Tải bản đầy đủ

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong giáo dục mĩ thuật ở tiểu học

1 - MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
Môi trường là cụm từ hiện đang được đưa ra bàn luận nhiều và trở thành
vấn đề cấp bách trong những năm gần đây. Bởi lẽ, môi trường có tầm quan trọng
đặc biệt đối với đời sống của con người, sinh vật và sự tồn tại, phát triển của một
đất nước, của cả nhân loại. Đất nước càng phát triển, tham vọng của loài người
ngày càng tăng lên. Vì mục đích kinh tế, con người bất chấp mọi hành vi kể cả
việc làm tổn hại đến môi trường chỉ để nhằm khai thác tài nguyên thiên nhiên,
kiếm lợi nhuận trước mắt. Họ không nhận thức được rằng chính những hành
động đó đã đẩy môi trường rơi vào tình trạng như ngày nay hoặc có thể họ biết
nhưng không thực sự quan tâm. Để sửa sai, hiện các nhà khoa học, các chuyên
gia cùng hàng ngàn hàng triệu người có cùng mối quan tâm đang ngày đêm tìm
kiếm và thực hiện các giải pháp nhằm hạn chế không để môi trường bị ô nhiễm,
bị hủy hoại thêm. Liệu những việc làm hiện nay có phải là đã quá muộn khi
thiên nhiên đang nổi giận, đang trừng phạt loài người vì sự tham lam, ích kỷ
bằng hàng loạt những thiên tai như động đất, sóng thần, lũ lụt...?
Như lời Bác Hồ kính yêu đã từng nói: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì
lợi ích trăm năm trồng người”, có nghĩa là vì lợi ích lâu dài, chúng ta cần phải
tập trung vào con người. Muốn thay đổi được nhận thức sâu sắc về hành vi, cách
xử sự sai trái của con người đối với một vấn đề nào đó thì điều quan trọng là
thời gian. Bởi quá trình phát triển, hình thành nên nhân cách của con người từ

khi còn nhỏ có ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức khi trưởng thành. Vì vậy, giáo
dục có tầm quan trọng rất lớn đối với đời sống con người, nhất là ở tuổi Tiểu
học. Đặc biệt là trẻ 6 – 11 tuổi đang ở những bước phát triển mạnh về nhận thức,
tư duy, về ngôn ngữ, về tình cảm... Có biết bao điều mới lạ, hấp dẫn, trẻ tò mò
muốn biết, muốn được khám phá, cho nên giáo dục Tiểu học đã góp phần không
nhỏ vào việc giáo dục thế hệ trẻ.
Giáo dục Tiểu học là ngành học chiếm vị trí quan trọng, mở đầu trong hệ
thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho việc hình thành và hoàn thiện nhân
cách con người, tạo điều kiện cho trẻ lĩnh hội được các kinh nghiệm xã hội, tiếp
thu các giá trị truyền thống dân tộc. Vậy việc trang bị kiến thức về môi trường,
có thái độ và kĩ năng bảo vệ môi trường bằng hình thức phù hợp trong các môn
học và thông qua hoạt động ngoại khóa xây dựng mô hình nhà trường: xanh –
sạch – đẹp là rất quan trọng.
Nhận thức được ý nghĩa sâu sắc của vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường
đối với học sinh Tiểu học, bên cạnh đó nội dung chương trình Hoạt động Giáo
dục Mĩ thuật ở Tiểu học có nhiều thuận lợi trong việc đưa giáo dục bảo vệ môi
trường lồng ghép tích cực với nội dung hoạt động.Với lý do trên tôi đã lựa chọn
đề tài: “ Tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào Hoạt động Giáo dục
Mĩ thuật cho học sinh tại trường Tiểu học”.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
-Mục tiêu chung: Góp phần xây dựng nhận thức và ý thức về vấn đề bảo
vệ môi trường cho học sinh ở cấp Tiểu học.
1


-Mục tiêu cụ thể:
+ Xây dựng nhận thức và ý thức về giáo dục bảo vệ môi trường trong
trường Tiểu học thông qua hoạt động giáo dục Mĩ thuật.
+ Đề xuất được các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình giáo
dục bảo vệ môi trường cho học sinh Tiểu học.
1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng nghiên cứu: Học sinh Tiểu học (Lớp 4 + Lớp 5).
+ Phạm vi nghiên cứu: Trường TH Hoằng Quý - Hoằng Hóa - Thanh Hóa.
1.4. Nội dung, phương pháp nghiên cứu.
* Để đạt được những mục tiêu trên, tôi tiến hành những nội dung sau:
+ Tìm hiểu hiện trạng hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường tại trường Tiểu
học Hoằng Quý - Hoằng Hóa - Thanh Hóa.
+ Nhận thức của học sinh đối với môi trường.
+ Lồng ghép chương trình giáo dục bảo vệ môi trường tại trường thông
qua hoạt động giáo dục Mĩ thuật.

