Tải bản đầy đủ

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN TỰ SỰ CHO HỌC SINH LỚP 9

GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
BẢN TĨM TẮT ĐỀ TÀI

- Tên đề tài: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN TỰ SỰ CHO
HỌC SINH LỚP 9.
- Họ và tên giáo viên: Trần Thị Kim Sa.
- Đơn vị cơng tác : Trường THCS Thị Trấn.
1. Lý do chọn đề tài :
- Trong nhà trường THCS, mơn Ngữ văn ngồi việc trang bị cho học sinh những tri
thức để đánh giá đúng các vấn đề văn học, tạo cho học sinh khả năng khám phá vẻ đẹp
của tác phẩm văn học còn có nhiệm vụ giúp học sinh hình thành và phát triển khả năng
sản sinh văn bản mới (nói và viết).
- Học sinh đã được học kiểu bài văn tự sự trong suốt chương trình cấp học với nhiều
cấp độ khác nhau. Chương trình Ngữ văn lớp 9 tiếp tục rèn luyện cho các em kĩ năng
làm văn tự sự ở mức cao hơn là kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm và nghị luận.
- Thực tế vì nhiều lí do, học sinh lớp 9 ở trường mà tơi trực tiếp giảng dạy vẫn còn
nhiều hạn chế khi làm kiểu bài này. Đề tài “Rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho
học sinh lớp 9” phân tích thực trạng chất lượng bài viết, đề ra kinh nghiệm, phương
pháp giảng dạy, cách thức rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự, góp phần nâng cao chất
lượng dạy học bộ mơn.
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu :

a/ Đối tượng:
Giáo viên dạy Ngữ văn và học sinh lớp 9 trường THCS Thị Trấn - Châu Thành
năm học 2009- 2010 và 2010-2911. Cụ thể là:
- Thực trạng về phương pháp giảng dạy của giáo viên và bài viết văn tự sự của
một số học sinh.
- Những giải pháp chủ yếu để rèn luyện kĩ năng, nâng cao chất lượng .
b/ Phương pháp :
Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, phân tích đối chiếu với thực trạng đưa ra những
đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng.
3. Giải pháp rèn kĩ năng làm văn nghị luận văn học cho học sinh:
Làm văn tự sự là huy động tổng hợp kiến thức Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn
và cả kiến thức về đời sống.
Giáo viên:
- Đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động dạy của giáo viên, học
của học sinh.
- Có phương pháp dạy lý thuyết tập làm văn tự sự kết hợp yếu tố miêu tả, miêu tả
nội tâm, nghị luận, hình thức đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm…trên cơ sở củng
cố kiến thức đã học và bổ sung, nâng cao, chú trọng cách làm bài, hướng nhiều vào
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
1
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
việc thực hành để rèn luyện kĩ năng cần thiết cho các em: kĩ năng phân tích đề, tìm ý,
lập dàn ý, viết đoạn và liên kết đoạn….Uốn nắn, sửa chữa kịp thời.
- Phương pháp hướng dẫn học sinh cảm thụ tốt văn bản để bồi dưỡng tình cảm, mở
rộng nhận thức về cuộc sống, có ý thức học tập, vận dụng phương pháp sáng tác của
các tác giả vào bài làm văn tự sự; vận dụng tốt kiến thức và kĩ năng thực hành về tiếng
Việt, chuẩn bị tốt nhất cho việc viết bài tập làm văn.
- Thực hiện tốt khâu hướng dẫn làm bài, chấm bài, thực hiện tốt tiết trả bài viết.
Học sinh:
- Tích cực học tập: chuẩn bị bài tốt ở nhà, đọc sách báo để mở rộng, nâng cao nhận
thức về đề tài và kĩ năng sử dụng tiếng Việt.
- Nắm vững kiểu văn bản và u cầu tạo lập văn bản, vận dụng tốt lý thuyết vào
thực hành, mạnh dạn trình bày một sự việc theo suy nghĩ, cảm xúc của bản thân.
4. Hiệu quả áp dụng:
Nhờ có sự đổi mới trong phương pháp dạy và học nên chất lượng bài viết văn tự sự
của học sinh được nâng cao rõ rệt. Cụ thể là:
+ Đa số bài làm của các em đều đáp ứng được u cầu của đề về nội dung, thể
loại.
