Tải bản đầy đủ

Đánh giá khả năng cung cấp đạm, lân và kali cho cây bắp lai trên vùng đất phù sa không bồi tại huyện an phú tỉnh an giang

MỤC LỤC
Trang
Tr n

ấp t uận

đồn ..................................................................................... i

ảm tạ .................................................................................................................... ii
Tóm tắt t n v ệt ....................................................................................................... iii
Tóm tắt t n
m

n ....................................................................................................... iv

t .................................................................................................................. v

ụ lụ ........................................................................................................................ vi
Danh sách bản ......................................................................................................... viii
Danh sách hình ............................................................................................................ ix
D n mụ


á từ v t tắt............................................................................................... x

C ƣơ

: GIỚI THIỆU ........................................................................................... 1

1.1. ặt vấn đ ............................................................................................................. 1
1.2.

ụ t un

n

u.............................................................................................. 1

1.3.

un n

n

u ............................................................................................. 1

C ƣơ

: LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU ...................................................................... 2

2 1 Tổn qu n v vùn n
211

ị trí đị l , đ u

2111

ện t n

u ............................................................................. 2
n An Phú ............................................................. 2


ị trí đị l ...................................................................................................... 2

2112

u

2 1 2 Tìn
22

n

ện t n

n ........................................................................................... 2

ìn sản uất nôn n

á quát v

2.2.1. ặ đ ểm t

ệp An Phú ............................................................ 2

y bắp ............................................................................................. 3
vật

y bắp ................................................................................. 3

2.2.1.1. ệ t ốn rễ ...................................................................................................... 3
2.2.1.2. T n bắp .......................................................................................................... 4
2213

á bắp .............................................................................................................. 4

2.2.1.4. Phát hoa ........................................................................................................... 5
2215

ạt bắp ............................................................................................................ 7

2.2.2 Cá

đoạn p át tr ển

2.2.3 Cá

đoạn s n tr

2.2.3 1 T

ỳ nảy mầm v m

y bắp ........................................................................ 8

n v p át tr ển

bắp ................................................ 9

E ....................................................................... 9
vi


2232 G

đoạn lá t

3

3 ................................................................................. 10

2233 G

đoạn lá t

6

6 ................................................................................. 10

2.2.3.4. G

đoạn lá t

9

9 ................................................................................. 11

2235 G

đoạn lá t

12

12 ............................................................................. 11

2236 G

đoạn lá t

15

15 ............................................................................. 11

2237 G

đoạn lá t

18

18 ............................................................................. 12

2.2.3.8 G

đoạn trỗ

2.2.3.9 G

đoạn p un r u R1 – R6) ....................................................................... 12

2.2.4. D n

ỡn
u ầu

2.2.4.1.

y bắp ......................................................................................... 13
n

2.2.4.2. Vai trò
23

ỡn

cây bắp .................................................................. 13

p n b n ..................................................................................... 13

ỹ t uật trồn

231 T

T .................................................................................... 12

y bắp ........................................................................................ 16

vụ ............................................................................................................. 16
n

2.3.2

ốn v

ạt

ốn ............................................................................ 16

2 3 3 C uẩn bị đất trồn ............................................................................................ 16
2.3.4

ật đ v

oản

á

trồn ........................................................................... 17

2.3.5. Phân bón ........................................................................................................... 17
2.3.5.1. L

ng bón ..................................................................................................... 17

2.3.5.2. Cách bón ....................................................................................................... 17
2.3 6 C ăm s
2.3 6 1 Tỉ
2362

ặm.......................................................................................................... 18
m ỏ, vun ố ............................................................................................ 18

2363 T
2.4 Tìn

n
ìn n

2.5. ặ đ ểm
C ƣơ

.......................................................................................................... 18

...................................................................................................... 18
n

u tron v n o n

ốn bắp

......................................................... 18

7328 ............................................................................. 21

3: PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP .............................................. 23

3.1. Ph ơn t ện ......................................................................................................... 23
3.2. P

ơn p áp ....................................................................................................... 23

3.2.1. ị đ ểm bố trí t í n

ệm ............................................................................... 23

3.2.2. P

ơn p áp bố trí t í n

ệm ......................................................................... 24

323 P

ơn p áp lấy m u v p n tí

m u .......................................................... 24
vii


3.2.3.1. P

ơn p áp lấy m u .................................................................................... 24

3.2.3.2. P

ơn p áp p n tí

3.2.4. P
C ƣơ
41

ơn p áp p n tí

m u .......................................................................... 24
số l ệu ......................................................................... 25

4: KẾT QUẢ THẢO LUẬN ..................................................................... 26
ặt tín đất An P ú ............................................................................................. 26

4.2. Ản
n
l tr n đất p ù s

b n P CaMg đ n m l n
P tron á b p ận
bắp
ôn bồ An P ú – An Giang ...................................................... 26

4.3. Ản
n
b n P CaMg đ n s n
ố bắp l tr n đất p ù s
ôn bồ
An Phú – An Giang .................................................................................................... 29
4.4. Ản
n
tr n đất p ù s

b n P CaMg đ n ấp t u P tron á b p ận
bắp l
ôn bồ An Phú – An Giang ........................................................... 30

4.5. Ản
n
b n NPKCaMg đ n tổn ấp t u NPK
bắp l tr n đất p ù
s
ôn bồ An P ú – An Giang ............................................................................... 32
4.6. Ản
ng c a biện pháp bón NPKCaMg n đố tr n năn suất bắp lai tạ An
Phú – An Giang .......................................................................................................... 33
4.7.
ả năn un ấp ỡn
ất NPK tr n đất p ù s
ôn bồ n tá bắp tạ
An Phú – An Giang .................................................................................................... 37
C ƣơ
51

5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ....................................................... 38
t luận ............................................................................................................... 38

5.2. Khuy n n ị ........................................................................................................ 38
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 39
PHỤ CHƢƠNG ........................................................................................................ 44
P ụ

ơn A Số l ệu p n tí

t ốn

SPSS ........................................................ 44

P ụ

ơn B ìn ản t í n

ệm ........................................................................... 48

viii


DANH SÁCH BẢNG
Trang
2.1. D ện tí , năn suất v sản l
2.2. Cá

đoạn s n tr

n bắp uyện An P ú........................................... 3

n v sn t

y bắp ............................................. 9

3.1. Cá n ệm t
t í n ệm trồn bắp l vụ ôn Xu n 2014 tạ An P ú – An
Giang .......................................................................................................................... 24
3.2. P

ơn p áp p n tí

m u ................................................................................ 25

4.1. Tín
ất
đất t í n ệm tần 0 – 20 cm và 20 – 50 m An P ú – An
Giang năm 2014 ......................................................................................................... 26
4.2. Ản
n
l tr n đất p ù s

b n P CaMg đ n m l n
P tron á b p ận
bắp
ôn bồ
án An – An Phú – An Giang ................................. 27

4.3. Ản
n
l tr n đất p ù s

b n P CaMg đ n m l n
P tron á b p ận
bắp
ôn bồ Quố T á – An Phú – An Giang ................................. 28

4.4. Ản
n
l tr n đất p ù s

b n P CaMg đ n m l n
P tron á b p ận
bắp
ôn bồ P ú ữu – An Phú – An Giang.................................... 28

4.5. Ản
n
b n P C
đ nsn
ố bắp l tr n đất p ù s
ôn bồ
An Phú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 .................................................................. 29
4.6. Ản
n
tr n đất p ù s

b n
ôn bồ

P C
đ n ấp t u P tron á b p ận
bắp l
án An – An Phú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014.... 30

4.7. Ản
n
tr n đất p ù s

b n P C
đ n ấp t u P tron á b p ận
bắp l
ôn bồ Quố T á – An Phú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 ... 31

4.8. Ản
n
tr n đất p ù s

b n P C
đ n ấp t u P tron á b p ận
bắp l
ôn bồ P ú ữu – An Phú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 ...... 32

4.9. Ản
n
b n P C
đ n tổn ấp t u P
bắp l tr n đất p ù
s
ôn bồ An P ú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 ............................................ 33
4.10. So sán năn suất bắp lai
á đ ểm thí nghiệm do ản
ng c a mật đ và
l ng phân b n An P ú, ôn Xu n 2014 ............................................................... 35

ix


DANH SÁCH HÌNH
Trang
2.1. o đ

................................................................................................................. 6

2.2. Hoa á .................................................................................................................. 7
2.3. ạt bắp bổ đô ....................................................................................................... 8
2.4. ảy mầm v m

