Tải bản đầy đủ

Vai trò của nhà nước trong việc xây dựng nền Kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

A.Phần mở đầu.
Đất nớc ta qua hơn mời năm đổi mới, đã đạt đợc nhiều thành tựu kinh tế lẫn
chính trị-xã hội. Nhìn lại những gì hiện tại chúng ta đã đạt đợc, so với hơn mời
năm trớc, quả thật là rất to lớn. Song so với những nớc trong khu vực và trên thế
giới thì chúng ta còn kém xa họ về nhiều mặt đặc biệt là về kinh tế. Nhng nhìn
một cách toàn diện và có tính chất quá trình và từ xuất phát điểm của một dân
tộc còn nghèo nàn lạc hậu lại phải trải qua nhiều thập kỉ chiến tranh khốc liệt thì
chúng ta phải công nhận thành quả to lớn mà chúng ta đã đạt đợc có thể tin tởng
vào tơng lai. Tất cả những gì gọi là thành quả to lớn đó, chính là công sức và
tránh nhiệm cốt lõi của nhà nớc đối với nền kinh tế-xã hội và sự phát triển của đất
nớc ta trong thời kì quá độ. Nhà nớc có vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển
về tất cả các mặt của đất nớc: kinh tế-chính trị- xã hội, đặc biệt là sự phát triển về
kinh tế. Nhất là hoàn cảnh ngày nay, sự liên kết và hội nhập kinh tế ngày càng
diễn ra nhanh chóng và với quy mô toàn cầu hoá cao độ. Hoàn cảnh đó tạo ra
nhiều điều kiện thuận lợi song cũng nhiều trở ngại, thách thức... cho nền kinh tế.
Đòi hỏi nhà nớc Việt Nam hơn lúc nào hết cần phải tích cực phát huy vai trò to lớn
của mình trong việc tổ chức xây dựng, quản lý và phát triển nền kinh tế. Nhà nớc
không đơn thuần là ngời trọng tài, ngời định hớng, định luật chơi mà mức độ can
thiệp và tác động trực tiếp tới các quá trình kinh tế đã và đang ảnh hởng sâu sắc
đến nền kinh tế nói chung và các doanh nghiệp nói riêng. Nhà nớc với vai trò đặc
biệt quan trọng của mình, đã và đang làm gì để thúc đẩy phát triển nền kinh tế,

tạo điều kiện cho các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp trong nớc phát triển, góp
tiếng nói của mình trong trong thị trờng quốc tế hiện nay.
1
B.Nội dung.
I-lý luận chung về nhà nớc, nền kinh tế thị trờng ở
việt nam và vai trò của nhà nớc trong nền kinh tế.
1-Lý luận về nhà nớc.
a-Khái niệm nhà nớc:
Nhà nớc về thực chất là một thiết chế quyền lực chính trị, là cơ quan
thống trị giai cấp của một hoặc một nhóm giai cấp này đối với một hoặc toàn
bộ các giai cấp khác, đồng thời còn để duy trì và phát triển xã hội mà nhà nớc
đó quản lý trớc các nhà nớc khác và trớc lịch sử.
( Giáo trình quản lý xã hội-ĐHKTQD )
b-Các dấu hiệu đặc trng của nhà nớc:
Nhà nớc là một tổ chức mang tính bao trùm toàn bộ xã hội, đặc trng bởi các
dấu hiệu sau:
-Thứ nhất, nhà nớc là sự phân chia dân c theo lãnh thổ. Nếu các bộ lạc, thị
tộc đợc hình thành theo quan hệ huyết thống thì nhà nớc là bộ máy quyền lực, tập
trung trên một cơ cấu lãnh thổ nhất định và dân c đợc phân chia theo lãnh thổ
quốc gia thống nhất.
-Thứ hai, nhà nớc thiết lập một bộ máy quyền lực xã hội, bộ máy quyền lực
công này dờng nh tách ra ngoài xã hội, đứng trên xã hội, nhng lại trực tiếp cai trị
xã hội. Ngày nay nó thờng la bộ máy đồ sộ bao gồm một hệ thống các cơ quan
quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội nh: tuyên truyền, cổ động, cỡng chế, đàn
áp, và các cơ quan quản lý khoa học kỹ thuật, kinh tế, tài chính...