+ Nắm vững hơn phương pháp làm văn tự sự, biết chọn chi tiết kể, rất ít bài viết
lan man hoặc q sơ lược, nghèo ý.
+ Ngày càng nhiều học sinh có sự tìm tòi sáng tạo, thể hiện sự cảm nhận, óc quan
sát tinh tế khi viết bài văn tự sự, vận dụng kết hợp tốt các phương thức biểu đạt.
+ Rất ít bài viết còn mắc các lỗi chính tả, dùng từ. Tình trạng viết câu sai ngữ
pháp, khơng phân đoạn hay tách đoạn tùy tiện cũng giảm đáng kể, biết sử dụng dấu câu
hợp lí, phân biệt lời kể và lời thoại rõ ràng.
5. Phạm vi áp dụng:
Giải pháp nêu ra trong đề tài đã được người viết áp dụng có hiệu quả ở lớp 9A
1

và 9A
2
trường THCS Thị Trấn năm học 2010-2011. Có thể đây cũng là kinh nghiệm
hữu ích cho giáo viên dạy Ngữ văn 9 nói chung đang quan tâm đến vấn đề này.
Châu Thành, ngày 5 tháng 4 năm 2011
Người thực hiện

Trần Thị Kim Sa

Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
2
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
A.MỞ ĐẦU
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong nhà trường nói chung, trong trường THCS nói riêng, Ngữ văn là mơn học
trang bị cho học sinh những tri thức để đánh giá đúng các vấn đề văn học (bao gồm: tác
phẩm, tác giả, các q trình văn học… ), có nghĩa là góp phần tạo cho học sinh khả
năng khám phá vẻ đẹp của tác phẩm văn học trong việc tiếp nhận cũng như khả năng
biết đánh giá đúng đắn, khoa học các hiện tượng.
Song song với nhiệm vụ trên là q trình giúp học sinh hình thành và phát triển khả
năng sản sinh văn bản mới (nói và viết).
Làm văn là phân mơn hướng tới nhiệm vụ thứ hai này. Nó giúp học sinh hình thành
những kĩ năng cần thiết để làm được bài văn, trong đó dạng bài sáng tác văn học được
chú trọng đầu tiên (miêu tả, tường thuật, kể chuyện…). Trong nhà trường phổ thơng,
nhìn chung khơng đặt ra u cầu sáng tác văn học. Tuy nhiên để phù hợp với lứa tuổi,
học sinh THCS được làm quen với kiểu sáng tác, tạo tiền đề cho các em có thể vận
dụng tốt trong q trình học sau này.
Những bài văn hay loại này là những bài văn viết đúng quy cách, chân thật, có
những khám phá hồn nhiên về thiên nhiên và đời sống gia đình, xã hội …
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
3
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
Trong chương trình Ngữ văn THCS.Tuy đã được học văn tự sự từ lớp 6 (ở THCS)
nhưng vì nhiều lí do, học sinh làm loại văn này vẫn chưa tốt. Qua thực tế giảng dạy, tơi
thấy học sinh còn mắc nhiều lỗi mà nếu giáo viên có thể giúp các em khắc phục được
thì kết quả sẽ tốt hơn. Những hạn chế trong bài làm văn tự sự của học sinh một phần là
do bản thân các em, một phần do giáo viên chưa có biện pháp giúp đỡ phù hợp.
Là giáo viên được trực tiếp giảng dạy mơn Ngữ văn lớp 9, tơi ln trăn trở trước
thực trạng chất lượng bài viết văn tự sự của học sinh. Vì vậy tơi chọn đề tài “Rèn
luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9”, với mục đích phân tích thực
trạng chất lượng bài viết của học sinh hiện nay, đối chiếu với phương pháp giảng dạy
của giáo viên, đề ra kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy, cách thức rèn luyện kĩ
năng viết bài văn tự sự cho học sinh, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học
văn, giải quyết tình hình kém chất lượng trong dạy học văn hiện nay.
2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Giáo viên, học sinh lớp 9 trường THCS Thị Trấn năm học 2009 - 2010, 2010
-2011.
Một số tiết dạy văn bản, tiếng Việt và tập làm văn của giáo viên lớp 9 trong trường
mà tơi được dự giờ trao đổi kinh nghiệm.
