Tải bản đầy đủ

Giải pháp phát triển quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ

Mục lục
Nội dung Trang
Mục lục...............................................................................................................1
Danh sách các bảng và các khung ....................................................3
Danh mục các từ viết tắt.........................................................................4
Lời mở đầu.........................................................................................................6
Ch ơng I : những yếu tố hình thành nên quan hệ thơng mại
giữa Việt nam với Hoa Kỳ...........................................................................8
I. Bối cảnh quốc tế và tình hình kinh tế Việt nam nói chung..............8
II. Quan hệ Việt nam Hoa Kỳ qua từng thời kỳ lịch sử..............10
III. Lợi ích kinh tế trong quan hệ thơng mại giữa Việt nam với Hoa Kỳ. .................15
Ch ơng II : Thực trạng quan Hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ
sau 10 năm bình thờng hoá......................................................................17
I. Khái quát chung về luật thơng mại Hoa Kỳ.....................................................17
II. Tình hình xuất nhập khẩu hàng hoá trong quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa
Kỳ......................................................................................................................
...........................................................................................................................21
1. Tình hình xuất khẩu hàng hoá của Việt nam sang thị trờng Hoa Kỳ....................22
2. Tình hình nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam từ thị trờng Hoa Kỳ.......................27
3. Nhận xét chung về xuất nhập khẩu của Việt Nam . .........29
III. Những thuận lợi và khó khăn trong quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ.......31

1. Thuận lợi .. ..........31
2. Khó khăn ... .........34
Ch ơng III : Triển vọng và Các giải pháp phát triển quan hệ th-
ơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ........................................................................41
I. Triển vọng phát triển quan hệ thơng mại giữa Việt Nam Hoa Kỳ
1. Đánh giá chung về triển vọng phát triển thơng mại giữa hai nớc
2
2. Triển vọng xuất khẩu của Việt Nam với Hoa Kỳ đối với một số mặt
hàng cụ thể
II. Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thơng mại giữa Việt Nam - Hoa Kỳ...............41
1. Nhóm giải pháp về phía nhà nớc.............................................................................41
2. Nhóm giải pháp về phía các doanh nghiệp.............................................................46
3. Nhóm giải pháp đối với một số mặt hàng cụ thể....................................................49
Kết luận..............................................................................................................57
tài liệu tham khảo..........................................................................................59
Danh sách các bảng và các khung
Nội Dung trang
A. Danh sách các bảng
Bảng 1: Tổng kim nghạch xuất nhập khẩu của Việt Nam - Hoa Kỳ (1986-1993).....13
Bảng 2: Thơng mại song phơng giữa Việt Nam - Hoa Kỳ (1994-2004)....................22
Bảng 3: Một số mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Hoa Kỳ (2000-2003).
.....................................................................................................................................23
Bảng 4: Cơ cấu hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ(2000-2003)....................27
Bảng 5: Mời thị trờng xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam trong năm
2004.............................................................................................................................52
Bảng 6: Mời nớc xuất khẩu giày dép lớn nhất vào Hoa Kỳ (2000 - 10/2004)............55
B. Danh sách các khung
Khung 1: Vụ kiện bán phá giá cá tra và cá basa . 35
Khung 2: Diễn biến vụ kiện tôm . 38
Danh mục các từ viết tắt
Chữ viết tắt Viết đầy đủ Nghĩa tiếng việt
WTO World Trade Organization Tổ chức thơng mại thế giới
IMF International Monetery Fund Quỹ tiền tệ quốc tế
BTA Bilaterl Trade Agreement Hiệp định thơng mai song phơng
NTR Normal Trade Relations Quan hệ thơng mại bình thờng
MFN Most Favour Nation Quy chế tối huệ quốc
GSP Generalised System
Preferential
Chế độ thuế quan u đãi phổ cập
ASEAN Association Of South East
Asian Nation
Hiệp hội cá nớc đông nam á
VASEP Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thuỷ
sản việt nam
CFA Hiệp hội các nhà sản xuất catfish Mỹ
ASDA Hiệp hội các nhà phân phối thuỷ
sảnMỹ
SSA Liên minh tôm miên nam
AFTA Asean Free Trade Area Khu vực Mậu dịch tự do đông nam á
POW/MIA Prisoner Of War/Missing In
Action
Chơng trình tìm kiếm lính Mỹ mất
tích trong chiến tranh
Lời mở đầu
Kể từ khi Việt Nam và Hoa Kỳ bình thờng hoá từ năm 1994 đến nay, quan hệ
Việt - Mỹ đã có nhiều sự thay đổi. Đó là một trong những điểm mốc căn bản trong
quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc hiện
đại hoá đất nớc, trớc nhu cầu phát triển nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ
nghĩa, hội nhập với nền kinh tế thế giới, một mặt Việt Nam đã thực hiện triệt để ch-
ơng trình cải cách, đổi mới nền kinh tế... nhằm tạo môi trờng phát triển kinh tế thông
thoáng hơn.
Mặt khác, Việt Nam đã không ngừng mở rộng sự giao lu và hợp tác của mình
trong hầu hết tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là trong thơng mại. Các doanh nhân Mỹ sẽ
tìm thấy ở Việt Nam một thị trờng tiềm năng về lực lợng lao động dồi dào và khả
năng mở rộng các loại hình dịch vụ khác nhau... Ngợc lại doanh nhân Việt Nam hi
vọng quan hệ thơng mại bình thờng này sẽ giúp cho hàng hoá nớc mình có thể xâm
nhập vào thị trờng Mỹ nhiều hơn nữa cũng nh có điều kiện tiếp cận đợc với các ph-
ơng tiện kỹ thuật hiện đại, để cải tiến chất lợng sản phẩm.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội mở rộng thị trờng thì khó khăn, thách thức đối với
doanh nghiệp Việt Nam cũng rất lớn. Đó là việc hàng hoá Việt Nam sẽ phải cạnh
tranh quyết liệt với hàng hoá của Mỹ và hàng hoá của các nớc khác trên thị trờng Mỹ
và thậm chí ngay cả trên thị trờng Việt Nam.
Để tháo gỡ những khó khăn trên, từ phía nhà nớc, bộ và cơ quan chức năng đã
có một số biện pháp để khắc phục. Đồng thời từ phía các doanh nghiệp Việt Nam
cũng phải tự tìm ra giải pháp cho riêng mình, nên chú trọng tìm hiểu các thủ tục trình
tự xuất nhập khẩu vào thị trờng Mỹ, nhằm đảm bảo sao cho hàng hoá Việt Nam vào
Mỹ tăng trởng cao và ổn định hơn nữa. Các doanh nghiệp của Việt Nam luôn luôn
phải tìm kiếm các đối tác cho mình không chỉ là Mỹ mà tơng lai còn nhiều nớc khác
trên thế giới.
Mặc dù vậy, sự hình thành nền thơng mại Việt - Mỹ kể từ khi bình thờng hoá
đến nay đã và đang mở ra nhiều triển vọng và sự thống nhất về lợi ích giữa hai nền
kinh tế sẽ làm hai nớc xích lại gần nhau một cách toàn diện hơn.
Chúng ta tin tởng rằng quan hệ kinh tế - thơng mại Việt Nam và Mỹ sẽ phát
triển nhanh chóng và lớn mạnh để có thể sánh ngang tầm với quan hệ của Mỹ với các
nớc khác...
Với mong muốn để có thể hiểu rõ hơn nữa mối quan hệ kinh tế giữa hai nớc, em
đã chọn và nghiên cứu đề tài Quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ sau 10 năm
bình thờng hoá cho khóa luận tốt nghiệp của mình.
Nội dung chính của khoá luận thể hiện trong ba chơng:
Chơng I: Những yếu tố hình thành quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ.
Chơng II: Thực trạng quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ sau 10 năm bình thờng
hoá.
Chơng III: Các giải pháp và triển vọng phát triển quan hệ thơng mại giữa Việt Nam -
Hoa Kỳ.
Các phơng pháp lô gíc, phân tích - tổng hợp, thống kê kinh tế và so sánh đợc sử
dụng để lý giải và đánh giá vấn đề.
