Tải bản đầy đủ

So sánh cấu trúc danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha và danh ngữ tiếng Việt hiện đại

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------

NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG

SO SÁNH CẤU TRÚC
DANH NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA
VÀ DANH NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI

3

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------

NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG


SO SÁNH CẤU TRÚC
DANH NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA
VÀ DANH NGỮ TIẾNG VIỆT HIỆN ĐẠI

4


LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được thực hiện tại Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội
và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Để hoàn thành được luận văn này tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, giúp đỡ của
nhiều cá nhân và tập thể.
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến GS. TS. Vũ Đức
Nghiệu, người thầy vô cùng đáng kính đã tận tâm hướng dẫn, chỉ dạy cụ thể để tôi có thể hoàn
thành được luận văn này.
Xin cùng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo, người đã đem lại cho tôi
những kiến thức quý báu và vô cùng có ích trong những năm học vừa qua.
Cũng xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học,
Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Chủ nhiệm
Khoa Ngôn ngữ học đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi,
động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.

Hà Nội, ngày 28 tháng 01 năm 2016
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Quỳnh Trang

5


LỜI CAM ĐOAN

Tên tôi là Nguyễn Thị Quỳnh Trang, học viên cao học lớp K58, chuyên ngành
Ngôn ngữ học, khoá 2013-2015. Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “So sánh cấu
trúc danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha và danh ngữ tiếng Việt hiện đại” là công
trình nghiên cứu của riêng tôi, Các kết quả trong luận văn là trung thực và chƣa
từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào.


Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Quỳnh Trang

6


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................... 9
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................... 9
2. Mục đích của luận văn ................................................................................................. 9
3. Nhiệm vụ của luận văn ............................................................................................... 10
4. Đối tƣợng nghiên cứu................................................................................................. 10
5. Ngữ liệu nghiên cứu ................................................................................................... 11
6. Ý nghĩa của việc nghiên cứu ...................................................................................... 11
7. Phƣơng pháp nghiên cứu............................................................................................ 11
8. Bố cục của luận văn ................................................................................................... 12
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN ................................................................................... 12
1.1. Những khái niệm thuộc khung lý thuyết cho nghiên cứu của luận văn ......... Error!
Bookmark not defined.
1.1.1. Đoản ngữ .............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Danh ngữ .............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Tình hình nghiên cứu danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha và danh ngữ tiếng Việt .. Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha ................................ Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Danh ngữ tiếng Việt ............................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: CẤU TRÚC DANH NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA ..... Error! Bookmark
not defined.
2.1. Danh ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Đặc điểm danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha ................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Các thành tố trong danh ngữ ................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Thành tố trung tâm của danh ngữ Bồ Đào Nha ... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Thành tố hạn định ................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.2.1. Mạo từ ............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2.2. Tính từ chỉ định ................................................. Error! Bookmark not defined.
7


2.3.2.3. Tính từ sở hữu ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Thành tố chỉ số lƣợng........................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Định tố .................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.4.1. Định tố là tính từ ............................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.4.2. Định tố là danh ngữ .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.4.3. Định tố là mệnh đề quan hệ .............................. Error! Bookmark not defined.
2.4. Khả năng vắng mặt của các thành tố trong danh ngữ ............Error! Bookmark not
defined.
2.4.1. Vắng mặt do quy tắc ............................................ Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Vắng mặt để tránh lặp từ ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.5. Tiểu kết.................................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: ĐỐI CHIẾU DANH NGỮ TIẾNG BỒ ĐÀO NHA VỚI DANH NGỮ
TIẾNG VIỆT .................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Nguyên tắc đối chiếu ............................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Đối chiếu danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha và danh ngữ tiếng Việt .. Error! Bookmark
not defined.
3.2.1. Thành tố trung tâm danh ngữ ............................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Thành tố hạn định................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2.1. Mạo từ/ Quán từ ................................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.2.2. Tính từ chỉ định ................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2.3. Tính từ sở hữu ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Thành tố chỉ số lƣợng........................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.4. Định tố .................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.4.1. Định tố là tính từ ............................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.4. 2. Định tố là danh ngữ ......................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.4.3. Định tố là mệnh đề quan hệ .............................. Error! Bookmark not defined.
3.2.4.4. Định tố là đồng vị ngữ ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.5. Một số đặc điểm khác .......................................... Error! Bookmark not defined.