Bài viết của học sinh ở các lớp được giảng dạy năm học 2009 -2010, 2010 -2011.
3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Do thời gian và điều kiện của bản thân, trong phạm vi giải pháp, tơi tập trung đề
cập đến:
- Những cơ sở lý luận để nghiên cứu giải pháp.
- Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
- Thực trạng bài viết văn tự sự của học sinh, thực trạng q trình giảng dạy của
giáo viên.
- Những giải pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9 đạt kết
quả cao.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện giải pháp tơi đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
a. Nghiên cứu tài liệu :
Nghiên cứu tài liệu nghiệp vụ dạy học mơn Ngữ văn lớp 9, sách giáo khoa, sách
giáo viên, ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lí giáo dục, quản lý chun
mơn, các giáo viên giỏi trong tồn quốc trên các bài viết đăng trên các tạp chí khoa
học…
b. Phân tích đối chiếu :
Phân tích đối chiếu u cầu giữa chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng đối với học sinh
lớp 9 bậc THCS với những bài viết thực tế của học sinh, tìm ra những hạn chế chủ yếu
của học sinh khi viết bài tự sự.
c. Giả thuyết khoa học:
Đưa ra những giải pháp, những đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng vào
việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho học sinh nhằm phát huy khả năng tư duy,
khám phá, sáng tạo, năng lực giao tiếp.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
4
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
B. NỘI DUNG

1. CƠ SỞ LÝ LUẬN :
Từ năm 1998, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai dự án phát triển giáo dục
THCS nhằm đổi mới một cách tồn diện bậc học này. Thực hiện Nghị quyết số
40/2000/QH khóa 10 ngày 9/12/2000 của Quốc hội, tháng 9 năm 2002, cả nước bắt đầu
dạy học theo chương trình và SGK THCS mới bắt đầu từ lớp 6. Mơn Ngữ văn là một
trong những mơn học có vị trí hết sức quan trọng trong hệ thống các mơn học của nhà
trường phổ thơng cũng là mơn học có nhiều thay đổi nhất trong việc đổi mới chương
trình, SGK, phương pháp đến đánh giá kết quả học tập. Nhiều vấn đề được đặt ra khi
phải tiếp cận một chương trình mới, trong đó vấn đề đổi mới phương pháp nâng cao
chất lượng học tập của học sinh là vấn đề được đặt lên hàng đầu. Chương trình SGK
Ngữ văn lớp 9 được tổ chức thực hiện từ năm 2005 -2006 đến nay đã được gần 6 niên
học. Nội dung đổi mới chương trình, việc đổi mới phương pháp giảng dạy, chất lượng
học tập của học sinh đã được phản ánh sơi nổi trên báo chí, trong hội thảo khoa học và
các phương tiện thơng tin đại chúng, song bài tốn chất lượng là điều làm cho các nhà
quản lý giáo dục, quản lý chun mơn phải tính tốn.
Quan điểm đổi mới phương pháp dạy học chương trình Ngữ văn 9 là phải kết
hợp nhiều phương pháp trong dạy học, là phải “tích hợp nhiều phương pháp trong bài
học, tiết học và trong cả q trình tổ chức hoạt động dạy học trên cơ sở xác định
phương pháp chính gắn với đặc trưng của mơn học. Tổ chức hoạt động dạy học theo
hướng tích cực, phát huy năng lực chủ động, sáng tạo ở cả người dạy lẫn người học,
chú trọng khái qt nội dung kiến thức tạo thuận lợi để học sinh lĩnh hội và phát triển
các thao tác tư duy khoa học. Tăng cường và sử dụng hợp lý các phương tiện trong dạy
học, “nâng cao chất lượng hoạt động thực hành hướng tới đảm bảo sự phát triển năng
lực cho mỗi cá nhân” (Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy SGK lớp 9 -Vụ giáo dục trung
học trang 6,7). Lớp 9 là lớp cuối của vòng II, đồng thời cũng là lớp cuối cùng của cấp
THCS nên có một vị trí hết sức quan trọng : vừa phải tổng kết được những kiến thức, kĩ
năng được học tập, rèn luyện trong bốn năm học, vừa phải chuẩn bị cho các kì thi, tạo
tâm thế, tiềm lực cho học sinh học lên THPT hoặc đi vào cuộc sống.