-Thứ ba, nhà nớc là quyền lực công xuất hiện đồng thời với việc xác định
chủ quyền nhà nớc-đó là quyền lực tối cao mang tính độc lập của nhà nớc trong
việc giải quyết những công việc đối nội, đối ngoại của xã hội.
-Thứ t, nhà nớc ban hành pháp luật có tính bắt buộc chung đối với mọi tổ
chức, mọi thành viên trong xã hội. Nhà nớc quản lý xã hội bằng pháp luật và bằng
các biện pháp khác nhằm đạt đợc mục đích đặt ra.
2
Nhà nớc quản lý xã hội bằng pháp luật là chủ yếu, thông qua hệ thồng pháp
luật nhà nớc chi phối đến mọi hoạt động của nền kinh tế. Có thể sự chi phối đó là
tốt hoặc xấu cho nền kinh tế, và gây ra các hậu quả tơng ứng. Nh vậy nhà nớc đặc
biệt phải chú ý đến mọi quyết định của mình, mọi kế hoặch của mình, nhằm hạn
chế các quyết định có thể ảnh hởng xấu đến nền kinh tế và tích cực tạo điều kiện
thuận lợi phát triển các thành phần kinh tế.
2-Lý luận về vai trò của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng:
a-Mục tiêu và chức năng quản lý vĩ mô nền kinh tế của nhà nớc.


-Mục tiêu.
+ Ôn định nền kinh tế: nhằm ổn định chu kỳ kinh doanh, loại trừ khủng
hoảng, suy thoái hoặc phát triển quá nóng vội, giảm thất nghiệp, thúc đẩy
tăng trởng GDP.
+ Nâng cao hiệu quả trong việc phân phối sử dụng các nguồn lực của nền
kinh tế: Nhằm giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa nguồn tài nguyên có giới
hạn của quốc gia và nh cầu vô hạn của thị trờng.
+ Mang lại sự công bằng trong việc giải quyế các quyền lợi và nghĩa vụ,
các mâu thuẫn của các thành viên trong nền kinh tế: nhằm tạo sự bình đẳng
giữa các chủ thể kinh tế, giảm bớt hiện tợng phân hóa xã hội.
+ Củng cố an ninh quốc phòng, ngăn chặn ô nhiễm môi trờng, củng cố và
xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội.
-Chức năng quản lý vĩ mô nền kinh tế của nhà nớc.
Thiết lập khuôn khổ pháp luật: Nhà nớc đề ra hệ thống pháp luật trên cơ
sở đó đặt ra những điều luật cơ bản về quyền sở hữu tài sản và hoạt động
của thị trờng nhằm tạo môi trờng thuận lợi, hành lang an toàn cho sự
phát triển có hiệu quả của các hoạt động kinh tế xã hội.
Nâng cao hiệu quả kinh tế cho các doanh nghiệp: Nhà nớc tạo điều kiện
cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh. Đồng thời nhà nớc sửa
3
chữa những khiếm khuyết của thị trờng: Độc quyền, thất nghiệp, khủng
hoảng.
Ôn định kinh tế vĩ mô: Nhà nớc sử dụng các công cụ, các loại thuế, các
khoản chi tiêu và những quy định hay kiểm soát về tiền tệ...để:kiềm chế
lạm phát/ tạo môi trờng thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh/ hỗ
trợ các doanh nghiệp về thông tin, thị trờng...
Đảm bảo các lợi ích công cộng và sự công bằng xã hội: Mục đích là bảo
đảm ổn định xã hội đồng thời không làm triệt tiêu tính tích cực sản xuất
kinh doanh của các thành viên trong xã hội. Nhà nớc thông qua các công
cụ về thuế, giá cả, chính sách thu nhập, bảo trợ...để điều tiết sự bất bình
đẳng trong thu nhập, tạo điều kiện xoá đói giảm nghèo, rút ngắn chênh
lệch về kinh tế xã hội giữa các vùng, các khu vực và các tầng lớp dân c.
