Tải bản đầy đủ

SKKN sáng kiến kinh nghiệm biện pháp chỉ đạo nội dung, phương pháp, hình thức giảng dạy để rèn kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh khá giỏi lớp 4, 5 trường tiểu học tân lập

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Dạy học là hoạt động chủ đạo trong mỗi nhà trường. Chất lượng dạy học
có đạt hiệu quả hay không trước hết phụ thuộc vào trình độ, năng lực của mỗi
giáo viên. Giáo viên là người thực hiện phương pháp giảng dạy, là người tổ
chức, điều khiển và đồng thời cũng là người trực tiếp hướng dẫn học sinh tìm ra
kiến thức mới. Đặc biệt khi dạy phân môn tập làm văn mà cụ thể là thể loại văn
miêu tả, giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, vững chắc, có nghệ thuật sư phạm
khéo léo để khai thác và phát huy vốn ngôn ngữ tiềm ẩn trong óc tư duy sáng tạo
của mỗi học sinh.
Đối với học sinh miền núi, viết văn là một nội dung khó vì môn tập làm
văn mang tính đặc thù của môn học giàu trí tưởng tượng và biểu cảm. Để viết
được một bài văn miêu tả hay đòi hỏi các em phải có sự quan sát tinh tế, có vốn
từ phong phú, biết cảm nhận sự vật hiện tượng, biết so sánh, nhân hoá, liên
tưởng và diễn đạt bằng từ ngữ, hình ảnh trôi chảy, sáng tạo.
Nội dung các bài tập làm văn lớp 4,5 gắn với các chủ điểm, có sự tích hợp
rõ nét với các phân môn khác trong chương trình tiếng việt. Viết văn là cơ hội
giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo chủ điểm đang học, góp phần phát
triển năng lực phân tích tổng hợp của học sinh. Tư duy hành động của trẻ được
rèn luyện và phát triển qua việc sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hoá… khi
miêu tả. Do đó văn miêu tả có một vị trí vô cùng quan trọng.
Văn miêu tả giúp học sinh có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người

và thiên nhiên, có cơ hội bộc lộ cảm xúc cá nhân, mở rộng tâm hồn và phát triển
nhân cách con người Việt Nam theo mục tiêu đào tạo của chương trình sách giáo
khoa hiện hành.
Ở Tiểu học, tập làm văn là nội dung tích hợp có vị trí quan trọng trong
chương trình tiếng việt, góp phần hệ thống lại kiến thức tiếng mẹ đẻ cho học
sinh làm phong phú tâm hồn các em.

1


Qua miêu tả về vật, phong cảnh và nhất là tả người sẽ thể hiện tình cảm
chân thực, bộc lộ năng lực ngôn ngữ và khả năng cảm thụ sáng tạo của mỗi học
sinh.
Học sinh miền núi mà đặc biệt là học sinh trường Tiểu học Tân Lập vốn
sống, vốn từ rất hạn chế. Ngay cả đối tượng học sinh khá giỏi, khi làm bài văn
miêu tả các em thường xa vào liệt kê chi tiết cụ thể, thiếu kĩ năng khái quát, tổng
hợp vấn đề. Đặc biệt, các em chưa biết sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa,
sử dụng câu cảm thán, các hình ảnh đối lập khi miêu tả nên chất lượng các bài
viết văn thấp.
Đổi mới phương pháp để nâng cao chất lượng dạy học là một nhiệm vụ
quan trọng của chủ đề năm học đồng thời cũng là vấn đề mang tính „cấp thiết‟‟
được Đảng, nhà nước, Ngành Giáo dục đặc biệt quan tâm . Với trường Tiểu học
Tân Lập, chúng tôi coi đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là nhiệm vụ cấp
bách cần được giải quyết. Do đó vai trò chỉ đạo, định hướng của người cán bộ
quản lí là rất cần thiết.
Sau nhiều năm chỉ đạo chuyên môn và trực tiếp bồi dưỡng đội tuyển học
sinh giỏi tại trường, tôi đã dành nhiều thời gian, đầu tư nhiều công sức để tìm
hiểu và nghiên cứu về vấn đề này nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy môn tập
làm văn cho giáo ving ngày ấy giờ đây đã trở thành một
người mẹ khắc khổ, lam lũ vì phải chống chọi với những khó khăn, nghiệt ngã
của cuộc đời. Thay vào nước da trắng hồng, mịn màng là một làn da khô ráp
14