Tập làm văn tự sự trong chương trình lớp 9 là sự kế thừa và nâng cao kĩ năng làm
văn thể loại này mà học sinh đã được học, được rèn luyện từ các lớp dưới. Cùng với
miêu tả, biểu cảm, làm văn tự sự thuộc dạng sáng tác văn học. Đặc trưng cơ bản của
kiểu bài là kích thích trí tưởng tượng phong phú, xây dựng óc quan sát tinh tế cho học
sinh đối với những sự việc, hiện tượng trong đời sống gia đình và xã hội, qua đó bồi
dưỡng cho các em những tình cảm tốt đẹp.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
5
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bài văn
hay. Bài văn hay trước hết phải là viết đúng (đúng theo nghĩa tương đối, nghĩa là trong
khn khổ nhà trường). Hay và đúng có mối quan hệ mật thiết với nhau. Bài văn hay
trước hết phải đúng u cầu của đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình
bày đúng quy cách…, đồng thời phải thể hiện sự sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú
mà vẫn chân thật, sinh động. Tuy nhiên, giúp học sinh làm được như thế khơng phải là
dễ.
Năm 2008, Bộ Giáo dục tiếp tục triển khai cho giáo viên trên tồn quốc một số
vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn, trong đó phương pháp giảng dạy
phân mơn Tập làm văn được chú trọng nhiều nhất cũng đã mở ra nhiều hướng suy nghĩ
mới, giúp cho giáo viên giảng dạy tốt hơn nếu biết tự nghiên cứu và vận dụng sáng tạo
hơn.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
a. Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu:
- Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn 9 nói chung, phân mơn Tập
làm văn nói riêng đã dược quan tâm rất nhiều. Với sự chỉ đạo của các cấp quản lí
chun mơn, về cơ bản đại đa số giáo viên đã nắm được phương pháp, vận dụng sáng
tạo theo tình hình địa phương và theo đối tượng học sinh. Tuy nhiên thực tế vẫn còn
nhiều giáo viên thực hiện chưa đúng chức năng, chưa tích cực nghiên cứu, tìm ra
phương pháp giảng dạy đạt hiệu quả cao, dẫn đến chất lượng học tập của học sinh chưa
được nâng lên, trong đó chất lượng bài viết văn tự sự rất đáng quan tâm. Kết quả các
bài kiểm tra và thi học kì đạt rất thấp, chất lượng bài làm của học sinh giỏi chưa thật
xuất sắc.
- Đi sâu vào tìm hiểu thực trạng chúng ta có thể thấy được sự hạn chế trong
phương pháp giảng dạy của giáo viên lẫn phương pháp tự học, tự nghiên cứu của của
học sinh:
+ Về phía giáo viên:
- Giáo viên chưa đảm bảo kết hợp và tích hợp giữa dạy Văn - Tiếng Việt và Tập
làm văn.
+ Giờ học văn bản, sự gợi mở giúp học sinh cảm thụ tác phẩm chưa đạt kết quả
cao. Học sinh thụ động buộc giáo viên giảng nhiều, làm việc nhiều, làm thay cho trò,
làm tê liệt sự hào hứng học văn bản của học sinh, do đó khơng kích thích được niềm
say mê, chưa khơi gợi ý tưởng sáng tác văn chương của các em. Giáo viên cũng chưa
giúp học sinh hiểu rõ và nắm vững các yếu tố nghệ thuật cơ bản khi xây dựng nên tác
phẩm tự sự như tình huống, cốt truyện, nhân vật, hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng… để
các em học tập, vận dụng.
