Tải bản đầy đủ

Câu cảm thán Ngữ văn 8

Giáo viên: Trần Kim Tuyến
Trường THCS Yên Dương


KIỂM TRA BÀI CŨ
1,Thế nào là câu cầu khiến?
Cho ví dụ?

*Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến như:
hãy, đừng, chớ, …đi, thôi, nào, …hay ngữ điệu cầu
khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo
,…
Ví dụ: Chúng ta đừng xả rác bừa bãi!
2


KIỂM TRA BÀI CŨ

2, Khi viết, câu cầu khiến thường được kết thúc
bằng những dấu gì? Cho ví dụ?
*Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu

chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn
mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.

Ví dụ:*Lớp chúng ta hãy phấn đấu đạt nhiều học
sinh giỏi!
*Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ ngoài đi vào. Mẹ vuốt
tóc tôi và nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:
- Đi thôi con.
(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)
3


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a,Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm
liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã
khóc vì trót lừa một con chó!...Một người nhịn ăn để tiền
lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng
giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót
Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn…
(Nam Cao, Lão Hạc)
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
…………………………………………
-Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)

4


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a,Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm
liều như ai hết… Một người như thế ấy! … Một người đã

khóc vì trót lừa một con chó!...Một người nhịn ăn để tiền
lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng
giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót
Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn…
(Nam Cao, Lão Hạc)
b, Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
…………………………………………
-Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)

5


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN

I,Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ:
*Câu cảm thán:
a, Hỡi ơi lão Hạc!
b, Than ôi!
*Đặc điểm hình thức:
- Từ ngữ cảm thán:
hỡi ơi, than ôi
- Dấu kết thúc câu:
dấu chấm than
*Chức năng:
Dùng để bộc lộ trực tiếp
cảm xúc.

- Hỡi ơi lão Hạc!
 Ngạc nhiên, bất ngờ.
- Than ôi!
 Nuối tiếc
2, Ghi nhớ:
SGK/44.

6


2.Ghi nhớ
* Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán như: ôi, than
ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay, biết bao, xiết bao, biết
chừng nào,… dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói
(người viết); xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày
hay ngôn ngữ văn chương.
* Khi viết, câu cảm thán thường kết thúc bằng dấu chấm than.

7


*Lưu ý: Những từ ngữ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ôi, trời ơi,…có thể
tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong
câu và thường đứng ở đầu câu.
- Ví dụ: + Chao ôi! (câu đặc biệt)
+ Chao ôi, ba tháng hè sao mà dài như một thế kỉ. (một bộ phận biệt lập
trong câu)
Còn thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào,..thì đứng sau những từ ngữ mà
nó bổ nghĩa (làm phụ ngữ)
- Ví dụ: Mẹ ơi, tình yêu mà mẹ đã dành cho con thiêng liêng biết bao!
(đứng sau tính từ)

8


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN

I,Đặc điểm hình thức và chức năng:
1, Ví dụ:
2, Ghi nhớ:
SGK/44.
BÀI TẬP NHANH:
Hãy thêm các từ ngữ cảm
thán và dấu chấm than để
chuyển đổi các câu sau
thành câu cảm thán:
a, Anh đến muộn quá.
b, Trăng đêm nay đẹp.
c, Chân tôi đau quá.

a,Trời ơi, anh đến muộn
quá!
b,Trăng đêm nay đẹp biết
bao!
c. Ôi, chân tôi đau quá!

9


CÂU HỎI THẢO LUẬN (3 phút)

(nhóm 4 – 5 HS)
Câu hỏi: Những điểm giống nhau và khác nhau
trong dấu hiệu hình thức của câu cầu khiến và
câu cảm thán?

10


*Giống nhau:
đều sử dụng dấu chấm than.

* Khác nhau:
Câu cầu khiến

Câu cảm thán

Sử dụng các từ cầu khiến:
hãy, đừng, chớ…đi, thôi,
nào,…hay ngữ điệu cầu
khiến; dùng để ra lệnh, yêu
cầu, đề nghị, khuyên bảo…

Sử dụng các từ cảm thán:
ôi, than ôi, hỡi, hỡi ơi, biết
bao, thay… với mục đích
bộc lộ trực tiếp cảm xúc
của người nói (người viết);
xuất hiện chủ yếu trong
ngôn ngữ nói hằng ngày
hay ngôn ngữ văn chương.
11