+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chương trình giáo dục
bảo vệ môi trường cho học sinh ở tiểu học.
* Phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp được áp dụng để nghiên cứu xây dựng và lồng ghép
chương trình giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tại khu vực nghiên cứu.
Phương pháp điều tra xã hội học:
- Quan sát, đánh giá một cách trực quan về môi trường xung quanh, môi
trường học tập ở tiểu học. Đồng thời quan sát các hành vi của các em về bảo vệ
môi trường trong mọi hoạt động học tập, vui chơi diễn ra trong trường.
- Sử dụng phiếu anket với nội dung đề cập đến khả năng nhận thức và ý
thức của học sinh trước và sau khi được học về cách bảo vệ môi trường trong
các hoạt động diễn ra thường ngày. Phiếu điều tra được phát cho nhóm đối
tượng: giáo viên trong trường vào thời điểm sau khi thực hiện chương trình giáo
dục bảo vệ môi trường, nhằm đánh giá sự khác nhau về khả năng nhận thức và
hình thành ý thức của các em về bảo vệ môi trường.
Phương pháp thực nghiệm:
a).Thực hành - trải nghiệm:
+ Phương pháp dùng trò chơi:
Sử dụng các loại trò chơi với các yếu tố chơi phù hợp để kích thích các em
tự nguyện, hứng thú hoạt động tích cực giải quyết nhiệm vụ nhận thức, nhiệm
vụ giáo dục đặt ra.
+ Phương pháp luyện tập: Học sinh thực hành lặp đi lặp lại các động tác,
lời nói, cử chỉ, điệu bộ theo yêu cầu của giáo viên nhằm củng cố kiến thức và kỹ
năng đã được thu nhận.
b).Trực quan – minh họa (làm mẫu), ví dụ như trình chiếu powerpoint:
Xem những tranh ảnh, băng hình có nội dung về môi trường và bảo vệ môi
trường cho học sinh quan sát nhằm thu nhận những ấn tượng mới và chính xác
hóa những ấn tượng đã có về thiên nhiên, môi trường. Sử dụng phương pháp
2


trực quan là nhằm tạo điều kiện cho học sinh có thể thu nhận được một cách rõ
ràng, chính xác những sự vật, hiện tượng xảy ra trong môi trường xung quanh
của các em.
c).Nêu gương – đánh giá:
+ Nêu gương: Sử dụng các hình thức khen, khuyến khích phù hợp, đúng
lúc, đúng chỗ, biểu dương các em là chính, nhưng không lạm dụng.
+ Đánh giá: Thể hiện thái độ đồng tình hoặc chưa đồng tình của người lớn,
của bạn bè trước việc làm, hành vi, cử chỉ của học sinh. Từ đó đưa ra nhận xét,
tự nhận xét trong từng tình huống hoặc hoàn cảnh cụ thể. Không sử dụng các
hình thức phạt làm ảnh hưởng đến sự phát triển tâm – sinh lý của học sinh
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
Căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa và đặc thù chủ đề môn
học có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường theo các hình thức sau:
- Khai thác trực tiếp:
Đối với các bài học có nội dung trực tiếp về giáo dục bảo vệ môi trường,
giúp học sinh hiểu, cảm nhận được đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học chính là
góp phần giáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức bảo vệ môi trường. Những
hiểu biết về môi trường được học sinh cảm nhận qua các bài học sẽ in sâu vào
tâm trí các em. Từ đó, các em sẽ có những chuyển biến về tư tưởng, tình cảm và
có những hành động tự giác bảo vệ môi trường. Đây là điều kiện tốt nhất để nội
dung giáo dục bảo vệ môi trường phát huy tác dụng đối với học sinh thông qua
đặc thù của chủ đề đó.
- Khai thác gián tiếp:
Đối với các bài học không trực tiếp nói về giáo dục bảo vệ môi trường
nhưng nội dung có yếu tố gần gũi, có thể liên hệ trực tiếp với việc giáo dục bảo
vệ môi trường nhằm nâng cao ý thức cho học sinh, khi dạy GV cần có ý thức
“tích hợp”, “lồng ghép” bằng cách gợi mở vấn đề liên quan đến bảo vệ môi
trường. Hình thức này đòi hỏi giáo viên phải nắm vững kiến thức về giáo dục
bảo vệ môi trường, có ý thức tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo để có cách liên hệ
thích hợp. Giáo viên cũng cần xác định rõ: Đây là yêu cầu “tích hợp” theo
hướng liên tưởng và mở rộng, do vậy phải thật tự nhiên, hài hòa và có mực độ;
tránh khuynh hướng liên hệ lan man, sa đà hoặc gượng ép, không phù hợp với
đặc thù môn học.
- Dạy học trong lớp và ngoài thiên nhiên:
Đối với những bài có nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trùng hợp phần
lớn hay hoàn toàn với nội dung giáo dục chung thì tiến hành ngoài thiên nhiên sẽ
mang lại kết quả cao hơn. Vì trong môi trường thực tế đó các em sẽ có được
những cảm xúc thực sự về cảnh quan thiên nhiên, có được những liên tưởng
chính xác, chân thực về những vấn đề môi trường và đó cũng chính là nơi các
em thể hiện những hành vi thiết thực nhất. Tuy nhiên, do học sinh Tiểu học còn
nhỏ, hơn nữa thời gian dành cho việc dạy học nội dung giáo dục bảo vệ môi
trường không nhiều nên khó có thể tổ chức cho cả lớp cùng đến tất cả những nơi
có vấn đề môi trường. Vì vậy, mà hình thức được sử dụng thường xuyên trong
3


