Tải bản đầy đủ

Giao an tich hop dat giải nhì quốc gia môn lý

PHÒNG GD&ĐT TAM DƯƠNG
TRƯỜNG THCS TAM DƯƠNG

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Tam Dương, ngày 25 tháng 11

năm 2015

PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DẠY HỌC TÍCH HỢP CỦA GIÁO VIÊN
1. Tên dự án dạy học:
NGUỒN ÂM
2. Mục tiêu dạy học:
Trong xu thế giáo dục hiện nay việc thực hiện quan điểm dạy học tích hợp sẽ
giúp phát triển năng lực giải quyết vấn đề phức tạp và làm cho việc học trở lên ý
nghĩa hơn đối với học sinh so với việc học các môn học, các mặt giáo dục thực hiện
riêng lẻ. Và từ những ưu điểm nổi bật về dạy học theo chủ đề tích hợp, tôi đã xây
dựng chủ đề “ Nguồn Âm’’ để dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, học
sinh làm chủ được các thí nghiệm trong quá trình thí nghiệm. Từ đó rút ra nhận xét,
kết luận theo nội dung trọng tâm của bài.
Để góp phần vào việc giải quyết, hiểu sâu hơn các khía cạnh khác nhau liên quan

đến nguồn âm, tôi đã vận dụng thêm các kiến thức liên môn: Âm nhạc, Sinh học,
Lịch Sử, Tự nhiên xã hội, Giáo dục công dân nhằm giúp học sinh giải thích và ứng
dụng các vấn đề về Nguồn âm trong cuộc sống.
2.1.1 Môn Vật lý:
- Nhận biết được một số nguồn âm thường gặp.
- Nêu được nguồn âm là một vật dao động.
Biết vận dụng kiến thức các môn học Âm nhạc, Sinh học, Lịch Sử, Tự nhiên
xã hội, Giáo dục công dân nhằm giúp học sinh giải thích các hiện tượng liên quan
đến nguồn âm.
+ Môn Vật lý 6: - Bài 9: Lực đàn hồi
- Hiểu được tính chất đàn hồi của dây cao su, Khi dây cao su chịu tác dụng lực
dưới tác động của con người thì dây bị rung động và phát ra âm.
+ Môn Vật lý 9: - Bài 26 Ứng dụng của nam châm
- Hiểu được âm phát ra từ loa là do màng loa dao động.
2.1.2 Môn Sinh học:
+ Sinh học 8: - Bài 2. Cấu tạo cơ thể người
- Giúp các em kể tên được và xác định vị trí của cơ quan phát ra âm thanh và
cơ quan thu được âm thanh trong cơ thể.
- Bài 20: Hô hấp và các cơ quan hô hấp
- Biết được vị trí của dây âm thanh, thanh quản trong cơ quan hô hấp và khi
thanh quản dao động sẽ phát ra âm thanh.
- Bài 23. Vệ sinh hô hấp
- Biết được các nguyên nhân gây bệnh thường gặp ở cơ quan thanh quản, nêu
được tác hại của việc hút thuốc lá với bộ phận phát ra âm thanh đặc biệt là với dây
thanh quản.
1


- Bài 51. Cơ quan phân tích thính giác:
- Xác định được cơ quan phân tích thính giác, mô tả được cấu tạo của tai đặc biệt
là màng nhĩ bao gồm một màng khi dao động truyền qua các bộ phận bên trong
tai tạo ra tín hiệu truyền đến não giúp ta cảm nhận được âm thanh.
2.1.3 Môn Tự nhiên xã hội:
- Biết được tiếng sấm là do không khí dãn nở đột ngột, dao động tạo ra âm
thanh.
2.1.4 Môn Âm nhạc:
+ Âm nhạc 6: Bài 4. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về một số nhạc cụ dân tộc
+ Âm nhạc 7: Bài 2. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về nhạc cụ phương tây
+ Âm nhạc 8. Bài 4. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về một số nhạc cụ dân
tộc.

- Học sinh kể tên được nhiều loại nhạc cụ, hiểu được cấu tạo và bộ phận nào
dao động phát ra âm trong nhạc cụ.
+ Âm nhạc 6: Bài 8. Bài đọc thêm: Trống đồng thời đại Hùng Vương
Học sinh biết được trống đồng là một nhạc cụ và mặt trống dao động phát ra âm.
2.1.5 Môn lịch sử:
Học sinh có thêm hiểu biết kiến thức Lịch sử về sự sáng tạo với âm thanh của người
phát minh ra máy hát đầu tiên trên thế giới là ông Thomas Alva Edison.
- Biết được ý nghĩa Lịch sử trống đồng Đông Sơn tiêu biểu cho nền Văn hóa Đông
Sơn của người Việt cổ. Những chiếc trống này trong suốt hàng nghìn năm đã là văn
vật tượng trưng cho tinh hoa văn hoá cũng như ý chí quật cường của dân tộc ta.
2.1.6 Môn Giáo dục công dân:
+ Giáo dục công dân 7: - Bài 14. Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
- Biết được người ta đã dùng âm thanh để kêu gọi bầy, đàn chim được ghi lại và
phát ra lôi kéo các bầy đàn chim, cò sập bẫy làm mất cân bằng hệ sinh thái. Từ đó
các em biết phê phán và ngăn chặn bằng những kiểu săn bắt tận diệt như vậy.
+ Giáo dục công dân 6: - Bài 1. Tự chăm sóc rèn luyện thân thể
Giúp học sinh những hiểu biết tự chăm sóc sức khỏe thân thể, đặc biệt khi gào thét
quá lớn dây thanh quản dao động mạnh làm họng bị đau rát gây ra viêm họng, viêm
thanh quản, và không hút thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe đến sức khỏe bản thân,
cộng đồng và ảnh hưởng bộ phận phát âm trong cơ thể.
2.2. Kỹ năng
2.2.1. Môn Vật lý:
- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, phân
tích các kênh hình, kênh chữ, liên hệ thực tế.
- Biết vận dụng kiến thức liên môn hình thành năng lực giải quyết vấn đề.
- Rèn kĩ năng quan sát, phân tích kênh chữ, kênh hình, tổng hợp thông tin.
-Học sinh biết được bộ phận dao động phát ra âm trong trống là mặt trống;
kẻng là thân kẻng; ống sáo là cột không khí trong ống sáo...
2.2.2. Môn Sinh học:
2


+ Sinh học 8:
- Bài 2. Cấu tạo cơ thể người; Bài 20. Hô hấp và các cơ quan hô hấp;
Quan sát trên tranh vẽ để tìm thấy dây thanh quản và làm thí nghiệm để nhận biết
khi nói dây thanh quản dao động.
- Bài 23. Vệ sinh hô hấp; Bài 3: Vệ sinh hô hấp ( Môn Tự nhiên xã hội học ở
Tiểu học )
Học sinh biết được các nguyên nhân có thể gây viêm dây thanh quản, khàn tiếng
như tiếp xúc với các chất kích thích, như khói thuốc lá, hóa chất tại nơi làm việc…
sử dụng quá mức giọng nói, bằng cách nói quá nhiều, nói quá to, la hét hoặc hát để
biết các biện pháp phòng tránh.
- Bài 51. Cơ quan phân tích thính giác:
Quan sát được tranh để tìm thấy bộ phận dao động thu âm là màng nhĩ và biết được
những tác nhân làm ảnh hưởng đến màng nhĩ bao gồm: Chấn thương trực tiếp, chấn
thương gián tiếp
2.2.3 Môn Tự nhiên xã hội:
Giải thích được hiện tượng thiên nhiên trong cuộc sống có liên quan đến âm
thanh.
2.2.4 Môn Âm nhạc:
Vận dụng kỹ năng âm nhạc với vật lý trong bài:
+ Âm nhạc 6: Bài 4. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về một số nhạc cụ dân tộc
+ Âm nhạc 7: Bài 2. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về nhạc cụ phương tây
+ Âm nhạc 8. Bài 4. Âm nhạc thường thức: Sơ lược về một số nhạc cụ dân tộc.
Học sinh vận dụng kiến thức âm nhạc với vật lý để có thể tự tay làm được một số
nhạc cụ đơn giản như: Dàn ống sáo bằng bát hoặc chai đựng nước với đúng các nốt
nhạc “ đồ, rê, mi, pha, son, la, si” và phân biệt được đúng các loại nhạc cụ dân tộc.
+ Âm nhạc 6: Bài 8. Bài đọc thêm: Trống đồng thời đại Hùng Vương
Nêu được được các biện pháp đó biết cách gìn giữ và di sản văn hóa của
dân tộc.
2.1.5 Môn lịch sử:
- Thấy được vai trò quan trọng của máy phát nhạc trong đời sống hàng ngày
2.1.6 Môn Giáo dục công dân:
+ Giáo dục công dân 7: - Bài 14. Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Học sinh biết lên án, phê phán, đấu tranh ngăn chặn các biểu hiện, hành vi phá
hoại, săn bắt các loài chim quý hiếm làm mất cân bằng môi trường sinh thái.
+ Giáo dục công dân 6: Bài 1. Tự chăm sóc rèn luyện thân thể
Biết tự chăm sóc rèn luyện thân thể, đề ra các biện pháp bảo vệ thân thể.
2.3. Thái độ:
2.31. Môn Vật lý:
- Yêu thích bộ môn vật lý, ham tìm tòi và tạo ra những dụng cụ thực tế phục vụ cho
nhiều môn học khác nhau.
- Cẩn thận, trung thực, hợp tác trong hoạt động nhãm.
3


