm nguồn nước cũng liên quan đến
nước và rác thải từ các tàu thuyền, đặc biệt ở các vũng vịnh kín và vùng cửa sông. Các
sự cố tràn dầu là nguyên nhân đe dọa môi trường biển.
Bởi vậy, để môi trường biển trong lành thì không phải một cơ quan chức năng hay
một ngành riêng biệt nào có thể kiểm soát được, mà đó là cả một hệ thống các ngành.
3.2. Trong nước
3.2.1. Trên phạm vi cả nước
Ở Việt Nam, từ thời xa xưa, ông cha ta cũng đã xác định được vai trò to lớn của
biển và đại dương tuy nhiên khả năng khai thác và hiểu biết về các nguồn lợi của biển
còn quá ít ỏi. Tùy thuộc vào tầm văn hóa chung của cộng đồng cũng như cách nhìn
nhận về biển của từng thời đại mà con người Việt Nam đã từng biết khai thác và sử
dụng biển phục vụ cho cuộc sống hàng ngày của mình từ thời cổ đại cho đến ngày nay.
Trong thời kỳ cổ đại, với hình thức săn bắn và hái lượm, người Việt cổ đã sử
dụng một số loại tài nguyên biển trong cuộc sống của mình mà dấu ấn còn được ghi lại
trong các di chỉ khảo cổ Cái Bèo - Hạ Long (Quảng Ninh), Hoa Lộc (Thanh Hóa),
Quỳnh Văn (Nghệ An), Bàu Tró (Quảng Bình), Bàu Dũ (Quảng Nam), Sa Huỳnh


7

(Quảng Ngãi)... [Dẫn theo 49]. Muộn hơn là một số hình thức sử dụng biển trong cuộc
sống như lợi dụng thủy triều để trồng lúa hay giao thông, thương mại với các nước
trong khu vực và thế giới thông qua một số cảng như Vân Đồn, Ốc Eo.
Đến thời kỳ nhà nước phong kiến độc lập tự chủ, kinh tế biển của Việt Nam
được phát triển chủ yếu vẫn là khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có phục
vụ cho cuộc sống, vừa để cúng tiến các bậc vua chúa, cống nạp, một phần cho thương
mại và sử dụng các điều kiện tự nhiên của biển trong công cuộc bảo vệ chủ quyền quốc
gia.
Ngày nay, khi nước ta thực hiện cải cách mở cửa nền kinh tế, cùng với sự du
nhập của khoa học, kỹ thuật vào phát triển kinh tế; sự ra đời của các ngành công nghiệp
mới gắn với đặc thù của biển; sự hội nhập sâu rộng của nước ta với các nước trong khu
vực và trên thế giới thì những khám phá về biển cũng như xác định được tầm quan
trọng của biển lớn hơn bao giờ hết. Điều này được thể hiện trong tất cả các Văn kiện
đại hội của Đảng. Gần đây nhất, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng
khẳng định “Phát triển mạnh kinh tế biển xứng với vị thế và tiềm năng biển của nước
ta, gắn phát triển kinh tế với đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền vùng
biển.” [29]
Xác định được vai trò, tầm quan trọng của kinh tế biển và DVB, trong những
thập kỷ gần đây đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế biển, đảo, tập trung
chủ yếu theo hai hướng chính là:
- Nghiên cứu các tiềm năng, đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên và tài nguyên
thiên nhiên phục vụ cho công tác quy hoạch và phát triển tổng hợp kinh tế - xã hội vùng
biển, đảo. Theo hướng này có các công trình nghiên cứu của Viện Chiến lược Phát triển
thuộc Bộ Kế hoạch đầu tư, Viện Địa lý, Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ
Quốc gia, Viện Hàn lâm khoa học tự nhiên, Viện Kinh tế học thuộc Trung tâm Khoa học
xã hội và Nhân văn Quốc gia, Viện Hàn lâm khoa học xã hội, Phân viện Hải dương học
tại Hải Phòng, Bộ Khoa học - Công nghệ và Môi trường và của rất nhiều trường Đại học
cũng như các tác giả trong cả nước. Các tác giả đã tập trung đánh giá tổng hợp các giá trị
và nguồn lợi mà biển đem lại; những thuận lợi và khó khăn trong khai thác tài nguyên
biển từ đó đề ra các giải pháp nhằm khai thác hợp lý, bảo vệ và phục hồi các tài nguyên
biển phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
Trong công trình “Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế biển, vùng ven biển và
các hải đảo Việt Nam đến năm 2010” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì đã đưa ra phạm
vi không gian quy hoạch phát triển kinh tế biển, DVB, các đảo; nghiên cứu mối liên kết
giữa hoạt động kinh tế trên biển với các hoạt động kinh tế trên dải đất liền ven biển,
trong đó nhấn mạnh vai trò của biển trong việc khai thác nguyên liệu, là môi trường cho