+ Giờ Tiếng Việt đòi hỏi giáo viên dạy cho học sinh dùng tiếng Việt một cách chính
xác để giao tiếp, có cách diễn đạt tốt trong khi tạo lập văn bản, nhưng giáo viên chưa
vận dụng tối đa các tình huống giao tiếp, cho học sinh thực hành ít nên nhiều em viết
sai chính tả, nghèo vốn từ, dùng từ chưa chính xác, đặt câu chưa đúng ngữ nghĩa, ngữ
pháp. Đây là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng bài văn.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
6
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
+ Giờ Tập làm văn học sinh chưa được học đến nơi đến chốn. Giáo viên chưa có
cách giúp học sinh có được những kiến thức và kĩ năng theo chuẩn bằng những ví dụ
mẫu linh hoạt sáng tạo, gắn với thực tế đời sống hàng ngày, có tác dụng khắc sâu kiến
thức (ngồi SGK). Giáo viên chưa chú ý đúng mức đến việc phát huy tinh thần tích cực
chủ động của học sinh khi học lý thuyết làm văn tự sự theo u cầu kết hợp sử dụng
các yếu tố biểu cảm, miêu tả nội tâm, nghị luận,… trước khi tạo lập văn bản hoặc bài
thực hành luyện tập, luyện nói. Khi xây dựng dàn ý cho bài làm văn tự sự, giáo viên dễ
thiên về cảm nhận chủ quan khi đưa ra những gợi ý, uốn nắn học sinh, khiến các em trở
nên rụt rè, thiếu tự tin, vì vậy mà khả năng tư duy, sáng tạo của học sinh khơng được
phát huy, cảm xúc bị gò bó.
- Việc xác định các phương pháp dạy tập làm văn cũng chưa thật sự phù hợp, tối ưu.
Có giáo viên chọn phương pháp bình giảng trong tiết cung cấp kiến thức về kiểu bài,
chưa chú trọng các phương pháp thực hành trong giờ luyện tập, ra bài tập về nhà…
- Giáo viên chưa nghiên cứu kĩ chuẩn kiến thức - kĩ năng, xác định đầy đủ mục
đích u cầu cần đạt, kĩ năng cần rèn luyện trong từng bài. Việc bố trí thời lượng cho
tiết dạy chưa hợp lý, chưa dành nhiều thời gian cho thực hành, giáo viên khó có thể rèn
luyện kĩ năng cho học sinh.
- Việc chấm bài của giáo viên cũng còn nhiều thiếu sót. Đơi khi giáo viên chỉ cho
học sinh biết điểm, có bài chấm khơng có lời phê nào hoặc phê bài còn qua loa, chưa
cẩn thận, chưa cụ thể. Đa số giáo viên phê bài rất chung chung, nhận xét khái qt.
Nhiều lời phê, nhận xét bên lề bài viết chưa giúp học sinh thấy được cụ thể lỗi sai của
mình mà sửa. Các em khơng biết phải làm như thế nào khi bị nhận xét là “kể chuyện
chưa cụ thể, chân thực”, hoặc “chuyện chưa có ý nghĩa sâu sắc”, “khơ khan”. Các em
cũng khơng rõ lý do tại sao, vì lẽ gì mà đoạn văn, câu văn của mình bị phê là “lủng
củng”, “câu q”, “tối nghĩa”, cũng khơng hiểu có khi chỗ này “dùng từ” là nghĩa làm
sao (sai hay đúng ? Nếu sai thì sai thế nào?), chỗ kia “diễn đạt” là trục trặc hay trơi
chảy, chỗ nọ một từ gạch chân là hay hay dở? Như thế rất khó giúp học sinh hiểu rõ mà
tự sửa được, rút kinh nghiệm được.
- Những giờ trả bài tiến hành khơng thống nhất theo chun đề mà ngành chun
mơn đã triển khai. Đa số giáo viên thực hiện khơng mấy cơng phu . Giáo án trả bài của
giáo viên thường soạn qua qt, khơng ghi rõ những lỗi cần phải sửa trên lớp, hoặc có
thì cũng khơng ghi rõ cách sửa; lỗi nhặt từ bài làm của học sinh khơng tiêu biểu khó có
thể rèn luyện những kĩ năng cần thiết nhất định. Có giáo viên trả bài rồi mới nhận xét
ưu khuyết điểm, hướng dẫn học sinh sửa chữa.
+ Về phía học sinh:
- Chưa coi trọng bộ mơn so với các mơn khoa học tự nhiên nên chưa đầu tư, chưa
có thái độ học tập đúng đắn; chưa có thói quen chuẩn bị bài trước khi đến lớp, chưa
chịu khó đọc các tài liệu tham khảo thêm để mở rộng kiến thức.