Do thời gian nghiên cứu còn hạn chế, nguồn tài liệu cũng nh kiến thức của tác
giả có hạn, chắc chắn sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết. Mong các thầy cô và
các bạn thông cảm và đóng góp ý kiến cho đề tài đợc hoàn thiện hơn nữa.
Hà Nội, ngày 20/10/2005
Sinh viên thực hiện
Đỗ Đức Toại
Lớp: K7 - LT1 - QHQT
Trờng ĐH Đông Đô


Chơng I
Những yếu tố hình thành nên quan hệ thơng
mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ
I. Bối cảnh quốc tế và tình hình kinh tế Việt Nam nói chung.
Trong nửa thế kỷ XX, nền sản xuất thế giới đã và đang trải qua những biến
động hết sức sâu sắc. Trớc ngỡng cửa của thế kỷ mới, chúng ta đã chứng kiến một sự
điều chỉnh quan trọng và nhanh chóng trong mối quan hệ giữa các quốc gia trên thế
giới. Mỗi nớc đều cải cách chính sách quan hệ của mình nhằm tìm kiếm một ngôi vị
tốt nhất, đồng thời thiết lập một cơ cấu quan hệ mới ổn định và lâu dài, mối quan hệ
tơng hỗ bị phá vỡ và đang thúc đẩy từ một bối cảnh không cân bằng tới một bối cảnh
cân bằng. Tìm kiếm sự ổn định, hợp tác, loại bỏ những khác biệt, tránh đối đầu đã trở
thành một sách lợc hàng đầu trong mối quan hệ giữa các cờng quốc. Các cờng quốc
có xu hớng giải quyết tranh chấp của họ thông qua đối thoại và thoả hiệp để tránh
xung đột.
Các hội nghị cấp cao cũng nh các chuyến viếng thăm của những ngời đứng đầu
nhà nớc hay chính phủ ngày càng đóng vai trò trong việc thiết lập mối quan hệ lâu
dài và ổn định.
Cùng với xu thế mở rộng quan hệ, hợp tác lâu dài và ổn định thì xu thế quốc tế
hoá đời sống kinh tế thế giới diễn ra với quy mô ngày càng lớn, ở nhiều cấp độ, nhiều
lĩnh vực nh: Tổ chức sản xuất, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo...
Ngoài ra sự phát triển mang tính bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ
đã tạo ra một sự đột biến trong tăng trởng kinh tế, đồng thời làm cho cơ cấu nền kinh
tế ở mỗi nớc biến đổi hết sức sâu sắc.
Nền kinh tế thế giới đang chuyển từ lỡng cực sang đa cực, với việc hình thành
nên nhiều trung tâm kinh tế mới xu thế đối thoại và hợp tác đang dần thay thế đối
đầu và biệt lập.
Sự xuất hiện vòng cung Châu á - Thái Bình Dơng với các quốc gia có nền kinh
tế phát triển cao đang làm cho trọng tâm của nền kinh tế chuyển dịch dần về khu vực
này. Bên cạnh đó còn nhiều xu thế chi phối sự vận động của nền kinh tế thế giới nh:
xu hớng hình thành các liên kết kinh tế tiểu khu vực, xu hớng phát huy các nhân tố
truyền thống...
Bối cảnh quốc tế hiện tại cũng đã có nhiều sự biến đổi đặc biệt là sự kiện 11-9 ở
Mỹ và các cuộc khủng hoảng dầu lửa và chủ nghĩa khủng bố đã có những tác động
đến nền kinh tế thế giới. Các nguồn lực kinh tế bị phân bổ vào những lĩnh vực phi sản
xuất (chi tiêu cho chiến tranh, tăng chi phí quân sự, bảo hiểm, an ninh quốc
phòng...). Những sự kiện này làm cho tốc độ tăng trởng kinh tế của hầu hết các nớc
đều giảm, gia tăng tính khó lờng trớc và bất an của kinh tế thế giớivà quan hệ
kinh tế quốc tế, quá trình toàn cầu hoá về kinh tế bị chậm lại [1]. Bên cạnh đó, sự
kiện 11-9 làm cho kinh tế khu vực Châu á - Thái Bình Dơng sẽ bị suy giảm mạnh
hơn và kéo dài hơn chủ yếu do thị trờng xuất khẩu (Mỹ, Nhật, Tây Âu) bị thu hẹp, cơ
cấu hàng xuất nhập khẩu thay đổi bất lợi cho các nớc Châu á.
Đối với nớc ta, với bớc chuyển sang hệ thống kinh tế thị trờng mở cửa, xu hớng
nàycũng tác động mạnh và có ảnh hởng to lớn tới tất cả các khía cạnh của đời sống
kinh tế - chính trị - xã hội. Nhìn tổng quát về khía cạnh kinh tế, tuy ảnh hởng trực
tiếp là hạn chế và ngay cả sự kiện 11-9 cũng không lớn do xuất khẩu của nớc ta vào
thị trờng Mỹ không nhiều, nhng do đây là thị trờng đang lên rất quan trọng của nớc
ta hiện nay, và mặt khác còn có những ảnh hởng khác đối với từng nhóm khác nhau,
nên tác động của nó đến hoạt động xuất khẩu của ta sẽ mạnh trong thời gian tới.
Trong điều kiện kinh tế hiện nay, xu hớng toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới
đang diễn ra với tốc độ ngày càng cao khiến cho các quốc gia đều có mối liên quan
trong quan hệ kinh tế thế giới tơng đối chặt chẽ. Không một quốc gia nào phát triển
mà lại cho phép mình đứng bên ngoài xu thế chung này. Đứng ngoài nghĩa là bị loại
bỏ, là đánh mất cơ hội và có thể sẽ phải tự đối phó với những khó khăn to lớn.
Trong bố cảnh nền kinh tế nh vậy, việc thúc đẩy ngoại thơng phát triển là một
yêu cầu tất yếu đặt ra cho tất cả các quốc gia. Và Việt Nam cũng không nằm ngoài
xu thế đó.
II. Quan hệ thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ qua từng thời kỳ
lịch sử.
1. Quan hệ thơng thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ những ngày đầu sơ khai.
Cách đây gần 200 năm, từ những ngày đầu trong lịch sử đất nớc Hoa Kỳ các tầu
buôn đầu tiên của nớc Mỹ độc lập dới thời Tổng thống Hoa Kỳ Andrew Jackson đã
vợt biển đi tìm đối tác giao thơng, và một trong những miền đất dầu tiên mà họ đặt
chân tới trong chuyến đi này là Việt Nam. Ông Edmund Robert George Thomas - với
t cách là đặc phái viên của tổng thống đã trình quốc th lên vua Minh Mạng về việc
thiết lập quan hệ buôn bán giữa hai quốc gia. Tiếc thay vào thời kỳ này, hầu hết các
nớc phong kiến Châu á còn rất dè dặt trong quan hệ ngoại thơng vì thế hiệp định
buôn bán giữa hai bên không đợc thiết lập. Tuy nhiên, đó cũng là dấu mốc đầu tiên
trong lịch sử thơng mại giữa hai quốc gia Việt Nam - Hoa Kỳ.
Trớc thế chiến thứ hai, Hoa Kỳ cha chú ý nhiều tới các nớc thuộc bán đảo
Trung ấn tuy nhiên vào thời kỳ những năm trong chiến tranh thế giới thứ hai Hoa Kỳ
đã trở thành một quốc gia tiêu thụ các sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam quan điểm
của Hoa Kỳ từ sau chiến tranh đã dần thay đổi. Hoa Kỳ đã bắt đầu quan tâm hơn tới
các quốc gia khu vực Châu á này.
2. Thời kỳ chiến tranh từ 1954 đến 1975.
Tất cả những quan điểm chung trong mối quan hệ gần hai trăm năm này đã bị
che phủ bởi một cuộc xung đột thảm khốc mà ngời Mỹ gọi là cuộc chiến tranh Việt
Nam và ngời Việt Nam gọi là cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc, kể từ khi ngời
Mỹ nhảy vào cuộc kháng chiến chống Mỹ năm 1954. Suốt cả thời kỳ đau thơng này
đã cớp đi trên 3 triệu sinh mạng chiến sỹ và dân thờngViệt Nam cùng hơn 58.000
lính Mỹ. Dĩ nhiên ngời Mỹ có mặt ở Việt Nam vào thời kỳ này không phải vì mục
đích thơng mại. Họ rót tiền vào Việt Nam để chi viện cho cuộc chiến của mình. kim
ngạch thơng mại hai nớc thời kỳ này do vậy cũng không lớn. Các mặt hàng xuất
khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ chủ yếu gồm: cao su, gỗ, hải sản, đồ gốm với số l-
ợng không đáng kể.