- Giáo dục ý thức bảo vệ bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng, và biết bảo vệ
môi trường sinh thái thiên nhiên.
- Linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liên môn trong việc lĩnh hội kiến
thức.
2.3.2. Môn GDCD, Môn Sinh học, Môn Tự nhiên và xã hội:
- Hình thành ở học sinh: Có ý thức bảo vệ giữ gìn thân thể.
- Có ý thức môi trường và tài nguyên thiên nhiên; ủng hộ các biện pháp bảo vệ môi
trường, tài nguyên thiên nhiên.
2.3.3. Môn Âm nhạc:
- Giáo dục học sinh biết yêu thích các loại nhạc cụ, đặc biệt biết giữ gìn các loại
nhạc cụ truyền thống của dân tộc.
2.3.4. Môn Lịch sử:
Biết tôn trọng và yêu quý những phát minh vi đại của các nhà khoa học.
3. Đối tượng dạy học:
- Học sinh trường THCS Tam Dương, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
- Học sinh khối: 7
- Số lượng học sinh: 107 em
- Số lớp thực hiện: 03 lớp
Mô tả cụ thể về đối tượng dạy học:
- Dự án thực hiện là 2 tiết.
Dự án mà tôi thực hiện là kiến thức lớp 7 đồng thời trực tiếp giảng dạy với các em
học sinh lớp 7 nên tôi có nhiều thuận lợi trong quá trình thực hiện.
- Đa số học sinh có tinh thần ham học hỏi, ham thích tìm tòi và khám phá thực tế.
- Học sinh đã được tìm hiểu các kiến thức có liên quan trong thí nghiệm thực hành
theo nhóm ở môn vật lý lớp 6.
- Học sinh đã được làm thí nghiệm, quan sát và nhận xét, rút ra kết luận theo nhóm
thực hành dụng cụ, chia nhóm trưởng, thư kí và người tham gia trả lời câu hỏi.
- Đối với các môn học như Sinh học, âm nhạc, lịch sử … các em cũng đã được tìm
hiểu kiến thức liên quan đế môn Vật lý trong đó có kiến thức về “ Nguồn âm”. Vì
vậy khi tích hợp kiến thức của một môn học nào đó vào môn Vật lý để giải quyết
vấn đề các em không còn bỡ ngỡ.
4. Ý nghĩa của bài học:
4.1. Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn dạy học:
Mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng là những tình huống tích
hợp. Không thể giải quyết một vấn đề, một tình huống thực tiễn mà lại không sử
dụng kết hợp và phối hợp kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh
vực khác nhau. Do vậy việc dạy học tích hợp trong nhà trường sẽ giúp cho học sinh
có điều kiện rèn luyện, học tập và biết cách vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và
4


phương pháp của các môn học trong nhà trường để giải quyết các hiện tượng, tình
huống thực tiễn một cách hài hòa và hợp lí giúp các em có niềm tin vào khoa học và
tin yêu cuộc sống
Qua bài dạy tích hợp theo chủ đề này sẽ làm cho nhà trường gắn liền với thực
tiễn cuộc sống, với sự phát triển của cộng đồng, làm cho học sinh có nhu cầu học tập
để giải đáp được những thắc mắc, phục vụ cho cuộc sống của mình và cộng đồng.
Học sinh học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâm hơn đến con
người và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền với cuộc sống đời thường là
yếu tố để các em học tập. Những thắc mắc nảy sinh từ thực tế làm nảy sinh nhu cầu
học tập để giải quyết vấn đề của các em.
4.2. Ý nghĩa của dự án đối với thực tiễn cuộc sống:
- Học sinh có được những kiến thức để vận dụng vào cuộc sống hàng ngày, đó là
những kiến thức để các em được vận dụng vào cuộc sống hàng ngày của các em:
Kiến thức về âm nhạc, kiến thức về chăm sóc sức khỏe bản thân, kiến thức về sinh
hoạt …
- Biết được âm thanh rất quan trọng và cần thiết đối với cuộc sống của chúng ta.
Nhờ có âm thanh mà chúng ta có thể nói chuyện với nhau, thưởng thức âm nhạc,
nghe tiếng trống báo hiệu giờ vào lớp, ra chơi, lời thầy cô giảng bài…..
- Học sinh cũng nhận biết được khi chúng ta gào thét quá lớn, dây âm thanh của
chúng ta ở thanh quản sẽ dao động mạnh, dễ làm họng chúng ta bị khô, bị đau rát;
gây ra viêm họng, viêm thanh quản, cũng như những tác động âm bên ngoài ảnh
hưởng đến sự rung động của màng nhĩ. Từ đó học sinh biết chăm sóc và bảo vệ
họng, tai của mình hơn, bảo vệ sức khỏe tốt hơn.
- Có kỹ năng sống, biết được những tác hại và lợi ích của việc dùng âm thanh để sử
dụng trong cuộc sống. Và từ đó đưa ra những giải pháp thích hợp phục vụ cho cuộc
sống.
- Giúp học sinh hiểu biết hơn về vai trò của âm nhạc trong đời sống mỗi chúng ta:
Âm nhạc là một bộ phận không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Âm nhạc
có thể chia sẻ với chúng ta rất nhiều điều: Giải quyết những khó khăn trong cuộc
sống, với đi những hờn giận vu vơ, đưa người về dĩ vãng, tìm lại tuổi thơ yêu dấu,
nghe lòng bồi hồi, xao xuyến với tình yêu quê mẹ, với nắng ấm quê cha, sống dậy
lòng tự hào dân tộc, khát vọng tìm về chân lý… Ngay từ thời thượng cổ, âm nhạc đã
được ra đời cùng với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất của các cộng đồng
người nguyên thuỷ. Kể từ đấy, âm nhạc đã không ngừng được phát triển và hoàn
thiện cùng năm tháng. Quả thật, âm nhạc có sức ảnh hưởng lớn đến con người, đến
sự hình thành và phát triển nhân cách nơi mỗi người.
- Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ sự đa dạng sinh học quý giá của đất
nước, bảo vệ sự cân bằng sinh thái của môi trường.
5