8

các hoạt động vận tải, du lịch biển....; nghiên cứu các hoạt động tổ chức sản xuất và
phục vụ khai thác biển trên dải đất liền ven biển [9].
Trên cơ sở quy hoạch vùng biển và dải ven biển của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có
rất nhiều chương trình, đề án, đề tài… tập trung xây dựng phương án quản lý tổng hợp
vùng bờ biển. Đề tài “Nghiên cứu xây dựng phương án quản lý tổng hợp vùng bờ biển
Việt Nam, góp phần bảo đảm an toàn môi trường và phát triển bền vững” đã đánh giá
tổng hợp điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội vùng bờ biển và các
lãnh thổ giáp biển, từ đó đưa ra các phương án xây dựng, phát triển và quản lý vùng bờ
biển Việt Nam [50]. Cũng trong giai đoạn này, đề tài “Một số cơ sở khoa học của việc
thúc đẩy phát triển dải ven biển trong chiến lược phát triển lãnh thổ Việt Nam trong
thời kỳ mới” do TS. Nguyễn Bá Ân thực hiện đã làm rõ những đặc điểm chủ yếu của
DVB Việt Nam và những vấn đề đặt ra để thúc đẩy phát triển, từ đó đưa ra những kiến
nghị về định hướng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường DVB cũng
như đề xuất một số vấn đề về chính sách, giải pháp thúc đẩy phát triển các lãnh thổ khó
khăn trên DVB. Kết quả của đề tài đã cung cấp những luận cứ khoa học để phát triển
kinh tế - xã hội DVB trên cách nhìn tổng quát và cụ thể với những bộ phận lãnh thổ
phát triển, những bộ phận lãnh thổ khó khăn, lãnh thổ nhạy cảm trên toàn dải. Là cơ sở
cho việc hoạch định các chính sách, giải pháp để phát triển DVB Việt Nam trong chiến
lược phát triển của đất nước trong 10 - 15 năm. Giới hạn của đề tài chỉ tập trung vào
một số vấn đề dưới góc độ luận cứ khoa học và chủ yếu phân tích những cơ sở khoa
học của việc thúc đẩy như thế nào, chứ không đi sâu vào quy hoạch và cũng không đi
sâu vào phân tích tầm quan trọng, ý nghĩa của dải lãnh thổ này [2].
Công cuộc điều tra, nghiên cứu biển ở nước ta đã được bắt đầu từ những năm 20
của thế kỷ trước, song phải tới giai đoạn từ 1954 và nhất là sau năm 1975, hoạt động
điều tra, nghiên cứu biển ở nước ta mới được đẩy mạnh, nhiều Chương trình cấp Nhà
nước, các Đề án, đề tài ở các ngành, các địa phương ven biển mới được triển khai. Qua
đó các kết quả nghiên cứu đã được công bố, đáp ứng một phần tư liệu về biển, cũng như
góp phần vào việc thực hiện các nhiệm vụ đảm bảo an ninh quốc phòng biển, các hoạt
động khai thác, quản lý, bảo vệ tài nguyên môi trường biển. Năm 2001, Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường triển khai đề tài thuộc Chương trình Điều tra cơ bản và
nghiên cứu ứng dụng công nghệ Biển giai đoạn 2001 - 2005 “Cơ sở khoa học cho việc
phát triển kinh tế - xã hội dải ven biển Việt Nam, đề xuất các mô hình phát triển cho
một số khu vực trọng điểm”. Đề tài đã xây dựng được cơ sở dữ liệu tương đối đầy đủ,
hệ thống, đủ tin cậy về điều kiện tự nhiên, tài nguyên, kinh tế - xã hội DVB Việt Nam;
có được các phương án phát triển kinh tế - xã hội phù hợp, có tính khả thi cho các khu
vực mang tính đột phá ven biển nhằm tạo động lực mạnh thúc đẩy sự phát triển của