3. Thời kỳ sau chiến tranh tới trớc khi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm vận kinh tế đối với
Việt Nam .
Suốt thời kỳ từ sau khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975, quan hệ kinh tế Việt
Nam - Hoa Kỳ đóng cửa hoàn toàn. Vào thời kỳ đó, thế giới bị phân chia làm hai
cực: Một bên là các nớc XHCN đứng đầu là Liên Xô và một bên là các nớc t bản chủ
nghĩa đứng đầu là Mỹ. Các quốc gia thuộc hai cực khác nhau không có quan hệ th-
ơng mại với nhau. Năm 1975, nớc Mỹ sau thất bại của cuộc chiến đã áp dụng lệnh
cấm vận kinh tế đối với Việt Nam. Bạn hàng thơng mại của Việt Nam bấy giờ chỉ là
Liên Xô (cũ), các nớc Đông Âu và một số quốc gia khác trong cùng khối Xã Hội
Chủ Nghĩa.
Thời kỳ mây đen trong mối quan hệ giữa hai quốc gia rồi cũng dần qua đi nh-
ờng chỗ cho một mối quan hệ mới tốt đẹp hơn dần đợc cải thiện. Hơn 20 năm trớc
đây vào năm 1981, một nhóm những quân nhân Mỹ đã từng tham chiến ở Việt Nam
đã có những bớc đi đầu tiên để thiết lập lại những mối tiếp xúc giữa Việt Nam - Hoa
Kỳ. Họ đã trở lại Việt Nam từ sau cuộc chiến. họ đã thiết lập các tổ chức phi lợi
nhuận hoạt động tại Việt Nam dới nhiều hình thức khác nhau, vì nhân dân Việt Nam,
cũng nh cung cấp các thiết bị hỗ trợ cho những ngời bị thơng trong cuộc chiến tranh
để giúp họ có một cuộc sống bình thờng. Trở về Mỹ họ đã đã có những hành động
kêu gọi chính quyền Mỹ cải thiện dần môi trờng quan hệ với Việt Nam.
Bớc sang thập kỷ 90 của thế kỷ XX, quan hệ ngoại giao cũng nh quan hệ kinh tế
thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ đã đánh dấu nhiều bớc tiến đáng kể. Để đạt đợc
những bớc tiến ấy cả hai bên đã có những nỗ lực lớn theo hớng bản lộ trình đợc đa
ra dới thời Tổng thống George Bush. Bản lộ trình đề cập từng bớc tiến tới thời kỳ
bình thờng hoá quan hệ với Việt Nam mà trọng tâm là vấn đề tìm kiếm thi hài lính
Mỹ mất tích trong chiến tranh (chơng trình POW/MIA). Sự hợp tác tích cực và hiệu
quả của Chính phủ và nhân dân Việt Nam trong chơng trình POW/ MIA đã đợc d
luận Hoa Kỳ đánh giá cao và đã làm cho thay đổi thái độ của một bộ phận không nhỏ
các lực lợng vốn có thái độ tiêu cực ở Hoa Kỳ.
Điều này thực sự có lợi cho việc cải thiện quan hệ giữa hai quốc gia. Trong năm
1991, cùng với việc Việt Nam đồng ý cho Hoa Kỳ mở văn phòng đại diện POW/
MIA tại Hà Nội (ngày 8-7-1991), phía Hoa Kỳ đã có nhiều nới lỏng cho Việt Nam.
Hoa Kỳ chính thức bỏ việc hạn chế các nhóm du lịch, cựu chiến binh, nhà báo và
doanh nhân tới Việt Nam (17-11-1991). Với những chuyển biến tích cực này, ngày
22-11-1991, thứ trởng ngoại giao Việt Nam Lê Mai và trợ lý ngoại trởng Mỹ
R.Solimim đã tiến hành cuộc đàm phán chính thức đầu tiên về bình thờng hoá Việt
Nam - Hoa Kỳ.
Tới tháng 12-1992, Tổng thống Mỹ G.Bush đã cho phép các công ty Mỹ mở
văn phòng đại diện tại Việt Nam. Một loạt các phái đoàn doanh nghiệp Mỹ đã sang
Việt Nam tìm hiểu và khảo sát thị trờng chuẩn bị cho quan hệ buôn bán mới.
Năm 1993, sau khi lên nắm chính quyền, Tổng thống B. Clinton đã tán thành và
cam kết tiếp tục bản lộ trình của chính quyền tiền nhiệm. Mỹ đã bãi bỏ quyền phủ
quyết đối với các khoản cho vay mới với Việt Nam và ngừng phản đối các nớc giúp
Việt Nam trả nợ quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) vào ngày 2-7-1993. Sự kiện hết sức quan
trọng trong mối quan hệ lịch sử giữa hai nớc cuối cùng cũng đã diễn ra vào ngày
3-2-1994 khi Tổng thống Clinton tuyên bố chính thức bãi bỏ lệnh cấm vận kinh tế
đối với Việt Nam. Các doanh nhân Hoa Kỳ kể từ đây đợc quyền kinh doanh buôn
bán tại Việt Nam. Lịch sử quan hệ ngoại giao và thơng mại giữa hai quốc gia từ đây
bớc sang một chơng mới tốt đẹp hơn.
Song song với những nỗ lực cải thiện quan hệ của hai Chính phủ, hoạt động th-
ơng mại của hai nớc thời kỳ này đã có những bớc tiến ban đầu. Theo số liệu thống kê
của Bộ thơng mại năm 1991, Hoa Kỳ đã xuất sang Việt Nam lợng hàng hoá trị giá
4,485 triệu USD, trong đó hàng xuất khẩu từ thiện là 3,7 triệu USD, thiết bị truyền
thông và camera là 76.000 USD, thiết bị sản xuất khí hoá lỏng và máy pháp điện là
16.000 USD. Năm 1993 kim ngạnh nhập khẩu từ Hoa Kỳ của Việt Nam đã đạt đợc
6,9 triệu USD trong đó chủ yếu là phân bón (2,7triệu USD), hàng xuất khẩu từ thiện
(hơn 2 triệu USD), các loại thuốc men (76.000 USD) thiết bị y tế (190.000 USD)
[16]. ( xem bảng 1).
Bảng 1: Tổng kim ngạnh xuất nhập khẩu của Việt Nam - Hoa Kỳ (1986-1993)
Đơn vị: triệu USD
Năm 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993
Kim ngạch
xuất khẩu
0 0 0 0 0,01 0,09 0,11 0,852
Kim ngạch 0,67 0,27 2,15 1,31 0,60 4,485 5,506 6,926
nhập khẩu
Nguồn: Ngân hàng dự liệu thơng Quốc gia, Bộ thơng mại Hoa Kỳ.
4. Thời kỳ sau khi Hoa Kỳ bãi bỏ lệnh cấm vận kinh tế đối với Việt Nam.
Ngày 11-7-1995, Mỹ tuyên bố chính thức bình thờng hoá quan hệ ngoại giao
với Việt Nam. Cũng lần đầu tiên từ sau năm 1975, Ngoại trởng Mỹ W. Chrestopher
đã đến Việt Nam trong các ngày 5 đến 7 tháng 8 năm 1995 và khai trơng Đại Sứ
Quán mỗi bên. Một chơng mới về quan hệ ngoại giao và thơng mại giữa hai nớc đợc
mở ra tạo ra nhiều cơ hội mới cho hai đất nớc cùng hớng về một tơng lai tốt đẹp hơn
và cũng là đi theo xu hớng chung không thể đảo ngợc đợc của nhân loại: Xu hớng
toàn cầu hoá.