Và đây cũng chính là năng lực cần hình thành cho các em, chuẩn bị hành
trang cho các em những bước đi vững chắc trong cuộc đời của các em.
5. Thiết bị dạy học, học liệu:
5.1 Thiết bị dạy học:
* Giáo viên:
- Máy tính, máy chiếu, phòng học bộ môn.
- Dây cao su
Dây cao su là vật có tính chất đàn hồi. Khi dây cao su chịu tác dụng lực dưới
tác động của người thì dây sẽ rung động và phát ra âm, dây cũng xuất hiện lực đàn
hồi cản trở tác động để trở về trạng thái đứng yên. Nếu lực tác động mạnh thì dây
dao động nhanh, phát ra âm bổng, lực đàn hồi lớn và ngược lại.
- Cốc thủy tinh và thìa.
Cốc bằng thủy tinh chịu tác động của lực không quá lớn sẽ dao động phát ra
âm dưới tác động của thìa. Thủy tinh là vật liệu giòn, dễ vỡ nên lưu ý nhóm học sinh
thực hiện gõ nhẹ.
- Âm thoa: Âm thoa là dụng cụ thí nghiệm chế tạo bằng thép, hình chữ U,
được gắn vào một hộp chân đế.
Búa gõ âm thoa là cao su, để lắng nghe được âm thoa phát âm thanh, không
dùng búa bằng kim loại, trong quá trình làm thí nghiệm sẽ khó phát hiện âm phát ra
do âm thoa hay do búa kim loại.
- Nhạc cụ tự tạo bằng chai đựng nước: Những chai nước được gắn chặt với
nhau thành dàn, có chứa lượng nước khác nhau trong mỗi chai. Nhờ có lượng nước
khác nhau mà ta phát hiện ra các chai nước phát ra âm trầm, bổng khác nhau.
- Trống thí nghiệm: Dùng dùi gõ nhẹ vào một mặt trống nhựa, mặt trống dao
động phát ra âm.
- Cốc nước và quả cầu bấc treo trên giá đỡ, dây cao su, vụn giấy nhỏ kiểm
tra sự dao động của các nguồn âm: Cốc đựng một lượng nước nhất định, kiểm tra
sự dao động của thành cốc.
Nhúng âm thoa dao động phát ra âm vào cốc nước ta sẽ thấy nước dao động;
chứng minh sự dao động của âm thoa khi phát ra âm thanh.
- Quả cầu bấc : kiểm tra sự dao động khi phát ra âm của cốc thủy tinh, mặt
trống và âm thoa.
- Vụn giấy: kiểm tra sự dao động của mặt trống.
Sử dụng dây cao su vừa tiến hành thí nghiệm kiểm tra sự dao động của âm
thoa. Buộc dây cao su vào một nhánh của âm thoa, khi gõ nhẹ búa vào nhánh còn lại
của âm thoa, âm thoa dao động phát ra âm thì dây cao su cũng dao động.
* Mô tả ứng dụng CNTT trong việc dạy và học của bài học:
6


Trình chiếu hình ảnh về một số nguồn âm thường gặp trong thực tế như:
trống, đàn ghi ta, đàn bầu, chiêng ….có chỉ ra bộ phận phát ra âm thanh.
Trình chiếu cách làm thí nghiệm, cách kiểm tra sự dao động của nguồn âm.
Trình chiếu câu hỏi trắc nghiệm, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học
sinh.
* Học sinh:
- Nghiên cứu kỹ nội dung bài học.
- 1 tờ lá chuối, 1 tờ giấy.
5.2 Học liệu:
5.2.1 Một số hình ảnh thực tế tại trường THCS Tam Dương, Tam Dương, Vĩnh Phúc
làm. tư liệu
5.2.2 Vi deo
5.2.3. Một số thông tin liên quan đến Nguồn âm:
* Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
- Nhiều nơi trên quê hương ta, chim, cò sinh sinh sống trong tự nhiên ( hình vẽ )
góp phần vào sự đa dạng sinh học quý giá của đất nước. Tuy nhiên gần đây những
loài này đang bị đe dọa do một số kiểu săn bắt mang tính tận diệt của một số loại bẫy
như lưới, nhựa dính, lưỡi câu… được giăng ra trên cánh đồng, khu vườn cạnh một số
chim giả làm mồi nhử.
Âm thanh kêu gọi bầy đàn của chim, cò được ghi lại và phát ra, lôi kéo những đàn
chim, cò bay ngang đáp xuống và xa vào bẫy.
Việc săn bắt này có thể khiến lượng chim cò trong tự nhiên giảm sút nhanh chóng và
dẫn đến sự mất cân bằng sinh thái của môi trường.
Vậy các em phải làm gì để bảo vệ đàn chim, cò trước cảnh săn bắt như vậy?
Tại sao âm thanh lại có vai trò quan trọng trong việc nuôi chim yến?
- Chim yến có mặt ở nhiều nơi trên thế giới ( Hình 2) Tổ chim yến ( yến, sào) đã từ
lâu được loài người chế biến và sử dụng như một nguồn thực phẩm quý giá và bổ
dưỡng.

7


Chim yến thường làm tổ ở những vùng đảo xa xôi, hoang vắng và hiểm trở nên việc
khai thác yến sào rất khó khăn và giá của yến sào rất đắt. Những năm gần đây nhiều
nước như Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam… đã nuôi được chim yến ở
trong nhà để khai thác. Để dẫn dụ và giữ được yến sinh sống ở trong nhà, các nhà
này phải có hệ thống phát âm thanh của chim yến đặt phía ngoài và phía trong nhà.
- Vì sao máy bay lại có thể gặp tai nạn vì những con chim nhỏ bay lượn trên bầu
trời?
Khi máy bay chuyển động với tốc độ lớn và va đập vào những con chim, lực va đập
rất lớn có thể làm hư hại máy bay và gây ra tai nạn. Việc va chạm giữa máy bay với
chim thường xẩy ra ở độ cao thấp không quá vài trăm mét khi máy bay cất hạ cánh.
Cơ quan quản lý hàng không liên bang Mỹ (FAA) ước tính tai nạn do máy bay va
chạm với chim khiến Mỹ thiệt hại 400 triệu USD hàng năm (gồm chi phí sửa chữa
và những khoản lỗ do máy bay hư không thể tiếp tục hoạt động), khiến hơn 200
người thiệt mạng kể từ năm 1988. Tính trên toàn thế giới, con số thiệt hại còn lớn
hơn rất nhiều.
Ngày 6.1.2014 một chiếc máy bay của Vietjet Air va vào chim trời buộc phải dừng
chuyến bay để kiểm tra và bảo dưỡng kỹ thuật; ngày 16.7.2014, khi một máy bay
của Jetstar đang lăn bánh từ sân đỗ ra đường băng để rời TPHCM đi Hà Nội, hệ
thống máy tính báo hiệu có khói trong khoang chứa hàng. Máy bay phải lập tức quay
lại để kiểm tra và hành khách được sơ tán. Sau khi kiểm tra phát hiện nguyên nhân
do chiếc lông chim; tối 20.7.2014, chuyến bay mang số hiệu BL522 từ TPHCM đi
Vinh (Nghệ An) chuẩn bị hạ cánh xuống đường băng bị chim trời va đâm vào máy
bay. Tuy chuyến bay hạ cánh an toàn nhưng máy bay phải nằm lại sân bay để kiểm
tra kỹ thuật nhằm bảo đảm an toàn cho chuyến bay tiếp theo. Gần đầy nhất, vào
ngày 7.5.2015, một chuyến bay của Jetstar Pacific gặp phải sự cố tương tự khi va
phải chim trời. Buộc hãng này phải thông báo sự cố bất khả kháng cho hành khách,
đồng thời bố trí thêm nhân sự phục vụ khách chưa nhận được thông báo, giải quyết
vấn đề phát sinh khác tại sân bay như thu xếp suất ăn, nước uống cho khách bị ảnh
hưởng
( Theo báo lao động )
Do đó, việc xua đuổi chim trên các sân bay là công việc của ngành hàng không rất
quan tâm. Nhiều biện pháp đã được thực hiện trong đó có sử dụng biện pháp âm
thanh.