8


3.2.5.1. Khả năng vắng mặt của các thành tố trong danh ngữ .....Error! Bookmark not
defined.
3.2.5.2. Từ chỉ xuất trong tiếng Việt .............................. Error! Bookmark not defined.
3.3. Tiểu kết.................................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................. 13
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Danh ngữ là một đơn vị phân tích ngữ pháp phổ quát của các ngôn ngữ trên thế
giới. Do đó, nghiên cứu về danh ngữ luôn là mối quan tâm của ngôn ngữ học nói chung
và ngữ pháp nói riêng. Đối với Việt ngữ học, kể từ những năm 40-50 của thế kỷ trƣớc,
việc nghiên cứu danh ngữ tiếng Việt đã đƣợc quan tâm chú ý và đến thời điểm hiện tại,
nội dung này vẫn tiếp tục đƣợc nghiên cứu và bàn luận. Bên cạnh hƣớng nghiên cứu
danh ngữ tiếng Việt sâu hơn theo đƣờng lối cũ, việc nghiên cứu theo đƣờng lối tiếp thu
thành quả mới của ngôn ngữ học nói chung hoặc của các ngôn ngữ khác trên thế giới
nói riêng cũng đƣợc chú trọng.
Đối với nghiên cứu so sánh, theo tài liệu chúng tôi có đƣợc, đã có một số
công trình đối chiếu danh ngữ các ngôn ngữ khác với danh ngƣ̃

tiếng Việt nhƣ: “Cấu

trúc danh ngữ tiếng Pháp và tiếng Việt” (Vũ Văn Đại), “Danh ngữ tiếng Anh (trong sự
đối chiếu với tiếng Việt)” (Đặng Ngọc Hƣớng), “Đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của
danh ngữ tiếng Hán hiện đại (ứng dụng trong giảng dạy tiếng Hán cho sinh viên
chuyên ngữ Việt Nam)” (Nguyễn Hoàng Anh), v.v.. Các công trình này đã miêu tả đặc
điểm của các danh ngữ hữu quan có phần đối chiếu với tiếng Việt. Tuy nhiên, việc
nghiên cứu danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha lại là một điều vô cùng mới mẻ và chƣa hề
đƣợc khai phá. Do đó, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu, so sánh danh ngữ tiếng Bồ
Đào Nha và danh ngữ tiếng Việt với hi vọng phát hiện những tƣơng đồng và khác biệt
giữa hai ngôn ngữ này, góp phần vào nghiên cứu danh ngữ nói chung và nâng cao hiệu
quả trong việc dạy và học tiếng Bồ, Việt nói riêng.

9


2. Mục đích của luận văn
Thông qua việc so sánh sự tƣơng đồng và khác biệt về danh ngữ giữa tiếng Bồ
Đào Nha và tiếng Việt, chúng tôi muốn làm nổi bật những đặc điểm về cú pháp và ngữ
nghĩa của danh ngữ trong hai ngôn ngữ nêu trên. Luận văn này sẽ chỉ ra những nét
giố ng và khác nhau của danh ngữ trong ngôn ngữ Bồ - Viê ̣t và đƣa ra những kiến giải
dựa trên quan điểm của những nhà nghiên cứu ngôn ngữ học về những điểm tƣơng
đồng và dị biệt đó. Ngƣời viết hi vọng, luận văn này sẽ trở thành một kênh thông tin
mới giúp ích cho công tác dạy và học tiếng Bồ Đào Nha – một ngôn ngữ còn khá mới
mẻ ở nƣớc ta hiện nay.
3. Nhiệm vụ của luận văn
Để thực hiện đƣợc những mục đích nêu trên, chúng tôi thực hiện các nhiệm vụ
sau đây:
- Thu thập ngữ liệu phát ngôn tiếng Bồ Đào Nha trong các văn bản, sách ngữ pháp và
tài liệu khoa học tiếng Bồ Đào Nha;
- Nhận diện đƣợc những ngữ đoạn đƣợc coi là danh ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha theo
các quan niệm hiện thời;
- Miêu tả danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha về hai mặt cấu trúc chức năng và xác định đƣợc
một mô hình tổng quan;
- Khảo sát đối chiếu và miêu tả danh ngữ hai thứ tiếng, đồng thời đối chiếu với mô
hình danh ngữ các nhà ngôn ngữ học đã xây dựng để kiểm nghiệm;
- Đối chiếu danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha với danh ngữ tiếng Việt để tìm ra những
tƣơng đồng và dị biệt, qua đó nêu lên những kiến giải cơ bản về những đặc trƣng
loại hình của danh ngữ trong hai ngôn ngữ này.
4. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn lấy đối tƣợng nghiên cứu chính là danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha và so
sánh chúng với danh ngữ tiếng Việt. Việc đối chiếu hai danh ngữ chỉ đƣợc tiến hành
trên cơ sở nhận diện và phân tích đầy đủ các bình diện cơ bản về cấu trúc cú pháp, ngữ
nghĩa của danh ngữ tiếng Bồ Đào Nha.

