Tải bản đầy đủ

So sánh cấu trúc động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và động ngữ tiếng Việt hiện đại

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------

TRẦN THỊ HẢI YẾN

SO SÁNH CẤU TRÚC
ĐỘNG NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA
VÀ ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học

Hà Nội - 2016

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

----------

TRẦN THỊ HẢI YẾN

SO SÁNH CẤU TRÚC
ĐỘNG NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA
VÀ ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học
Mã số: 60 22 02 40
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS.VŨ ĐỨC NGHIỆU

Hà Nội - 2016
LỜI CẢM ƠN

Hà Nội - 2016
2


LỜI CẢM ƠN
Luận văn này được thực hiện tại Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Để hoàn thành được luận văn này tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ
của nhiều cá nhân và tập thể.
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến GS. TS. Vũ Đức
Nghiệu, người thầy vô cùng đáng kính đã tận tâm hướng dẫn, chỉ dạy cụ thể để tôi có thể
hoàn thành được luận văn này.
Xin cùng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo, người đã đem lại cho
tôi những kiến thức quý báu và vô cùng có ích trong những năm học vừa qua.
Cũng xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học,
Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Chủ nhiệm
Khoa Ngôn ngữ học đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi,
động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.

Hà Nội, ngày 28 tháng 01 năm 2016
Tác giả luận văn

Trần Thị Hải Yến


3


LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là Trần Thị Hải Yến, học viên cao học lớp K58, chuyên ngành Ngôn
ngữ học, khoá 2013-2015. Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “So sánh cấu
trúc động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và động ngữ tiếng Việt hiện đại” là công
trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả trong luận văn là trung thực và
chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào.

Tác giả luận văn

Trần Thị Hải Yến

4


MỤC LỤC

KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................................... 8
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 9
1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu ..................................................................................9
2. Mục đích, ý nghĩa của luận văn……….…………………………………..………………..6
3. Nhiệm vụ của luận văn .......................................... Error! Bookmark not defined.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ......................... Error! Bookmark not defined.
5. Ngữ liệu nghiên cứu .............................................. Error! Bookmark not defined.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu....................................... Error! Bookmark not defined.
7. Bố cục của luận văn .............................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT ......................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Khái niệm đoản ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha và trong tiếng Việt ............ Error!
Bookmark not defined.
1.2. Khái niệm động ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha và trong tiếng Việt ............ Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm động ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha ........... Error! Bookmark not
defined.
1.2.2. Khái niệm động ngữ trong tiếng Việt .......... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: CẤU TRÚC CỦA ĐỘNG NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA HIỆN ĐẠI
................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1.Vài nét về động ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha ..... Error! Bookmark not defined.
2.2. Thành tố trung tâm ............................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Phân loại thành tố trung tâm theo hình thức tổ chức . Error! Bookmark not
defined.
2.2.2. Phân loại thành tố trung tâm theo nghĩa biểu hiện của động từ .......... Error!
Bookmark not defined.
2.3. Thành tố phụ trƣớc trung tâm ............................ Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Thành tố phụ trƣớc trung tâm là các trợ động từ ....... Error! Bookmark not
defined.
2.3.2. Thành tố phụ trƣớc trung tâm là phó từ ....... Error! Bookmark not defined.
2.4. Thành tố phụ sau trung tâm ................................ Error! Bookmark not defined.

5


2.4.1. Phân loại theo hình thức tổ chức ................. Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Phân loại theo chức vụ cú pháp ................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2.1. Thành tố phụ sau là thực từ ................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2.2. Thành tố phụ sau là hƣ từ ...................... Error! Bookmark not defined.
2.5. Nhận xét về động ngữ tiếng Bồ Đào Nha .......... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: CẤU TRÚC CỦA ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI ...... Error!
Bookmark not defined.
3.1. Vài nét về động ngữ trong tiếng Việt ................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Thành tố trung tâm ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Phân loại thành tố trung tâm theo hình thức tổ chức . Error! Bookmark not
defined.
3.2.2. Phân loại thành tố trung tâm theo nghĩa biểu hiện .... Error! Bookmark not
defined.
3.3. Thành tố phụ trƣớc trung tâm ............................ Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Thành tố phụ trƣớc trung tâm là hƣ từ ......... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Thành tố phụ trƣớc trung tâm là thực từ ...... Error! Bookmark not defined.
3.4. Thành tố phụ sau trung tâm ................................ Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Phân loại theo hình thức tổ chức ................. Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Phân loại theo chức vụ cú pháp ................... Error! Bookmark not defined.
3.5. Nhận xét về động ngữ tiếng Việt ....................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 4: SO SÁNH ĐỐI CHIẾU CẤU TRÚC ĐỘNG NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO
NHA VÀ ĐỘNG NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI ... Error! Bookmark not defined.
4.1. So sánh đối chiếu mô hình cấu trúc chung của động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và
động ngữ tiếng Việt ................................................... Error! Bookmark not defined.
4.1.1. Điểm tƣơng đồng ......................................... Error! Bookmark not defined.
4.1.2. Điểm khác biệt ............................................. Error! Bookmark not defined.
4.2. So sánh đối chiếu thành tố trung tâm của động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và động
ngữ tiếng Việt ............................................................ Error! Bookmark not defined.
4.2.1. Điểm tƣơng đồng ......................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.1.1. Cấu trúc của thành tố trung tâm ............ Error! Bookmark not defined.