0, 2, 4, 5, 6 (VE), 7,8, 10 (V1) và 12 (V2) ngày sau khi gieo

.................................................................................................................................... 10
3.1. Bản đồ uyện An P ú t ể ện vị trí 3
án An, Quố T á v P ú ữu
t u đị đ ểm n
n u
đ t ......................................................................... 23
4.1. Cây bắp đ c duy trì 2 cây/lỗ đ c bón N-P-K-Ca-Mg (Hình 4.1a); Trái bắp lúc
thu hoạch c a nghiệm th c N-P-K-Ca-Mg (Hình 4.1b); Ản
ng c a khuy t Ca
(Hình 4.1c) và khuy t N (Hình 4.1d) trên kíc t
c và dạng hình trái bắp lai tạ An
Phú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 ....................................................................... 36
4.2. B ểu đồ so sán năn suất bắp lai giữa các nghiệm th b n p n tạ An P ú, vụ
ôn Xu n 2014 ........................................................................................................ 37
4 3 B ểu đồ đánh giá ả năn un ấp ỡn
ất P tr n đất phù sa ôn bồ
n tá bắp tạ An P ú – An Giang, vụ ôn Xu n 2014 ........................................ 37

x


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT T T
B

&PT T:

B nôn n

ệp v p át tr ển nôn t ôn

C3:

C y qu n

p t eo

u trìn C3

C4:

C y qu n

p t eo

u trìn C4

Ca:

Canxi

CaO:

Canxi oxit

Cm:

Centimet

BSC :

ồn bằn sôn Cửu on

X:

ôn

u n

Fe:

Sắt

FFP:

B n p n t eo nôn

G:

Gam

Ha:

Hecta

K2O:

Kali clorua

Kg:

Kilogam

M:

t

Mg:

Ma giê

MgO:

Ma giê oxit

N:

ạm

NK:

ạm v

NP:

ạm v lân

NPK:

ạm, l n v

l

ys u

trồn

NSKT:
P2O5:

l

Lân
nv

PK:

l

R:

G

đoạn s n t

R1 – R6:

G

đoạn p un r u

S:
SSNM:

n

u uỳn
Site Specific Nutrient Management (quản l
chuyên vùng)
xi

n

ỡn


V:

G

đoạn s n

V1, V2, V3,... Vn:

n b ểu

ỡn

ễn số lá

VE:
VT:
đ:

Trổ
ậm đặ

xii


CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU
1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong tình hình biến đổi khí hậu và sự hình thành bao đê chống lũ, nhiều vùng phù
sa bồi và không được bồi có sự thiếu hụt một số dưỡng chất thiết yếu. Phần lớn diện
tích đất trồng bắp lai ở An Giang thuộc vùng đê bao hiện nay không được phù sa bồi
hàng năm, sau mỗi vụ trồng với một lượng lớn dưỡng chất bị cây bắp lấy đi điều này
có thể ảnh hưởng đến tình trạng dưỡng chất của đất. Kết quả bước đầu nghiên cứu về
ảnh hưởng của đê bao lên chất lượng cùng một biểu loại đất cho thấy vùng bao đê
triệt để (Kiến Thành – Chợ Mới) có tính chất đất như pH, chất hữu cơ, đạm tổng số
và đạm hữu dụng của đất thấp hơn so với đất đê bao có xả lũ định kỳ (Long Hòa –
Phú Tân) (Lý Ngọc Thanh xuân và ctv, 2012). Một nghiên cứu gần đây về cân đối
dưỡng chất lân cho cây bắp lai cho thấy lượng lân cây hút và lượng lân được bón đối
với cây bắp là –25kg P2O5 /ha, như vậy, canh tác bắp với lượng bón lân dài hạn như
thế có thể đưa đến sự kiệt quệ lân trong đất và do đó năng suất của vụ bắp có thể
giảm dần (Ngô Ngọc Hưng và ctv, 2012).
Bên cạnh đó, trong phương pháp bón phân chuyên vùng để xác định được hàm lượng
phân bón tối hảo, đạt năng suất cao và phát huy tối đa hiệu quả sử dụng phân bón, thì
việc tính toán khả năng cung cấp các dưỡng chất N, P, K từ đất là rất quan trọng và
cần thiết (Nguyễn Mỹ Hoa, 2008). Vì vậy, đề tài ”Đánh giá khả năng cung cấp
Đạm, Lân và Kali cho cây bắp lai trên vùng đất phù sa không bồi tại huyện An
Phú - tỉnh An Giang” nhằm mục đích đánh giá khả năng cung cấp dưỡng chất đạm,
lân, kali cho cây bắp lai là cần thiết để tiến đến việc sử dụng phân bón hợp lý và cân
đối nhằm tiết kiệm chi phí, nâng cao độ phì nhiêu của đất và nâng cao năng suất cây
trồng.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Đánh giá khả năng cung cấp Đạm, Lân và Kali cho cây bắp lai trên vùng đất phù sa
không bồi tại huyện An Phú – tỉnh An Giang.
1.3. N I UNG NGHIÊN CỨU
Khảo sát lượng hút thu Đạm, Lân và Kali trong thân, lá, trái, hạt và lõi bắp lai.
Đánh giá khả năng cung cấp Đạm, Lân và Kali của đất cho cây bắp lai trên đất phù
sa không bồi.
Xác định cân đối lượng Đạm, Lân và Kali cho cây bắp lai.

1


CHƯƠNG 2
ƯỢC

HẢ

T I IỆU

2.1. TỔNG QUAN VỀ VÙNG NGHIÊN CỨU
2.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên An Phú
2.1.1.1. Vị trí địa lý
An Phú là một huyện thuộc tỉnh An Giang, nằm ở đỉnh cực Tây Bắc của vùng đồng
bằng sông Cửu Long, ăn sâu vào lãnh thổ Campuchia. Đây cũng là nơi tiếp nhận
dòng chảy đầu tiên của sông Hậu từ Campuchia vào Việt Nam (Cổng thông tin điện
tử An Phú, 2014).
Vị trí: + Phía Tây và Bắc giáp tỉnh Takeo và Kandal của Campuchia.
+ Phía Đông giáp thị xã Tân Châu.
+ Phía Nam giáp ngã ba sông Hậu ở Châu Đốc.
Diện tích khoảng 240,4 km2, dân số khoảng 99.696 nghìn người.
Số xã và thị trần: gồm 12 xã và 2 thị trấn.
Dân số: Số dân: 179 nghìn. Mật độ: người /km2. Thành phần dân tộc: Kinh, Chăm,
Hoa.
2.1.1.2. Điều kiện tự nhiện
Huyện An Phú có địa thế chia làm 3 phần, sông Hậu chạy xuyên ở giữa chia đôi
mảnh đất, đồng thời sau nhiều năm phù sa tích tụ tạo nên cù lao An Phú nổi lên giữa
sông chia thành 2 nhánh nhỏ: nhánh phụ bên bờ Tây rộng chừng 300 m gọi là sông
Bình Di, nhánh chính bên bờ Đông hơi rộng hơn (Cổng thông tin điện tử An Phú,
2014).
Hầu hết diện tích huyện An Phú đều là đồng bằng, có nhiều nơi bị ngập úng thường
xuyên. Đất đai chủ yếu là đất phù sa. Hàng năm, An Phú chịu ảnh hưởng của mùa lũ
hay còn gọi là mùa nước nổi. Khoảng từ tháng 6 hàng năm, mực nước trên sông
MêKông dâng cao, mưa nhiều kết hợp với lượng nước tích tụ tại Biển Hồ của
Campuchia làm gần như toàn bộ khu vực này chìm trong biển nước, độ ngập trung
bình khoảng 2 m – 3 m. Thời gian ngập lụt kéo dài khá lâu, thường là khoảng 6
tháng nên có ảnh hưởng rất lớn đến tập quán sinh hoạt, sản xuất của người dân (cổng
thông tin điện tử An Phú, 2014). Hiện nay, phần lớn diện tích đất trồng bắp lai ở An
Giang thuộc vùng đê bao không được phù sa bồi hàng năm (Sở khoa học & công
nghệ Vĩnh Long, 2014).
2.1.2. Tình hình sản xuất n ng nghiệp An Phú
Những năm 80 của thế kỷ 20, chính quyền và nông dân huyện đầu nguồn huyện An
Phú đã bắt đầu hình thành những vùng chuyên canh, xen canh giữa cây lúa và bắp

2


nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất (Cổng thông tin điện tử An Phú, 2014).
Bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lượng bắp huyện An Phú.
Diện tích bắp Năng suất bắp Sản lượng bắp
(ha)
(ha)
(tấn)

Năm

Diện tích bắp
toàn tỉnh (ha)