10


5. Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi yêu cầu của luận văn, chúng tôi chỉ nghiên cứu, so sánh, đối
chiếu danh ngữ trong tiếng Bồ Đào Nha hiện đại và danh ngữ trong tiếng Việt hiện đại.
Luận văn sẽ mô tả và xây dựng mô hình danh ngữ của mỗi ngôn ngữ, đồng thời
tiến hành so sánh, đối chiếu những mô hình cấu trúc, các thành tố cấu tạo và đƣa ra
những nhận xét trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đạt đƣợc, tƣ̀ đó có đƣơ ̣c cái nhìn
khái quát về danh ngữ trong cả hai ngôn ngữ, đặc biệt là danh ngƣ̃ tiếng Bồ Đào Nha.
5. Ngữ liệu nghiên cứu
Hệ thống ngữ liệu mà ngƣời viết sử dụng phục vụ cho luận văn này chủ yếu là
các tài liêu dạy và học tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Việt chính thống hiện hành nhƣ từ
điển, giáo trình, sách nghiên cứu... và một số văn bản thành văn nhƣ tiểu thuyết, sách
tham khảo, báo chí... Ngoài ra, một số tài liệu là các bài viết bằng tiếng Bồ Đào Nha có
tính chất học thuật và nhƣ̃ng nghiên cứu về ngôn ngữ này cũng đƣợc chúng tôi sử dụng
phục vụ cho mục đích nghiên cứu của luận văn này. Ngoài ra, chúng tôi cũng tham
khảo và sử dụng nguồn ngữ liệu trong các nghiên cứu trong tiếng Bồ Đào Nha hiện đại
và tiếng Việt hiện đại.
6. Ý nghĩa của việc nghiên cứu
Viê ̣c lƣ̣a cho ̣n đề tài nghiên cƣ́u này có ý nghiã :
- Đóng góp thêm cho việc nhận thức cấu trúc tổ chức, vai trò chức năng của danh ngữ
trong tiếng Bồ Đào Nha trong tƣơng quan với tiếng Việt để phục vụ cho việc dạy và
học tiếng, đồng thời phát hiện đƣợc những khó khăn để nghiên cứu khắc phục.
- Thông qua so sánh và phát hiện những nét đồng nhất và những nét khác biệt về các
phƣơng diện cấu trúc, các thành tố cấu tạo, sự phân bố các thành tố và ý nghĩa hoạt
động của danh ngữ trong quá trình tạo lập phát ngôn, góp phần nâng cao hiệu quả của
ngƣời bàn ngữ Bồ Đào Nha học tiếng Việt cũng nhƣ ngƣời bản ngữ Việt học tiếng Bồ
Đào Nha.

11


7. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, trong luận văn này, chúng tôi
xác định và phân tích cấu trúc các danh ngữ theo các phƣơng pháp phân tích thành tố
thông thƣờng trong phân tích ngôn ngữ học, đồng thời so sánh, đối chiếu các danh ngữ
theo từng bình diện và từng thành tố trong cấu trúc của chúng. Trong khi miêu tả, các
thao tác đối lập, thủ pháp phân tích thành tố, phân tích quan hệ giữa các thành tố, phân
tích các vị trí phân bố, thủ pháp mô hình hoá sẽ đƣợc sử dụng. Toàn bộ nghiên cứu
đƣợc tiến hành theo hƣớng tiếp cận hệ thống, phối hợp hai chiều diễn dịch và qui nạp.
8. Bố cục của luận văn
Trên cơ sở đối tƣợng, phạm vi, mục đích và ngữ liệu nghiên cứu, ngƣời viết sẽ
trình bày luận văn theo 3 chƣơng:
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận.
Chƣơng 2. Cấu trúc danh ngữ Bồ Đào Nha.
Chƣơng 3. So sánh cấu trúc danh ngữ Bồ-Việt.