8


Các loại âm thanh thường dùng trong sân bay: Một số sân bay đã ghi lại âm thanh
hoảng hốt, đau đớn của một số loài chim khi bị thương và phát các âm náy để những
con chim nghe được sợ hãi và bay đi nới khác. Một số sân bay phải dùng loại súng
bắn tạo ra tiếng nổ lớn để xua đuổi chim khi máy bay cất cánh và hạ cánh.

* Loa điện là một thiết bị thực
hiện biến đổi tín hiệu điện thành dao
động cơ học để tái tạo âm thanh

Loa điện động hoạt động dựa trên nguyên tắc Kỹ thuật điện cơ. Nó gồm một cuộn
dây đặt trong một từ trường mạnh của nam châm. Khi có dòng điện âm tần chạy qua,
cuộn dây sẽ dao động. Do cuộn dây được nối với màng loa nên các dao động này
được truyền ra không khí, tác động vào người nghe.
Dù thuộc thể loại nào thì loa cũng phải có một bộ phận quan trọng gọi là màng
rung (hoặc màng loa). Màng rung là nơi âm thanh được phát ra để đến với tai người
nghe. Tuỳ từng loại loa khác nhau mà nguyên lý làm rung màng rung là khác nhau.
Đa số các loa màng rung được gắn với một cuộn dây, cuộn dây này được định vị
trong khe hẹp có từ trường mạnh được sinh ra giữa hai cực của một nam châm vĩnh
cửu. Khi cho dòng điện tín hiệu đi qua cuộn dây thì cuộn dây xuất hiện lực từ làm
rung nó, sự rung động của cuộn dây sẽ làm chuyển động màng loa.
* Bộ phát âm của người được mô tả như hình vẽ
Trong đó thanh đới là nguồn âm.Thanh đới có tác dụng như một dây đàn hồi, không
khí từ phổi qua khí quản đến thanh đới làm cho thanh đới rung động. Thanh quản,
họng, vòm họng, miệng và lưỡi đóng vai trò khuếch đại và thay đổi âm phát ra.

9


Mô tả bộ phận phát âm của người
Bệnh giọng thanh quản ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động nghề nghiệp, có người thậm
chí phải nghỉ việc, bỏ nghề.
Tỷ lệ người mắc bệnh giọng thanh quản khá cao, chiếm tới 20%. Bệnh liên quan tới
nhiều yếu tố nguy cơ như thời gian làm việc kéo dài, cường độ của giọng lớn, thói
quen hút thuốc lá, uống rượu hoặc mắc một số bệnh kèm theo như viêm mũi xoang
(chủ yếu là các viêm xoang sau), viêm amidan, viêm dạ dày... Những người làm việc
trong môi trường tiếng ồn cao, bụi bẩn, độc hại, nhất là bụi than và bụi hóa chất...
cũng dễ mắc bệnh.
Cơ quan phát âm của con người có cấu tạo rất phức tạp. Trong đó, thanh quản đóng
vai trò rất quan trọng trong việc hình thành lời nói. Lời nói được tạo ra khi có luồng
không khí từ phổi đi lên; sự rung động của dây thanh tác động lên cột không khí này,
tạo nên âm thanh. Khi phát âm, dây thanh đóng kín, hình dạng dây thanh có thể biến
đổi lúc dày, lúc mỏng, khi căng ít, khi căng nhiều... tùy theo nhu cầu phát âm.
Để giữ giọng, cần ăn uống và sinh hoạt điều độ, tránh các chất chua cay, hút thuốc
lá, uống rượu bia...
Những người thường xuyên phải nói to, nói nhiều dễ bị tổn thương dây thanh. Người
phải làm việc lâu dài trong môi trường ô nhiễm cũng khiến cho dây thanh bị viêm
nhiễm. Đặc biệt về mùa lạnh, nhất là vào những đợt rét đậm, rét đột ngột, thay đổi
môi trường đột ngột, thậm chí ngồi lâu trong điều hòa cũng là nguyên nhân dẫn đến
viêm thanh quản.
* Sự phát ra âm là những hiện tượng vật lý. Nhưng cảm nhận âm là hiện tượng sinh
lí nhờ vào tai.
Ta nghe được các tiếng động xung quanh vì âm được truyền bởi không khí đến tai
làm cho màng nhĩ dao động. Dao động này truyền qua các bộ phận bên trong tai, tạo
ra tín hiệu truyền lên não giúp ta cảm nhận được âm thanh ( Hình vẽ 2) Màng nhĩ
dao động lớn, ta nghe càng to. Vì vậy khi màng nhĩ dao động mạnh có thể làm thủng
màng nhĩ tai. Vì vậy ta cần chú ý phải bảo vệ tai không để cho màng nhĩ dao động
quá mạnh để làm thủng màng nhĩ.

10


Hiểu được cấu tạo của tai để bạn không làm tổn thương tai

Nếu âm thanh lớn, liên tục khuấy động tai của bạn, hoàn toàn có thể là nguyên
nhân gây mất thính giác do tiếng ồn.
Điều này giải thích lý do tại sao những người làm việc xây dựng hoặc tại các sân bay
đeo tai nghe bảo vệ để ngăn chặn tiếng ồn.
Cơ chế tiếp nhận âm thanh của tai như sau: Khi một nguồn âm thanh rất lớn, chẳng
hạn một vụ nổ, hoặc các âm thanh lặp đi lặp lại, chẳng hạn như tiếng ồn nhà máy
hoặc guitar điện, đi qua ống tai của bạn, đập vào màng nhĩ. Màng nhĩ rung động, gây
nên các rung động ở các xương nhỏ trong tai giữa, sau đó tạo ra sóng chất lỏng trong
một cấu trúc sâu hơn gọi là ốc tai. Các sóng này làm di chuyển những sợi lông rất
nhỏ, chuyển đổi âm thanh thành các xung điện truyền tới bộ não của bạn, nói với nó
những gì bạn đang nghe. Sóng lớn đôi khi có thể làm hỏng các sợi lông nhỏ; và
chúng rất có thể không bao giờ mọc lại.
Làm việc ở văn phòng hay thư viện khiến nhiều người có thói quen đeo tai nghe với
âm lượng khủng để tập trung và lấn át tiếng ồn bên ngoài. Mất thính giác do tiếng ồn
không thể dẫn đến điếc hẳn nhưng nó có thể gây tổn thương vĩnh viễn cho màng nhĩ.
Nếu bạn khó nghe những đoạn đối đáp trong đám đông hoặc không thể phát hiện các
nốt cao hơn trong một bảng tin, đó có thể là dấu hiệu đánh mất thính giác do tiếng
ồn.
Cách tốt nhất để bảo vệ đôi tai quý báu của bạn là giữ cho âm lượng ở mức hợp lý.
Hãy bảo vệ tai bằng cách sử dụng nút tai chống ồn y tế để bảo vệ sức
Bởi vì màng nhĩ có vai trò rất quan trọng. Khi bị âm thanh tấn công, màng nhỉ sẽ
rung, báo hiệu bước đầu tiên các cấu trúc của tai giữa và bên trong dịch các sóng âm
thanh thành các xung thần kinh. Màng nhĩ còn giữ vai trò bảo vệ tai giữa ngăn chặn
nước, vi khuẩn và các chất ngoại lai nữa tấn công tai trong. Khi nhét nút tai chống
ồn y tế vào tai, hai nút này sẽ ngăn chặn tối đa âm thanh đi qua màng nhĩ.
Nên đeo nút tai chống ồn y tế trong trường hợp nào?
11


Nếu phải chịu đựng tiếng ồn quá mức từ các loại máy móc của nhà xưởng trong
vòng 20 m
Hãy đeo nút tai chống ồn y tế khi đi bơi dưới nước.
Hãy sử dụng nút tai chống ồn y tế để phòng tránh việc bị đau tai, nứt da tai khi trời
rét đậm.
Để chống say tàu xe, máy bay và những âm thanh lớn, khó chịu hãy sử dụng nút tai
chống ồn y tế khi đi những phương tiện này.
* Người phát minh ra máy hát đầu tiên trên thế giới là ai?
Thomas Alva Edison đã có phòng thí nghiệm tại Menlo Park. Edison có một cách
làm việc rất đặc biệt. Khi một ý tưởng nẩy ra trong trí óc, ông liền thử ngay bằng
ngàn cách khác nhau với sự cộng tác của những người giúp việc. Vào thời đó, mặc
dù nhà phát minh có hàng trăm bằng sáng chế nhưng danh tiếng của Edison chỉ thực
sự được đại chúng biết tới sau ngày ông cho ra đời chiếc máy hát.