2005

9,822

4,171

105,1

43,856

2009

9,235

3,675

95,6

35,130

2010

9,766

3,850

95,8

36,894

2011

10,414

4,000

106,2

42,474

2012

10,676

4,088

99,1

40,521

2013

11,335

5,947

88,3

52,535

(Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh An Giang, 2013)
Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trong nông nghiệp đang được chính
quyền, ngành nông nghiệp cả nước khuyến khích, nghiên cứu mô hình. Cùng chủ
trương đó, An Phú đã và đang định hướng cho việc hình thành vùng chuyên canh bắp
quy mô lớn với một mô hình phát triển tựa "Cánh đồng mẫu lớn" của cây lúa (Bảo
Trị, 2014).
Theo ông Nguyễn Minh Triết Giám đốc Công ty Ecofarm, đơn vị đầu tiên xúc tiến
phát triển ký kết mô hình liên kết khép kín cây bắp tại An Phú chia sẻ: "Cây bắp tại
An Phú có một tiềm năng rất lớn để hình thành một vùng chuyên canh bền vững.
Thời gian tới, một mặt chúng tôi mở rộng diện tích liên kết, chuyển giao kỹ thuật
canh tác hiện đại cho nông dân, mặt khác hình thành kho chế biến nhằm gắn bó chặt
chẽ hơn với người nông dân" (Bảo Trị, 2014).
2.2. KHÁI QUÁT VỀ CÂY BẮP
2.2.1. Đặc điểm thực vật cây bắp
Cây bắp, tên khoa học Zea mays L., được Linnaeus đặc tên 1737, là loài duy nhất của
giống Zea. Chữ “Zea” thuộc gốc Hy Lạp để chỉ một giống thực vật Hòa bản có phát
hoa cái mọc từ một nhánh bên của thân. Chữ “mays” bắt nguồn từ chữ “mahiz” hay
“marisi” của người da đỏ để chỉ một loài thực vật có nướm nhị cái phát triển dài
(Dương Minh, 1999).
Bắp là loài cây hằng niên, thân thảo, đặc lõi, thẳng và ít đâm nhánh. Theo (Trần Văn
Dư, 2011), hình thái quan sát một cây bắp thấy rằng.
2.2.1.1. Hệ thống rễ
Bắp có 4 loại rễ chính
Rễ mầm (còn gọi là rễ mộng, rễ tạm thời, rễ hạt): phát triển từ rễ sơ sinh của phôi. Rễ
mầm thứ cấp thường khoảng 3 – 4 cái và tồn tại trong khoảng thời gian ngắn trong
đời sống cây bắp - từ nảy mầm đến khi bắp 4 – 5 lá về sau vai trò này nhường lại cho

3


rễ đốt (Trần Văn Dư, 2011).
Rễ mầm gồm có 2 loại: rễ mầm sơ sinh và rễ mầm thứ sinh (Trần Văn Dư, 2011).
Rễ đốt (còn gọi là rễ phụ cố định) phát triển từ các đốt thấp của thân nhất nằm dưới
mặt đất 3 cm – 4 cm, mọc vòng quanh các đốt dưới mặt đất bắt đầu lúc bắp được 3 4 lá. Số lượng rễ đốt ở mỗi đốt của bắp từ 8 – 16. Rễ đốt ăn sâu xuống đất và có thể
đạt tới 2,5 m, thậm chí tới 5 m, nhưng khối lượng chính của rễ đốt vẫn là ở lớp đất
phía trên. Rễ đốt làm nhiệm vụ cung cấp nước và các chất dinh dưỡng suốt thời kỳ
sinh trưởng và phát triển của cây bắp (Trần Văn Dư, 2011).
Rễ chân kiềng (rễ neo – rễ chống): là loại rễ đốt được mọc ở đốt gần sát trên mặt đất
(thường mọc ở 2 hay 3 đốt cuối). Ở những giống nhiệt đới rễ này thường phát triển
mạnh. Về hình thái rễ chân kiềng thường to nhẵn, ít phân nhánh. Rễ chân kiềng
ngoài nhiệm vụ chống đỡ cho cây còn hút nước và chất dinh dưỡng (Trần Văn Dư,
2011).
2.2.1.2. Thân bắp
Thân bắp đặc, đường kính khoảng 2 cm – 4 cm tùy thuộc vào giống, môi trường sản
xuất và trình độ thâm canh. Thân bắp có thể cao từ 2 m – 4 m. Chiều dài của các
lóng khác nhau và nó được xem xét như một đặc điểm có giá trị trong việc phân loại
các giống bắp. Lóng mang bắp được kéo dài thích hợp để bắp có thể định vị và phát
triển. Trong điều kiện bình thường cây bắp cao 1,8 m – 2 m có số lóng thay đổi tùy
thuộc vào giống (Trần Văn Dư, 2011).
+ Giống bắp ngắn ngày, cây cao 1,2 m – 1,5 m có 14 – 15 lóng.
+ Giống bắp trung ngày, cây cao 1,8 m – 2 m có 18 – 22 lóng.
+ Giống bắp dài ngày, cây cao 2,0 m – 2,5 m có 20 – 22 lóng.
Chiều dài của các lóng trên thân không đều nhau. Ở gần gốc lóng ngắn, lên cao lóng
to và dài dần, phát triển nhất là những lóng mang bắp. Các lóng về phía ngọn lại
ngắn và bé dần.
Trên các đốt thân, bao gồm các đốt từ đốt mang bắp trở xuống mỗi đốt đều mang
một mầm nách, do vậy tiết diện ngang của những lóng thân này có hình trăng khuyết
do vết lõm chứa mầm nách (Trần Văn Dư, 2011). Còn những lóng ngọn (bao gồm
các đốt trên đốt mang bắp trở lên) thường nhỏ và có tiết diện tròn. Những mầm nách
ở gần gốc có khả năng phát triển thành nhánh. Đặc tính đẻ nhánh thường chỉ tồn tại ở
những loại hình cổ như bắp đường, bắp bọc,... (Dương Minh, 1999).
2.2.1.3. Lá bắp
Sau khi bao lá mầm nhú lên khỏi mặt đất, những lá bắt đầu mọc theo thứ tự thời
gian. Căn cứ vào hình thái và vị trí trên thân có thể chia làm 4 loại lá (Trần Văn Dư,
2011).
+ Lá mầm: lá đầu tiên khi cây còn nhỏ, chưa phân biệt được phiến lá với vỏ

4


bọc lá.
+ Lá thân: những lá có mầm nách ở kẽ chân lá hay những lá mọc trên những
đốt thân.
+ Lá ngọn: là những lá ở phần trên của bắp trên cùng hay những lá mọc ở trên
các đốt ngọn, không có mầm nách ở kẽ lá.
+ Lá bi: là những lá bao bắp.
Các bộ phận của lá gồm: bẹ lá, phiến lá, thìa lìa hay tai lá (ligula) (Trần Văn Dư,
2011).
+ Bẹ lá hay cuống lá bao chặt vào thân, trên mặt bẹ lá có nhiều lông. Bẹ lá làm
thân cứng thêm, khi còn non do các bẹ lá lồng gối vào nhau tạo thành thân giả bao
phủ kín thân chính; khi vươn lóng từ 9 lá về sau lóng dài ra và to dần, bẹ lá không có
khả năng phủ kín thân để lộ thân chính. Bẹ lá có tác dụng bảo vệ thân non đồng thời
bảo vệ mầm hoa cái ở những đốt mang bắp.
+ Phiến lá (hay bản lá): thường rộng, dài, mép lá lượn sóng, ở một số giống lá
có nhiều lông tơ. Lá bắp có gân song song. Từ gốc thân, lá có chiều dài tăng dần đạt
chiều dài nhất ở lá mang bắp trên cùng sau đó chiều dài của lá bắp giảm dần.
+ Thìa lá: Là phần nằm giữa bẹ lá và phiến lá, gần sát với thân cây. Tuy nhiên,
không phải giống bắp nào cũng có thìa lá; ở những giống không có thìa lá, lá bắp gần
như thẳng đứng, ôm lấy thân.
+ Số lượng lá, chiều dài, chiều rộng, độ dày, lông tơ, màu lá, góc lá và gân lá
thay đổi tùy theo từng giống khác nhau. Số lá là đặc điểm khá ổn định ở bắp, có quan
hệ chặt với số đốt và thời gian sinh trưởng. Những giống bắp ngắn ngày thường có
15 – 16 lá, giống bắp trung bình: 18 – 20 lá, giống bắp dài ngày thường có trên 20 lá.
+ Những lá ở giữa thân là những lá phát triển nhất, có tác dụng lớn trong việc
vận chuyển chất dinh dưỡng vào bắp. Diện tích lá tăng dần qua từng thời kỳ, đạt tối
đa vào khoảng từ trỗ cờ.
Giống bắp ngắn ngày thường có 15 – 16 lá.
Giống bắp trung bình thường có khoảng 18 – 20 lá.
Giống bắp dài ngày thường có trên 20 lá.
2.2.1.4. Phát hoa
Hoa đực
Hoa tự đực (bông cờ) bao gồm các hoa đực sắp xếp theo kiểu chùm bông được gọi là
bông cờ gồm một trục chính, trên trục chính phân làm nhiều nhánh và trên mỗi
nhánh và cả trên trục chính có nhiều giá (hay bông nhỏ, bông chét, nhánh nhỏ). Các
giá mọc đối diện nhau trên trục chính hay trên các nhánh, mỗi giá có 2 chùm hoa
(một chùm cuống dài và một chùm cuống ngắn), mỗi chùm có 2 hoa. Trên mỗi chùm
hoa có 2 vỏ trấu ngoài chung cho cả 2 hoa (gọi là mày 1 và mày 2 tương ứng với lá
5


bắc chung), mày có gân và lông tơ, mày xanh hay màu tím tùy thuộc vào giống. Bên
trong 2 vỏ trấu ngoài có chứa 2 hoa, mỗi hoa có 2 vỏ trấu trong, mỏng, màu trắng, ở
giữa mỗi hoa có 3 nhị đực, mỗi nhị đực có một bao phấn (Dương Minh, 1999).