- Trước một đề bài văn tự sự, các em ít chịu khó suy nghĩ, tưởng tượng sáng tạo, mà
chỉ đọc lống thống, phóng bút viết tràng giang đại hải, khơng cần xác định phải kể
theo trình tự nào, các tình tiết nào cần phải kể rõ ràng, cụ thể, tình tiết nào nên lượt
thuật, cách thể hiện các nhân vật nhân vật chính, phụ như thế nào…cũng như ý nghĩa,
bài học sâu sắc rút ra từ câu chuyện. Nhiều bài văn chưa đạt u cầu do chưa biết cách
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
7
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
kể chuyện, chưa xây dựng được cốt truyện, tình huống, sự việc một cách chân thực,
sinh động, lời văn q thơ thiển hoặc khơng được trong sáng, rõ ràng.
- Thiếu năng lực cảm thụ văn học, năng khiếu văn chương, hạn chế về khả năng, ý
thức nhận thức cuộc sống. Vì vậy làm văn tự sự chỉ mang tính gượng ép, , nhằm mục
đích đối phó là chính.
- Về ngữ pháp, kĩ năng dùng từ, viết câu của học sinh hiện nay còn bộc lộ nhiều yếu
kém. Trong bài viết của các em có nhiều câu q, câu cụt, câu tối nghĩa. Tình trạng mắc
lỗi chính tả, dùng từ sai cũng rất phổ biến. Có bài viết từ đầu đến cuối các em khơng
sử dụng dấu câu nào hoặc sử dụng khơng đúng.
* Những hạn chế chủ yếu khi học sinh viết bài văn tự sự ở lớp 9:
- Chưa nắm vững đặc trưng cơ bản của thể loại tự sự, cách viết bài văn tự sự đã học
ở các lớp dưới, chưa xây dựng được câu chuyện có bố cục hồn chỉnh, có cốt truyện
hợp lí, có ý nghĩa theo u cầu đề bài, cách kể chưa tự nhiên, chân thực, sinh động (kết
hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm)
- Chưa nắm được u cầu nâng cao năng lực, trình độ viết bài văn tự sự ở lớp 9. Đó
là u cầu kết hợp yếu tố miêu tả nội tâm trong việc khắc họa đặc điểm, tính cách nhân
vật; kết hợp yếu tố nghị luận để làm nổi bật ý nghĩa sự việc, tơ đậm tính chất triết lí của
câu chuyện; sử dụng hiệu quả các yếu tố đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm …
Do đó khi tạo lập văn bản tự sự các em thường mắc các khuyết điểm sau:
+ Tìm khơng ra sự việc để kể nên giới thiệu lòng vòng câu chuyện hoặc đi vào
miêu tả nhân vật q nhiều.
+ Khơng biết lựa chọn chi tiết tiêu biểu, quan trọng để kể nên viết lan man, dài
dòng, lời thoại q vụng về, thơ thiển, thiếu tính thẩm mỹ, chọn lọc.
+ Kể diễn biến sự việc chưa sinh động, chân thực, hấp dẫn người đọc do chưa vận
dụng phù hợp, tự nhiên các yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận.Thường thì các em hay
hạn chế ở việc thể hiện nội tâm nhân vật do khơng hiểu rõ quy luật tâm lí, bộc lộ cảm
xúc thiếu tự nhiên, thậm chí dẫn đến những sự việc hoặc kết thúc vơ lí. Kết hợp yếu tố
nghị luận chưa khéo léo, tế nhị, làm giảm đi giá trị của câu chuyện.
+ Thực hiện nhiệm vụ từng phần trong bố cục ba phần của bài làm văn chưa đầy
đủ. Ví dụ khi viết phần mở bài, u cầu học sinh phải giới thiệu chung về câu chuyện,
nhân vật được kể, hồn cảnh xảy ra câu chuyện, nhưng nhiều em lại đi thẳng vào diễn
biến cốt truyện như các nhà văn thực thụ, được “phá cách”, và đơi khi cũng khơng cần
nêu lên suy nghĩ, ấn tượng gì của mình trong phần kết bài ( chỉ kết thúc câu chuyện).
Như thế sẽ làm cho ý nghĩa bài văn bị dàn trải, lại chưa mở ra được hướng suy nghĩ cho
người đọc.