quá trình dạy học vẫn là hình thức tổ chức dạy học trong lớp. Để giờ học mang
tính thực tiễn và đạt hiệu quả cao, giáo viên có thể giao cho các nhóm hoặc cá
nhân nhiệm vụ khám phá các nội dung giáo dục bảo vệ môi trường ngoài giờ
học thông qua sách, báo trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc quan sát
trực tiếp tại nơi các em sinh sống.
Giáo dục bảo vệ môi trường không chỉ được thực hiện tích hợp trong các
tiết học (trong lớp, ngoài lớp) mà còn được giáo dục thông qua các hoạt động
khác như: thực hành giữ gìn trường, lớp sạch sẽ; trang trí lớp học đẹp; giáo dục
quyền trẻ em và tiếp cận kỹ năng sống,...
Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong hoạt động giáo dục Mĩ thuật
được đề cập thông qua các hoạt động giáo dục thẩm mĩ, tìm hiểu vẻ đẹp thiên
nhiên trong các bức tranh, cảnh đẹp thiên nhiên xung quanh mình và thể hiện cái
đẹp đó bằng sự hiểu biết bằng cảm xúc trong các bài vẽ hay sản phẩm tạo hình.
Thông qua xem tranh vẽ tranh hay tạo sản phẩm để tìm hiểu cái đẹp mà hình
thành cho học sinh thái độ, hành vi thân thiện với môi trường, bảo vệ môi
trường. Học sinh có thể tham gia các hoạt động bên ngoài nhà trường để thể
hiện hiểu biết, tình cảm của mình về hoạt động giáo dục Mĩ thuật cũng như để
tìm hiểu môi trường, bảo vệ môi trường thông qua hoạt động vẽ tranh, tạo hình
và các hoạt động xã hội khác.
2 - NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Môi trường bao gồm tất cả các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao
quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của
con người và sinh vật.
Giữa môi trường và sự phát triển có mối quan hệ chặt chẽ: môi trường là
địa bàn và đối tượng của sự phát triển, còn phát triển là nguyên nhân tạo nên các
biến đổi môi trường. Hiện nay, môi trường là vấn đề nóng của toàn nhân loại,
các bạn có thể thấy khí hậu ngày càng khắc nghiệt và khó dự báo hơn, mưa bão
lũ quét thất thường, suy giảm nguồn tài nguyên rừng, ô nhiễm môi trường xảy ra
trên diện rộng. Đó là các vấn đề về môi trường mà toàn nhân loại đã và đang
phải đối mặt. Con người đã tác động quá nhiều đến môi trường, khai thác đến
mức cạn kiệt các nguồn tài nguyên, thải nhiều chất độc làm cho môi trường
không còn khả năng tự phân huỷ. Thiên nhiên ban tặng cho con người nhiều thứ
vậy mà ta không biết gìn giữ và bảo vệ nó. Đến giờ đây khi môi trường đang dần
bị xuống cấp con người mới nhận thấy được tầm quan trọng của môi trường.
Một khi con người có những hiểu biết về mối quan hệ nhân quả giữa môi trường
và phát triển kinh tế - xã hội, giữa môi trường và sự tồn tại của xã hội, giữa môi
trường và chính cuộc sống của mình thì trong mọi hành động họ sẽ nâng niu và
ứng xử thân thiện với môi trường vì mục tiêu phát triển bền vững. Mọi thành
viên trong cộng đồng xã hội đều có quan hệ với nhau và quan hệ trực tiếp với
môi trường. Tất cả đều có trách nhiệm trước môi trường. Chính vì vậy, giáo dục
là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững

4


trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững
đất nước.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Khảo sát thực trạng:
Cũng như nhiều quốc gia đang phát triển trên thế giới, Việt Nam đang
phải đối mặt với các thách thức về môi trường. Đó là tình trạng ô nhiễm môi
trường và sự cố môi trường sẽ tiếp tục gia tăng, đa dạng sinh học tiếp tục giảm.
Biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp nhanh hơn dự báo, tác động tiêu
cực tới môi trường sinh thái và sự phát triển bền vững của Việt Nam.
Đối tượng gây ô nhiễm môi trường chủ yếu là các hoạt động sản xuất của
các nhà máy trong các khu công nghiệp, hoạt động của các làng nghề. Bên cạnh
các khu công nghiệp các làng nghề gây ô nhiễm môi trường thì tại các đô thị lớn
tình trạngô nhiễm môi trường cũng ở mức báo động đó là ô nhiễm về nước thải,
rác sinh hoạt, rác y tế, không khí, tiếng ồn...còn tại địa phương tình trạng môi
trường cũng bị ô nhiễm do sự thiếu trách nhiệm của các doanh nghiệp. Do đặt
nặng mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, không ít doanh nghiệp đã vi phạm quy trình
khai thác, góp phần gây ô nhiễm môi trường đáng kể. Mặt khác, hệ thống xử lý
nước thải tại một số khu công nghiệp hoạt động chưa hiệu quả, nước thải sinh
hoạt bị ô nhiễm được thải liên tục ra sông, hồ gây nhiễm độc nguồn nước tự
nhiên. Bên cạnh đó, chính sự quan liêu thiếu chặt chẽ trong công tác quản lý
bảo vệ môi trường của nhà nước cũng đang tiếp tay cho hành vi phá hoại môi
trường. Ngoài ra, lượng xe cộ lưu thông ngày càng nhiều ở nước ta cũng góp
phần không nhỏ vào việc gây ô nhiễm bầu không khí. Hay những vỏ thuốc trừ
sâu thuốc diệt cỏ và hơn nữa là sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người
cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường.
Nhiều người cho rằng những việc mình làm là quá nhỏ bé, không đủ để
làm hại môi trường. Một số người lại cho rằng việc bảo vệ môi trường là trách
nhiệm của nhà nước, của các cấp chính quyền...trong khi số khác lại nghĩ rằng
việc môi trường đã bị ô nhiễm thì có làm gì cũng " chẳng ăn thua ", và ô nhiễm
môi trường cũng không ảnh hưởng đến mình nhiều. Và chính những suy nghĩ
này sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến việc giáo dục cũng như tư duy bảo vệ môi
trường của các thế hệ trẻ về sau.
Việc phá hoại môi trường của một người chỉ ảnh hưởng nhỏ nhưng nếu
gộp nhiều người lại thì rất lớn. Một tờ giấy, vỏ hộp sữa, túi ni-lông,... tuy nhỏ
nhưng tích tụ lại lâu ngày sẽ gây ô nhiễm, mất mỹ quan, rác thải đọng lại trong
các lô-cốt gây ra tình trạng cống thoát nước bị nghẹt mỗi khi mưa lớn. Bên cạnh
những thực trạng về môi trường mang tầm cỡ quốc gia thì ở tại địa phương nơi
các em đang sinh sống vấn đề môi trường cũng cần được sự quan tâm. Đặc biệt
là những nơi đông dân cư qua lại như nơi họp chợ, rãnh, cống thoát nước …dù
đã có đội vệ sinh thường xuyên dọn dẹp xong do ý thức của người dân chưa tự
giác đối với cộng đồng, ngoài ra cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu chung của
sự phất triển nên môi trường vẫn không đảm bảo... Ngay trong trường học mặc
dù nội dung giáo dục bảo vệ môi trường đã được triển khai rộng rãi; học sinh
5