Hình 2.1: Hoa đực.
(Nguồn: Dương Minh, 1999)
Ở mỗi hoa có thể thấy dấu vết thoái hoá và vết tích của nhụy hoa cái, quanh đó có ba
chỉ đực mang ba nhị đực và hai mày cực nhỏ gọi là vẩy tương ứng với tràng hoa. Bao
quanh các bộ phận của một hoa có hai mày nhỏ mày ngoài tương ứng với lá bắc hoa
và mày trong tương ứng với lá đài hoa. Mỗi bông cờ có từ 700 – 1.400 hoa, tổng
cộng cho từ 10 – 30 triệu hạt phấn. Số hoa trên một bông cờ nhiều ít phụ thuộc vào
giống và điều kiện ngoại cảnh. Ở nước ta trong điều kiện canh tác bình thường giống
ngắn ngày có 500 – 700 hoa, giống trung ngày có khoảng 700 – 1.000 hoa, giống dài
ngày có trên 1.000 hoa. Hoa đực nhiều, khỏe là một đặc tính tốt (Dương Minh,
1999).
Hoa cái
Hoa tự cái (hay bắp ngô) được sinh ra từ nách lá phần giữa thân. Bắp ngô gồm các
bộ phận chính như cuống bắp và lõi bắp: cuống bắp gồm nhiều đốt rất ngắn (có
trường hợp cuống dài) mỗi đốt trên cuống có một lá bi bao bọc nhằm bảo vệ bắp, lá
bi thường không có phiến. Lõi bắp trục chính của hoa tự cái, hoa cái cũng mọc thành
từng đôi (chùm hoa) mỗi chùm có hai hoa nhưng hoa thứ hai thoái hóa nên chỉ một
hoa tạo thành hạt. Đặc điểm của đôi chùm hoa là mỗi chùm hoa chỉ tạo thành một
hạt, một đôi chùm hoa cho hai hạt nên số hàng hạt trên bắp thường là một số chẵn.
Số hàng hạt, số hạt nhiều hay ít trên bắp tùy giống, điều kiện ngoại cảnh (Trần Văn
Dư, 2011). Trung bình một trái bắp có từ 12 – 16 hàng, thấp nhất là 10 – 12 hàng,

6


cao nhất 18 – 20 hàng.

Hình 2.2: Hoa cái.
(Nguồn: Dương Minh, 1999)
Tương tự như bông cờ, nhưng cuống và các bộ phận bao ngoài hoa ngắn lại và dầy
lên. Phía ngoài hoa có hai mày (ở loài phụ bắp bọc hai mày phát triến bao kín hạt).
Tiếp đến là mày ngoài và mày trong, ngay sau mày ngoài có thể quan sát dấu vết của
nhị đực và hoa cái thứ hai bị thoái hoá. Sát bầu hoa là mày rất nhỏ. Phía trên bầu nhị
có núm và vòi nhị vươn dài ra thành râu. Trên râu có nhiều lông tơ và tiết ra chất
nhựa làm cho hạt phấn dính vào dễ nảy mầm. Sau thụ tinh râu chuyển sang màu sẫm
rồi héo dần (Trần Văn Dư, 2011).
Thời gian bắp phun râu sau cơ tung phấn từ 3 – 5 ngày hoặc 1 – 2 tuần tùy theo
giống và điều kiện ngoại cảnh, trường hợp này gọi là tính đực chín trước (Ptotaxdry
hay Proteraxdry). Ngược lại, tuy ít gặp cũng có trường hợp phun râu sớm hơn trỗ cờ
một vài ngày gọi là tính cái chín trước (Protogyny). Trong điều kiện nhiệt độ thấp sự
phun râu chậm và kéo dài; nhiệt độ cao, đủ ẩm phun râu nhanh và tập trung (Dương
Minh, 1999).
t ắp
Hạt bắp thuộc loại quả đính gồm các bộ phận chính: vỏ hạt, lớp alơron, phôi, phôi
nhũ và mũ hạt, phía dưới của hạt còn có gốc hạt gắn liền hạt với lõi bắp (Trần Văn
Dư, 2011).
+ Vỏ hạt bao bọc xung quanh hạt là một màng nhẵn, màu trắng, đỏ hoặc vàng tùy
7


theo giống.
+ Lớp alơron nằm sau tầng vỏ bao bọc lấy phôi nhũ và phôi.
+ Phôi nhũ là bộ phận chính của hạt chủ yếu chứa tinh bột và các chất có giá trị dinh
dưỡng cao. Tinh bột trong phôi nhũ chia thành tinh bột mềm (tinh bột), tinh bột cứng
(tinh bột sừng hay tinh bột pha lê).

Hình 2.3: Hạt bắp bổ đ i.
(Nguồn: Dương Minh, 1999)
Bắp là loại hạt kép có nhiều tinh bột, phôi nhũ chứa 70% – 78% trọng lượng hạt với
giá trị dinh dưỡng khá cao so với gạo (Dương Minh, 1999).
2 2 2 Các giai đoạn phát triển c

ắp

Hệ thống các giai đoạn phát triển của cây bắp dựa chính vào Samuel R. Aldrich,
Walter O. Scott, Robert G. Hoeft (1986) và công trình của Steves W. Ritchie và John
J. Hanway (1989). Quá trình phát triển của cây bắp được chia thành các giai đoạn
sinh dưỡng (V) và sinh thực (R). Mức chia nhỏ của giai đoạn V được kí hiệu bằng số
V1, V2, V3,... Vn (n biểu diễn số lá). Giai đoạn sinh trưởng đầu tiên là VE (mọc) và
cuối cùng là VT (trổ cờ). Sáu mức chia nhỏ của giai đoạn sinh thực cũng được kí
hiệu với những tên chung ở Bảng 2.1 (Ngô Hữu Tình, 2003).

8


Bảng 2.2: Các giai đoạn sinh trưởng và sinh thực của cây bắp.
Giai đoạn sinh trưởng

Giai đoạn sinh thực

VE mọc

R1 phun râu

V1 lá thứ nhất

R2 mẩy hạt

V2 lá thứ hai

R3 chín sữa

V3 lá thứ ba

R4 chín sáp

…..

R5 xuất hiện răng ngựa

Vn lá thứ n

R6 chín sinh lý

VT trổ cờ
(Nguồn: Ngô Hữu Tình, 2003)
Mỗi giai đoạn lá bắp được xác định theo lá trên cùng khi cổ bẹ lá của lá bắp thấy rõ.
Phần đầu tiên của cổ lá thấy rõ là phần lưng xuất hiện như một đường nhạt màu giữa
lá và bẹ lá. Lá đầu tiên có phiến lá hình oval riêng biệt là điểm xuất phát để tính lên
đến lá có cổ lá thấy rõ (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển cây bắp
Thời gian sinh trưởng của cây bắp từ khi gieo đến khi chín trung bình từ 90 – 160
ngày. Thời gian sinh trưởng dài, ngắn khác nhau phụ thuộc vào giống và điều kiện
ngoại cảnh (Dương Minh, 1999).
Sự phát triển của cây bắp có thể chia ra làm hai giai đoạn:
- Trong giai đoạn đầu (giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng), những mô khác nhau phát
triển và phân hóa cho đến khi các cấu trúc hoa xuất hiện (Dương Minh, 1999). Giai
đoạn sinh trưởng dinh dưỡng gồm hai chu kỳ:
+ Ở chu kỳ đầu: những lá đầu tiên được hình thành và tiếp tục phát triển. Việc
sản xuất chất khô ở chu kỳ này chậm, nó kết thúc khi mô tế bào bắt đầu phân hóa
hình thành cơ quan sinh sản.
+ Ở chu kỳ thứ 2: các lá và cơ quan sinh sản phát triển, chu kỳ kết thúc với sự
xuất hiện của nhị cái.
- Giai đoạn thứ hai là giai đoạn sinh trưởng sinh thực. Bắt đầu với việc thụ tinh của
các hoa cái. Pha đầu của giai đoạn này có đặc điểm là tăng trọng lượng lá và những
phần hoa khác. Suốt pha thứ hai trọng lượng của hạt tăng nhanh (Tanaka và
Tamaguchi, 1972).
2.2.3.1. Thời kỳ nảy mầm và mọc (VE)
Dưới những điều kiện đồng ruộng thích hợp, hạt được gieo, hút nước trương lên và
bắt đầu mọc. Rễ mầm sơ sinh là bộ phận đầu tiên xuất hiện và kéo dài từ hạt, tiếp sau
là lá mầm với chồi mầm bọc kín, rồi đến ba hoặc bốn rễ mầm thứ sinh, cuối cùng VE
9