Thực ra sự phát minh này do khả năng nhận xét và suy luận của ông hơn là do công
lao tìm kiếm. Vào một chiều mùa hè năm 1877, trong khi Edison đang loay hoay với
chiếc máy dịch điện tín tự động, chiếc máy này gồm một mũi kim thép rạch các rãnh
trên một đĩa giấy, đột nhiên khi cho đĩa quay nhanh hơn Edison đã nghe thấy tiếng
cọ sát tăng lên và giảm đi tùy theo sự gồ ghề của chiếc đĩa. Sự kiện này đã ám ảnh
nhà phát minh. Ông liền làm lại thí nghiệm nhưng lần này, thêm vào chiếc kim bộ
phận chứa một màng mỏng. Edison nhận thấy cơ phận này đã làm tăng âm độ lên
một cách đáng kể.
Các công trình khảo cứu về máy điện thoại đã khiến Edison nhận thức rằng một
màng kim loại mỏng đã rung động khi nói vào một máy phát. Như thế có thể ghi lại
sự rung động này trên một chất gì đó để rồi làm cho màng kim loại rung động trở lại
mà phát ra các âm thanh như tiếng nói. Nửa đêm hôm đó, Edison ngồi lại văn phòng
và vẽ trên giấy một bức họa về thứ máy móc sẽ thực hiện. Ngày 24/12/1877, Edison
cầu chứng cho chiếc máy hát và bằng phát minh được chính phủ Hoa Kỳ cấp cho
ông vào ngày 19/ 02/1878.
Một bộ máy ghi được tiếng nói và lại phát ra tiếng nói làm cho đại chúng phải bàn
12


tán. Để làm cho mọi người tin chắc rằng máy hát nói được là một sự thật, Edison
quyết định trình bày chiếc máy kỳ lạ trước Hàn Lâm Viện Khoa Học Hoa Kỳ. Sáng
ngày 8/ 4/1878, nhà phát minh Edison đã xử dụng chiếc máy hát trước ông Joseph
Henry, Chủ Tịch Viện Smithsonian, rồi vào buổi chiều, ông biểu diễn máy trước
Hàn Lâm Viện Khoa Học. Ngay buổi tối hôm đó, Edison lại nhận được giấy mời
trình bày máy hát trước Tổng Thống Rutherford B. Hayes. Nhà phát minh đã làm
cho các nhân vật Tòa Bạch Cung cũng như dân chúng tin tưởng. Cả thế giới sôi nổi
về phát minh này. Danh tiếng Thomas Edison được nhắc nhở tại khắp nơi. Báo chí
đã nói nhiều về nhà phát minh 31 tuổi. Môt tờ báo gọi Edison là "Thầy Phù Thủy
vùng Menlo Park" và danh hiệu này đã được phổ thông hóa.
Chiếc máy hát là một phát minh mà Edison rất ưa chuộng. Ông đã cải tiến máy dần
dần trong nhiều năm trường để về sau này, máy được thay đổi khối trụ và tay quay
bằng một đĩa tròn chuyển động do một bộ phận đồng hồ. Sự sản xuất máy hát càng
ngày càng gia tăng, vào năm 1910 tiền bán máy và đĩa hát đã lên tới 7 triệu đô la.
Vào năm 31 tuổi, Thomas Edison có 157 bằng phát minh và đang chờ đợi 78 bằng
sáng chế khác từ Washington gửi về. Mặc dù vậy, ông vẫn không ngừng làm việc,
mỗi ngày từ 18 tới 20 giờ.
* Tại sao ta nghe tiếng sấm?
Sét là một tia lửa khổng lồ, đi xuyên qua không khí làm không khí bị giãn nở
đột ngột khiến chúng dao động tạo ra âm thanh ( tiếng sấm). Không khí bị dãn
nở càng nhiều thì âm nghe càng lớn. Hiện tượng sấm sét là nguồn âm khổng lồ
trong tự nhiên.
Sét thường rất nguy hiểm. Hàng năm nó cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người
trên thế giới. Sét còn là một trong những nguyên nhân gây cháy rừng ở các nước.
Tuy nhiên, sấm sét có lợi như giúp tạo ozon cho tầng khí quyển, giúp cải tạo nguồn
đất, tăng khả năng sinh trưởng cho cây (nó giúp tạo ra nitơ để cây phát triển). Các
nhà khoa học ngày nay còn nghiên cứu sấm sét để xác định lượng mưa. Bên cạnh đó
sét còn là nguồn năng lượng khổng lồ. Người ta ước tính lượng điện năng tích được
một lần sét đánh có thể kéo một đoàn tàu 14 toa chạy 200km. Hay một tia sáng
thông thường có thể thắp sáng bóng đèn 100W trong 3 tháng.
Tuy nhiên đến nay việc thu thập nguồn năng lượng này dường như là “vô vọng”.
Các nhà khoa học vẫn đang cố gắng để thu thập được nguồn năng lượng này. Vậy
sét được hình thành cụ thể như thế nào? Nguồn năng lượng nó tạo ra là bao nhiêu?
Các em hãy xem infographic dưới đây để biết rõ hơn về điều này

13


6. Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Đối với bài “ Nguồn âm” giáo viên cần thực hiện các bước sau:
1. Ổn định tổ chức:
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Dạy học bài mới:
Hoạt động của GV & HS

Nội dung kiến thức cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập
Đây là bài đầu tiên của chương II, do đó
trước hết cho HS tìm hiểu mục tiêu của
chương II
- Yêu cầu HS đọc thông báo của
chương, trả lời các câu hỏi.
- Chương âm học nghiên cứu các hiện
tượng gì?

HS đọc phần đầu chương II
- Lần lượt từng học sinh, bổ sung để thấy
được trong chương cần nghiên cứu 5 vấn
đề:
Học sinh nghiên cứu SGK và nêu được các
vấn đề sau:
Các nguồn âm có chung đặc điềm gì?
Âm trầm, âm bổng khác nhau ở chỗ
nào?
Âm to, âm nhỏ khác nhau ở chỗ nào?
Âm truyền qua những môi trường nào?
Chống ô nhiễm tiếng ồn như thế nào?
14


Tổ chức tình huống học tập cho bài học:
Thỉnh thoảng khi nằm mơ màng tại những
nơi yên vắng, các em có thể nghe tiếng vo
ve bên tai ( Hình H1, H2). Tiếng kêu này
có phải phát ra từ miệng con muỗi đang
bay hay không, vì sao lại có âm đó?
Thế giới chúng ta sống đang tràn ngập âm
thanh: Tiếng cười nói, tiếng đàn hát, tiếng
ồn ào của người đi trên phố…
Ta hãy cùng tìm đến với những âm thanh
sinh động này, bắt đầu từ việc tìm hiểu
xem âm thanh được tạo ra như thế nào?
Hoạt động 2: Nhận biết nguồn âm
Mục tiêu:
- Biết được khái niệm về nguồn âm
- Nhận biết được các nguồn âm trong
cuộc sống
- Biết được ứng dụng của âm thanh
trong cuộc sống
Em hãy quan sát các hình vẽ và hình
dung âm thanh âm thanh được tạo ra
trong thực tế. Trong mỗi trường hợp,
tiếng nào phát ra và phát ra từ đâu?
Yêu cầu HS đọc và trả lời C1
GV thông báo:
Ta gọi âm thanh là âm. Vật phát ra âm
gọi là nguồn âm.
Em hãy kể một số nguồn âm trong cuộc
sông xung quanh.
Tích hợp kiến thức môn GDCD, bảo vệ
môi trường:
Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên
nhiên
- Nhiều nơi trên quê hương ta, chim, cò
sinh sinh sống trong tự nhiên ( hình vẽ )
góp phần vào sự đa dạng sinh học quý giá
của đất nước. Tuy nhiên gần đây những
loài này đang bị đe dọa do một số kiểu
săn bắt mang tính tận diệt của một số loại
bẫy như lưới, nhựa dính, lưỡi câu… được