6


Về mặt cấu trúc, thành tố trung tâm của động ngữ trong cả hai ngôn ngữ đều có
thể là: một động từ, một chuỗi động từ hoặc một thành ngữ. . Error! Bookmark
not defined.
4.2.2. Điểm khác biệt ............................................. Error! Bookmark not defined.
4.2.2.1. Phó từ chỉ mức độ có thể khác nhau về vị trí phân bố so với động từ
trung tâm............................................................. Error! Bookmark not defined.
4.2.2.2. Phó từ chỉ thời gian ............................... Error! Bookmark not defined.
4.3. So sánh đối chiếu thành tố phụ trƣớc trung tâm của động ngữ tiếng Bồ Đào Nha
và động ngữ tiếng Việt .............................................. Error! Bookmark not defined.
4.3.1. Điểm tƣơng đồng ......................................... Error! Bookmark not defined.
4.3.1.1. Trật tự của phó từ biểu thị ý nghĩa tiếp diễn, đồng nhất .............. Error!
Bookmark not defined.
4.3.1.2. Phó từ phủ định ..................................... Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Điểm khác biệt ............................................. Error! Bookmark not defined.
4.3.2.1. Trật tự của các thành tố phụ trƣớc......... Error! Bookmark not defined.
4.3.2.2. Ý nghĩa về thời gian .............................. Error! Bookmark not defined.
4.3.2.3. Ý nghĩa tiếp thụ-bị động ........................ Error! Bookmark not defined.
4.3.2.4. Phó từ chỉ thời gian ............................... Error! Bookmark not defined.
4.4. So sánh đối chiếu thành tố phụ sau của động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và động
ngữ tiếng Việt ............................................................ Error! Bookmark not defined.
4.4.1. Điểm tƣơng đồng ......................................... Error! Bookmark not defined.
4.4.1.1. Trật tự của các thực từ làm bổ ngữ ........ Error! Bookmark not defined.
4.4.1.2. Biểu thị ý nghĩa mệnh lệnh.................... Error! Bookmark not defined.
4.4.2. Điểm khác biệt ............................................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................................. Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 11

7


KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
TTPT: thành tố phụ trƣớc
TTTT: thành tố trung tâm
TTPS: thành tố phụ sau