(mọc) đã đến bởi sự kéo dài nhanh chóng của trụ giam lá mầm đẩy bao lá mầm lên
khỏi mặt đất (Hình 2.4). Dưới điều kiện ẩm và ấm cây mọc trong 4 – 5 ngày sau khi
gieo nhưng với điều kiện lạnh hoặc khô có thể đòi hỏi đến 2 tuần hoặc dài hơn (Ngô
Hữu Tình, 2003).

Hình 2.4: Nảy mầm và mọc 0, 2, 4, 5, 6 (VE), 7,8, 10 (V1) và 12 (V2) ngày sau khi gieo.
(Nguồn: Ngô Hữu Tình, 2003)
Hệ thống rễ đốt được khởi đầu vào khoảng VE và vòng đầu tiên của rễ đốt bắt đầu
kéo dài từ đốt thứ nhất trong giai đoạn V1 (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.2. Giai đo n lá thứ 3 (V3)
Khi cây có 3 lá, cây bắp bắt đầu sống nhờ quang hợp và hấp thu dưỡng liệu từ rễ.
Thời kỳ này quyết định số mắt và lóng của cây, gặp điều kiện bất lợi, cây sẽ cho ít
mắt. Ở cuối thời kỳ này, đỉnh sinh trưởng của chồi nách hình thành. Vào thời kỳ này
thân cây thật sự chỉ cao 1 cm – 3 cm, nhưng toàn bộ chiều cao cây bắp có thể 20 cm
– 30 cm và ở khoảng 12 – 15 ngày sau khi gieo (Dương Minh, 1999).
Cách trình bày tương tự sẽ dược sử dụng cho một vài giai đoạn V tiếp sau. Ghi nhận
từ cây V3 giải phẫu lá đỉnh thân (điểm sinh trường) còn ở dưới mặt đất và thân mới
kéo dài một ít. Lông hút từ các rễ đốt mọc ra vào thời gian này và sự phát triển của
hộ thống rẽ mầm thực sự đã ngừng (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.3. Giai đo n lá thứ 6 (V6)
Bắt đầu khi cây được 5 lá đến khi cây được 9 lá. Cây bắp phát triển chậm, chỉ vài
mm/ngày, tuy nhiên các đỉnh sinh trưởng đã bắt đầu phát triển tạo mầm hoa đực.
Thời kỳ này cây bắp chịu ảnh hưởng quang kỳ rất mạnh, nhất là những giống nhiệt
đới. Quang kỳ càng yếu và ánh sáng có bước sóng ngắn sẽ rút ngắn thời gian (Dương
Minh, 1999).
Ở V6 điểm sinh trưởng và bông cờ đã ở trên mặt đất và thân bắt đầu giai đoạn tăng
nhanh về chiều dài. Dưới đất, hệ thống rễ đốt bây giờ là hệ thống rễ chức năng chính
với hàng loạt các rễ mọc dài ra từ 3 hoặc 4 đốt thân dưới cùng và phân bố đều trong

10


đất (Ngô Hữu Tình, 2003). Ở giai đoạn này phải theo dõi dấu hiệu thiếu dinh dưỡng
đa lượng, trung lượng và vi lượng ở cây để xử lí cho phù hợp. Dẫu rằng sự thiếu hụt
dinh dưỡng ở đất có thể được hạn chế bằng cách bón thúc qua lá hoặc vào đất nhưng
việc phòng ngừa thiếu dinh dưỡng trước khi những triệu chứng xuất hiện vẫn tốt hơn
(Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.4. Giai đo n lá thứ 9 (V9)
Cây phát triển rất nhanh trong giai đoạn này. Mỗi thân có thể mọc thêm 2 cm – 5 cm,
nhất là vào lúc gần trỗ. Hệ thống rễ là lượng chất khô trong cây tăng rất nhanh. Số
lượng và sức sống của hoa cũng được quyết định trong giai đoạn này, do đó cây bắp
cũng cần nhiệt độ thích hợp, ở 18 0C – 20 0C và độ ẩm đạt khoảng 80% (Dương
Minh, 1999). Rất nhiều chồi bắp bây giờ dễ dàng nhìn thấy qua việc giải phẫu cây
V9. Chồi bắp (bắp thế năng) phát triển ở mỗi đốt trên mặt đất, trừ 6 – 8 đốt cuối cùng
dưới bông cờ (Ngô Hữu Tình, 2003). Trong giai đoạn này bông cờ bắt đầu phát triển
nhanh và thân tiếp tục kéo dài. Thân kéo dài theo sự kéo dài của lóng. Mỗi một lóng
bắt đầu kéo dài trước lóng trên nó ở thân. Sự phát triển của chồi bắp ban đầu cũng
tương tự (Ngô Hữu Tình, 2003).
Ở V10 thời gian xuất hiện các giai đoạn lá mới ngắn hơn, thường xảy ra sau 2 – 3
ngày. Ở giai đoạn này cây bắp bắt đầu tăng trưởng nhanh, vững chắc về chất dinh
dưỡng và tích luỹ chất khô. Quá trình này sẽ tiếp tục đến các giai đoạn sinh thực. Lúc
này việc cung cấp chất dinh dưỡng và nước trong đất cần lớn hơn để đáp ứng những
nhu cầu về tốc độ phát triển (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.5. Giai đo n lá thứ 12 (V12)
Mặc dầu chồi bắp đã được hình thành ngay trước khi hình thành bông cờ (V5) nhưng
số noãn (hạt thế năng) trên mỗi bắp và độ lớn của bắp mới được xác định vào giai
đoạn V12. Số hàng hạt trên bắp đã được thiết lập nhưng cho đến vào khoảng 1 tuần
trước phun râu hoặc vào khoảng V17 số hạt trên hàng vẫn chưa hoàn toàn được xác
định. Các chồi bắp trên vẫn còn nhỏ hơn các chồi bắp thấp hơn vào thời gian này, tuy
nhiên nhiều bắp trên đã gần sát nhau về độ lớn (Ngô Hữu Tình, 2003).
Vì số noãn và kích thước bắp được xác định vào thời điểm này nên sự thiếu hụt về
độ ẩm và chất dinh dưỡng có thể làm giảm nghiêm trọng số hạt tiềm năng và độ lớn
của bắp thu hoạch. Tiềm năng của hai yếu tố thu hoạch ấy còn liên quan đến độ dài
thời gian cho việc xác định chúng, thường thì khoảng V10 qua V17. Những giống lai
chín sớm thường qua giai đoạn này trong thời gian ngắn hơn và thường có bắp nhỏ
hơn những giống lai chín muộn. Vì vậy, mật độ cây cao hơn là cần thiết để cho các
giống chín sớm sản sinh ra lượng hạt tương đương (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.6. Giai đo n lá thứ 15 (V15)
Cây bắp V15 thường vào khoảng 10 – 12 ngày cách giai đoạn R1 (phun râu). Giai
đoạn này quyết định sự phát triển của cây để xác định năng suất hạt (Ngô Hữu Tình,
2003). Nếu thiếu nước trong khoảng 2 tuần trước và 2 tuần sau khi phun râu thì năng