Tiếp đó Bộ trởng thơng mại Hoa Kỳ chuyển Việt Nam từ nớc Z (nhóm nớc
không đợc hởng các u đãi và bị cấm vận hoàn toàn) nhóm này gồm: Bắc Triều Tiên,
Cu Ba, Iran, Iraq lên nhóm Y (nhóm ít bị hạn chế thơng mại hơn, đợc phép xuất
khẩu và tái xuất khẩu hàng hoá, dữ liệu kỹ thuật) nhóm này gồm: Liên Xô, Anbani,
Lào, Camphuchia. Bộ Vận tải và Bộ thơng mại Hoa Kỳ cũng bỏ lệnh cấm vận tầu
biển và máy bay Hoa Kỳ vận chuyển hàng hoá sang Việt Nam.
Quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia tiếp tục đợc cải thiện hơn nữa trong những
năm tiếp theo mà đỉnh cao là ký kết hiệp định thơng mại song phơng (BTA) tháng
7-2000. Theo BTA, Mỹ sẽ trao cho Việt Nam quy chế quan hệ thơng mại bình thờng
(NTR) tạm thời mà trong tổ chức thơng mại thế giới (WTO) gọi là tối huệ quốc
(MFN). Đây là bớc chuyển biến mạnh mẽ làm giảm đáng kể mức thuế xuất của Mỹ
đánh vào hầu hết các hàng hoá nhập khẩu từ Việt Nam. Đổi lại, Chính phủ Việt Nam
đã đồng ý tiến hành một loạt các biện pháp tự do hoá thị trờng, trong đó có việc mở
rộng đối xử theo NTR đối với hàng hoá xuất khẩu của Mỹ, giảm mức thuế xuất đánh
vào hàng hoá và giảm bớt rào cản đối với những dịch vụ của Mỹ (chẳng hạn nh dịch
vụ ngân hàng và bu chính viễn thông), cam kết bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ nhất
định, cam kết khuyến khích và bảo hộ đầu t trực tiếp từ nớc ngoài hơn nữa.
Ngày 10-12-2001, Hiệp Định Thơng Mại song phơng có ý nghĩa vô cùng quan
trọng trong quan hệ kinh tế giữa hai nớc đã có hiệu lực khi đợc phê chuẩn đầy đủ của
Quốc hội hai nớc Hoa Kỳ và Việt Nam. Việc ký kết Hiệp định thơng mại này sẽ giúp
hàng hoá Việt Nam xuất khẩu vào Hoa Kỳ sẽ đợc giảm thuế xuất rất nhiều, đồng thời
cũng kích thích buôn bán giữa hai quốc gia và tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp
Hoa Kỳ đầu t vào Việt Nam.
Về kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nớc, trong thời gian đầu khi lệnh trừng
phạt kinh tế đợc bãi bỏ và dù còn phải chịu mức thuế xuất cao nhng hàng hoá xuất
khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đã tăng lên nhanh chóng, tăng hơn 10 lần trong
vòng 5 năm, từ 50 triệu USD năm 1994 lên 553,4 triệu USD năm 1998. Sau khi Hiệp
định có hiệu lực, do Việt Nam đợc hởng ngay NTR của Hoa Kỳ nên kim ngạnh xuất
khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đã tăng lên ở mức kỷ lục liên tiếp khoảng 130%
trong vòng 2 năm 2002 - 2003. Năm 2004, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang
Hoa Kỳ đạt khoảng 5,2 tỷ USD tăng 15% so với năm 2003. Ước tính xuất khẩu của
Việt Nam sang Hoa Kỳ năm 2005 đạt 6,2 tỷ USD[17].
Ngày 11-3-1998, Tổng thống Mỹ B.Clinton tuyên bố áp dụng tu chính án
JackSon-Vanik
1
cho Việt Nam, kể từ đó tới nay năm nào Mỹ cũng áp dụng tu chính
án này đối với Việt Nam và với số phiếu năm sau cũng cao hơn năm trớc đặc biệt là
năm 2003 Quốc hội Mỹ đã không còn đa tu chính án ra để xem xét đối với Việt Nam
nữa. Mặc dù tu chính án xem xét chỉ là hình thức chiếu lệ song điều đó cũng chứng
tỏ rằng ngay đến những thủ tục nh vậy cũng không còn hợp thời nữa. Quan hệ Việt
Nam - Hoa Kỳ đã đi vào thực chất và có chiều sâu.
2
Nh vậy trải qua mối quan hệ lịch sử gần 200 năm giữa hai quốc gia Việt Nam
và Hoa Kỳ đã có nhiều giai đoạn thăng trầm sảy ra, song cho tới thời điểm này có thể
nói rằng mối quan hệ đó đặc biệt là mối quan hệ thơng mại đang diễn ra theo chiều
hớng rất tốt đẹp. Hai nớc đã thực sự nỗ lực cùng nhau vơn tới mục tiêu lâu dài là đem
tới sự ổn định và thịnh vợng chung cho nền kinh tế hai quốc gia và nhân dân hai nớc
và cũng là đi theo xu hớng chung toàn cầu hoá của nền kinh tế thế giới hiện nay.
III. Lợi ích kinh tế trong quan hệ thơng mại giữa Việt
Nam - HOA Kỳ.
Việc bình thờng hoá quan hệ thơng mại là cơ sở cho chúng ta thấy một bớc phát
triển đáng kể trong trao đổi thơng mại giữa hai nớc. Hiện nay, quan hệ thơng mại
1
Tu chính án Jackson - vanik đợc quốc hội Mỹ đa ra vào năm 1974 với nội dung chủ yếu là cấm dành quy chế tối
huệ quốc trong buôn bán với các nớc Xã hội chủ nghĩa.quyết định miễn áp dụng chỉ có giá trị trong vòng một năm,vì
vậy hằng năm chính phủ và quốc hội Mỹ đều phải bày tỏ thái độ về việc áp dụng tu chính án đối với Việt Nam.
2
Bài phỏng vấn Phó thủ tớng Vũ Khoan nhân chuyến thăm Mỹ tháng 12/2003
giữa hai nớc đã có phần khởi sắc. Nh chúng ta đã biết, Mỹ luôn thu hút mọi nhà xuất
khẩu khi làm ăn với họ, họ có thể mua hàng với số lợng lớn và ổn định, khi đã qua đ-
ợc quá trình giới thiệu sản phẩm thì hàng hoá Việt Nam sẽ dễ dàng thâm nhập vào thị
trờng Mỹ. Quan hệ kinh tế - thơng mại Việt - Mỹ sẽ có điều kiện xuất khẩu các mặt
hàng: thủy sản, dệt may, cà phê, gạo, giày da. Đây là các mặt hàng mà thị trờng Mỹ
tiêu thụ rất mạnh và với số lợng lớn [23].
Bên cạnh việc xuất khẩu hàng hoá sang Mỹ, chúng ta còn phát triển kinh tế qua
việc nhập khẩu hàng hoá từ Mỹ dới nhiều hình thức khác nhau. Quan hệ với Mỹ,
chúng ta còn có điều kiện tiếp thu khoa học - công nghệ hiện đại, trong các lĩnh vực
thông tin liên lạc... ngoài việc phát triển kinh tế - thơng mại xuất nhập khẩu với Mỹ
chúng ta còn có điều kiện mở rộng thị trờng ra các nớc khác... nh các trung tâm kinh
tế lớn của thế giới: EU, Nhật Bản... Nếu mở rộng thêm quan hệ với các thị trờng này,
thì sẽ nâng cao uy tín và vị thế của Việt Nam trên thị trờng quốc tế. Và vấn đề mà ta
không thể nói đến trong quan hệ với Mỹ là hàng hoá của Việt Nam sẽ đợc hởng mọi
u đãi mà Mỹ dành cho các nớc có quan hệ với mình theo những nguyên tắc đã đặt ra
của WTO, nh chế độ đại ngộ quốc gia và chế độ thuế quan u đãi phổ cập (MFN -
GSP).