9

toàn dải ven biển và cả nước; Đề xuất các mô hình phát triển kinh tế - xã hội cho một số
khu vực trọng điểm ven biển Việt Nam [8].
Phần lớn các công trình nghiên cứu theo hướng này đều tập trung phân tích các
nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội DVB, từ đó tìm ra những cơ hội lợi thế, thách thức - khó khăn, những mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình phát triển.
Trong cuốn “Phát triển kinh tế - xã hội và môi trường các tỉnh ven biển Việt Nam ”
(2003) cũng đã tập trung phân tích động thái và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển
tổng thể kinh tế - xã hội - môi trường ở các tỉnh ven biển nước ta trong 15 năm đổi mới
theo quan điểm phát triển bền vững, khẳng định những thành tựu to lớn, những vấn đề
mâu thuẫn nảy sinh cần tiếp tục giải quyết, đề xuất một số quan điểm và giải pháp định
hướng phát triển nhanh, bền vững các tỉnh ven biển Việt Nam [45]. Trong “Đánh giá
tổng hợp điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội dải ven biển Việt Nam, đề xuất hướng
phát triển trong 10 - 15 năm tới” do PGS.TS Ngô Doãn Vịnh chủ trì đã nghiên cứu về
điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, dân cư xã hội DVB Việt Nam; phân tích hiện
trạng kinh tế - xã hội DVB, rút ra những yếu kém, những thuận lợi, khó khăn trong quá
trình phát triển; từ đó tác giả đã phác thảo phương hướng phát triển DVB trong 10 - 15
năm tới. Đây là một công trình nghiên cứu khá đầy đủ về DVB trên phạm vi cả nước
[148].
Vấn đề giữ vững an ninh, bảo vệ chủ quyền, quản lý vùng biển, đảo phục vụ cho
phát triển tổng hợp kinh tế - xã hội cũng được nhiều công trình nghiên cứu thực hiện.
Năm 2005, PGS.TS. Lê Đình Thành và Ths.Nguyễn Thế Nguyên, Trường Đại học
Thủy Lợi, đã thực hiện đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu và đánh giá tổng hợp những vấn đề
chính về quản lý, khai thác và phát triển vùng ven biển Việt Nam”, các tác giả đã nghiên
cứu và đánh giá hiện trạng quản lý và khai thác vùng ven biển Việt Nam cùng các đề
xuất cho quản lý tổng hợp vùng bờ nhằm khai thác bền vững các nguồn tài nguyên phục
vụ phát triển kinh tế - xã hội [74]. GS.TS Lê Đức Tố, trường Đại học Khoa học Tự
nhiên với đề tài “Khoa học và Công nghệ biển phục vụ phát triển bền vững kinh tế - xã
hội” (2006) (Mã số KC.09/06 - 10) thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng
điểm cấp Nhà nước đã nghiên cứu cơ sở khoa học cho phát triển bền vững kinh tế - xã
hội kết hợp với đảm bảo an ninh, quốc phòng trên một số vùng biển, đảo và ven biển.
Đề tài chú trọng đến một số ngành kinh tế biển và vùng biển trọng điểm có ý nghĩa
chiến lược; một số vấn đề luật pháp và các vấn đề liên quan bảo đảm cơ sở khoa học
cho việc hoạch định đường lối, chính sách quản lý biển và nhiều vấn đề khác có liên
quan đến xác định và bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia; nghiên cứu và ứng dụng
phương pháp công nghệ tiên tiến đánh giá, dự báo khai thác nguồn lợi biển ở một số
vùng trọng điểm về kinh tế và an ninh quốc phòng nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị


10

khoa học, kinh tế cao phục vụ phát triển khai thác và nuôi trồng hải sản, khai thác
nguồn hợp chất thiên nhiên có giá trị. [84].
Trong giai đoạn hiện nay, khi xu hướng tiến ra biển phát triển mạnh mẽ, hầu hết
các dải ven biển trên cả nước đều có quy hoạch phát triển riêng của mình để phù hợp
với điều kiện, hoàn cảnh của từng vùng, từng địa phương. Đối với dải ven biển Miền
Trung, Bộ Xây Dựng thực hiện “Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội dải ven
biển miền Trung đến năm 2020” (2007) với giới hạn gồm 78 đơn vị hành chính cấp
huyện trong đó có 19 thành phố, thị xã của 14 tỉnh thành phố trực thuộc Trung Ương
dọc ven biển từ Thanh Hóa đến Ninh Thuận. Trong quy hoạch của Bộ Xây Dựng đã
đánh giá cụ thể tình hình phát triển của các khu kinh tế miền Trung trong giai đoạn vừa
qua, để có cơ sở đề xuất các kiến nghị, giải pháp khắc phục những bất cập về định
hướng phát triển, cơ chế chính sách và giải pháp thu hút đầu tư để các khu kinh tế này
thực sự trở thành những động lực phát triển của mỗi tỉnh, từng tiểu vùng và toàn vùng
miền Trung [18].
Hướng nghiên cứu này cũng chú trọng đến vai trò, vị trí của các đảo và huyện
đảo trong phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh, chủ quyền vùng biển. Gần đây
nhất, PGS.TS. Phạm Hoàng Hải cùng nhóm tác giả đã xuất bản sách chuyên khảo “Các
huyện đảo ven bờ Việt Nam, tiềm năng và định hướng phát triển” (2010) và “Những mô
hình phát triển kinh tế hải đảo Việt Nam” (2011). Hai công trình này đã đánh giá tổng
hợp tiềm năng tự nhiên, kinh tế, xã hội, thiết lập cơ sở khoa học, mô hình phát triển và
các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho các huyện đảo ven bờ Việt Nam
[33],[34]
- Hướng nghiên cứu về môi trường vùng biển, ven biển và ảnh hưởng của biến
đổi khí hậu (BĐKH) đến môi trường vùng ven biển. Đây là hướng nghiên cứu mới ở
nước ta nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn lao trong xu hướng BĐKH ngày càng biểu hiện
rõ nét, mà Việt Nam là một trong năm quốc gia trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề
nhất. Tiêu biểu của hướng nghiên cứu này là các công trình của trường Đại học Nông Lâm Huế; trường Đại học Thủy Lợi; Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Trong cuốn “Quản lý môi trường ven biển” (2005) của trường Đại học Nông,
Lâm Huế các tác giả đã trình bày các đặc điểm của môi trường vùng ven biển, các hệ
sinh thái vùng ven biển, các vấn đề của vùng ven biển và các nguyên nhân gây ô nhiễm
môi trường vùng ven biển. Đây là một trong những tài liệu quan trọng giúp cho người
đọc có thể nhìn nhận được những vấn đề cấp bách hiện nay về môi trường vùng biển và
ven biển, từ đó có những giải pháp phù hợp trong quản lý môi truờng vùng biển và ven
biển [92].


11

Cũng nghiên cứu thiên về môi trường, trong những năm gần đây, Bộ Tài nguyên
và Môi trường đã có ba nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao về vấn đề BĐKH ảnh
hưởng đến môi trường vùng biển và ven biển Việt Nam. Năm 2008, với “Chương trình
mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu” đã đề cập đến những ảnh hưởng của
BĐKH đến vùng biển và ven biển Việt Nam, từ đó Bộ đã đề ra các chương trình góp
phần giảm thiểu và tăng tính thích nghi của môi trường trước BĐKH [13]. Năm 2009,
để góp phần xóa đói giảm nghèo và giải quyết sinh kế cho người dân vùng ven biển
miền Trung và giúp cho họ có thể thích nghi và ứng phó kịp thời trước ảnh hưởng của
BĐKH, Bộ cũng đã nghiên cứu “Các chiến lược thích ứng cho sinh kế ven biển chịu
nhiều rủi ro nhất do tác động của biến đổi khí hậu ở miền trung Việt Nam” [14]. Đây
cũng là một trong những nghiên cứu có ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân
miền Trung; gần đây nhất, năm 2011, trong “Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển
dâng cho Việt Nam”, Bộ cũng đã đưa ra những dự báo quan trọng cho vùng biển và ven
biển Việt Nam trong thời gian tới [15].
Môi trường vùng biển và ven biển cũng được đề cập đến rất nhiều trong các tài
liệu của Lê Văn Khoa, “Môi trường và phát triển bền vững” (2005) [43]; Viện Chiến
lược, chính sách Tài nguyên và Môi trường (2009), “Biến đổi khí hậu ở Việt Nam”
[142]; Viện Khoa học khí tượng thủy văn và môi trường (2010), “Tài liệu hướng dẫn
Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và xác định các giải pháp thích ứng”
[145]…..Tất cả các tài liệu đều khẳng định Việt Nam là một trong số những nước chịu
ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH, môi trường vùng biển và ven biển đang đứng trước
một mối đe dọa lớn, mà trước hết là diện tích đất tự nhiên của Việt Nam chắc chắn bị thu
hẹp nếu không có các biện pháp ứng phó kịp thời. BĐKH có thể làm gián đoạn những
mục tiêu phát triển bền vững về kinh tế - xã hội và môi trường của nước ta.
3.2.2. Trong phạm vi dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh
Trong những năm qua, xác định được tầm quan trọng và lợi thế của địa phương về
biển, cả ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh đã có các đề tài, chương trình, dự án phát
triển kinh tế biển đảo tập trung vào một số nội dung sau: Quy hoạch tổng thể phát triển
kinh tế - xã hội các huyện, thị ven biển [55],[136]; các chương trình điều tra nguồn lợi
biển như thủy, hải sản, khoáng sản, du lịch biển… [65],[60],[59],[53]; đặc biệt bước đầu
cũng đã xây dựng được các mô hình phát triển kinh tế - xã hội vùng ven biển theo hướng
bền vững [42],[58] góp phần tạo động lực tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư và giảm
nghèo cho dân cư vùng biển.
Như vậy, trong lịch sử nghiên cứu về kinh tế biển, DVB trên thế giới và Việt
Nam đã có rất nhiều đề tài với các hướng nghiên cứu khác nhau. Các nghiên cứu trên
đã đi sâu phân tích, làm nổi bật được sự khác biệt và lợi thế to lớn của các quốc gia,