+ Kĩ năng dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, lối diễn đạt, cách hành văn còn nhiều hạn
chế. Đặc biệt, nhiều em chưa biết cách trình bày bài văn tự sự, ngắt đoạn khơng đúng
chỗ, khơng phân biệt lời thoại với lời kể.
b. Sự cần thiết của đề tài :
Đề tài có tác dụng giúp giáo viên Ngữ văn đối chiếu giữa lý luận với thực tế chất
lượng bộ mơn mình giảng dạy, đặc biệt là chất lượng làm văn tự sự của học sinh lớp
mình phụ trách, vận dụng những giải pháp tối ưu để nâng cao chất lượng, giải quyết
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
8
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
một phần tình hình học sinh học yếu kém bộ mơn Ngữ văn như hiện nay, cũng là góp
phần quan trọng vào việc rèn luyện kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
3. NỘI DUNG VẤN ĐỀ:
a. Đặt vấn đề:
- u cầu chủ yếu của tập làm văn tự sự ở lớp 9 là củng cố tri thức và kĩ năng đã
được học ở các lớp dưới, đồng thời nâng cao hơn kĩ năng viết bài. Qua đó bồi dưỡng
năng lực quan sát, nhận thức và giáo dục tình cảm cho học sinh trước những sự việc,
con người trong đời sống xung quanh.
- Hơn nữa, chương trình Ngữ văn mới coi phần tập làm văn là sự tổng hợp của
ngơn ngữ và văn (tích hợp ngang) và ngun tắc ơn cũ - hiểu mới (tích hợp đồng tâm),
đảm bảo truyền thụ tri thức có hệ thống khoa học (tích hợp dọc).
Khi làm bài tập làm văn, học sinh phải huy động tổng hợp kiến thức tiếng Việt để
viết đúng chính tả, câu đúng ngữ pháp, dùng từ chính xác, phù hợp với phong cách văn
bản nhằm đạt được u cầu của đề bài và để có một bài văn hồn chỉnh, phần văn bản
có vai trò hỗ trợ làm văn tự sự về phương pháp, đề tài sáng tác, kích thích trí tưởng
tượng, óc quan sát của học sinh. Bên cạnh đó, việc nắm vững phương pháp làm văn là
u cầu khơng thể thiếu được.
Như vậy Tập làm văn nói chung, làm văn tự sự nói riêng là mơn học mang tính thực
hành tồn diện tổng hợp và sáng tạo, có vị trí đặc biệt trong chương trình Ngữ văn. Vì
thế giáo viên phải dạy tốt, học sinh phải học tốt ở tất cả các phân mơn Tập làm văn,
Văn học, Tiếng Việt để chuẩn bị tốt cho việc thực hành tổng hợp này.
b. Một số giải pháp rèn luyện kĩ năng viết bài nghị luận văn học cho học sinh
lớp 9:
b.1. Đối với bản thân giáo viên:
- Dạy học Ngữ văn cũng như nhiều mơn học khác, giáo viên cần thực hiện đổi mới
phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hóa các hoạt động nhận thức của học sinh.
Tăng cường tổ chức các hoạt động cho các em, chú trọng rèn luyện cho học sinh
phương pháp học và tự học một cách chủ động, tăng cường hoạt động cá nhân với
nhóm, làm cho các em tự đánh giá được năng lực và kết quả làm văn của mình.
- Nắm chắc các phương pháp giảng dạy nhằm tích cực hóa các hoạt động của người
học. Ngồi các phương pháp phổ biến như nêu vấn đề, vấn đáp, hoạt động hợp tác, giáo
viên có thể sử dụng lời nói nghệ thuật, thơng báo, giải thích, trò chơi, trực quan… Các
bước lên lớp cần linh động, chú ý đến hoạt động giao tiếp. Đây là một biện pháp quan
trọng nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh trong việc tạo lập văn bản, phát
huy vai trò chủ thể của học sinh một cách thực sự.
- Phân bố cân đối thời gian giữa dạy lý thuyết và thực hành, quan tâm nhiều đến các
thao tác rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Học sinh là chủ thể làm chủ mọi thao
tác dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tránh áp đặt làm giảm khả năng suy nghĩ, sáng tạo
của các em.
- Như đã nói, Tập làm văn là mơn học mang tính chất thực hành – tổng hợp, đòi hỏi
học sinh phải vận dụng cả kiến thức, kĩ năng về Văn học, Tiếng Việt. Do vậy, dạy học
tập làm văn khơng thể tách rời hai phân mơn này. Căn cứ vào chương trình, chuẩn kiến
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
9
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
thức – kĩ năng, giáo viên phải chú ý vận dụng tích hợp các phân mơn một cách thường
xun, nhuần nhuyễn và linh hoạt. Trong đó, Tập làm văn vẫn đóng vai trò chủ đạo.