11


suất hạt bị giảm đi nhiều so với thiếu nước ở bất kì giai đoạn sinh trưởng nào khác.
Năng suất sẽ giảm lớn nhất nếu hạn nặng vào lúc phun râu (giai đoạn Rl), năng suất
giảm ít hơn nếu hạn xảy ra sau khi trổ cờ. Đây cũng là thực tế chung với các loại ứng
suất môi trường khác như thiếu chất dinh dưỡng, nhiệt độ cao hoặc mưa đá. Giai
đoạn 4 tuần xung quanh phun râu là thời điểm quan trọng nhất cần tưới nước (Ngô
Hữu Tình, 2003).
2.2.3.7. Giai đo n lá thứ 18 (V18)
Rễ chân kiềng (còn gọi là rễ đốt trên mặt đất) bây giờ mọc ra từ các đốt trên mặt đất,
giúp cây chống đổ, hút nước và chất dinh dưỡng ở những lớp đất bên trên trong các
giai đoạn sinh thực (Ngô Hữu Tình, 2003). Sự phát triển của bắp bị muộn lại sẽ gây
ra chênh lệch tung phấn và phun râu. Nếu ứng suất trầm trọng nó có thể làm râu
phun muộn sau khi cờ đã tung phấn từng phần hoặc tung phấn gần hết. Những noãn
mà phun râu sau khi cờ đã tung hết phấn sẽ không được thụ tinh và sẽ không cho hạt
(Ngô Hữu Tình, 2003). Những giống lai một bắp (một bắp lớn) cho năng suất càng
giảm khi tác động ứng suất càng tăng nhưng lại cho năng suất cao hơn các giống lai
nhiều bắp dưới điều kiện không có ứng suất (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.8. Giai đo n trỗ cờ (VT)
Giai đoạn VT được bắt đầu khi nhánh cuối cùng của bông cờ đã thấy rõ hoàn toàn
còn râu thì chưa phun (chưa nhìn thấy) (Ngô Hữu Tình, 2003). VT bắt đầu khoảng 2
– 3 ngày trước khi phun râu, trong thời gian này cây bắp hầu như đã đạt được độ cao
nhất của nó và bắt đầu tung phấn. Thời gian giữa VT và R1 có thể dao động đáng kể
phụ thuộc vào giống và điều kiện môi trường (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.3.9. Giai đo n phun râu (R1 – R6)
Giai đoạn R1 bắt đầu khi một vài râu bắp đã nhìn thấy bên ngoài lá bi. Râu mọc
khoảng 2,5 cm – 3,8 cm mỗi ngày và sẽ tiếp tục kéo dài đến khi được thụ tinh (Ngô
Hữu Tình, 2003). Ở giai đoạn này nhu cầu kali đã đủ, còn đạm và lân được hút
nhanh. Phân tích lá về chất dinh dưỡng ở giai đoạn này cho tương quan rất cao với
năng suất hạt cuối cùng và hiệu suất sử dụng phân bón (Ngô Hữu Tình, 2003).
Hạt R2 bên ngoài có màu trắng và dạng hình mẩy. Ở R2 và cùi đã gần như đạt tới
kích thước cuối cùng. Tinh bột đã bắt đầu tích luỹ trong nội nhũ loãng và hạt bắt đầu
giai đoạn tích luỹ chất khô nhanh của giai đoạn đầy hạt. Tổng lượng đạm và lân
trong cây còn dạng tích luỹ nhanh, sự di chuyển những chất dinh dưỡng này từ các
phần sinh dưỡng sang các bộ phận sinh thực đã bắt đầu (Ngô Hữu Tình, 2003).
Hạt R3 bên ngoài biểu hiện màu vàng và chất lỏng bên trong bây giờ như sữa trắng
do tinh bột đang tích luỹ. Năng suất cuối cùng phụ thuộc vào số hạt phát triển và
kích thước hạt hoặc khối lượng hạt (Ngô Hữu Tình, 2003).
Vào khoảng giữa R4 bề ngang của phôi sẽ kéo ra quá nửa bề rộng của hạt. Ngay
trước R5, những hạt dọc theo chiều dài của bắp bắt đầu có dạng răng ngựa hoặc khô
ở đỉnh. Lá phôi thứ 5 cũng như các rễ mầm thứ sinh được hình thành trong thời gian
12


này (Ngô Hữu Tình, 2003).
Ở R5, tất cả hoặc gần như tất cả hạt đã có dạng răng ngựa (nếu giống thuộc chủng
Indentata) hoặc đang hình thành răng ngựa và cùi đã có màu đỏ thẫm hoặc trắng (tuỳ
theo giống) (Ngô Hữu Tình, 2003).
Ở giai đoạn R6 tất cả các hạt trên bắp đã đạt khối lượng khô. Lớp tinh bột cũng đã
hoàn toàn tiến đến cùi và lớp sẹo đen đã hình thành. Lớp đen này hình thành tuần tự
từ các hạt đỉnh bắp đến các hạt đáy bắp. Đó là chỉ dẫn tốt của khối lượng khô tối đa
và là dấu hiệu kết thúc (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.2.4. inh dưỡng cây bắp
2.2.4.1. Nhu cầu dinh dưỡng của cây bắp
Bắp thuộc nhóm cây quang hợp theo chu trình C4. Quang hợp C4 có nhiều ưu thế cho
sinh khối hơn chu trình C3. Vì loại cây này có hiệu suất sử dụng ánh sáng cao hơn
(5% – 6%), không có hô hấp ánh sáng, có điểm bù C02 rất thấp và do đó cường độ
quang hợp cao.
Ở ĐBSCL, theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Công Thành, Nguyễn Thị Cúc và
Dương Văn Chín (1995), thì mức kinh tế tối ưu bón cho bắp trên chân đất lúa vùng
Tây Sông Hậu là 270 kgN và 50 kg P2O5 /ha. Tuy nhiên, quy trình bón phân cho bắp
ở ĐBSCL thường áp dụng liều lượng 200 kgN – 100 kgP2O5 – 100 kgK2O /ha.
Để đạt được năng suất cao và ổn định, bắp cần được bón phân cân đối, đặc biệt là
giữa các yếu tố đa lượng NPK. Điều này được chứng minh rất rõ qua thí nghiệm bón
các tổ hợp phân cho bắp suốt 28 vụ của Viện kali quốc tế cho thấy chỉ có bón cân đối
NPK năng suất bắp mới cao và ổn định. Qua đây thấy rất rõ là nếu chỉ bón duy nhất
phân đạm (N), năng suất bắp đạt tương đối khá ở 1 – 2 vụ đầu, các vụ sau năng suất
giảm nhanh và rất thấp. Các tổ hợp phân NK, NP cho năng suất khá hơn và sự suy
giảm có chậm và ít hơn. Nếu bón cân đối NPK năng suất bắp đạt cao và ổn định suốt
28 vụ gieo trồng độc canh liên tục (Ngô Hữu Tình, 2003).
Ngoài việc nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến năng suất các nhà khoa học còn
nghiên cứu cả tác dụng của phân bón đối với chất lượng sản phẩm. Ảnh hưởng của
nguyên tố vi lượng đến các quá trình sống như hô hấp, quang hợp, hoạt động của
chất xúc tác. Song vì thiếu một phương pháp nghiên cứu thống nhất và trình độ phân
tích còn thấp nên chất lượng các công trình chưa thật cao (Vũ Hữu Yêm, 1997).
2.2.4.2. Vai trò của phân bón
Bắp là cây trồng đòi hỏi nhiều dinh dưỡng, muốn có nâng suất cao phải bón đủ liều
lượng, đúng lúc và đúng cách. Với các kết quả nghiên cứu của từng vùng, có đủ khả
năng xây dựng một quy trình phân bón theo năng suất định trước. Bình thường để đạt
được năng suất bắp cao và ổn định, tuỳ theo loại đất, lượng phân bón.
Trong quá trình quang hợp để tạo lâp hidrat cacbon, cây bắp sử dụng C02 từ không
khí, ion H+ và nguyên tử oxy từ nước và các nguyên tố khoáng từ trùng đất. Qua