được nhắc nhở thường xuyên về việc bỏ rác vào thùng, sử dụng điện nước tiết
kiệm không lãng phí...Những hoạt động của nhà trường và lời khuyên răn của
thầy cô đã phần nào giúp các em có nhận thức ban đầu về bảo vệ môi trường
bằng những hành động nhỏ của mình thường ngày. Xong để các em có nhận
thức sâu về bảo vệ môi trường, tự giác thực hiện thì vẫn còn nhiều em chưa làm
được.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Đích quan trọng của giáo dục bảo vệ môi trường không chỉ làm cho mọi
người hiểu rõ sự cần thiết phải bảo vệ môi trường mà quan trọng là phải có thói
quen, hành vi ứng xử thân thiện, văn minh, lịch sự với môi trường. Điều này
phải được hình thành trong một quá trình lâu dài và phải bắt đầu ngay từ tuổi ấu
thơ, từ gia đình tới nhà trường, từ trường tiểu học đến những năm học ở trường
phổ thông.
Giáo dục bảo vệ môi trường là một phương pháp tiếp cận xuyên bộ môn
giúp cho mọi người hiểu về môi trường với mục đích hàng đầu là chăm sóc phát
triển và có thái độ cam kết, thái độ này sẽ nuôi dưỡng niềm mong ước và năng
lực hành động có trách nhiệm trong môi trường.Giáo dục bảo vệ môi trường
với học sinh không chỉ là kiến thức mà còn cả tình cảm, thái độ, kỹ năng và
hành động xã hội. Như vậy, việc giáo dục bảo vệ môi trường cần phải được tiến
hành giáo dục sâu rộng ngay từ tuổi ấu thơ tới tuổi trưởng thành, từ những người
làm việc sinh hoạt thường ngày trong cộng đồng tới những người làm công tác chỉ
đạo, quản lý, nhà chiến lược kinh tế xã hội. “Giáo dục bảo vệ môi trường là dạy
người học biết cách ứng xử và hành động vì môi trường. Vì vậy, cần tận dụng
các phương thức hợp tác giữa người dạy và người học, giữa nhà trường với xã
hội trong quá trình giáo dục. Các nghiên cứu tâm lí - giáo dục đã chứng minh
khả năng hiểu các mối quan hệ qua lại và sự phụ thuộc trong thiên nhiên của học
sinh tiểu học. Sự hiểu biết các mối quan hệ khác nhau trong thiên nhiên góp
phần phát triển trí tuệ, phát triển năng lực phân tích trong hoàn cảnh sinh thái
của học sinh. Các yếu tố của sự tác động qua lại giữa con người và thiên nhiên
có ý nghĩa to lớn trong giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh. Trước hết đó là
việc cho các em làm quen với các hoạt động thực tiễn khác nhau của con người
trong thiên nhiên, hoạt động bảo vệ môi trường ( bảo vệ các động vật quý hiếm;
bảo vệ giữ gìn cây, con, hoa quả; giữ gìn và bảo vệ các nguồn nước...); làm quen
với các cảnh đẹp trong thiên nhiên, các di tích văn hoá - lịch sử, viện bảo tàng,
đồng thời hướng sự chú ý của học sinh đến các tác động tốt cũng như không tốt
của con người đối với thiên nhiên, những khó khăn về môi trường nơi mà các
bạn đang sống ( bụi, tiếng ồn, nước bị ô nhiễm...). Một trong những biểu hiện
quan trọng của thái độ quan tâm đến thiên nhiên là mong muốn tham gia vào
việc chăm sóc vật nuôi, cây trồng. Trong khi chăm sóc chúng, học sinh hiểu
được các nhu cầu của động - thực vật ( thức ăn, nước, ánh sáng, không khí, độ
ẩm...).
Trong lao động, các em vui sướng vì được giúp cho vật nuôi, cây trồng lớn
lên và phát triển. Học sinh tiểu học cần được tham gia vào các hoạt động bảo vệ
6