I. Nhận biết nguồn âm

HS quan sát hình vẽ và trả lời câu hỏi của
GV
HS lắng nghe âm thanh và trả lời C1
HS ghi bài: Vật phát ra âm gọi là nguồn
âm.
C2. Kể tên nguồn âm: Tiếng trống, tiếng
đàn, tiếng nói chuyện…

15


giăng ra trên cánh đồng, khu vườn cạnh
một số chim giả làm mồi nhử.
Vậy người ta dùng âm thanh gì để kéo
chim, cò đến và bị sập bẫy. Các em hãy
suy nghĩ trả lời?
Âm thanh kêu gọi bầy đàn của chim, cò
được ghi lại và phát ra, lôi kéo những đàn
chim, cò bay ngang đáp xuống và xa vào
bẫy.
Việc săn bắt này có thể khiến lượng chim
cò trong tự nhiên giảm sút nhanh chóng
và dẫn đến sự mất cân bằng sinh thái của
môi trường.
Vậy các em phải làm gì để bảo vệ đàn
chim, cò trước cảnh săn bắt như vậy?

Hình 1.
HS thảo luận, tìm ra các âm thanh thường
dùng để bẫy chim.

Tại sao âm thanh lại có vai trò quan trọng
trong việc nuôi chim yến?
- Chim yến có mặt ở nhiều nơi trên thế
giới ( Hình 2) Tổ chim yến ( yến, sào) đã
từ lâu được loài người chế biến và sử
dụng như một nguồn thực phẩm quý giá
và bổ dưỡng.
Chim yến thường làm tổ ở những vùng
đảo xa xôi, hoang vắng và hiểm trở nên
việc khai thác yến sào rất khó khăn và giá
của yến sào rất đắt. Những năm gần đây
nhiều nước như Indonesia, Malaysia, Thái
Lan, Việt Nam… đã nuôi được chim yến
ở trong nhà để khai thác. Để dẫn dụ và
giữ được yến sinh sống ở trong nhà, các
nhà này phải có hệ thống phát âm thanh
của chim yến đặt phía ngoài và phía trong
nhà.
GV cho HS nhận thấy tầm quan trọng của
âm thanh trong ngành nuôi chim yến.

- Vì sao máy bay lại có thể gặp tai nạn vì
những con chim nhỏ bay lượn trên bầu

HS: Biết phê phán và ngăn chặn những kiểu
săn bắt mang tính tận diệt như vậy, để bảo
vệ các loài chim cò, tạo sự cân bằng sinh
thái của môi trường.

Hình 2
16


trời?
Khi máy bay chuyển động với tốc độ lớn
và va đập vào những con chim, lực va đập
rất lớn có thể làm hư hại máy bay và gây
ra tai nạn. Việc va chạm giữa máy bay với
chim thường xẩy ra ở độ cao thấp không
quá vài trăm mét khi máy bay cất hạ cánh.
Do đó, việc xua đuổi chim trên các sân
bay là công việc của ngành hàng không
rất quan tâm. Nhiều biện pháp đã được
thực hiện trong đó có sử dụng biện pháp
âm thanh.
Em hình dung xem có những âm thanh
nào được sử dụng trong sân bay?

Tích hợp môn Âm nhạc:
Cho học sinh quan sát đoạn phim về hòa
tấu một số nhạc cụ dân tộc:
Các vật phát ra âm thanh có chung đặc
điểm gì?

Học sinh thấy được lợi ích của âm thanh
trong dẫn dụ và giữ được chim yến sinh
sống. Để giúp cho nghề nuôi chim yến sẽ
duy trì phát triển loài chim yến đem lại
nguồn thực phẩm quý giá cho nhiều người.

Các loại âm thanh thường dùng trong sân
bay: Một số sân bay đã ghi lại âm thanh
hoảng hốt, đau đớn của một số loài chim
khi bị thương và phát các âm náy để những
con chim nghe được sợ hãi và bay đi nới
khác. Một số sân bay phải dùng loại súng
bắn tạo ra tiếng nổ lớn để xua đuổi chim
khi máy bay cất cánh và hạ cánh.

Học sinh ghi câu hỏi tình huống vào vở?
Hoạt động 3: Tìm hiểu đặc điểm chung của nguồn âm
Mục tiêu:
- Biết được khái niệm về sự dao động
- Nhận biết được nguồn âm có chung đặc
điểm là: Các vật phát ra âm đều dao
động.

II. Các nguồn âm có chung đặc điểm gì?
Thí nghiệm:

17


- Tạo được một nhạc cụ đơn giản
Tích hợp kiến thức môn Vật lý 6: Lực đàn
hồi
GV cho học sinh quan sát dây cao su và
thông báo dây cao su là vật có tính đàn
hồi.
Em hãy dựa vào kiến thức môn Vật lý 6
cho cả lớp biết thế nào là vật có tính đàn
hồi?
Vật khi bị lực tác dụng sẽ biến dạng
( thay đổi hình dạng so với khi chưa bị
lực tác dụng). Sau khi thôi tác dụng lực,
vật trở về trạng thái ban đầu. Vật có tính
chất như vậy gọi là vật có tính đàn hồi.
Thông báo về vị trí cân bằng của dây cao
su:
GV cho HS tiến hành thí nghiệm 1:
Khi dây cao su chịu tác dụng lực dưới tác
động của con người thì dây bị rung động
và phát ra âm
GV yêu cầu HS làm thí nghiệm
Vị trí cân bằng của dây cao su là gì?
Vị trí cân bằng của dây cao su là gì?
GV: Giới thiệu dụng cụ thí nghiệm và
phát cho các nhóm, phân công nhóm
trưởng của các nhóm thí nghiệm.
- Cho các nhóm làm thí nghiệm.
- Yêu cầu trả lời C3

1. Dây cao su là vật có tính đàn hồi:

Học sinh đọc yêu cầu thí nghiệm:
Thiết kế thí nghiệm 1 và ghi bài:
Vị trí cân bằng của dây cao su là vị trí
đứng yên, nằm trên đường thẳng.
Làm thí nghiệm, vừa lắng nghe, vừa quan
sát hiện tượng.
Yêu cầu HS:
+ Quan sát được dây cao su rung động
+ Nghe được âm phát ra.
C3: Dây cao su rung động và nghe được âm
phát ra.

2. Gõ vào thành cốc thuỷ tinh mỏng
C4: Vật phát ra âm là thành cốc thuỷ tinh
Vật đó có dao động
Nhận biết : Sờ tay hoặc đổ nước vào
trong cốc thấy nước dao động.

Sự rung động (chuyển động) qua lại vị trí
cân bằng của dây cao su, thành cốc, mặt
- Yêu cầu nhóm học sinh làm thí nghiệm trống … gọi là dao động.
với cốc và trống, quan sát để trả lời câu 3. Làm thí nghiệm với âm thoa
hỏi C4.
- Hd : Vật nào phát ra âm ?
Vật đó có rung động không ?
18


Nhận biết bằng cách nào ?
-Yêu cầu trả lời tương tự
- Gv thông báo khái niệm dao động

Giáo viên giới thiệu về âm thoa:
Âm thoa là một thanh kim loại hình chữ
U, ở giữa có cán. Âm thoa có thể được
gắn trên một hộp gỗ, hộp gỗ có một mặt
để hở như hình vẽ.H3
Ban đầu âm thoa và hộp gỗ đứng yên. Ta
gọi vị trí này của âm thoa là vị trí cân
bằng.
GV yêu cầu HS làm theo: dùng búa gõ
vào 1 nhánh của âm thoa, lắng nghe, quan
sát trả lời câu hỏi C5.
Lưu ý: Búa gõ âm thoa là cao su, để lắng
nghe được âm thoa phát âm thanh, không
dùng búa bằng kim loại, trong quá trình
làm thí nghiệm sẽ khó phát hiện âm phát
ra do âm thoa hay do búa kim loại.
( GV có thể gợi ý cho HS các phương án
kiểm tra)

Học sinh làm thí nghiệm và trả lời C5

Qua kết quả các thí nghiệm trên ta kết
luận thế nào về đặc điểm chung của các
nguồn âm?