12


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Hoàng Anh (2004), Đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của danh ngữ tiếng
Hán hiện đại (ứng dụng trong giảng dạy tiếng Hán cho sinh viên chuyên ngữ Việt
Nam), Đề tài cấp trƣờng ĐHNN.
2. Diệp Quang Ban (2012), Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb. Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
3. Lê Biên (1995), Từ loại tiếng Việt hiện đại, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
4. Nguyễn Tài Cẩn (1975), Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại, Nxb. Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
5. Nguyễn Tài Cẩn (1996), Ngữ pháp tiếng Việt (Tiếng - từ ghép - đoản ngữ), (In lần
thứ ba), Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
6. Nguyễn Văn Chính (2010), Giáo trình từ pháp học tiếng Việt, Nxb. Đại học quốc gia
Hà Nội, Hà Nội.
7. Hoàng Dũng, Nguyễn Thị Ly Kha (2004), Về các thành tố phụ sau trung tâm trong
danh ngữ tiếng Việt, T/c Ngôn ngữ, S.4, tr.24-34
8. Đinh Văn Đức (2010), Ngữ pháp tiếng Việt, Từ loại, Nxb. Đại học quốc gia Hà Nội,
Hà Nội.
9. Cao Xuân Hạo (2007), Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa, Nxb. Giáo dục,
Hà Nội.

13


10. Đặng Ngọc Hƣớng, Danh ngữ tiếng Anh (trong sự đối chiếu với tiếng Việt), LATS
Ngôn ngữ học: 62.22.01.05, Viện Ngôn ngữ học.
11. Vũ Đức Nghiệu (2014), Cấu trúc danh ngữ tiếng Việt trong văn bản "Phật thuyết
đại báo phụ mẫu ân trọng kinh, T/c Ngôn ngữ, S.1, tr.3-19.
12. Vũ Đức Nghiệu (2001), Ngữ pháp, ngữ nghĩa của hai kiểu danh ngữ: hạt dƣa …,
một hạt dƣa … , T/c Ngôn ngữ, S. 11, tr.26-30
13. Bechara, Evanildo (1999), Moderna Gramática Portuguesa. 37a. ed., Lucerna, Rio
de Janeiro.
14. Borba, F. S. (1996), Uma gramática de valências para o português, Ática, São
Paulo.
15. Brito M., (2003), Gramática da Língua Portuguesa, Lisboa, Caminho.
16. Casteleiro, J. M. (1981), Sintaxe Transformacional do Adjectivo, INIC, Lisboa.
17. Coimbra, Olga Mata e Leite, Isabel Coimbra (2001), Gramática ativa 1, Lidel,
Lisboa.
18. Costa, J. & M. Lobo (2007), Complexidade e omissão de clíticos: o caso dos
reflexos, XXII Encontro Nacional da Associação Portuguesa de Linguística.
19. Cunha, C. & L. F. L. Cintra (1992), Nova Gramática do Português
Comtemporâneo, 12ª edição, Edições João Sá da Costa Lda., Lisboa.
20. Kuramoto, H. (2002), Sintagmas Nominais: uma nova proposta para a
Recuperação da Informação, Revista de Ciência da Informação, DataGramaZero.
21. Kuramoto, H. Uma abordagem alternativa para o tratamento e a recuperação
22. Mateus et.al. (2003), Gramática da Língua Portuguesa, Lisboa, Caminho.
23. Mateus, Maria Helena Mira et al. (1983), Gramática da Língua Portuguesa.
Elementos para a descrição da estrutura, funcionamento e uso do português actual,
Almedina, Coimbra.

14


24. Miorelli, S. T. (2001), ED-CER: extração do sintagma nominal em sentenças em
português, Dissertação (Mestrado em Ciência da Computação) - Faculdade de
Informática, Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul, Porto Alegre.
25. Neves, Maria Helena de Moura, (2000), Gramática de usos do Português, UNESP,
São Paulo.
26. Pereira, Cilene da Cunha; RigonI, Maria Cristina; Pinilla, Maria da Aparecida M.
de; Indiani, Maria Thereza. Gêneros textuais e modos de organização do discurso:
uma proposta para o ensino de leitura. In: Pauliukonis, Maria Aparecida Lino.

15



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×