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi làm ăn kinh doanh với Mỹ họ có điều
kiện tiếp thu kinh nghiệm quản lý kinh doanh của Mỹ, các kinh nghiệm trong buôn
bán. Đó là điều kiện để cho các doanh nghiệp Việt Nam học hỏi phơng thức kinh
doanh kiểu Mỹ. Việc Việt Nam và Mỹ nối lại quan hệ với nhau không chỉ có lợi cho
Việt Nam mà Mỹ cũng có một lợi ích đáng kể. Mỹ nhận thấy rõ đợc vai trò, vị trí của
thị trờng Việt Nam ở khu vực Châu á và hạn hẹp hơn là khu vực Đông Nam á. Bên
cạnh đó, Mỹ cũng thấy đợc những lợi ích khi quan hệ với Việt Nam thông qua vai trò
và vị trí của Việt Nam.
Việt Nam nằm ở khu vực Đông Nam á và cũng là nớc thuộc khu vực Châu -á -
Thái Bình Dơng - Là khu vực kinh tế năng động của thế giới. Nơi đợc đánh giá là có
những nớc có tiềm năng phát triển rất lớn nh: Singapo, Inđônexia, Thái Lan... và
trong tơng lai không xa là Việt Nam. Việt Nam có một vị trí địa lý rất thuận lợi cho
phát triển kinh tế lâu dài, Việt Nam giáp biển Đông rộng lớn có nhiều tiềm năng kinh
tế biển, dầu mỏ ở thềm lục địa... Đây là một trong những điều kiện thuận lợi để cho
các công ty Mỹ vào Việt Nam .
Hơn nữa các bạn hàng truyền thống của Việt Nam nh: Nga, và các nớc Xã Hội
Chủ Nghĩa Đông Âu trớc đây cũng đang muốn cải thiện kinh tế - thơng mại của
mình ở đây. Điều này có ảnh hởng đến lợi ích của Mỹ trong khu vực này, đòi hỏi Mỹ
phải đẩy mạnh phát triển quan hệ với Việt Nam. Tạo điều kiện cho hàng hoá Mỹ vào
Việt Nam có khả năng cạnh tranh với hàng hoá của các nớc khác và rộng hơn là tăng
tính cạnh tranh của kinh tế Mỹ với kinh tế các nớc. Từ đó nhằm củng cố vai trò kinh
tế của Mỹ ở khu vực này.
Chơng II
Thực trạng quan hệ thơng mại Việt Nam-Hoa Kỳ sau 10
năm bình thờng hoá.
I. Khái quát chung luật thơng mại Mỹ.
Luật thơng mại của Mỹ là sự thể hiện tập chung của chính sách thơng mại Mỹ
vì thơng mại gắn liền với chính trị, là một bộ phận của hệ thống chính trị Mỹ. Về mặt
lịch sử, công cụ chủ yếu của chính sách thơng mại đã và đang đợc chính phủ Mỹ sử
dụng là thuế quan. Nhng những năm gần đây, do quá trình tự do hoá thơng mại đang
ngày càng đợc thúc đẩy, nó đang đợc thay thế nhiều hơn bởi các hàng rào phi thuế
quan. Lúc đầu Mỹ dùng thuế quan chủ yếu là để gia tăng nguồn thu ngân sách, song
về sau nó đợc sửa đổi để phục vụ cho bảo hộ nền công nghiệp nội địa khi mà thuế
thu nhập và lợi nhuận đã trở thành những nguồn thu chủ yếu của ngân sách liên
bang. Tỷ xuất thuế luôn đợc xác định bởi Quốc hội nên chúng phản ánh các sức ép
về chính trị, kinh tế giữa các tầng lớp xã hội có các lợi ích khác nhau, do đó thơng
mại có mối quan hệ chặt chẽ với chính trị. Mỹ có hệ thống các luật thơng mại khá
chi tiết và phức tạp. Từ trớc đến nay, Mỹ đã ban hành nhiều luật thơng mại nh: Luật
thơng mại năm 1930, luật thoả thuận thơng mại có đi có lại năm 1934, luật trợ giúp
điều chỉnh thơng mại, luật mở rộng thơng mại năm 1962, điều luật cải cách thơng
mại năm 1974. Dới đây chỉ là điểm qua những nét chính trong hệ thống luật thơng
mại của Mỹ để thấy đợc phần nào sự phức tạp đó.
Hệ thống thuế quan của Mỹ là biểu thuế quan hài hoà của Hợp chủng quốc Hoa
Kỳ ( Harmonized Tariff Schedude - HTS ) đợc chính thức thông qua ngày 1-1-1989.
Hệ thống này đợc xây dựng dựa trên hệ thống mô tả hàng hoá và mã số hài hoà của
hội đồng hợp tác hải quan, một tổ chức liên chính phủ có trụ sở tại Brussels. Phần lớn
các loại thuế quan của Mỹ đánh theo tỷ lệ trên giá trị - tức là mức thuế đợc xác định
bằng một tỷ lệ phần trăm trên giá trị hàng nhập khẩu. Mức thuế xuất của Mỹ biến
động từ dới 1% đến gần 40% [15], đối với hàng dệt may nhập khẩu phải chịu thuế
cao hơn. Một số hàng nhập khẩu, thờng là nông sản và các loại hàng chế biến khác,
là đối tợng chịu thuế theo số lợng (là loại thuế ấn định đối với một số lợng nhất định)
và cũng có một số sản phẩm phải chịu thuế gộp - là loại kết hợp thuế theo tỷ lệ trên
giá trị và thuế theo số lợng.
Hầu hết các đối tác thơng mại của Mỹ đều đợc hởng chế độ tối huệ quốc
(MFN), có nghĩa là hàng hoá của các nớc thuộc diện đối xử MFN sẽ chịu các mức
thuế nh nhau khi vào Mỹ. Khi Mỹ giảm, loại bỏ hoặc thay đổi một loại thuế quan thì
sự thay đổi đó đợc áp dụng bình đẳng với tất cả các quốc gia đợc hởng MFN. Hàng
nhập khẩu từ các nớc không có MFN sẽ phải chịu mức thuế cao hơn rất nhiều. Hiện
nay, Mỹ dành chế độ MFN cho tất cả các thành viên của WTO và hầu hết các quốc
gia khác, chỉ còn 6 quốc gia cha đợc hởng quy chế này là: Afghanixtan, Cuba, Lào,
Bắc Triều Tiên, Việt Nam, và Secbia và Mongtenegoro. Các nớc muốn đợc hởng
MFN phải đáp ứng hai yêu cầu cơ bản:
Tuân thủ các điều khoản Jackson - Vanik của luật thơng mại năm 1974, trong
đó yêu cầu tổng thống phải xác định là quốc gia đó không từ chối hoặc ngăn cản
quyền hoặc cơ hội của công dân nớc đó đợc di c.
Đã ký hiệp định thơng mại song phơng với Mỹ, một số quốc gia phải đợc tổng
thống Mỹ bãi nại hoặc gia hạn bãi nại hàng năm để tiếp tục chế độ MFN của họ. Tuy
nhiên, cũng có những quốc gia có chế độ buôn bán MFN những hoạt động thơng mại
với các nớc đó lại bị cấm vận bởi các một số luật khác của Mỹ nh: Iran, Iraq, Lybia.
Luật Jackson - Vanik đợc quốc hội Mỹ đa ra nhằm ngăn cấm việc dành quy chế
MFN cho các nớc xã hội chủ nghĩa và không cho phép các quốc gia này tham gia
vào các chơng trình của chính phủ Mỹ, trong đó bao gồm các hoạt động cung cấp
tín dụng, bảo đảm tín dụng và bảo đảm đầu t dới mọi hình thức, trực tiếp hay gián
tiếp. Tuy nhiên, trong một số trờng hợp cụ thể, điều luật này cho phép các nớc nói
trên đợc hởng quy chế MFN và tiếp cận các chơng trình hỗ trợ tài chính của Chính
phủ Mỹ nếu đáp ứng đợc một số điều kiện do phía Mỹ đặt ra. Điều luật này đợc áp
dụng đối với Việt Nam từ hơn 20 năm qua, theo đó chính phủ Mỹ không đợc dành
quy chế MFN cho Việt Nam. Trong trờng hợp hai nớc ký hiệp định thơng mại song
phơng, phía Mỹ cũng cha đợc triển khai hiệp định đó. Điều luật này cũng ngăn cấm
ngân hàng Eximbank cấp tín dụng cho các công ty Mỹ xuất khẩu hàng hoá và dịch
vụ sang Việt Nam hoặc tài trợ trực tiếp cho Việt Nam để mua hàng hoá của Mỹ. Nó
cũng không cho phép OPIC của Mỹ thực hiện dịch vụ bảo hiểm và hỗ trợ đầu t cho
các công ty Mỹ làm ăn tại Việt Nam.