Mặt khác khuyến khích mọi ngời đầu t phát triển, làm giàu chính đáng.
Ngoài ra còn phải bảo đảm trật tự an ninh quốc phòng, bảo đảm sự phát
triển sự nghiệp phúc lợi công cộng của xã hội.
Xây dựng các dự án, chiến lợc phát triển, các kế hoạch chơng trình phát
triển kinh tế xã hội có hiệu quả: Nhà nớc dự đoán khoa học sự phát triển
của các quá trình kinh tế xã hội thông qua phân tích tiểu sử của sự vật,
phát hiện ra xu hớng phát triển theo thời gian của nó để có thể thấy trớc
tơng lai từ đó có những chiến lợc phát triển kinh tế xã hội phù hợp định
hớng xã hội chủ nghĩa.
Nhà nớc đầu t kinh doanh và tham gia vào việc kinh doanh một số lĩnh
vực: thông qua việc đầu t xây dựng, phát triển các doanh nghiệp nhà nớc
mà nhà nớc giữ các đỉnh cao chỉ huy và tạo thực lực kinh tế cho mình
trong nền kinh tế thị trờng.
Một số chức năng khác: Bảo vệ, kiểm soát việc sử dụng các tài sản quốc
gia, dự báo và xác định các cân đối cơ bản ở tầm vĩ mô...
b-Sự biểu hiện của vai trò nhà nớc trong các nền kinh tế hiện đại:
4
Tất cả các nền kinh tế thị trờng của các nớc đã và đang phát triển đều có sự
quản lý, điều khiển, can thiệp của nhà nớc ở các phạm vi, mức độ khác nhau và
bằng các phơng thức khác nhau:
Tại Mỹ vai trò của chính phủ liên bang biểu hiện trên các mặt sau:
-Thứ nhất: Chính phủ liên bang chịu trách nhiệm xây dựng và khống chế
hoạt động thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế nh đờng xá giao thông, phơng tiện
vận chuyển, thông tin liên lạc và năng lợng.
-Thứ hai: tạo ra môi trờng tự do cạnh tranh, xây dựng các đạo luật chống
độc quyền.
-Thứ ba: kiểm soát các hoạt động kinh tế bằng các công cụ tài chính, tiền
tệ, tổ chức hệ thống ngân hàng hai cấp, ngân hàng trung ơng và ngân hàng thơng
mại.
Tại Cộng hoà liên bang Đức phạm vi can thiệp của nhà nớc đối với nền kinh
tế hẹp hơn. Nhà nớc không chơi mà đóng vai trò là ngời thiết kế luật chơi và
dùng luật chơi để điều khiển làm cho nền kinh tế có thể tránh khỏi khủng
hoảng, lạm phát.
Khác với Mỹ và Cộng hoà liên bang Đức, các nhà nớc Bắc Âu can thiệp vào
tất cả các mắt khâu hoặc vào một trong những mắt khâu nào đó. Các nhà nớc Bắc
Âu đã lựa chọn phơng thức can thiệp vào khâu phân phối lại thu nhập bằng công
cụ thuế. Thông qua việc điều chỉnh cơ cấu thuế và chi tiêu, chính phủ các nớc Bắc
Âu hớng nền kinh tế của họ đến các mục tiêu thu hẹp khoảng cách giữa ngời giàu
ngời nghèo, bằng cách đem lại cho mọi thành viên trong xã hội một phúc lợi nh
nhau dợc tạo ra từ nguồn thu chủ yếu từ thuế.
Tại các nớc đang phát triển vai trò của nhà nớc đợc thể hiện trên các mặt
sau đây:
-Nhà nớc không chỉ giữ vai trò điều tiết gián tiếp mà còn trực tiếp quản lý
nền kinh tế.Nhà nớc phải đứng ra thực hiện vai trò tích luỹ chủ yếu do tiết kiệm t
nhân quá nhỏ, thị trờng vốn không có hoặc quá yếu.