12

các địa phương giáp biển và có biển về mặt tự nhiên, môi trường, đặc biệt trong tăng
trưởng và phát triển kinh tế. Những kết quả nghiên cứu nêu trên là nguồn tài liệu phong
phú, khoa học, tin cậy để tác giả kế thừa có chọn lọc những vấn đề lý luận và thực tiễn
về phát triển kinh tế DVB. Từ đó, vận dụng, bổ sung, cập nhật những vấn đề về phát
triển kinh tế DVB, làm cơ sở cho việc nghiên cứu, đánh giá một cách đầy đủ, hệ thống
về phát triển kinh tế DVBTNT.
4. Các quan điểm và phương pháp nghiên cứu.
4.1 Các quan điểm nghiên cứu
4.1.1. Quan điểm tổng hợp
Mọi sự vật và hiện tượng địa lý đều tồn tại và phát triển trong một không gian
lãnh thổ nhất định, các đối tượng nghiên cứu đều có mối quan hệ, tác động qua lại, mối
quan hệ nhân quả trong quá trình phát triển. Khoa học địa lí tìm ra các tác động đó để
thấy được các quy luật cũng như dự kiến sự phát triển của chúng.
Kinh tế DVB là một bộ phận quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế. Bởi
vậy, nghiên cứu kinh tế DVB là nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa các nhân tố tự
nhiên, kinh tế - xã hội trong một phạm vi lãnh thổ nhất định, từ đó thấy được các mối
liên hệ của các sự vật hiện tượng với nhau trong không gian.
4.1.2. Quan điểm lãnh thổ
Kinh tế DVBTNT nằm trong một cấp lãnh thổ cấp lớn hơn. Vì vậy, cần phải gắn
đối tượng nghiên cứu với không gian xung quanh mà nó đạng tồn tại. Khi nghiên cứu
kinh tế DVB Bắc Trung Bộ từ Thanh Hoá đến Hà Tĩnh phải được đặt trong sự phát
triển kinh tế của 3 tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, trong mối quan hệ với toàn vùng
Bắc Trung Bộ và cả nước. Đồng thời, trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã vận dụng
quan điểm này một cách triệt để nhằm nêu lên những nét đặc trưng về tài nguyên thiên
nhiên, về kinh tế - xã hội của vùng Bắc Trung Bộ nói chung cũng như của 3 tỉnh Thanh
Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh nói riêng.
4.1.3. Quan điểm hệ thống
Để đảm bảo tính hệ thống, làm cho quá trình nghiên cứu trở nên lôgic, thông
suốt và sâu sắc, kinh tế DVBTNT phải đặt trong mối quan hệ với hệ thống lớn hơn là
khu vực Bắc Trung Bộ, trên phạm vi cả nước để thấy được mối quan hệ mật thiết giữa
các yếu tố với nhau trong cùng một hệ thống và giữa các hệ thống, từ đó có thể đánh giá
chính xác vấn đề cần nghiên cứu.
4.1.4. Quan điểm lịch sử - viễn cảnh
Kinh tế DVBTNT không ngừng vận động trong không gian và theo thời gian.
Chính vì vậy, vận dụng quan điểm này để thấy được thực trạng phát triển kinh tế của
DVBTNT trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Từ đó đánh giá khả năng, triển vọng