Tiết:
86:điểm hình thức và chức
I. Đặc

CÂU CẢM *THÁN
Câu cảm thán:
năng:
- Than ôi!
II. Luyện tập:
- Lo thay!
1, Hãy cho biết những câu
- Nguy thay!
trong đoạn trích sau có
phải đều là câu cảm thán không. b,Hỡi cảnh rừng ghê gớm
của ta ơi! (Thế Lữ, Nhớ rừng)
Vì sao?
a,Than ôi! Sức người khó
 Câu cảm thán.
lòng địch nổi với sức trời!
Thế đê không sao cự lại được
với thế nước! Lo thay! Nguy
thay! Khúc đê này hỏng mất.
(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
12


c, Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo
chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của
mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi,
mà còn ân hận quá, ân hận mãi.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

c, Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo
chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của
mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi,
mà còn ân hận quá, ân hận mãi.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

13


II,Luyện tập:
2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong
những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào
kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
a,
Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con? (Ca dao)
Lời than thở của người nông dân dưới chế độ
phong kiến.
b,
Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
(Chinh phụ ngâm khúc)

Lời than thở của người chinh phụ trước nỗi
truân chuyên do chiến tranh gây ra.
14


II,Luyện tập:
2,Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong
những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào
kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
c,
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
(Chế Lan Viên, Xuân)

Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống
(trước Cách mạng tháng Tám)
d,Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột
của tôi. Tôi biết làm thế nào bây giờ?
(Tô Hoài, DMPLK)

Sự ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm
thương, oan ức của Dế Choắt.

15


II.Luyện tập:
 Tất cả các câu trên đều bộc lộ tình cảm, cảm xúc, nhưng không phải là
câu cảm thán, vì không có hình thức đặc trưng của kiểu câu này
(từ ngữ cảm thán và dấu chấm than).

3, Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc:
a, Trước tình cảm của một người thân dành cho mình.
-Chao ôi, một ngày vắng mẹ sao mà dài đằng đẵng!
Tình yêu mà mẹ dành cho con thiêng liêng biết
bao!
b, Khi nhìn thấy mặt trời mọc.
16


Hãy điền vào bảng sau:
Câu nghi vấn Câu cầu khiến

Câu cảm thán

Đặc điểm
hình
thức
(từ ngữ đặc
trưng, dấu
câu)

Chức
năng
17


Hãy điền vào bảng sau:
Câu nghi vấn Câu cầu khiến
-ai, gì, nào, sao,
tại sao, đâu,
bao giờ, bao
nhiêu, à, ư, hả,
(từ đặc trưng, chứ (có)…
không, (đã)…
dấu câu)
chưa… hoặc có
từ hay
- Dấu chấm hỏi

Đặc điểm
hình
thức

Chức
năng

Dùng để hỏi

Câu cảm thán

-hãy, chớ, đừng,…đi,
thôi, nào…
-Ngữ điệu cầu khiến

-ôi, than ôi, hỡi ơi,

- Dấu chấm than
hoặc dấu chấm.

- Dấu chấm than.

Dùng để ra lệnh,
yêu cầu, đề nghị,
khuyên bảo,…

Dùng để bộc lộ
trực tiếp cảm xúc
của người nói
(người viết)

chao ơi (ôi), trời ơi,
thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng
nào…

18


CỦNG CỐ

Câu 1:

Khái niệm và đặc điểm hình thức sau đây nói về kiểu câu:

Là câu dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết), xuất
hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.
Thường chứa các từ: ôi, than ôi, hỡi ơi, trời ơi, biết bao, xiết bao… và
thường kết thúc bằng dấu chấm than.
A.Câu nghi vấn
B. Câu cầu khiến
C.

Câu cảm thán.

19


Câu 2:
Trong các câu sau, đâu là câu cảm thán:
A.
“Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt”
(Tố Hữu)
B. Tổ quốc ta rất đẹp.
C. Tổ quốc ta rất đẹp phải không?

20


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN

Hãy viết một đoạn văn khoảng 45 câu nêu cảm nghĩ của em về
một cảnh đẹp của quê hương,
trong đoạn văn có sử dụng câu
cảm thán.

21


m

Hướng dẫn học bài
- Học thuộc phần ghi nhớ.
-Làm các bài tập còn lại.

-Chuẩn bị trước bài : “Câu trần thuật”
(Đọc và trả lời các câu hỏi trong mục
I/ SGK/ 45)
22


Tiết 86:

CÂU CẢM THÁN

I,Đặc điểm hình thức và chức
1, Ví dụ:
năng:
*Câu cảm thán:
a, Hỡi ơi lão Hạc!
b, Than ôi!
*Đặc điểm hình thức:
- Từ ngữ cảm thán:
hỡi ơi, than ôi
- Dấu kết thúc câu:
dấu chấm than
*Chức năng:
Dùng để bộc lộ trực tiếp
cảm xúc.

- Hỡi ơi lão Hạc!
Ngạc nhiên, bất ngờ.
- Than ôi!
Nuối tiếc
2, Ghi nhớ:
SGK/44.

II, Luyện tập:
1,Bài tập 1:
2, Bài tập 2:
23


24



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×