-Các DNNN vẫn giữ vai trò chủ yếu trong các lĩnh vục then chốt của nền
kinh tế mặc dù vẫn nhấn mạnh đến sự cần thiết của t nhân hoá.Đặc biệt trong
5
ngành tài chính, tiền tệ, một ngành mà tầm quan trọng của nó không thể đo bằng
tỉ lệ so với tổng sản phẩm quốc dân, sở hữu nhà nớc vẫn giữ tỉ trọng lớn.
-Vai trò điều tiết kiểm kê kiểm soát của nhà nớc đối với khu vực t nhân.
Một mặt nhà nớc khuyến khích đầu t phát triển sản xuất không giới hạn quy mô,
nhng mặt khác vẫn tăng cờng công tác kiểm soát, khiến cho các xí nghiệp t nhân ít
có quyền độc lập tự chủ hơn là ở các nớc công nghiệp hoá phát triển.
Với các nớc ASEAN sự can thiệp của nhà nớc thể hiện trên các mặt:
-Định hớng chiến lợc đúng đắn hớng cho nền kinh tế bớc vào giai đoạn
phát triển mới với những thay đổi căn bản.
-Trên cơ sở định hớng đúng đắn sự điều tiết của nhà nớc vào thay đổi nền
kinh tế sao cho phù hợp với thị trờng thế giới.
-Công cụ điều tiết vĩ mô của nhà nớc chủ yếu là gián tiếp thông qua các
chính sách kinh tế lớn.
Các nớc kể ra ở trên đã rất thành công trong việc tổ chức một nền kinh tế thị
trờng có sự quản lý của nhà nớc. Mặc dù cách thể hiện vai trò của mình khác
nhau, nhng có thể nói các nhà nớc này rất đạt khi họ quản lý và điều khiển nền
kinh tế. Điều đó chứng tỏ rằng: về nguyên tắc nhà nớc có thể và cần phải can thiệp
vào thị trờng.
3-Khái quát chung nền kinh tế thị trờng ở Việt Nam:
Kinh tế thị trờng là tổng thể các nhân tố, quan hệ cơ bản vận động dới sự
chi phối của các quy luật thị trờng trong môi trờng cạnh tranh nhằm mục tiêu lợi
nhuận. Nhân tố cơ bản kinh tế thị trờng là cung-cầu và giá cả thị trờng.
Đại hội VI cột mốc đánh dấu sự đổi mới, thừa nhận nền kinh tế hàng
hoá nhng cha đề cập đến kinh tế thị tr ờng mà vẫn coi Tính kế hoặch là đặc
trng số một của một cơ chế quản lý kinh tế ngay từ buổi đầu của thời kỳ quá
độ . Đến hội nghị trung ơng 6( khoá VI ) có sự phát triển của t duy kinh tế Cơ
chế thị trờng thể hiện sự vận động của các qy luật sản xuất và lu thông hàng
hoá tác động quan hệ qua lại với các quy luật kinh tế khác phải vận dụng
nhất quán trong kế hoạch và các chinh sách kinh tế.Đến đại hội VII Đảng ta
6
lại phát triển sâu thêm về t duy kinh tế và chỉ ra Cơ chế vận hành kinh tế hang
hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN là cơ chế thị trờng có sự quản lý
của nhà nớc. Đến đại hội VIII Đảng ta rút ra Xây dựng nền kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trờng, đi đôi với tăng cờng vai trò
quản lý kinh tế của Nhà nớc theo định hớng XHCN .
a-Ưu và nhợc của cơ chế thị trờng.
-Ưu điểm.
Cơ chế thị trờng có khả năng tự điều tiết nền sản xuất xã hội, tức là tự động
phân bố các nguồn tài nguyên sản xuất và các khu vực, các ngành kinh tế mà
không cần bất kỳ sự điều khiển từ trung tâm nào. CCTT tự động kích thích phát
triển sản xuất tăng trởng kinh tế theo chiều rộng và chiều sâu, tăng cờng chuyên
môn hoá sản xuất.