13

phát triển, đề ra được những định hướng và giải pháp phát triển kinh tế DVBTNT trong
tương lai.
4.1.5. Quan điểm phát triển bền vững
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên là một nguồn lực quan trọng cho sự
phát triển các ngành kinh tế. Đồng thời, hoạt động kinh tế đã tác động không nhỏ đến
môi trường tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên. Cả hai yếu tố này luôn kết hợp với nhau
trong thế vận động, biến đổi với mục tiêu chung là hình thành một nền kinh tế hoàn
thiện và hợp lý trên cơ sở phát triển theo hướng bền vững. Chính vì vậy, vận dụng quan
điểm này để thấy được tầm quan trọng của nguồn lực tự nhiên đối với sự phát triển kinh
tế của DVB, nhưng mặt khác phải có các giải pháp hiệu quả để khai thác hợp lý tài
nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sinh thái phục vụ cho mục đích phát triển bền
vững.
4.2 Các phương pháp nghiên cứu
4.2.1. Phương pháp thu thập, xử lý và tổng hợp tài liệu
“Phát triển kinh tế dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh” là một đề tài nghiên cứu
trên phạm vi tương đối rộng, đa dạng và có nhiều chỉ tiêu để đánh giá. Chính vì vậy, đề
tài cần tham khảo rất nhiều tài liệu khác nhau.
Các tài liệu thu thập được xử lí, phân tích và tổng hợp trong đề tài dưới nhiều
hình thức khác nhau. Đó có thể là những trích dẫn nguyên văn có chỉ rõ nguồn trích,
hoặc những dẫn chứng, những minh họa dưới dạng các bảng biểu, tranh ảnh, hoặc có
thể vận dụng vào phân tích cơ sở lí luận cho phát triển kinh tế DVBTNT. Các tài liệu
được tổng hợp theo từng mục riêng dựa vào đề cương nghiên cứu của đề tài. Đồng thời
tác giả cũng lập ra một danh sách đầy đủ các tài liệu tham khảo sử dụng trong đề tài để
làm cơ sở cho việc đối chiếu.
4.2.2. Phương pháp thống kê, so sánh
Phương pháp này được sử dụng trong việc lập ra các bảng thống kê định lượng
cho các chỉ tiêu được đề cập trong đề tài. Mỗi bảng thống kê đều có đánh số và đề mục rõ
ràng cũng như ghi rõ nguồn. Các bảng thống kê có thể là giá trị tuyệt đối hoặc giá trị
tương đối, có thể là số liệu gốc hoặc số liệu đã qua xử lí.
Ngoài ra, các biểu đồ, đồ thị cũng được sử dụng để thể hiện một cách trực quan
các chỉ tiêu được đưa ra phân tích để có thể nhấn mạnh rõ hơn sự biến động của các đặc
trưng, các mặt của đối tượng nghiên cứu.
4.2.3. Phương pháp khảo sát thực địa
Việc khảo sát thực địa được thực hiện ở một số vùng nhằm phát hiện và kiểm
định một số vấn đề của đề tài đồng thời thu thập các số liệu cần thiết cho luận án. Tác
giả đã tiến hành 3 đợt thực địa trên địa bàn DVBTNT. Đợt 1 (tháng 4 - 8/2010) tại các