môi trường như: trồng cây, thu dọn rác, chăm sóc và bảo vệ động, thực vật. Sự
tham gia vào các hoạt động chung giữa các cơ sở như trường học tạo cho các
bạn cơ hội hợp tác với những bạn cùng tuổi trong hoạt động bảo vệ môi trường.
Những cảm xúc thẩm mĩ (tốt - xấu; thiện - ác; đẹp - xấu) phù hợp với lứa
tuổi tiểu học. Do đó, trong giáo dục Mĩ thuật cho học sinh cần phải chú ý đến
các khía cạnh thẩm mĩ và đạo đức. Cái đẹp và tình cảm, đạo đức cao đẹp trong
quan hệ với môi trường là các mặt không tách rời nhau. Phát triển cảm xúc thẩm
mĩ trong quan hệ với thiên nhiên liên quan chặt chẽ với phát triển trí tuệ. Các
nhà tâm lí - giáo dục đã chỉ ra rằng không có cảm xúc thẩm mĩ trong khi tri giác
thiên nhiên thì không thể có nhận thức bản chất của các hiện tượng thiên nhiên
và không thể tiếp nhận chúng một cách trọn vẹn. Do đó cần phải cho học sinh
làm quen với các quy tắc giữ gìn, bảo vệ môi trường, giáo dục các bạn biết sử
dụng và tận dụng các tài nguyên thiên nhiên, không gây đau đớn cho con vật,
cây cối, không phá hỏng sự trọn vẹn của thiên nhiên và các điều kiện sống của
động, thực vật. Trên cơ sở đó, học sinh sẽ dần dần nắm được hệ thống các kĩ
năng hành động và các quy tắc hành vi trong môi trường.
Giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học nhằm:
- Làm cho học sinh bước đầu biết và hiểu: Các thành phần môi trường gồm
đất, nước, không khí, ánh sáng, động vật, thực vật và quan hệ giữa chúng; mối
quan hệ giữa con người và các thành phần môi trường; ô nhiễm môi trường; biện
pháp bảo vệ môi trường xung quanh (nhà ở, trường học, thôn xóm, phố ...)
- Học sinh bước đầu có khả năng: Tham gia các hoạt động bảo vệ môi
trường phù hợp với lứa tuổi (trồng, chăm sóc cây, làm cho môi trường xanh –
sạch – đẹp), sống hòa hợp, gần gũi, thân thiện với tự nhiên. Sống tiết kiệm, ngăn
nắp, vệ sinh, chia sẻ, hợp tác. Yêu quý thiên nhiên, gia đình, trường lớp, đất
nước. Thân thiện với môi trường, quan tâm đến môi trường xung quanh.
Giáo dục bảo vệ môi trường là một quá trình lâu dài, cần được bắt đầu từ
mẫu giáo và được tiếp tục ở cấp phổ thông cũng như trong cuộc sống sau này.
Để chuyển tải được nội dung giáo dục bảo vệ môi trường tới học sinh một cách
hiệu quả cần lựa chọn các phương pháp giáo dục phải xuất phát từ quan điểm
tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trường. Đó là giáo dục về môi trường, giáo
dục trong môi trường và giáo dục vì môi trường.
- Giáo dục về môi trường: Nhằm trang bị những hiểu biết, kiến thức của bộ
môn khoa học về môi trường, những hiểu biết về tác động của con người tới môi
trường, những phương pháp nghiên cứu, các biện pháp đánh giá tác động và xử
lý sự cố môi trường.
- Giáo dục trong môi trường: Là xem môi trường thiên nhiên hoặc nhân tạo
như một phương tiện, một môi trường để giảng dạy và học tập. Nói cách khác là
cần phải dạy và học gắn với môi trường một cách sinh động và đa dạng.
- Giáo dục vì môi trường: Nhằm giáo dục được ý thức, thái độ, các chuẩn
mực, hành vi ứng xử đúng đắn với môi trường. Hình thành và phát triển, rèn
luyện các kỹ năng cơ bản, cần thiết cho những quyết định đúng đắn trong hành
động bảo vệ môi trường.
7


Để thực hiện giáo dục bảo vệ môi trường trong trường Tiểu học có hiệu quả,
nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được lồng ghép, tích hợp trong các môn
học với kiến thức phù hợp ở 3 mức độ:
- Mức độ toàn phần: Được áp dụng với những bải học có mục tiêu, nội
dung phù hợp hoàn toàn với mục tiêu, nội dung giáo dục bảo vệ môi
trường.
- Mức độ bộ phận: Được áp dụng với những bài học chỉ có một bộ phận có
mục tiêu nội dung phù hợp với giáo dục bảo vệ môi trường.
- Mức độ liên hệ: Được áp dụng với bài học có mục tiêu, nội dung có điều
kiện liên hệ một cách logic với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường.
Nội dung tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong giáo dục Mĩ thuật lớp
4 – lớp 5 bao gồm:
- Giáo dục học sinh yêu mến các con vật, có ý thức chăm sóc bảo vệ các
con vật nuôi.
- Phê phán những hành động săn bắt động vật trái phép đặc biệt là động vật
quý hiếm.
- Yêu mến cảnh đẹp quê hương, có ý thức giữ gìn môi trường.
- Phê phán những hành động phá hoại thiên nhiên, môi trường.
Do đặc thù giáo dục bảo vệ môi trường có thể sử dụng nhiều phương pháp
dạy học đa dạng như quan sát, thảo luận nhóm, trò chơi, đóng vai...đồng thời
còn sử dụng các phương pháp đặc thù của môn học.
* Khi dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường thông qua các chủ đề
giáo viên sử dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạy học.
- Thảo luận là phương pháp giúp học sinh bày tỏ quan điểm, ý kiến, thái độ
của mình và lắng nghe ý kiến của người khác. Khi được thảo luận về các vấn đề
môi trường có liên quan đế nội dung bài học, học sinh sẽ có nhận thức và hành
vi, thái độ đúng đắn về môi trường, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thảo
luận cả lớp hoặc thảo luận theo nhóm.
- Quan sát là phương pháp quan trọng nhất trong giáo dục bảo vệ môi
trường trong hoạt động giáo dục Mĩ thuật. Qua quan sát tranh ảnh, thực tế môi
trường xung quanh với sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ lĩnh hội được
những tri thức cần thiết về môi trường và bảo vệ môi trường. Khi hướng dẫn học
sinh quan sát, giáo viên lưu ý thực hiện theo quy trình: Xác định mục tiêu quan
sát; lựa chọn đối tượng quan sát; tổ chức và hướng dẫn học sinh quan sát; trình
bày kết quả quan sát.
Ví dụ: Khi dạy chủ đề “ Chúng em với thế giới động vật ” (Lớp 4), GV có
thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường bằng việc giáo dục học sinh biết yêu
mến các loài động vật có ý thức bảo vệ chăm sóc các loài động vật.
Giáo viên cho học sinh quan sát các hình trong sách giáo khoa và nêu ý kiến
của mình về các hình ảnh trong tranh. Khi được quan sát dưới sự hướng dẫn của
giáo viên, học sinh sẽ nhận biết được đặc điểm hình dáng của mỗi con vật, biết
được con vật đó sống ở đâu, có giá trị và vai trò như thế nào trong cuộc sống. Từ
đó thôi thúc các em lòng say mê tạo ra bức tranh đẹp đồng thời hình thành ý thức
8