8


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
Ngày nay, do xu hƣớng giao lƣu và hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực, việc học
ngoại ngữ trở nên vô cùng cần thiết, vì ngoại ngữ là một phƣơng tiện vô cùng quan
trọng để kết nối các mối quan hệ của tất cả các mối quan hệ, giao lƣu và hợp tác đó.
Cùng với xu hƣớng toàn cầu hóa và giao lƣu quốc tế, các quốc gia trên thế giới
trong đó có Việt Nam và các nƣớc nói tiếng Bồ Đào Nha đã, đang và sẽ mở rộng
mối quan hệ giao lƣu hợp tác lẫn nhau trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, xã hội
trong đó có cả ngôn ngữ.
Tiếng Bồ Đào Nha là thứ tiếng đƣợc nói ở 8 nƣớc và một số vùng lãnh thổ trên thế
giới. Với hơn 200 triệu ngƣời bản ngữ, tiếng Bồ Đào Nha là ngôn ngữ đƣợc sử dụng
nhiều thứ 6 trên thế giới. Tiếng Bồ Đào Nha đã đƣợc giảng dạy tại Đại học Ngoại
ngữ Hà Nội (nay là Đại học Hà Nội) từ năm 1997 nhƣ một ngoại ngữ hai. Và đến
năm 2004, trƣờng Đại học Ngoại ngữ Hà Nội chính thức mở ngành tiếng Bồ Đào
Nha.
Trong xu hƣớng phát triển rộng rãi việc dạy và học ngoại ngữ, nghiên cứu so sánh
đối chiếu các ngôn ngữ của các quốc gia khác nhau đang trở thành một vấn đề cần
thiết. Trong khi các công trình nghiên cứu đối chiếu tiếng Việt với các ngôn ngữ
khác nhƣ tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật, tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Pháp đã
đạt đƣợc những thành tựu đáng kể với rất nhiều công trình ở các cấp độ và khía
cạnh khác nhau trong ngôn ngữ thì việc nghiên cứu đối chiếu tiếng Việt và tiếng Bồ
Đào Nha hiện có rất ít, nếu không muốn nói là không có.
Đối với những ngƣời học tập, nghiên cứu về Việt Nam và các nƣớc nói tiếng Bồ
Đào Nha thì việc hiểu đƣợc một số điểm giống, khác nhau cơ bản giữa động ngữ
tiếng Bồ Đào Nha - tiếng Việt sẽ rất hữu ích vì phần lớn những đối tƣợng này
không phải là chuyên về ngoại ngữ, việc mắc phải những lỗi giao thoa ngôn ngữ do
ảnh hƣởng của tiếng mẹ đẻ là rất phổ biến, việc tiếp cận với các tài liệu mang tính
chất đối chiếu, so sánh sẽ rất hữu ích cho việc làm quen và tiến tới sử dụng thành

9


thục ngôn ngữ nƣớc bạn, phục vụ cho công việc và cho đời sống hàng ngày trong
suốt thời gian công tác ở nƣớc ngoài.
Việc làm chủ một ngoại ngữ là hành trang quan trọng và cần thiết cho tất cả những
ai muốn tồn tại và phát triển trong môi trƣờng hội nhập và cạnh tranh. Tiếng Bồ
Đào Nha là một ngôn ngữ mà xã hội đang rất cần vì hiện tại nguồn cung cấp chƣa
đáp ứng đủ nhu cầu. Tình hình đó đòi hỏi phải có những nghiên cứu toàn diện và
nghiên cứu so sánh hai ngôn ngữ Bồ Đào Nha - Việt nhằm chỉ ra những tƣơng đồng
và khác biệt để khắc phục những lỗi chuyển di tiêu cực cho ngƣời sử dụng, góp
phần nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng. Nhìn nhận những điểm giống và khác
giữa hai ngôn ngữ một cách có hệ thống sẽ giúp chúng ta có đƣợc cái nhìn toàn diện
hơn. Theo đó, việc sử dụng tiếng nƣớc ngoài cũng sẽ dễ dàng hơn.
Vì sự cần thiết nêu trên, việc nghiên cứu so sánh đối chiếu tiếng Bồ Đào Nha với
tiếng Việt sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu tiếng
Bồ Đào Nha của ngƣời bản ngữ Việt và đối với việc giảng dạy, học tập và nghiên
cứu tiếng Việt của ngƣời bản ngữ Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, việc nghiên cứu tiếng
Bồ Đào Nha, nghiên cứu đối chiếu tiếng Bồ Đào Nha - Việt ở Việt Nam còn quá ít
ỏi, thậm chí có thể nói là chƣa có gì đáng nói.
2. Mục đích, ý nghĩa của luận văn
2.1. Mục đích của luận văn
Luận văn nghiên cứu, so sánh động ngữ tiếng Bồ Đào Nha và động ngữ tiếng Việt
với mục đích phát hiện những tƣơng đồng và khác biệt của động ngữ trong hai ngôn
ngữ này, nhằm đóng góp vào việc nghiên cứu, đối chiếu hai ngôn ngữ cũng nhƣ
nâng cao chất lƣợng giảng dạy, nghiên cứu và học tập tiếng Bồ Đào Nha cho ngƣời
Việt, tiếng Việt cho ngƣời bản xứ nói tiếng Bồ Đào Nha và cho tất cả những ai quan
tâm.
2.2. Ý nghĩa của luận văn
2.2.1. Về mặt lý luận
Trƣớc hết, việc phân tích, miêu tả động ngữ của hai ngôn ngữ sẽ làm rõ đƣợc các
đặc điểm về mặt cấu trúc và các thành tố cấu tạo của động ngữ trong tiếng Bồ Đào