* Dạy học phân mơn Tập làm văn:
Để rèn luyện tốt kĩ năng làm bài văn tự sự cho học sinh, việc hướng dẫn tìm hiểu lý
thuyết là rất quan trọng. Trước hết giáo viên cần cho học sinh nắm lại những kiến thức
đã học về kiểu bài, sau đó mới hình thành kĩ năng về Văn học, Tiếng Việt, làm văn theo
u cầu của tồn cấp THCS. GV cần cho học sinh ơn lại thế nào là văn tự sự, các yếu tố
quan trọng, cơ bản trong văn tự sự như tình huống, cốt truyện, nhân vật, nhấn mạnh vai
trò của người kể chuyện và ngơn ngữ kể.
Đối với kiểu bài tự sự, học sinh đã được học những kiến thức và kĩ năng cơ bản từ
lớp 6 và được nâng cao hơn ở lớp 8 (kết hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm). Trong
chương trình lớp 9, làm văn tự sự đạt đến u cầu cao nhất, có sự kết hợp gần như tất
cả các phương thức biểu đạt. Nếu ở các lớp dưới, bài làm văn tự sự phải đạt mức độ
đúng thì đến lớp 9, bài văn này khơng chỉ phải “đúng” mà còn thực sự “hay”. u cầu
nâng cao kĩ năng viết bài văn tự sự được trình bày qua các đơn vị bài học chủ yếu là:
Miêu tả trong văn bản tự sự; Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự; Nghị luận trong
văn bản tự sự; Đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự; Người
kể chuyện trong văn bản tự sự...Và giáo viên sẽ từng bước củng cố, hướng dẫn học
sinh hồn thiện kĩ năng làm bài ở Bài viết văn tự sự (Bài viết số 2 và số 3)
Trước khi đi vào tìm hiểu và rèn luyện kĩ năng thực hành vận dụng các yếu tố trên
vào bài văn tự sự, giáo viên cần giúp học sinh nắm lại kiến thức cơ bản về văn tự
sự.VD: Thế nào là văn tự sự ? (Văn bản chủ yếu dùng phương thức tự sự – là phương
thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, để từ đó nêu lên
một ý nghĩa nào đó); các yếu tố quan trọng khơng thể thiếu trong văn bản tự sự là gì ?
(sự việc, nhân vật, cốt truyện, ngơi kể…). Sau đó giúp các em hiểu rõ vai trò, tác dụng
của các yếu tố đan xen trong bài văn nghị luận và có được kĩ năng làm bài thơng qua
từng đơn vị kiến thức.
- Bài Miêu tả trong văn bản tự sự (Bài 6 - tiết 33):
Học sinh đã thấy được vai trò và ý nghĩa của yếu tố miêu tả trong văn tự sự ở lớp
8. Song qua việc phân tích đoạn văn trích theo u cầu SGK, cần cho các em hiểu rõ
hơn rằng việc miêu tả tái hiện lại những hình ảnh, trạng thái, đặc điểm, tính chất… của
sự vật, con người và cảnh vật trong tác phẩm sẽ làm cho lời kể trở nên cụ thể, sinh
động và hấp dẫn.
Cần dành thời gian cho học sinh thực hành luyện tập nhận biết, phân tích tác dụng
của yếu tố miêu tả trong văn tự sự và viết đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả. Uốn nắn, sửa
chữa để hồn thiện kĩ năng hơn.
VD: Bài tập 1 (SGK/ trang 92): Các yếu tố miêu tả người và tả cảnh trong đoạn trích
Chị em Thúy Kiều và Cảnh ngày xn nhằm tái hiện lại chân dung “mỗi người một
vẻ mười phân vẹn mười” của Thúy Kiều và Thúy Vân và làm nổi bật cảnh sắc mùa
xn, làm cho văn bản sinh động, hấp dẫn và giàu chất thơ.
Bài tập 2 (SGK/trang 92): Có thể hướng dẫn học sinh viết đoạn văn kể về việc chị
em Thúy Kiều đi chơi trong buổi chiều ngày Thanh minh dựa vào đoạn trích Cảnh
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
10

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×