14

huyện ven biển tỉnh Thanh Hóa; đợt 2 (tháng 4 - 8/2011) tại các huyện ven biển tỉnh Hà
Tĩnh; đợt 3 (tháng 4 - 8/2012) tại các huyện ven biển tỉnh Nghệ An.
Việc khảo sát thực địa được chú trọng vào 2 đô thị du lịch là Sầm Sơn và Cửa
Lò, ba khu kinh tế là Nghi Sơn, Đông Nam và Vũng Áng, ba khu công nghiệp là Hoàng
Mai, Đông Hồi và Gia Lách. Các vấn đề kiểm chứng là: hiệu quả sản xuất và kinh
doanh, chất lượng cuộc sống của dân cư và lao động, các vấn đề về môi trường….
4.2.4. Phương pháp chuyên gia
Phương pháp này được tác giả sử dụng để làm rõ một số vấn đề liên quan đến nội
dung nghiên cứu mà trong các tài liệu thu thập được không có hoặc có nhưng chưa rõ
ràng, đầy đủ và thiếu cập nhật. Các đối tượng tác giả phỏng vấn bao gồm: các cán bộ
chuyên trách ở các phòng ban...
Tác giả cũng đã trao đổi và tiếp nhận sự góp ý từ các nhà khoa học am hiểu về
lĩnh vực kinh tế biển và các vấn đề liên quan đến phát triển tổng hợp các ngành kinh tế
ở DVB. Đặc biệt là từ các chuyên gia của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, của UBND và các sở
ban ngành các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, các giảng viên chuyên ngành địa lý
KT - XH của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Các vấn đề được tác giả đã lấy ý kiến
bao gồm: Cơ sở lí luận của kinh tế DVB, quản lí tài nguyên thiên nhiên trong phát triển
kinh tế, phát triển các ngành kinh tế ở DVBTNT (thực tiễn và kinh nghiệm), phát triển
liên ngành, liên lãnh thổ, một số định hướng và giải pháp phát triển kinh tế DVBTNT...
Những kinh nghiệm của các chuyên gia trong lĩnh vực này đã góp phần làm sáng tỏ và
hoàn thiện các nội nghiên cứu của đề tài.
4.2.5. Phương pháp bản đồ, GIS
Kết hợp với phương pháp thống kê số liệu để áp dụng phương pháp bản đồ,
qua đó các kết quả nghiên cứu được thể hiện rõ nét. Xây dựng bản đồ dựa trên các
số liệu, tài liệu đã phân tích, xử lí trong luận án để phản ánh các nhân tố ảnh
hưởng, thực trạng phát triển kinh tế DVBTNT, hướng phát triển và các mối liên hệ
lãnh thổ trong không gian.
Hệ thống các biểu đồ được xây dựng để phản ánh quy mô các hiện tượng kinh tế
(quy mô cơ cấu ngành, vùng..). Đồ thị biểu diễn quá trình thay đổi của các ngành sản
xuất theo thời gian và không gian, từ đó đưa ra những nhận định về hướng phát triển
trong thời gian tiếp theo.
4.2.6. Phương pháp dự báo
Trong việc xây dựng phương hướng phát triển kinh tế DVBTNT, tác giả đã tham
khảo và sử dụng một cách có chọn lọc một số kết quả từ Quy hoạch tổng thể phát triển
kinh tế DVB miền Trung, Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng biển và ven biển
của ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh do các Webside của Chính phủ, của Sở Kế


15

hoạch và Đầu tư, UBND ba tỉnh thực hiện. Đồng thời sử dụng phép ngoại suy trên cơ
sở phân tích thực trạng để đưa ra được những dự báo có tính khả thi.
5. Đóng góp của đề tài
- Đúc kết cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế ở DVB trên cơ sở tổng
quan các nghiên cứu đã có trong và ngoài nước; xác định các chỉ tiêu đánh giá thực trạng
phát triển kinh tế ở DVB để vận dụng vào dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh.
- Làm rõ được những thế mạnh và hạn chế của các nhân tố ảnh hưởng tới phát
triển kinh tế ở DVBTNT.
- Phân tích thực trạng phát triển kinh tế ở DVBTNT theo khía cạnh ngành (công
nghiệp, dịch vụ, nông - lâm - thủy sản) và lãnh thổ (các KKT) theo các tiêu chí đã xác định.
- Đề xuất được một số giải pháp phát triển kinh tế ở DVBTNT đến năm 2020, tầm nhìn
đến năm 2030, trong bối cảnh mới.
6. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung của luận án gồm 150 trang,
được chia thành 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế dải ven biển
- Chương 2: Các nhân tố ảnh hưởng và thực trạng phát triển kinh tế dải ven biển
Thanh - Nghệ - Tĩnh giai đoạn 2000 - 2011
- Chương 3: Định hướng và các giải pháp phát triển kinh tế dải ven biển Thanh Nghệ - Tĩnh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030