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Diệp Quang Ban, (1992). Ngữ pháp tiếng Việt - tập hai, Nxb Giáo dục Việt
Nam, Hà Nội.
2. Diệp Quang Ban, (2005). Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
3. Lê Biên, (1995). Từ loại tiếng Việt hiện đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
4. Nguyễn Tài Cẩn, (1975). Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb. ĐHQG Hà Nội, Hà Nội.
5. Mai Ngọc Chừ, (2003). Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà
Nội.
6. Đinh Văn Đức, (1986). Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
7. Nguyễn Thiện Giáp (chủ biên), (1995). Dẫn luận ngôn ngữ học, Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
8. Cao Xuân Hạo (chủ biên), (1983). Ngữ pháp chức năng tiếng Việt - Câu trong
tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
9. Cao Xuân Hạo (chủ biên), (1991). Tiếng Việt sơ thảo ngữ pháp chức năng, Nxb
Khoa Học Xã Hội, Hà Nội.
10. Nguyễn Hồng (1959), Lịch sử truyền giáo ở Việt Nam, Nxb. Hiền-Tài, Tp Hồ
Chí Minh.
11. Thái Thị Bích Hồng (2003), Khảo sát và miêu tả các hư từ làm thành tố phụ
trong động từ tiếng Việt (so sánh với động ngữ tiếng Anh), luận văn Thạc sĩ
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí
Minh), Tp. Hồ Chí Minh.
12. Vũ Đức Nghiệu (2014), Cấu trúc động ngữ tiếng Việt trong văn bản “Phật
thuyết đại bảo phụ mẫu ân trọng kinh”, T/c Ngôn ngữ, S.1, 2014; tr.3 – 19
13. Trần Thị Minh Phƣợng (2003), Trật tự từ trong ngữ đoạn vị từ tiếng Việt (so
sánh với tiếng Anh), luận văn Thạc sĩ Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn (Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh), Tp. Hồ Chí Minh.
14. Nguyễn Kim Thản (1969), An outline of Vietnamese grammar.Vietnamese
Studies. Nº 40. Linguistic Essays.

11


15. Nguyễn Kim Thản (1977), Động từ trong tiếng Việt, Nxb Khoa Học Xã Hội, Hà
Nội.
16. Álvaro Gomes (2007). Gramática portuguesa (Ngữ pháp tiếng Bồ Đào Nha),
Nxb. Porto.
17. Bechara Evanildo (1999), Moderna Gramática Portuguesa (Ngữ pháp tiếng Bồ
Đào Nha hiện đại) 37a. ed., Lucerna, Rio de Janeiro.
18. Carla Oliveira, (2011). Aprender português 1 (Học tiếng Bồ Đào Nha 1), Nxb
Texto.
19. Carla Oliveira, (2011). Aprender português 2 (Học tiếng Bồ Đào Nha 2), Nxb
Texto.
20. Cunha Celso (2008), Sintagma Nominal e Verbal. In: Nova gramática do
português contemporâneo (Danh ngữ và động ngữ- Ngữ pháp tiếng Bồ Đào Nha
hiện đại). 5.ed, Rio de Janeiro.
21. Maria Helena Mira Mateus, (2003). Gramática da língua portuguesa (Ngữ pháp
tiếng Bồ Đào Nha), Nxb. Caminho.
22. Gabriel de Ávila Othero, (2009). A gramática da frase em português (Ngữ pháp
cấu trúc tiếng Bồ Đào Nha), Nxb. Edifucrs.
23. Leonel Melo Rosa, (2011). Vamos lá começar (Ngữ pháp cho người mới bắt
đầu), Nxb. Lidel.
24. Leonel Melo Rosa, (2011). Vamos lá continuar (Ngữ pháp nâng cao), Nxb.
Lidel.
25. Olga Mata Coimbra, (2012). Gramática ativa 1(Ngữ pháp cơ bản 1), Nxb Lidel.
26. Olga Mata Coimbra, (2012). Gramática ativa 2(Ngữ pháp cơ bản2), Nxb Lidel.
27. Porto Editora (2010). Dicionário da Língua portuguesa (Từ điển tiếng Bồ Đào
Nha), Nxb. Porto Editora.
28. Silva M. C. P. S (2007), Lingüística aplicada ao português: sintaxe 14ed.(Ngôn
ngữ học ứng dụng tiếng Bồ Đào Nha), Cortez, São Paulo.

12



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×