13


phân tích thu được các nguyên tố rất khác nhau và được xếp theo thứ tự như sau:
- Nhóm các nguyên tố đa lượng: C, O, H, N, P, K, S, Ca, Mg.
- Nhóm các nguyên tố vi lượng: Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, B, Ci.
- Nhóm các nguyên tố siêu vi lượng: Si, Na, Al, Ti, Co, Ag, Ba.
Theo Trần Kông Tấu (1986), các nguyên tố vi lượng có vai trò quan trọng về mặt
sinh lý và mặt sinh hóa trong đời sống thực vật, động vật và con người. Chúng có
trong thành phần của nhiều men, các men này có đóng vai trò xúc tác trong các quá
trình sinh hóa học là nâng cao hoạt tính của chúng. Các nguyên tố vi lượng kích
thích sự tăng trưởng của thực vật và thúc đẩy sự phát triển của chúng, có tác dụng
tăng cường sức chống chịu các sâu bệnh và cho năng suất tăng lên rõ rệt.
- Đạm (N): Đạm đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống cây bắp. Đạm tham
gia tích cực trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây bắp. Cây bắp hút đạm
trong suốt quá trình sống của nó, nhưng tập trung nhiều nhất vào giai đoạn bắp con
gái đến sau khi đậu hạt (25 – 75 ngày sau trồng). Giai đoạn này cây bắp hút 86%
tổng lượng đạm cần thiết để tạo thân, lá, phát triển bộ rễ, các bộ phận của bông cờ và
bắp ngô. Thời gian đầu (25 ngày sau trồng) và giai đoạn cuối (25 ngày sau thâm râu)
bắp hút đạm ít hơn, khoảng 14% (Ngô Hữu Tình, 2003). Mặc dầu nhu cầu đạm của
bắp là rất lớn song nếu bón phân đạm quá nhiều cũng gây ra những hiện tượng bất
lợi:
+ Kéo dài thời gian sinh trưởng.
+ Cây vươn cao, lá xanh thẫm song khả năng chống chịu kém.
+ Chín sinh lý, đủ tiêu chuẩn thu hoạch nhưng lá bi và râu bắp vẫn xanh.
+ Lãng phí phân bón, giảm hiệu quả kinh tế.
- Lân (P2O5): Lân là nguyên tố tham gia tích cực vào các quá trình trao đổi
chất, tổng hợp gluxit, lipit và quá trình hô hấp của cây bắp. Lân góp phần tạo dựng
bộ rễ mạnh khoẻ, làm tăng sức sống và khả năng chống chịu với điều kiện ngoại
cảnh không thuận lợi, đặc biệt là nhiệt độ thấp và thiếu nước. Lân làm tăng khả năng
kết hạt và phẩm chất của hạt, rút ngắn thời gian sinh trưởng. Cũng như đạm, cây bắp
hút lân trong suốt quá trình sống của nó nhưng tập trung chính vào giai đoạn từ thời
kì con gái đến thâm râu (hút đến 88% tổng lượng lân). Các giai đoạn còn lại chỉ còn
hút 12%. Cây bắp thiếu lân biểu hiện khá rõ, đặc biệt ở thời kỳ cây con, ở các lá bình
thường có màu đỏ tím (huyết dụ) nhất là các lá non, hệ thống rễ phát triển kém, phân
bố hẹp và nông. Ở các giai đoạn sau thể hiện: bông cờ bé, ít hoa, bắp ngô nhỏ, méo
mó, hạt nhỏ (Ngô Hữu Tình, 2003).
- Kali (K2O): Kali có vai trò rất quan trọng trong quá trình quang hợp, tạo
hydrat carbon, vận chuyển các sản phẩm quang hợp về hạt. Kali cần thiết cho hoạt
động của keo nguyên sinh chất, hỗ trợ cho việc hút nước, nâng cao khả năng thẩm
thấu và trạng thái trương của tế bào, hạn chế sự thoát hơi nước, nâng cao khả năng

14


chịu hạn và nhiệt độ thấp. Kali giúp cho cây nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh,
kali thúc đẩy việc hút và đồng hoá các chất dinh dưỡng khác như đạm và lân, làm
tăng hiệu quả phân bón (Ngô Hữu Tình, 2003). Khi thiếu kali:
+ Chóp và mép lá có màu vàng nâu lan dần vào gân lá, các lá dưới bị cháy khô.
+ Khi bổ dọc thân cậy, bên trong các đốt có màu nâu đậm.
+ Thiếu kali ít ảnh hưởng đến kích thước bắp ngô song hạt nhỏ, lép ở đầu bắp
hoặc đầu bắp không có hạt.
+ Cây bắp hút kali chủ yếu vào các giai đoạn đầu đến trỗ cờ phun râu.
- Canxi (Ca): Ca tăng cường sự vững chắc của màng tế bào, tạo lập lông hút
của rễ và sự lưu thông tinh bột. Ca còn đóng vai trò trong trao đổi chất hidratcacbon
và protit. Ca là nguyên tố đối kháng với sắt, hạn chế tính độc của sắt dư thừa, ổn định
quá trình dinh dưỡng cây bắp (Trần Kông Tấu, 1986). Trong cây bắp Ca có nhiều ở
thân lá hơn là ở hạt, nhất là ở các lá già. Kết quả phân tích thường ở lá ngọn và cho
thấy cây bắp thiếu Ca khi lá chỉ chứa 0,03% Ca. Lượng Ca trung bình ở lá thường là
0,76% – 0,8%. Triệu chứng thiếu Ca làm lá bắp bị xòe ngang hay rũ xuống, đôi khi
hai lá dính lại với nhau. Chóp lá ngọn bị nứt, chảy nhựa và đôi khi khô dính lại.
Triệu chứng này thường gặp ở đất pH thấp (dưới 4,8) và khi bón nhiều K và Mg
(Trần Kông Tấu, 1986).
- Ma giê (Mg): Mg tham gia vào thành phần diệp lục và một số coenzym. Mg
có vai trò trong quá trình hoá khử của cây cũng như quá trình đồng hoá và vận
chuyển photpho (Trần Kông Tấu, 1986). Trong cây bắp Mg chiếm khoảng 0,1% –
0,3% (ở dạng MgO), có nhiều trong lá thân và hạt. Trong lá bắp, nhất là lá ngọn, kết
quả cho thấy có sự tương quan thuận chặt chẽ giữa nồng độ N và Mg bên trong. Điều
này chứng tỏ cả N và Mg đều góp phần trong việc trao đổi chất của tế bào. Theo Ngô
Hữu Tình (2003), bón N cũng giúp tăng sự hấp thu hàm lượng Mg trong cây. Ngược
lại thiếu Mg ảnh hưởng xấu đến quá trình trao đổi N. Thiếu Mg sẽ làm lá bắp phát
triển kém, phiến lá có những sọc màu vàng nhạt hay vàng cam giữa các gân lá, đôi
khi có những đốm tròn bị cháy khô. Ở lá già, khi thiếu Mg có màu đỏ tím, ngọn và
bìa lá có thể cháy khô. Thiếu Mg cũng làm cây giảm sức chống chịu (Trần Kông
Tấu, 1986).
- Lưu huỳnh (S): Lưu huỳnh tham gia vào một số chất protit và một số phức
hợp este. Lưu huỳnh tham gia vào quá trình oxi hoá khử, là một nguyên tố kích hoạt
sự hình thành diệp lục.
- Sắt (Fe): Sắt có vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất, sắt tham gia
vào việc tạo lập, diệp lục và quá trình oxy hoá khử. Trong điều kiện đất thiếu canxi,
lân và kali, sắt tác động bất lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của cây bắp. Trong
trường hợp này, một lượng lớn sắt tích tụ ở các đốt thân, cản trở việc vận chuyển các
chất dinh dưỡng khác.
Ngoài những nguyên tố trên, cây bắp còn rất cần Mn, Zn và Cu. Hầu hết các nguyên
15


tố này tham gia tạo thành các coenzym hoặc tham gia hoạt hoá các enzim trong thực
vật.
2.3. KỸ THUẬT TRỒNG CÂY BẮP
2.3.1. Thời vụ
Thời vụ là yếu tố rất quan trọng, đảm bảo cho quá trình sinh trưởng phát triển bình
thường của cây bắp và cho năng suất cao. Để lựa chọn đúng thời vụ gieo trồng ta
phải nắm vững điều kiện sinh thái địa phương, các điều kiện cơ sở hạ tầng (khả năng
phục vụ tưới, tiêu nước,...) và đặc điểm giống lựa chọn. Việt Nam tuy là đất nước
không lớn song có địa hình kéo dài và phức tạp, điều kiện sinh thái giữa các vùng rất
khác biệt, vì vậy thời vụ trồng bắp cũng rất đa dạng (Ngô Hữu Tình, 2003).
2.3.2. Lựa chọn giống và hạt giống
Để lựa chọn chính xác giống cho từng vùng và vụ gieo trồng, chúng ta cần nắm vững
điều kiện sinh thái và đặc điểm chính của giống trong từng trường hợp cụ thể. Bên
cạnh đó cũng cần lưu ý đến hoàn cảnh kinh tế – xã hội, đặc biệt là tập quán địa
phương, trình độ dân trí, trình độ thâm canh, hướng sử dụng và đầu ra của sản phẩm.
Ở nhiều vùng và địa phương, bắp đã trở thành sản phẩm hàng hoá, thì rõ ràng cần
phải gieo trồng những giống theo yêu cầu của khách hàng lớn và ổn định. Ở những
vùng và địa phương, sản xuất bắp nằm trong một cơ cấu kinh tế khép kín (trồng trọt
– chế biến – chăn nuôi và dịch vụ) khi bắp không phải là sản phẩm đem bán thì chọn
những giống chủ yếu có năng suất cao, phẩm chất tốt là đủ, đôi khi không cần quan
tâm nhiều đến mẫu mã bên ngoài vì sản phẩm hàng hoá cuối cùng là cá, thịt, trứng
hoặc sữa,...
2.3.3. Chuẩn bị đất trồng
Bắp có bộ rễ chùm rất phát triển, có thể lan rộng với bán kính trên 0,5 m và ăn sâu
trên 1 m – 2 m. Do vậy, đất trồng bắp cần được cầy sâu, bừa kỹ, sạch cỏ dại.
Đối với những vùng bắp tập trung, các lô ruộng lớn, tốt nhất làm đất tiến hành bằng
cơ giới với các khâu chính tuần tự sau:
- Băm cỏ và phế phụ phẩm bằng bừa đĩa nặng.
- Cày bằng mày sâu 15 cm – 18 cm.
- Băm phá bằng bừa đĩa nặng (1 lần).
- Băm đất nhỏ bằng bừa đĩa nhẹ (2 lần theo 2 chiều vuông góc nhau).
- San bằng và vơ cỏ bằng bừa răng (2 lần).
Đất được chuẩn bị như trên là sẵn sàng cho việc gieo hạt. Nếu không tiến hành gieo
bằng máy thì rạch hàng bằng một thiết bị như lưỡi vun, sau đó gieo bằng tay trên mặt
luống (mùa mưa) hoặc dưới rạch (mùa khô).