C5: Âm thoa dao động
Cách kiểm tra:
Cách 1: Sờ nhẹ hoặc buộc dây cao su vào 1
nhánh của âm thoa để kiểm tra
Cách 2: Đặt quả bóng cạnh 1 nhánh của âm
thoa, quả bóng bị nảy ra.
Cách 3: Buộc một que tăm vào nhánh của
âm thoa, gõ nhẹ, đặt một đầu tăm xuống
nước thấy mặt nước dao động.
Học sinh trả lời câu hỏi của GV và tự rút ra
kết luận, ghi vào vở kết luận đúng.
Kết luận: Khi phát ra âm, các vật đều dao
động

Tích hợp môn âm nhạc:
GV cho học sinh quan sát lại đoạn video
hòa tấu về nhạc dân tộc; nhạc cụ phương
tây; và trả lời câu hỏi tình huống đặt ra

HS trả lời câu hỏi đặt ra.
Ý nghĩa của nhạc cụ dân tộc:
Dân tộc Việt Nam có nhiều loại nhạc cụ
khác nhau, mỗi loại nhạc cụ đều có âm sắc
19


các loại nhạc cụ đó khi phát ra âm nó có
chung đặc điểm gì?
Giáo viên giới thiệu bộ phận của nhạc cụ
dân tộc và bộ phận nào dao động phát ra
âm và nêu ý nghĩa của nhạc cụ dân tộc

HS biết
vận dụng kiến thức âm nhạc với vật lý để
có thể tự tay làm được một số nhạc cụ
đơn giản như: Dàn ống sáo bằng bát hoặc
chai đựng nước với đúng các nốt nhạc “
đồ, rê, mi, pha, son, la, si”

riêng. Ngày nay các loại nhạc cụ đó vẫn
được sử dụng để độc tấu- hòa tấu hoặc
dùng trong lễ hội sinh hoạt văn hóa của
các dân tộc. Ông cha ta đã có công tìm tòi
chế tạo ra nên các em phải biết trân trọng,
giữ gìn các nhạc cụ đó, bởi vì nó là sản
phẩm vô cùng quý giá luôn gắn bó với đời
sống tinh thần của nhân dân ta.
Hình ảnh HS làm nhạc cụ đơn giản:

Tích hợp môn Vật lý 9:
GV cho học sinh quan sát loa điện đang
phát ra âm.
GV chiếu video về cấu tạo loa điện
Khi loa phát ra âm, bộ phận nào của loa
dao động?
Giáo viên vận dụng kiến thức môn Vật lý
9: Ứng dụng của nam châm điện để giới
thiệu nguyên tắc hoạt động của loa điện
Loa điện động hoạt động dựa trên nguyên
tắc Kỹ thuật điện cơ. Nó gồm một cuộn
dây đặt trong một từ trường mạnh của
nam châm. Khi có dòng điện chạy qua,
cuộn dây sẽ dao động. Do cuộn dây được
nối với màng loa nên các dao động này
được truyền ra không khí, tác động vào
người nghe.

Hình vẽ cấu tạo của loa điện
Khi loa phát ra âm, màng loa dao động.

Dù thuộc thể loại nào thì loa cũng phải có
một bộ phận quan trọng gọi là màng
rung (hoặc màng loa). Màng rung là nơi
âm thanh được phát ra để đến với tai
20


người nghe. Tuỳ từng loại loa khác nhau
mà nguyên lý làm rung màng rung là khác
nhau.
Đa số các loa màng rung được gắn với
một cuộn dây, cuộn dây này được định vị
trong khe hẹp có từ trường mạnh được
sinh ra giữa hai cực của một nam châm
vĩnh cửu. Khi cho dòng điện tín hiệu đi
qua cuộn dây thì cuộn dây xuất hiện lực
từ làm rung nó, sự rung động của cuộn
dây sẽ làm chuyển động màng loa.
Hoạt động 4: Vận dụng
Mục tiêu:
Vận dụng kiến thức vừa học về Nguồn âm
và các kiến thức về bộ môn: Vật lý, Sinh
học, Lịch Sử, Âm nhạc, GDCD để giải
thích hiện tượng thực tế thường gặp liên
quan đế Nguồn âm.
Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C6: Yêu cầu
làm cho tờ giấy, lá chuối phát ra âm
C7. Vận dụng kiến thức Âm nhạc, Lịch
sử
Giáo viên chiếu đoạn phim về tiếng trống
đồng thời đại Hùng Vương.
Em hãy cho biết khi trống phát ra âm. Bộ
phận nào dao động?
Giáo viên chiếu đoạn phim nói về ý
nghĩa lịch sử của trống đồng. Biết được ý
nghĩa trống đồng Đông Sơn tiêu biểu cho
nền Văn hóa Đông Sơn của người Việt
cổ. Những chiếc trống này trong suốt
hàng nghìn năm đã là văn vật tượng trưng
cho tinh hoa văn hoá cũng như ý chí quật
cường của dân tộc ta. Trong những nghi
lễ trang nghiêm cũng như dịp hội hè vui
vẻ, tiếng trống đồng trầm hùng vang vọng
tạo ra một không khí uy nghi, làm tăng
lòng tự hào dân tộc và làm cho kẻ thù
phải khiếp sợ

C6. Một vài HS cuốn lá chuối thành kèn
thổi phát ra âm và nêu được Tờ giấy, đầu
nhỏ kèn lá chuối đều dao động.
C7. Học sinh biết được trống đồng là một
nhạc cụ và khi mặt trống dao động phát ra
âm.

HS quan sát đoạn phim

21


Tích hợp môn Sinh học+ GDCD+
BVMT
GV cho HS quan sát hình vẽ giới thiệu hệ
hô hấp, các cơ quan hô hấp trong cơ thể.
Đặc biệt là các bộ phận phát âm.
Yêu cầu HS: Đặt ngón tay vào sát ngoài
cổ họng và kêu “aaa…”.Em cảm thấy
như thế nào ở đầu ngón tay ?
Giáo viên giới thiệu:
Cơ quan phát âm của con người có cấu
tạo rất phức tạp. Trong đó, thanh quản
đóng vai trò rất quan trọng trong việc
hình thành lời nói. Lời nói được tạo ra khi
có luồng không khí từ phổi đi lên; sự rung
động của dây thanh tác động lên cột
không khí này, tạo nên âm thanh. Khi
phát âm, dây thanh đóng kín, hình dạng
dây thanh có thể biến đổi lúc dày, lúc
mỏng, khi căng ít, khi căng nhiều... tùy
theo nhu cầu phát âm.
Tỷ lệ người mắc bệnh giọng thanh quản
khá cao, chiếm tới 20%. Bệnh liên quan
tới nhiều yếu tố nguy cơ như thời gian
làm việc kéo dài, cường độ của giọng lớn,
thói quen hút thuốc lá, uống rượu Những
người làm việc trong môi trường tiếng ồn
cao, bụi bẩn, độc hại, nhất là bụi than và
bụi hóa chất... cũng dễ mắc bệnh.
Vậy em hãy kể các biện pháp để bảo vệ
giọng nói trong cuộc sống hàng ngày?