16

NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ DẢI VEN BIỂN
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Các khái niệm có liên quan đến phát triển kinh tế
1.1.1.1. Tăng trưởng kinh tế
Tăng trưởng kinh tế được xem là một trong những vấn đề hấp dẫn nhất trong
nghiên cứu kinh tế phát triển và cùng với thời gian, quan niệm về vấn đề này cũng ngày
càng hoàn thiện hơn.
Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng thu nhập của nền kinh tế trong một khoảng
thời gian nhất định (thường là một năm). Sự gia tăng được thể hiện ở quy mô và tốc độ.
Quy mô tăng trưởng phản ánh sự gia tăng nhiều hay ít, còn tốc độ tăng trưởng được sử
dụng với ý nghĩa so sánh tương đối và phản ánh sự gia tăng nhanh hay chậm giữa các
thời kỳ. [51]
Trong khái niệm tăng trưởng kinh tế hiện nay đã xuất hiện khái niệm tăng trưởng
xanh. Nhiều quốc gia ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang chú trọng áp dụng mô
hình tăng trưởng xanh vào thực tiễn bởi các nước này đã trải qua giai đoạn tăng trưởng
kinh tế nhanh và đạt được nhiều thành tựu kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, sự phát triển
kinh tế đó chỉ có thể bền vững nếu giải quyết được những thách thức do việc hạn chế
nguồn lực và những vấn đề của biển đổi khí hậu.
Tăng trưởng xanh được hiểu là một mô hình tăng trưởng giúp biến những hạn
chế về nguồn lực và ảnh hưởng của thảm họa thiên nhiên thành những cơ hội kinh tế
giúp nâng cao tăng trưởng và giảm tác động xấu tới môi trường thông qua sử dụng hiệu
quả nguồn tài nguyên và tăng đầu tư vào vốn tự nhiên. [47]
Tăng trưởng xanh thúc đẩy phát triển kinh tế theo mô hình tiêu thụ, sản xuất bền
vững nhằm đảm bảo nguồn vốn tự nhiên tiếp tục cung cấp những nguồn lực và dịch vụ
sinh thái mà đời sống của con người phụ thuộc vào, cho thế hệ này cũng như những thế
hệ mai sau nên nhiều nước đã chọn Chiến lược tăng trưởng xanh để theo đuổi. Chính vì
vậy nó đã trở thành một xu hướng toàn cầu.
Như vậy, bản chất của tăng trưởng là phản ánh sự thay đổi về lượng của nền kinh
tế. Ngày nay, yêu cầu tăng trưởng kinh tế được gắn liền với tính bền vững hay việc đảm
bảo chất lượng tăng trưởng ngày càng cao. Theo khía cạnh này, điều được nhấn mạnh
nhiều hơn là sự gia tăng liên tục, có hiệu quả của chỉ tiêu quy mô và tốc độ tăng thu
nhập bình quân đầu người. Hơn thế nữa quá trình ấy phải được tạo nên bởi nhân tố


17

đóng vai trò quyết định là khoa học, công nghệ và vốn nhân lực trong điều kiện một cơ
cấu kinh tế hợp lý. [51]
1.1.1.2. Phát triển kinh tế
Phát triển kinh tế được hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế.
Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và chất, nó là sự kết
hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề về kinh tế và xã hội ở mỗi
quốc gia. Theo cách hiểu như vậy, phát triển phải là một quá trình lâu dài và do các
nhân tố nội tại của nền kinh tế quyết định. Nội dung của phát triển kinh tế được khái
quát theo ba tiêu thức:
Một là, sự gia tăng tổng mức thu nhập của nền kinh tế và mức gia tăng thu nhập
bình quân trên đầu người. Đây là tiêu thức biểu hiện quá trình biến đổi về lượng của
nền kinh tế, là điều kiện cần để nâng cao mức sống vật chất của một quốc gia;
Hai là, sự biến đổi theo đúng xu thế của cơ cấu kinh tế. Đây là tiêu thức thể hiện
sự biến đổi về chất của nền kinh tế một quốc gia; để phân biệt các giai đoạn phát triển
kinh tế hay so sánh trình độ phát triển kinh tế giữa các nước với nhau, người ta thường
dựa vào dấu hiệu về dạng cơ cấu ngành kinh tế mà quốc gia đạt được;
Ba là, sự biến đổi ngày càng tốt hơn trong các vấn đề xã hội. Mục tiêu cuối cùng
của sự phát triển kinh tế trong các quốc gia không phải là tăng trưởng hay chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, mà là việc xóa bỏ nghèo đói, suy dinh dưỡng, sự tăng lên của tuổi thọ
bình quân, khả năng tiếp cận đến các dịch vụ y tế, nước sạch, trình độ dân trí giáo dục
của quảng đại quần chúng nhân dân…Hoàn thiện các tiêu chí trên là sự thay đổi về chất
xã hội của quá trình phát triển. [51]
Cũng như tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế xanh cũng được nhiều nước áp
dung và được xem là một xu hướng toàn cầu hiện nay.
Phát triển kinh tế xanh là quá trình nâng cao đời sống con người và cải thiện
công bằng xã hội, đồng thời giảm thiểu đáng kể những rủi ro môi trường và những thiếu
hụt sinh thái. [141]
Đặc trưng của phát triển kinh tế xanh là có mức phát thải thấp, sử dụng hiệu quả
tài nguyên và hướng tới công bằng xã hội. Chính vì vậy, phát triển kinh tế xanh là phát
triển bền vững.
Tóm lại, phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế.
Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể
chế kinh tế, chất lượng cuộc sống [51]. Tuy nhiên, khái niệm tăng trưởng kinh tế được
vận dụng trong luận án bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu
kinh tế.
1.1.1.3. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế


x

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×