Chế độ u đãi thuế quan phổ cập (GSP) là một chơng trình đơn phơng đặc biệt
của Mỹ miễn thuế quan cho hơn 4450 sản phẩm từ khoảng 150 nớc và lãnh thổ đang
phát triển (nhiều mặt hàng nhạy cảm đã bị loại khỏi danh mục này) [15]. Mặc dù
mục tiêu ban đầu của chơng trình này đợc dựng nên cũng giống nh các quốc gia công
nghiệp khác là để nhằm giúp đỡ các nớc đang phát triển thúc đẩy xuất khẩu và phát
triển kinh tế, nhng thực ra nó có sự biến đổi rất lớn với từng danh mục sản phẩm, với
các nớc hởng lợi cũng nh những biện pháp bảo hộ thị trờng nội địa và việc làm ở nớc
cho u đãi. Hiện tại, hầu nh tất cả các nớc đang phát triển trừ Việt Nam, Trung Quốc,
Mông Cổ, các nớc công nghiệp mới Châu á và các nớc xuất khẩu dầu lửa - đều đợc
hởng quy chế này. Để nhận đợc chế độ đãi ngộ của Mỹ, hàng hoá phải đợc vận
chuyển trực tiếp từ nớc hởng lợi không đợc thông qua nớc hoặc vùng lãnh thổ thứ ba
theo quy định xuất xứ hàng hoá. Trong trờng hợp có nhập nguyên liệu hoặc cấu kiện
thì thành phẩm phải có ít nhất 35% giá trị gia tăng đợc tạo ra ở nớc xuất khẩu. Sự u
đãi cũng không đợc áp dụng với những nớc có giá trị nhập khẩu vào Mỹ chiếm hơn
50% tổng giá trị gia tăng đợc tạo ra ở nớc xuất khẩu và những hạn chế sẽ đợc đặt ra
đối với việc miễn giảm thuế cho một số sản phẩm nếu việc nhập khẩu tăng lên trên
một mức đôla nhất định. Ngoài ra, lợi ích của GSP có thể bị hạn chế nếu quốc gia đó
duy trì những hàng rào đối với hàng nhập khẩu của Mỹ, từ chối bảo hộ quyền sở hữu
trí tuệ hoặc không tuân theo các quyền công dân đã đợc quốc tế công nhận.
Chính quyền Mỹ cũng sử dụng hệ thống luật thơng mại nh những công cụ của
chính sách thơng mại để bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp và nền kinh tế Mỹ trớc
các đối thủ cạnh tranh không lành mạnh. Hai đạo luật phổ biến nhất bảo hộ các
ngành công nghiệp Mỹ chống lại hàng nhập khẩu không cân bằng là luật thuế đối
kháng và luật chống phá giá. Cả hai luật này đều đòi hỏi thuế bổ sung lớn hơn nhiều
so với mức quy định nhằm chống lại hàng nhập khẩu đợc hỗ trợ giá, bán phá giá gây
ra thiệt hại hoặc gây ra mối đe doạ đến các sản phẩm và sự phát triển của công
nghiệp Mỹ.
Điều khoản 337 về bảo hộ sở hữu trí tuệ chống lại những vi phạm bản quyền
lẫn cách thức cạnh tranh không lành mạnh trong việc nhập khẩu hàng hoá nh: sao
chép, làm giả nhãn mác, làm giả một bộ phận của sản phẩm bán dẫn.
Mỹ còn có các luật trừng phạt đơn phơng nh điều khoản 301 của đạo luật thơng
mại tổng hợp và cạnh tranh nhằm bảo vệ công dân Mỹ trớc những hành vi thơng mại
không công bằng từ phía đối tác nớc ngoài. Khi mà đại diện thơng mại Mỹ xác định
là có đợc các yếu tố cấu thành về hành vi thơng mại phía Mỹ sẽ đợc quyền tổ chức
điều tra và đơn phơng đề ra các biện pháp trừng phạt theo luật định và trên cơ sở đơn
đề nghị của các ngành công nghiệp nớc sở tại.
Điều khoản bổ xung Super 301 và Special 301 cho cho phép duy trì một số hàng
rào thuế quan bằng cách hạn chế nhập khẩu từ những nớc mà Mỹ cho là đang có
những hoạt động buôn bán bất bình đẳng (ví dụ: những nớc mà Mỹ cho là vi phạm
quyền sở hữu trí tuệ hoặc không chịu mở cửa thị trờng tơng ứng cho hàng hoá Mỹ).
Ngoài ra, Mỹ cũng áp dụng những quy định bảo vệ môi trờng khá khắt khe và các
doanh nghiệp khi xuất hàng sang Mỹ cần lu ý đến luật luật trách nhiệm sản phẩm
của Mỹ. Khi doanh nghiệp bán hoặc bán chuyển tiếp sản phẩm của mình đều phải
chịu trách nhiệm về những thiệt hại do sai sót cuả sản phẩm, phải bồi thờng và bị
phạt. Một số sản phẩm có tính rủi ro cao nh thực phẩm, mỹ phẩm, dợc phẩm có thể
dẫn đến trách nhiệm sản phẩm vợt quá giá trị của sản phẩm nên cần tham gia mua
bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm để giảm thiểu hệ số rủi ro.
Một điểm phức tạp nữa là bên cạnh các bộ luật của chính quyền Trung ơng, tất
cả các bang của Mỹ đều có những quy định riêng của họ. Tổng cộng tại 50 bang của
nớc Mỹ có tới trên 2700 chính quyền địa phơng các cấp và các cơ quan đều có những
quy định riêng, đặc biệt là yêu cầu phải có giấy chứng nhận an toàn với tất cả các
loại sản phẩm đợc bán hoặc đợc lắp đặt tại địa phơng của họ. Các yêu cầu này thờng
không đợc công bố công khai. Đáng chú ý nhất là nhiều bang của Mỹ còn áp đặt
những tiêu chuẩn về bảo hộ môi trờng vợt quá rất nhiều so với quy định của chính
quyền Liên Bang. Các sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm cũng thờng gặp phải
nhiều quy định cụ thể của chính quyền các bang. Trên thực tế, có thể coi là những trở
ngại đối với thơng mại và đầu t nớc ngoài.
Sự khắt khe, nghiêm ngặt và phức tạp của hệ thống các luật thơng mại Mỹ là
một khó khăn trong quan hệ kinh tế - thơng mại Việt - Mỹ. Các doanh nghiệp Việt
Nam cần phải nắm đợc hệ thống luật của Mỹ thì mới có thể phát triển đợc quan hệ
làm ăn buôn bán với các doanh nghiệp Hoa Kỳ, từng bớc thâm nhập vào thị trờng
Hoa Kỳ.
II. Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa trong quan hệ th-
ơng mại Việt Nam Hoa kỳ.
Ngày 12/7/1995, Mỹ đã tuyên bố bình thờng hóa quan hệ với Việt Nam và hai
nớc đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 6/8/1995. Việc bình thờng
hóa quan hệ thơng mại là cơ sở cho chúng ta thấy một bớc phát triển đáng kể trong
trao đổi thơng mại giữa hai nớc. Nh bảng 2 cho thấy kim ngạch buôn bán trong năm
1994 đạt 222,7 triệu USD. Đến năm 1995, con số này đã tăng lên 451,9 triệu USD
gấp đôi doanh thu xuất khẩu năm 1994. Và đặc biệt là từ khi hiệp định thơng mại có
hiệu lực thì tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã tăng lên rất nhanh trong năm 2001 đạt
1.420,2 triệu USD thì đến năm 2004 kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nớc đã đạt
6.363,6 triệu USD. Sau 3 năm từ khi hiệp định thơng mại có hiệu lực, xuất khẩu của
Việt Nam vào Hoa Kỳ đạt ở mức 5.237,9 triệu USD Hoa Kỳ đã vợt lên trở thành thị
trờng xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam. (xem bảng 2).