yêu mến chăm sóc vật nuôi, phê phán những hành động săn bắt động vật trái phép
và có kĩ năng chăm sóc động vật tham gia các hoạt động chăm sóc bảo vệ động vật.
Hoặc khi dạy về chủ đề “ Trường em .” ( Lớp 5 )
Học sinh khai thác được những hình ảnh đặc trưng trong nhà trường và
việc làm để bảo vệ môi trường như : Xây dựng trường học xanh - sạch - đẹp
( trồng cây xanh, chăm tưới cây, vệ sinh lớp, trường học, quản lý rác thải, nước
thải nhà vệ sinh theo đúng quy định, tiết kiệm điện, đồ dùng, đồ chơi, tiết kiệm
thời gian, tiết kiệm nước, tiết kiệm đồ ăn, trang trí lớp học khoa học, trưng bày
sản phẩm thiết kế sân trường khoa học hợp lý ). Từ đó góp phần nâng cao lòng
yêu thiên nhiên, cây cỏ, yêu môi trường cho học sinh.
Khi các em nhận thức được hình ảnh, những việc làm để cảnh nhà trường
ngày càng xanh, sạch, đẹp hơn thì các em sẽ vẽ được những bức tranh có ý
nghĩa đồng thời sẽ tham gia tuyên truyền giúp nhà trường thực hiện xây dựng
trường học xanh, sạch, đẹp để môi trường ngày càng lành mạnh hơn.
- Trò chơi có ý nghĩa rất quan trọng đối với học sinh Tiểu học. Trò chơi
gây hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em lĩnh hội kiến thức về môn học
trong đó có cả nội dung giáo dục bảo vệ môi trường một cách nhẹ nhàng, tự
nhiên, hiệu quả. Tuỳ vào nội dung của từng bài học, giáo viên có thể chọn và tổ
chức những trò chơi phù hợp để tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường. Chẳng
hạn, giáo viên có thể tổ chức trò chơi đóng vai giúp học sinh thể hiện nhận thức,
thái độ của mình trong các tình huống cụ thể và thể hiện cách ứng xử phù hợp
với các tình huống đó.
Ví dụ: “Em sáng tạo với những nếp gấp giấy” (Lớp 4), GV có thể tổ chức
cho học sinh chơi trò chơi đóng vai với tình huống như sau:
“ Trước giờ học, em nhìn thấy một nhóm bạn xé giấy vứt giấy bừa bãi ra
lớp, khi đó em đã làm gì? Hãy đóng vai thể hiện tình huống và cách xử lý của
em ”. Khi học sinh đóng vai, các em thể hiện nhận thức, thái độ của mình qua
vai đã đóng. Từ đó, giáo viên có thể điều chỉnh, bổ sung cho học sinh về nhận
thức, hành vi giữ gìn vệ sinh trường, lớp học.
- Phương pháp tìm hiểu điều tra:
Trong giáo dục bảo vệ môi trường, đây là phương pháp tổ chức cho học
sinh tham gia vào quá trình tìm hiểu các vấn đề môi trường ở địa phương. Qua
tìm hiểu, học sinh nhận thức được thực trạng môi trường, giáo dục học sinh tình
yêu quê hương đất nước, ý thức bảo vệ môi trường.
Ví dụ: Khi dạy chủ đề “ Cuộc sống quanh em ” (Lớp 5), GV có thể cho
học sinh tìm hiểu về các vấn đề:
+ Hoạt động của con người nơi gia đình em sinh sống: Học tập, vui chơi,
lao động, tham gia giao thông, sinh hoạt gia đình,.... Các hoạt động đó thường
diễn ra ở đâu ? Hoạt động đó có gắn liền với cuộc sống và phù hợp với môi
trường sống không ?
Học xong chủ đề này ngoài việc HS nhận biết được các hoạt động diễn ra
xung quanh em các em còn biết được các hoạt động đó có ảnh hưởng và tác
động như thế nào đến môi trường sống.
9