Mô tả bộ phận phát âm của người
Đó là vì khi chúng ta nói, không khí từ phổi
đi lên khí quản, qua thanh quản đủ mạnh và
nhanh làm cho các dây âm thanh dao động.
Dao động này tạo ra âm.

HS vận dụng kiến thức môn Sinh học,
GDCD, BVMT để đưa ra các biện pháp
bảo vệ giọng nói.
Để giữ giọng, cần ăn uống và sinh hoạt điều
độ, không hút thuốc lá, uống rượu
bia...Hàng ngày, bệnh nhân cần giữ gìn vệ
sinh răng miệng, hầu họng sau khi ăn, súc
miệng bằng nước muối nhạt thường xuyên.
Không nói quá to, nói nhiều dễ bị tổn
thương dây thanh. Giữ ấm cổ họng đặc biệt
về mùa lạnh, nhất là vào những đợt rét đậm,
rét đột ngột, thay đổi môi trường đột ngột,
không ngồi lâu trong điều hòa cũng là
22


nguyên nhân dẫn đến viêm thanh quản.

Tích hợp môn Sinh học+ GDCD:
Sự phát ra âm là những hiện tượng vật lý.
Nhưng cảm nhận âm là hiện tượng sinh lí
nhờ vào tai.
Giáo viên cho học sinh quan sát hình vẽ
và giới thiệu về cấu tạo của tai.
Ta nghe được các tiếng động xung quanh
vì âm được truyền bởi không khí đến tai
làm cho màng nhĩ dao động. Dao động
này truyền qua các bộ phận bên trong tai,
tạo ra tín hiệu truyền lên não giúp ta cảm
nhận được âm thanh ( Hình vẽ ) Màng nhĩ
dao động lớn, ta nghe càng to. Vì vậy khi
màng nhĩ dao động mạnh có thể làm
thủng màng nhĩ tai.

Hình vẽ về cấu tạo của tai

Màng nhĩ có vai trò rất quan trọng trong
việc giúp ta cảm nhận âm thanh, vì vậy
em có biện pháp gì để bảo vệ màng nhĩ?
HS nêu được màng nhĩ dao động quá mạnh
Giáo viên giới thiệu cách bảo vệ màng
để làm thủng màng nhĩ.
nhĩ :
- Chấn thương trực tiếp: màng nhĩ bị thủng
Nếu âm thanh lớn, liên tục khuấy động tai
do vật nhọn đâm vào. Để tránh cần cẩn thận
của bạn, hoàn toàn có thể là nguyên nhân
khi chơi vật nhọn, cây… và kể cả khi rấy
gây mất thính giác do âm thanh.
tai.
Điều này giải thích lý do tại sao những – Chấn thương gián tiếp: do những áp lực
người làm việc xây dựng hoặc tại các sân bên ngoài quá mạnh tác động lên màng nhĩ.
bay đeo nút tai bảo vệ để ngăn chặn âm Có thể xảy ra khi tát quá mạnh, hoặc do
thanh lớn.
chấn thương bom mìn, hay lặn quá sâu gây
Cơ chế tiếp nhận âm thanh của tai như áp lực mạnh lên tai.
sau: Khi một nguồn âm thanh rất lớn, đi
23


qua ống tai và đập vào màng nhĩ. Màng
nhĩ rung động, gây nên các rung động ở
các xương nhỏ trong tai giữa, sau đó tạo
ra sóng chất lỏng trong một cấu trúc sâu
hơn gọi là ốc tai. Các sóng này làm di
chuyển những sợi lông rất nhỏ, chuyển
đổi âm thanh thành các xung điện truyền
tới bộ não của bạn, nói với nó những gì
bạn đang nghe. Sóng lớn đôi khi có thể
làm hỏng các sợi lông nhỏ; và chúng rất
có thể không bao giờ mọc lại.
Một số bạn học sinh có thói quen đeo tai
nghe với âm lượng khủng để tập trung và
lấn át tiếng ồn bên ngoài. Mất thính giác
do tiếng ồn không thể dẫn đến điếc hẳn
nhưng nó có thể gây tổn thương vĩnh viễn
cho màng nhĩ. Nếu bạn khó nghe những
đoạn đối đáp trong đám đông hoặc không
thể phát hiện các nốt cao hơn trong một
bảng tin, đó có thể là dấu hiệu đánh mất
thính giác do tiếng ồn.
Cách tốt nhất để bảo vệ đôi tai quý báu
của bạn là giữ cho âm lượng ở mức hợp
lý.
Hãy bảo vệ tai bằng cách sử dụng nút
tai chống ồn y tế để bảo vệ sức khỏe
Bởi vì màng nhĩ có vai trò rất quan trọng.
Khi bị âm thanh tấn công, màng nhỉ sẽ
rung, báo hiệu bước đầu tiên các cấu trúc
của tai giữa và bên trong dịch các sóng
âm thanh thành các xung thần kinh. Màng
nhĩ còn giữ vai trò bảo vệ tai giữa ngăn
chặn nước, vi khuẩn và các chất ngoại lai
nữa tấn công tai trong. Khi nhét nút tai
chống ồn y tế vào tai, hai nút này sẽ ngăn
chặn tối đa âm thanh đi qua màng nhĩ.

Nên đeo nút tai chống ồn y tế trong
trường hợp nào?
Nếu phải chịu đựng tiếng ồn quá mức từ
các loại máy móc của nhà xưởng trong
vòng 20 m
Hãy đeo nút tai chống ồn y tế khi đi bơi
dưới nước.
Hãy sử dụng nút tai chống ồn y tế để
phòng tránh việc bị đau tai, nứt da tai khi
24


Tích hợp môn Lịch sử:
Giáo viên giới thiệu: Phát minh đầu tiên
ra máy hát, máy ghi âm và máy chiếu
phim là ông Edison ( 11/02/1847 –
10/10/1931)
Cho HS xem đoạn video nói về Edison.
Vậy sự phát minh ra máy hát đầu tiên
trên thế giới có liên quan gì đến bài học
hôm nay?
Vào một chiều mùa hè năm 1877, trong
khi Edison đang loay hoay với chiếc máy
dịch điện tín tự động, chiếc máy này gồm
một mũi kim thép rạch các rãnh trên một
đĩa giấy, đột nhiên khi cho đĩa quay
nhanh hơn Edison đã nghe thấy tiếng cọ
sát tăng lên và giảm đi tùy theo sự gồ ghề
của chiếc đĩa. Sự kiện này đã ám ảnh nhà
phát minh. Ông liền làm lại thí nghiệm
nhưng lần này, thêm vào chiếc kim bộ
phận chứa một màng mỏng. Edison nhận
thấy cơ phận này đã làm tăng âm độ lên
một cách đáng kể.
Các công trình khảo cứu về máy điện
thoại đã khiến Edison nhận thức rằng một
màng kim loại mỏng đã rung động khi nói
vào một máy phát. Như thế có thể ghi lại
sự rung động này trên một chất gì đó để
rồi làm cho màng kim loại rung động trở
lại mà phát ra các âm thanh như tiếng nói.
Nửa đêm hôm đó, Edison ngồi lại văn
phòng và vẽ trên giấy một bức họa về thứ
máy móc sẽ thực hiện. Ngày 24/12/1877,
Edison cầu chứng cho chiếc máy hát và
bằng phát minh được chính phủ Hoa Kỳ
cấp cho ông vào ngày 19/ 02/1878.

trời rét đậm.
Để chống say tàu xe, máy bay và những âm
thanh lớn, khó chịu hãy sử dụng nút tai
chống ồn y tế khi đi những phương tiện
này.

HS biết được: Ông phát minh ra máy hát
dựa vào một màng kim loại mỏng đã rung
động khi nói vào một máy phát

Một bộ máy ghi được tiếng nói và lại phát
ra tiếng nói làm cho đại chúng phải bàn
tán. Để làm cho mọi người tin chắc rằng
máy hát nói được là một sự thật, Edison
quyết định trình bày chiếc máy kỳ lạ
trước Hàn Lâm Viện Khoa Học Hoa Kỳ.
25


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×