Xuất khẩu của Hoa Kỳ vào thị trờng Việt Nam cũng tăng rất nhanh năm 2002
đạt 551,9 triệu USD lên 1.324,4 triệu USD năm 2003. Mặc dù chậm hơn so với xuất
khẩu của Việt Nam vào Hoa Kỳ. Điều này chẳng có gì ngạc nhiên vì sau khi ký kết
hiệp định thơng mại thì nhợng bộ thuế của Hoa Kỳ giành cho Việt Nam giảm hơn rất
nhiều so với những nhợng bộ mà Việt Nam giành cho Hoa Kỳ.
Bảng 2: Thơng mại song phơng giữa Việt Nam - Hoa Kỳ từ 1994 2004 .
Đơn vị: Triệu USD
Năm 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Xuất khẩu 50,5
199,
0
319,
0
388,
2
553,
4
601,
9
827,4
1.026,
4
2.391,
7
4.554,
7
5.237,9
Nhập khẩu
172,
2
252,
9
616,
1
277,
8
274,
2
277,
3
330,5 393,8 551,9
1.324,
4
1.125,7
Tổng kim
ngạch
222,
7
451,
9
935,
1
666,
0
827,
6
879,
2
1.157,
9
1.420,
2
2.943,
6
5.879,
1
6.363,6
Nguồn: Bộ thơng mại Mỹ. [13], [17].
1.Tình hình xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trờng Hoa Kỳ
Chỉ xét riêng về xuất khẩu, trong năm 1994 Việt Nam đạt đợc 50,5 triệu USD so
với năm 1993 là 0,852 triệu USD tăng 86,8 lần [bảng 1]. Trong tổng số doanh thu từ
xuất khẩu các mặt hàng nguyên liệu thô về nông lâm thủy sản chiếm u thế lớn nhất
khoảng 37,721 triệu USD do thị trờng Mỹ có nhu cầu rất lớn về mặt hàng này [4].
Năm 1995, kim ngạch xuất khẩu tăng lên gấp 4 lần, đạt ở mức 199,0 triệu USD đặc
biệt là từ cà phê. Năm 1996, xuất khẩu sang Mỹ chiếm khoảng 4,4% trong tổng kim
ngạch xuất khẩu của Việt Nam tơng ứng với mức 319,0 triệu USD tăng 60% so với
năm 1995. Mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ vẫn là thủy sản và đồ dệt may. Đến 2004
kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 5.237,9 triệu USD [16]. Cơ cấu
hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ không có thay đổi lớn so với những năm
tríc. C¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chÝnh vÉn lµ: dÖt may, thñy h¶i s¶n, giµy dÐp, n«ng l©m
s¶n vµ thùc phÈm, dÇu khÝ vµ s¶n phÈm dÇu khÝ [16].[xem b¶ng 3].
Bảng 3: Một số mặt hàng xuất khẩu chính củaViệt Nam sang Hoa Kỳ (2000
2003).
Đơn vị: triệu USD
Mặt hàng
2000 2001 2002 2003
giá trị
tốc độ
tăng %
Giá trị
tốc độ
tăng %
giá trị
tốc độ
tăng %
giá trị
tốc độ
tăng %
Thuỷ,hải sản 304,36 - 482,42 58,50 673,75 39,66 767,60 13,93
Gạo 10,57 - 7,15 -32,35 5,69 -20,42 54,24 853,25
Cà phê 69,92 - 60,01 -14,17 39,51 -34,16 76,50 96,62
Cao su 1,56 - 2,13 36,54 10,10 374,18 62,05 514,35
Hạt tiêu 7,08 - 5,41 -23,58 16,82 210,91 33,00 96,62
Hạt điều 44,70 - 44,07 -1,40 71,51 62,26 16,10 -77,48
chè các loại 0,37 - 0,79 113,43 1,74 120,25 20,00 1049,42
Dầu thô 91,37 - 225,16 146,43 147,12 -34,66 197,00 33,90
Dệt may 49,57 - 47,46 -4,26 975,77 1955,98 1.880 92,67
Giày dép các
loại
87,79 - 114,3 30,18 196,55 72,07 252,00 28,21
Nguồn: Tổng cục hải quan Việt Nam, Việt Nam Economic Reviiew, số 11,
năm 2003
Bảng 3 cho thấy thủy hải sản là một trong những mặt hàng chủ lực trong xuất
khẩu của Việt Nam vào thị trờng Hoa Kỳ. Kim ngạch xuất khẩu thủy hải sản năm
2001 đạt 482,42 triệu USD tăng so với năm 2000 là 178,06 triệu USD tức 58,50 %.
Kim ngạch xuất khẩu thủy hải sản năm 2002 đạt 673,75 triệu USD tăng so với kim
ngạch xuất khẩu năm 2001 là 191,33 triệu USD tức 39,66%. Tuy nhiên sang năm
2003 do ảnh hởng của vụ kiện cá tra,cá basa nhng thủy hải sản của Việt Nam xuất
khẩu sang Hoa Kỳ đạt 767,60 triệu USD tăng so với kim ngạch xuất khẩu thủy sản
năm 2002 là 93,85 triệu USD tức 13,93%.
Nh vậy kim ngạch xuất khẩu hàng thủy hải sản qua các năm đều tăng nguyên
nhân là do các doanh nghiệp nuôi trồng thủy sản của Việt Nam có khả năng tự sản
xuất và cung cấp giống thủy hải sản, sản xuất thức ăn phục vụ cho nuôi thủy hải sản,
các doanh nghiệp Việt Nam có thể sản xuất ngay tại Việt Nam, không phải nhập
khẩu nên tiết kiệm đợc một phần chi phí sản xuất. Bên cạnh đó việc thuê nhân công ở
Việt Nam cũng là một yếu tố tạo nên mức giá hợp lý của hàng thủy sản Việt Nam, vì
thế ngành thủy hải sản của Việt Nam có lợi thế cạnh tranh trên thị trờng Hoa Kỳ.
Bên cạnh đó kim ngạch xuất khẩu của hàng dệt may năm 2001 đạt 47,46 triệu
USD giảm so với năm 2000 là 2,11 triệu tức - 4,26% sang năm 2002 giá trị xuất khẩu
hàng dệt may đạt 975,77 triệu USD tăng so với giá trị năm 2001 là 928,31 triệu USD
tăng so với giá trị 2001 là 928,31 triệu USD tức là 1955,98%. Nh vậy năm 2003 kim
ngạch xuất khẩu hàng dệt may tăng mạnh có tính đột biến (tăng gấp 20 lần so với
năm 2001) tiếp đó đến năm 2003 giá trị hàng dệt may đạt 1.880 triệu USD tăng
904,23 triệu USD tức 92,67%.
Mặc dù hiện nay Hoa Kỳ đã áp dụng cơ chế hạn ngạch đối với 38 chủng loại
hàng dệt may của Việt Nam vào thị trờng Hoa Kỳ vẫn tăng rất mạnh.
Mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu đứng thứ 3 sang thị trờng Hoa Kỳ là giày dép
các loại. Năm 2001 giá trị xuất khẩu giày dép đạt 114,23% triệu USD tăng so với
năm 2000 là 26,44 triệu USD tức 30,18%, năm 2002 giá trị xuất khẩu giày dép các
đạt 196,55 triệu USD tăng so với năm 2001 là 82,32 triệu USD tức 72,07% đến năm
2003 giá trị xuất khẩu giày dép đạt 252,00 triệu USD tăng so với năm 2002 là 55,45
triệu USD tức 28,21%.
Nh vậy dày dép các loại là một mặt hàng không bị áp đặt hạn ngạch, nên kim
ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam đã tăng trởng mạnh với tốc độ tăng trởng t-
ơng đối bền vững qua các năm, mặt khác do sự chênh lệch giữa thuế xuất NTR và
thuế suất phi NTR không lớn, bên cạnh đó phần lớn các doanh nghiệp sản xuất giày
dép của Việt Nam có quy mô nhỏ, hoạt động chủ yếu theo phơng thức gia công và
phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu.