Khi dạy chủ đề “ Ngày Tết, lễ hội và mùa xuân ”( Lớp 4), GV có thể cho
học sinh tìm hiểu:
+ Ở địa phương em, có những lễ hội gì? Không khí, cảnh vật, màu sắc
Ngày Tết lễ hội và mùa xuân ở địa phương em như thế nào?
Học chủ đề này HS không chỉ được tìm hiểu cảnh đẹp của quê hương đất
nước, không khí nhộn nhịp tưng bừng, màu sắc tươi vui rực rỡ của lễ hội và mùa
xuân mà còn rèn cho HS nâng cao ý thức gìn giữ nét văn hóa chung của dân tộc
cũng như nét văn hóa riêng của vùng miền địa phương hơn nữa hình thành kĩ
năng giữ vệ sinh khi tham gia lễ hội.
Tóm lại: Phương pháp giảng dạy của GV về môi trường cần có hai nét chính:
Thứ nhất: Sự thành thạo phương pháp lấy người học làm trung tâm.
Thứ hai: Mỗi giáo viên đều là một nhà môi trường trong giảng dạy lĩnh
vực chuyên môn của mình.
2.4. Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục đối với bản thân,
đồng nghiệp và nhà trường sau khi áp dụng phương pháp của đề tài đưa ra.
Từ khi áp dụng chương trình giáo dục bảo vệ môi trường trong các hoạt
động giáo dục Mĩ thuật đã thu được kểt quả sau:
Học sinh phấn khởi, tích cực, say mệ học tập, có ý thức tốt đối với môi
trường. Việc tiếp thu bài giảng lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
không làm ảnh hưởng đến các môn học chính. Các hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp có gắn với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường đã được học sinh nhiệt
tình tham gia. Các em học sinh được nâng cao ý thức trong các hành vi đối xử
với rác thải, ý thức bảo vệ môi trường và sẵn sàn nhắc nhở người thân thực hiện
việc bảo vệ môi trường. 100% đội ngũ giáo viên nhận thức rõ tầm quan trọng
của việc đưa nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào nhà trường là cần thiết.
Do đó họ tích cực học tập, tích lũy những kiến thức cơ bản và các thông tin cập
nhập về môi trường để giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh.
Giáo dục bảo vệ môi trường thông qua hoạt động giáo dục Mĩ thuật đã có
tác dụng tích cực và hiệu quả đối với việc nâng cao chất lượng cuộc sống tức là
các em học sinh đã biết về môi trường và bảo vệ môi trường. Đặc biệt là các
chuẩn mực hành vi về bảo vệ môi trường được xuất hiện cụ thể là:
- Về tri thức đạo đức: Các em biết tôn trọng, quý trọng thiên nhiên; sống
thận trọng và có trách nhiệm với môi trường như. Các em đã sớm nảy nở những
hành vi, những việc làm cần thiết để bảo vệ môi trường.
- Về thái độ: Các em tích cực tham gia các công việc bảo vệ môi trường;
Yêu mến thiên nhiên xung quanh; Bày tỏ thái độ về hành vi - đồng tình với hành
vi tốt; Lên án hành vi không tốt đối với môi trường.
- Về hành vi: Các em đã có việc làm, thói quen giữ gìn, bảo vệ môi trường
bằng những hành động phù hợp như: Chăm sóc cây, vật nuôi, bảo vệ động vật có
ích, vệ sinh trường lớp, nhà cửa.
- Cảnh quan sạch đẹp của nhà trường luôn có sự góp sức của các em học
sinh lớp 4 - lớp 5.
- Về sản phẩm: Có nhiều bài làm sáng tạo mang tính ứng dụng cao.
10


Hình 1: Khu nhà hiệu bộ.
Hình 2: Khu vực lớp học.
Hình 3: Khu vực sân chơi.
Hình 4: Không gian phòng học Giáo dục Mĩ thuật.
Hình 5: Sản phẩm của chủ đề Sự chuyển động của dáng người - Lớp 4.
Hình 6: Sản phẩm của chủ đề Cuộc sống quanh em - Lớp 5.
Hình 7: Sản phẩm của chủ đề Sáng tạo với những chiếc lá - Lớp 5.
Hình 8: Sản phẩm của chủ đề Sáng tạo với những chiếc lá - Lớp 5.
Hình 9 - 10 - 11: Sản phẩm của chủ đề Sáng tạo với những nếp gấp giấy - Lớp 4
Hình 12: Sản phẩm của chủ đề Sáng tạo họa tiết - Lớp 4
Hình 13: Sản phẩm của chủ đề Ngày hội hóa trang - Lớp 4
Bảng kết quả điều tra phỏng vấn dành cho giáo viên về
ý thức bảo vệ môi trường của trẻ sau khi thực hiện chương trình
Nội dung

Học sinh có ý thức vứt rác và
cất đồ dùng học tập, sách vở
đúng nơi quy định.

Học sinh có ý thức tiết kiệm
nước trong khi sử dụng.

Kết quả (20 phiếu)


18 (90%)

Đôi khi còn phải nhắc
nhở.

2 (10%)



18(90%)
2 (10%)

Đôi khi còn quên
11


Trồng cây và chăm sóc cây
xanh.


Vẫn phải nhắc nhở

16(80%)
4 (20%)