16


2.3.4. Mật độ và khoảng cách trồng
Mật độ trồng là yếu tố quyết định quan trọng đến năng suất. Tùy yếu tố đất đai,
giống, nước, tình hình sâu bệnh và khí hậu ở mỗi địa phương mà mật độ bắp cũng
khác nhau (Dương Minh, 1999).
Theo Ngô Hữu Tình (2003), mật độ trồng bắp phụ thuộc vào vùng sinh thái, mùa vụ,
thời gian sinh trưởng của giống và điều kiện thâm canh. Nguyên tắc chung là đi càng
xa từ Bắc vào Nam mật độ càng tăng. Tuy nhiên giống ngắn ngày mật độ gieo cao
hơn giống dài ngày, có điều kiện canh tác tốt thì tăng mật độ.
Theo Dương Minh (1999), các thí nghiệm của Đại học Cần Thơ từ 1976 – 1979 đã
cho thấy mật độ thích hợp cho vùng phù sa ven sông của ĐBSCL như sau: đối với
giống bắp thấp cây (chiều cao < 2 m) và ngắn ngày (sinh trưởng < 80 ngày) nên
trồng với mật độ 71.000 cây /ha (70 x 20 cm) vào màu nắng và 57.000 cây /ha (70 x
25cm) vào màu mưa. Còn đối với giống cao cây (chiều cao > 2 m) và trung ngày
(sinh trưởng > 80 ngày) nên trồng với mật độ 57.000 cây/ha (70 x 25 cm) vào mùa
nắng và 47.000 cây /ha (70 x 30 cm) vào mùa mưa.
2.3.5. Phân bón
2.3.5.1. Lượng bón
Theo những nghiên cứu gần đây của Dương Văn Chín (2006), với mật độ cần từ
65.000 – 75.000 cây /ha và được bón phân với liều lượng từ 180 – 200 kg /ha năng
suất bắp đạt được biến thiên từ 6,5 – 7,9 tấn/ha. Mức đạm kinh tế tối ưu trung bình ở
các khoảng cách hàng cây khác nhau là 270 kg /ha trên giống DK888 trồng ở vùng
Tây sông Hậu. Tuy nhiên, ở Cù Lao Dung (Sóc Trăng) năng suất bắp tăng liên tục từ
mức bón 100 kg /ha đến 400 kg /ha.
Các công thức khuyến cáo về lượng phân N – P – K cho bắp ở vùng ĐBSCL cũng
thay đổi từ 100 – 180 kg N + 90 – 120 kgP2O5 + 40 – 60 kgK2O /ha. Ở đất kém màu
mỡ cần bón nhiều phân hơn (Dương Minh, 1999).
2.3.5.2. Cách bón
Theo Ngô Hữu Tình (2003), số lần bón phân có thể thực hiện như sau:
+ Bón lót: trước khi làm đất bón toàn bộ lượng phân chuồng (hoặc phân hữu cơ
vi sinh), toàn bộ phân lân + 1/3 lượng urê (tuỳ tính chất đất có thể bón hoặc không
bón lót urê). Riêng đất chua nên bón thêm 0,5 – 1 tấn vôi /ha, nên bón trước khi bón
lót phân.
+ Bón thúc lần 1: khi cây bắp có 4 – 5 lá thật (10 – 15 ngày sau gieo) bón 1/2
N còn lại sau khi bón lót và 1/2 K. Để rễ tiếp xúc được phân nhanh nên rạch một
rãnh nông 5 cm cách gốc hàng bắp 5 cm, rắc phân rồi lấp đất lại. Vì rễ giai đoạn này
chưa phát triển mạnh và không có tính hướng phân.
+ Bón thúc lần 2: khi cây bắp có 9 – 10 lá (sau gieo 35 – 40 ngày), bón hết
lượng phân bón còn lại (1/2 N và 1/2 K còn lại). Thời điểm này hệ thống rễ đã phát
17


triển rất mạnh, bao phủ hết khu vực quanh gốc, chỉ cần rải đều phân theo hàng cách
gốc 5 cm trên mặt đất rồi kết hợp vun gốc lấp phân.
2.3.6. Chăm sóc
2.3.6.2. Tỉa dặm
Để loại bỏ cây xấu và đảm bảo mật độ trồng. Khoảng 4 – 6 ngày sau khi gieo (cây
con được 1 lá) phải gieo dặm những nơi mọc thiếu. Sau đó nhổ bỏ những cây mọc
yếu, chừa đúng số cây /hốc đã định khi cây được 3 – 4 lá (12 – 15 ngày sau khi gieo).
Tỉa và dặm trễ sẽ làm cây mọc yếu, giảm năng suất (Dương Minh, 1999).
2.3.6.2. Làm cỏ, vun gốc
Sau khi bắp mọc đều 2 – 3 lá, nên tiến hành xới xáo mỏng nhằm phá váng hạn chế sự
mất nước kết hợp với trừ cỏ. Sau đợt phá váng, tiến hành bón thúc lần 1 (Ngô Hữu
Tình, 2003).
Phương pháp làm cỏ bằng tay thường được nông dân kết hợp để vun gốc bắp cùng
lúc với diệt cỏ lần cuối để giảm đổ ngã (Dương Minh, 1999).
2.3.6.3. Tưới nước
Dù tương đối kháng hạn, cây bắp cũng cần nhiều nước trong giai đoạn nẩy mầm và
trổ (10 ngày trước khi trổ và 20 ngày sau khi trổ). Tổng lượng nước bắp cần lúc trổ
khoảng 50% tổng lượng nước cả vụ. m độ đất luôn đảm bảo 80% độ thủy dung. Do
đó, mùa nắng, cần dẫn thủy theo rãnh hoặc tưới ngập cách 4 – 7 ngày /lần khi bắp trổ
(Dương Minh, 1999).
Theo Ngô Hữu Tình (2003), bắp cần nước vào các giai đoạn: bắp 3 – 4 lá, khi cây
chuyển phương thức lấy chất dinh dưỡng từ hạt sang đất. Bắp 6 – 9 lá, khi bắp tạo
lập các cơ quan sinh thực. Trước và sau ra hoa 7 ngày, giai đoạn xác định số hạt,
kích thước hạt và sức chứa đổ đầy hạt.
2.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NG

I NƯỚC

Sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng không chỉ phụ thuộc vào sự cung cấp đầy
đủ ẩm độ và ánh sáng mà nó còn phụ thuộc vào các chất dinh dưỡng khoáng
(Marschner, 1995). Những nguyên tố đa lượng mà cây trồng có khả năng hấp thu từ
đất gồm: N, P, K. Còn Ca, Mg và S được gọi là nguyên tố trung lượng vì cây trồng
có nhu cầu hấp thu với một lượng thấp hơn nhiều so với N, P và K. Những yếu tố
thiết yếu còn lại mà cây trồng hấp thu được gọi là dưỡng chất vi lượng, vì cây trồng
cần chúng với số lượng nhỏ, đó là 9 nguyên tố: Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo, Ni, Co và Cl
(Brady và Weil, 2002).
Tương tác giữa N và P xảy ra thông thường và làm ảnh hưởng năng suất cây trồng
(Marschner, 1995), chủ yếu là do hiệu ứng N làm tăng sự hút thu P bởi cây trồng
(Sumner và Farina, 1986). Cơ chế hiệu ứng N bao gồm (i) tăng sự phát triển rễ, (ii)
tăng cường khả năng rễ hút thu và hoán vị P, và (iii) tăng P hòa tan là kết quả của
giảm pH đất đi kèm với hấp phụ NH4+ (Wilkinson et al., 2000).
18


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×