-Nhợc điểm.
Trong nền kinh tế hàng hoá, vận động theo cơ chế thị trờng, mỗi chủ thể
kinh doanh, mỗi nghành, mỗi địa phơng đều có lợi ích riêng của mình và đều tìm
mọi cách để tối u lợi ích đó. Do đó trong khi thực hiện tối đa lợi ích của mình họ
có thể nhìn thấy hoặc không nhìn thấy lợi ích của ngời khác. Vì vậy tất yếu náy
sinh hiện tợng: lợi ích của cá nhân hay một bộ phận này tăng lên làm thiệt hại lợi
ích của ngời khác, bộ phận khác.
Nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trờng không thể tách rời môi
trờng bất ổn, thờng xuyên có sự đụng độ và xung đột giữa các giai cấp, tầng lớp xã
hội, các quan hệ giao dịch và mua bán trên thị trờng không lành mạnh mang tính
chất lừa đảo, bạo lực kinh tế sẽ không thể phát triển, tình trạng rối loạn, khủng
hoảng xảy ra là tất yếu.
Nền kinh tế thị trờng với cái cốt lõi là lợi ích, luôn tồn tại mặt trái của nó.
Hiện tợng tham nhũng, quan liêu, và những tệ nạn xã hội luôn là một bài toán khó
và làm đau đầu nhà nớc và xã hội.
Qua tìm hiểu u và nhợc điểm của kinh tế thị trờng, để cơ chế này hoạt động
có hiệu quả thì nhất thiết không thể thiếu vai trò của nhà nớc với t cách là chủ thể
7
nền kinh tế. Nhà nớc sẽ hạn chế những mặt trái và phát huy cái đợc của cơ chế thị
trờng.
b-Những đặc trng cơ bản của nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN ở
Việt Nam.
-Nền kinh tế hiện đại với tính chất xã hội hiện đại (xã hội XHCN ).
Mặc dù nền kinh tế nớc ta đang nằm trong tình trạng lạc hậu và kém phát
triển nhng khi nớc ta chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trờng, thì
thế giới đã chuyển sang giai đoạn kinh tế thị trờng. Bởi vậy, chúng ta không thể và
không nhất thiết phải trải qua giai đoạn kinh tế hàng hoá giản đơn và giai đoạn
kinh tế thị trờng tự do.
-Nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành phần với vai trò chủ đạo của kinh tế
Nhà nớc.
Nền kinh tế hàng hoá, nền kinh tế thị trờng phải là một nền kinh tế đa thành
phần, đa hình thức sở hữu. Thế nhng, nền kinh tế thi trờng mà chúng ta xây dựng
là nền kinh tế thị trờng hiện đại, cho nên cần có sự tham gia của Bàn tay hữu
hình của nhà nớc trong việc điều tiết, quản lý nền kinh tế đó. Đồng thời, chính nó
sẽ đảm bảo sự định hớng phát triển của nền kinh tế thị trờng. Sự quản lý, điều tiết,
định hớng phát triển kinh tế của nhà nớc là thông qua các công cụ chinh sách kinh
tế vĩ mô và vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nha nớc. Kinh tế nhà nớc phải nắm
giữ vai trò chủ đạo ở một số lĩnh vực then chốt, có ý nghĩa là Đài chỉ huy, là
Mạch máu của nền kinh tế, Nhà nớc cần coi trọng vai trò của khu vực kinh tế t
nhân và kinh tế hỗn hợp, đặt chúng trong mối quan hệ gắn bó, hữu cơ thống nhất,
không tách rời, biệt lập...
-Nhà nớc quản lý kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN ở nớc ta là
Nhà nớc pháp quyền XHCN, là Nhà nớc của dân, do dân và vì dân.
Thành tố quan trọng mang tính quyết định trong nền kinh tế thị trờng hiện
đại là Nhà nớc tham gia vào các quá trình kinh tế. Nhng khác với Nhà nớc của
nhiều nền kinh tế thị trờng trên thế giới, Nhà nớc ta là Nhà nớc của dân, do dân
8

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×