Qua kết quả điều tra phỏng vấn giáo viên là những người cùng tôi thực hiện
chương trình giáo dục bảo vệ môi trường họ có ý kiến đánh giá như sau: nội
dung chương trình giáo dục bảo vệ môi trường mà sáng kiến kinh nghiệm đưa ra
vừa với khả năng nhận thức của học sinh, hình ảnh, video sử dụng trong bài
giảng dễ hiểu, sinh động, rõ nét và sát với mỗi chủ đề cũng như chương trình
giáo dục bảo vệ môi trường lồng ghép vào bài học; ngoài ra còn tạo không khí
học tập tích cực, sôi nổi, gây hứng thú cho các em qua các hoạt động học mà
chơi - chơi mà học trong nội dung chương trình.
3 - KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ.
3.1. Kết luận
Tiểu học là bậc học cơ bản, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng cho việc
đào tạo trẻ em trở thành công dân tốt cho đất nước. Mục đích quan trọng của
giáo dục bảo vệ môi trường không chỉ làm cho các em hiểu rõ tầm quan trọng
của bảo vệ môi trường mà quan trọng là phải hình thành thói quen, hành vi ứng
xử văn minh, thân thiện với môi trường. Trường Tiểu học Hoằng Quý với trang
thiết bị tương đối đầy đủ, đảm bảo cho các em học tập và vui chơi, phát triển
toàn diện các lĩnh vực về thể chất; nhận thức; tình cảm - quan hệ xã hội; ngôn
ngữ - giao tiếp và phát triển thẩm mĩ. Và việc giáo dục học sinh biết bảo vệ môi
trường, trường đã thực hiện khá tốt, sử dụng hình thức tích hợp vào hầu hết các
chủ đề học của khung chương trình giáo dục tiểu học.
Sau một thời gian nghiên cứu, xây dựng chương trình giáo dục bảo vệ môi
trường cho học sinh ở cấp độ tiểu học tại Trường Tiểu học Hoằng Quý tôi đã
thu được những kết quả khá khả quan, đó là:
- Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường mà tôi thực hiện đã được giáo viên
trong trường đánh giá là phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh, phương
pháp thực hiện trong tiết học phù hợp với nội dung, đã tạo không khí học tập
tích cực, sôi nổi, gây hứng thú cho các em qua các hoạt động học mà chơi - chơi
mà học. Tỷ lệ học sinh có ý thức giữ gìn vệ sinh chung, cất đồ dùng học tập
đúng nơi quy định ở tất cả các lứa tuổi đều đã tăng lên nhiều so với trước khi tôi
thực hiện chương trình; học sinh biết sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt
tăng từ 60% - 90% (đối với lớp 4, 5).
- Học sinh đã biết giúp đỡ gia đình, hứng thú tham gia làm các công việc
nhẹ nhàng như quét nhà, tưới cây, chăm sóc, bảo vệ cây xanh; ngoài ra các em
còn biết hành vi nào của mọi người là bảo vệ hay phá hoại môi trường;

12


- Giáo viên và phụ huynh học sinh đã có kiến thức về môi trường hiện nay và
biết bảo vệ môi trường ở mức độ nào đó, từ đó mọi người quan tâm tới việc giáo
dục các em bảo vệ môi trường nhiều hơn qua những sự vật, sự việc diễn ra trong cuộc
sống hàng ngày.
3.2. Kiến nghị
Sau khi kết thúc chương trình nghiên cứu xây dựng và lồng ghép giáo dục
bảo vệ môi trường vào chương trình đào tạo cho học sinh tại Trường Tiểu học
Hoằng Quý tôi xin có một số kiến nghị sau:
- Tiếp tục đi sâu, khai thác vào các vấn đề môi trường và cho các em quan
sát, tiếp xúc với thế giới bên ngoài nhiều hơn để các em nhận thấy màu sắc cuộc
sống khi có hoặc không có rác thải khác nhau như thế nào. Và trong mọi hoạt
động, học sinh nên đóng vai trò là trung tâm, giáo viên chỉ là người hướng dẫn,
giúp đỡ khi các em thật sự cần.
- Khuyến khích học sinh thể hiện ý tưởng về bảo vệ môi trường qua tất cả các
nguyên vật liệu mà các em có thể sử dụng được, không hạn chế, giới hạn cách
thức thực hiện.
- Rèn luyện ý thức bảo vệ môi trường của học sinh: ở gia đình, trường học và
trong công đồng nói chung.
- Trường có tổ chức những chương trình làm sạch môi trường ở đài tưởng niệm
của địa phương, xong cũng cần bổ sung những chuyến tham quan xa, nơi có nhiều
cây cối, động vật để các em có thể hòa nhập với thiên nhiên, biết giữ gìn, bảo vệ môi
trường những nơi các em được đi đến.
- Mỗi người hãy nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường, vứt rác đúng nơi quy
định, không xả rác bừa bãi. Giáo dục, nâng cao nhận thức cho các em về bảo vệ
môi trường. Ngoài ra, nên hạn chế sử dụng các hóa chất tẩy rửa khi xử lý nghẹt
cống thoát nước, vì như thế sẽ vô tình đưa vào môi trường một chất thải nguy
hại mới, đồng thời cũng làm nguồn nước bị nhiễm độc. Thay vào đó, hãy áp
dụng cách xử lý ống thoát nước bị tắc bằng vi sinh.
Bảo vệ môi trường là bảo vệ chính chúng ta. Photo by Internet.
Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường,
trong đó có những chế tài xử phạt phải thực sự mạnh để đủ sức răn đe các đối
tượng vi phạm. Bên cạnh đó, cần xây dựng đồng bộ hệ thống quản lý môi
trường trong các nhà máy, các khu công nghiệp theo các tiêu chuẩn quốc tế. Tổ
chức giám sát chặc chẽ nhằm hướng tới một môi trường tốt đẹp hơn. Tại các khu
du lịch, khu đông dân cư, tuyến đường lớn,... nên bổ sung thêm nhiều thùng rác
và các nhà vệ sinh công cộng. Tăng cường công tác nắm tình hình, thanh tra,
giám sát về môi trường. Nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ
cán bộ phụ trách công tác môi trường và trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện
đại để phục vụ có hiệu quả cho các lực lượng này.

13


Cuối cùng, phải đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục về môi
trường trong toàn xã hội tạo ra sự chuyển biến và nâng cao nhận thức, ý thức
chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường.
Tóm lại, tình trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam tuy nghiêm trọng nhưng
vẫn còn có thể cứu vãn nếu mỗi người dân biết góp sức của mình, chung tay bảo
vệ môi trường. Hãy hô vang khẩu hiệu "Vì môi trường xanh - sạch - đẹp" và
cũng là vì cuộc sống của chính chúng ta cũng như các thế hệ sau.
Trong quá trình thực hiện đề tài chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Vì
vậy tôi rất mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp cũng như hội đồng khoa
học và những người có chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục môi trường để đề tài
của tôi có thể hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hoá, Ngày 5 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.

Trịnh Thị Huệ

14



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×