Mặt hàng dầu thô cũng đợc coi trọng là mặt hàng xuất khẩu quan trọng. Năm
2001 kim ngạch xuất khẩu dầu thô Việt Nam sang thị trờng Hoa Kỳ đạt 225,16 triệu
USD tăng so với năm 2000 là 133,79 triệu USD tức 146,43 triệu USD. Sang năm
2002 kim ngạch xuất khẩu đạt 147,12 triệu USD giảm so với năm 2001 là 78,04 triệu
USD tức 34,66%. Năm 2003 kim ngạch xuất khẩu dầu thô của Việt Nam vào thị tr-
ờng Hòa Kỳ đạt 197,00 triệu USD tăng so với năm 2002 là 49,88 triệu USD tức
33,90%.
Nh vậy dầu thô năm 2002 giảm vì do có sự giảm sút về nhu cầu của thị trờng
Hoa Kỳ và những biến động bất lợi khác, nên dầu thô năm 2002 giảm so với năm
2001. Nhng đến năm 2003 giá trị dầu thô lại tăng, do trong năm 2003 chính phủ Hoa
Kỳ đã tiến hành cuộc chiến tranh Irắc nên nhu cầu về dầu thô của Hoa Kỳ tăng cao
[26].
Trong nhóm hàng nông sản thì cà phê, hạt điều, hạt tiêu và cao su là những mặt
hàng xuất khẩu chính sang thị trờng Hoa Kỳ từ năm 2002 thị trờng nông sản thế giới
đã có dấu hiệu khởi sắc hơn đối với các nớc xuất khẩu với việc giá các mặt hàng nh
cà phê, hạt điều, hạt tiêu và cao su, chè đã tăng dần trở lại sau thời kỳ sụt giảm mạnh
vào các năm 2000 và 2001. Mặc dù giá cà phê đã tăng tới 50% nhng xuất khẩu và cà
phê của Việt Nam sang Hoa Kỳ năm 2001 đạt 60,01 triệu USD giảm so với năm
2000 là 9,91 triệu USD tức 14,17% năm 2002 giá trị cà phê đạt 39,51 triệu USD. Hạt
tiêu giá trị sản lợng năm 2001 là 5,41 triệu USD giảm 1,67% triệu USD tức -
23,58%, hạt điều năm 2001 đạt 44,07 triệu USD giảm so với năm 2000 tức - 1,40%
nhờ giá cao hơn, đồng thời do các nớc sản xuất chính khác giảm diện tích trồng và
sản lợng vì bị thua lỗ ở các mùa vụ trớc. Một số mặt hàng khác đạt tốc độ tăng trởng
xuất khẩu rất cao nh cao su tự nhiên năm 2001 là 36,54% so với năm 2000, năm
2002 là 374,18% so với năm 2001, năm 2003 là 514,35% so với năm 2002 nhng mức
tăng trởng đó đạt đợc là do nhu cầu thị trờng Hoa Kỳ gia tăng chứ không phải do
Hiệp định thơng mại song phơng mang lại vì chênh lệch giữa các nớc thuế xuất NTR
và phi NTR là rất nhỏ. Ngoài ra còn có các mặt hàng đạt mức tăng trởng xuất khẩu
rất cao nh máy tính và linh kiện, xe đạp và phụ tùng dây điện và dây cáp điện, đồ
chơi trẻ em, đồ gỗ, đồ nhựa những mặt hàng này có tốc độ tăng trởng cao, một phần
do kim ngạch xuất khẩu ban đầu ở mức rất thấp. Song phơng có hiệu lực với mức
thuế NTR thấp thì các mặt hàng này có thể thâm nhập mang vào thị trờng Hoa Kỳ.
Nh vậy, qua bảng số liệu 3 cho thấy thành công của hoạt động xuất khẩu hàng
hóa của Việt Nam sang Hoa Kỳ trong thời gian qua đợc thể hiện qua hai điểm cơ bản
sau đây.
*Thứ nhất, xuất khẩu hàng hóa đạt đợc mức tăng trởng có tính chất đột biến và có
vai trò cực kỳ quan trọng. Nhờ xuất khẩu sang Hoa Kỳ gia tăng nên Việt Nam đã cứu
vãn đợc tình hình giảm sút mức tăng trởng thơng mại tại các thị trờng quan trọng
khác nh liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản, có thể nói xuất khẩu sang thị trờng
Hoa Kỳ đã trở thành cứu cánh thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển trong năm qua,
đồng thời mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế thơng mại mới khác [22].
*Thứ hai, có sự chuyển đối mạnh mẽ trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt
Nam sang thị trờng Hoa Kỳ theo hớng đa dạng hóa chủng loại, tăng mạnh tỷ trọng
các mặt hàng chế biến sử dụng nhiều lao động và giảm bớt tỷ trọng các mặt hàng
nguyên liệu thô, sơ chế. Trong số hàng chế biến thì mặt hàng truyền thống, nhiều
mặt hàng mới cũng đã bớc đầu thâm nhập và tìm đợc chỗ đứng của mình trên thị tr-
ờng Hoa Kỳ và có kim ngạch tăng nhanh nh sản phẩm gỗ, sản phẩm nhựa, xe đạp và
phụ tùng xe đạp, đồ chơi trẻ em, dây điện và dây cáp điện.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến mức tăng trởng cao của xuất khẩu hàng hóa Việt
Nam sang Hoa Kỳ là việc Hiệp định thơng mại song phơng chính thức có hiệu lực,
đã làm giảm đáng kể các mức thuế suất nhập khẩu của Hoa Kỳ đánh vào hàng hóa
Việt Nam. Những mặt hàng có mức tăng trởng cao, điển hình là thuế thì hiệp định đã
đặt hàng hóa của Việt Nam vào vị thế cạnh tranh ngang bằng với các nớc xuất khẩu
khác. Đối với những hiệp định có hiệu lực, ví dụ nh thủy sản, thì có đợc mức tăng tr-
ởng xuất khẩu cao là nhờ nhu cầu lớn của thị trờng Hoa Kỳ, đồng thời do những tác
động gián tiếp của hiệp định trong việc tạo ra sự quan tâm của các nhà phân phối
Hoa Kỳ đến hàng hóa Việt Nam, cũng nh tạo áp lực và động lực đối với các doanh
nghiệp Việt Nam trong việc thâm nhập thị trờng Hoa Kỳ.
Một yếu tố có đóng góp không nhỏ cho sự khởi sắc của xuất khẩu hàng hóa Việt
Nam sang Hoa Kỳ là nỗ lực của nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong việc nhanh
chóng thích ứng với điều kiện kinh doanh mới, tích cực đối mới thiết bị công nghệ,
đáp ứng các tiêu chuẩn chất lợng và an toàn vệ sinh theo yêu cầu của quốc tế và thị
trờng Hoa Kỳ, tăng cờng xúc tiến thơng mại và phát triển thị trờng, xây dựng và
quảng bá thơng hiệu sản phẩm, mạnh dạn đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trờng Hoa
Kỳ.
Bên cạnh những thành công đó thì xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Hoa
Kỳ còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém. Có nhiều mặt hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ còn
thấp, hoặc cha xứng với những thuận lợi do hiệp định tạo ra một cách trực tiếp hoặc
gián tiếp. Chất lợng và mẫu mã nhiều mặt hàng cha phù hợp với yêu cầu và thị hiếu
của thị trờng Hoa Kỳ. Giá cả nhiều mặt hàng còn cao hơn nhiều so với giá của các
đối thủ cạnh tranh, nhât là Trung Quốc [24].
2. Tình hình nhập khẩu của Việt Nam từ thị trờng Hoa Kỳ.
Nhập khẩu của Việt Nam từ Hoa Kỳ tăng liên tục cùng với sự tăng trởng nhanh
của nền kinh tế, định hớng nhập khẩu của Việt Nam là phù hợp với quy mô và khả
năng xuất khẩu nhằm đáp ứng mục tiêu đổi mới, hiện đại hóa thiết bị, công nghệ
bằng cách chuyển nhanh sang nhập khẩu thiết bị kỹ thuật hiện đại, và một số mặt
hàng khác. Năm 1994 chỉ có một số nhóm hàng của Mỹ đợc phép xuất sang Việt
Nam với kim ngạch nhập khẩu là 50,5 triệu USD, thì ngay sau lệnh cấm vận đợc bãi

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×

×