điểm những chấm đồi mồi. Trên đôi mắt sáng long lanh của mẹ luôn hằn chứa
cái nhìn tuyệt vọng và nỗi đau mất mát….
Các hình ảnh đối lập:
Bông hoa rực rỡ của làng Hồng Dương - người mẹ khắc khổ, lam lũ
Nước da trắng hồng, mịn màng - làn da khô ráp điểm những chấm đồi mồi
Đôi mắt sáng long lanh - cái nhìn tuyệt vọng và nỗi đau mất mát

nhằm nhấn mạnh sự vất vả, lam lũ và ca ngợi sự hi sinh của người mẹ liệt sĩ.
Việc đưa ra các hình ảnh đối lập đó sẽ gây xúc động, tạo được cảm xúc cao với
người đọc.
* - Một số lưu ý khi sử dụng hình ảnh đối lập:
- Hình ảnh đối lập phải phù hợp với đặc điểm của đối tượng miêu tả.
- Hình ảnh đối lập phải phù hợp với thời gian, không gian.
- Hình ảnh đối lập phải mang dấu ấn đặc trưng điển hình, tiêu biểu của đối tượng
miêu tả và tạo được cảm xúc với người đọc.
1.4.

Sử dụng câu cảm khi miêu tả.
Câu cảm là loại câu bộc lộ cảm xúc, tình cảm của người viết. Sử dụng câu

cảm khi miêu tả tức là thông qua câu cảm để bộc lộ cảm xúc, tình cảm của mình
với đối tượng được tả. Cảm xúc tự nhiên, chân thành ấy dễ cảm hóa người đọc,
người nghe ngay từ câu mở đầu bài viết hoặc đọng lại trong phần kết của bài
viết. Vì vậy, tôi đã chỉ đạo giáo viên rèn kĩ năng viết câu cảm thán cho học sinh
khi viết văn miêu tả để làm tăng giá trị bài viết.
VD1: Mùa xuân trên quê hương em thật là đẹp! ( Câu cảm dùng để giới thiệu)
VD2: Ôi, Mùa hè đã đến! ( Câu cảm bộc lộ cảm xúc tự nhiên)
VD3: Hoa phượng đẹp quá! ( Cảm giác thích thú)
VD4: Mùa xuân trên quê hương em là vậy đó! Mùa xuân tuyệt đẹp! Em yêu mùa
xuân! ( Tình cảm yêu mến, dùng để kết thúc bài).
1.5.

Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá, đảo ngữ, điệp ngữ
khi viết văn.

1.5.1. Cách tiến hành:
15


Khi học sinh đã nắm vững yêu cầu của đề tức là xác định được đối tượng,
nội dung cần tả; để bài văn có điểm nhấn, tôi chỉ đạo giáo viên thực hiện hoạt
động rèn kỹ năng sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá, đảo ngữ,
điệp ngữ cho học sinh để đưa vào bài văn viết. Cách tiến hành như sau:
VD: Đề bài tả về cây cối.
Cách 1: Hoạt động cá nhân trên phiếu học tập hoặc giấy nháp theo nội
dung yêu cầu sau:
Tả cây cối
Các biện pháp

Câu

nghệ thuật dùng
để miêu tả
Biện pháp nghệ Mỗi chiếc rễ là một con rắn khổng lồ bám chặt lấy mặt
thuật so sánh

đất để giúp cây chống trọi với những trận gió lớn.
Mỗi tán lá là một chiếc ô nhỏ che mát cho chúng em.
Mỗi búp lá là một ngọn nến màu xanh.


Biện pháp nghệ Mỗi lần nhìn thấy em, cây lại giơ những cánh tay nhỏ bé
thuật nhân hoá

ra để vẫy chào.
Được em chăm sóc, cây thì thầm nói: “ Cảm ơn bạn nhỏ”
….

Biện pháp nghệ Mùa hè đến, rực đỏ khắp sân trường màu hoa phượng.
thuật đảo ngữ



Biện pháp nghệ Ôi, hoa phượng! Hoa phượng đã nở rồi. Hoa phượng đẹp
thuật điệp ngữ

biết bao. Hoa phượng chính là hoa học trò. Hoa phượng
là người bạn thân thiết của chúng mình đấy!...

Cách 2: Hoạt động nhóm hoặc tổ chức trò chơi.
Giáo viên chia nhóm(đội) chơi, giao nhiệm vụ như đã trình bày trong
phiếu ở cách 1.
Yêu cầu học sinh các nhóm( đội) ghi kết quả vào phiếu.
16


Nhận xét, đánh giá, sửa chữa, bổ xung.
1.5.2. Những điểm cần lưu ý: Khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh,
nhân hóa, đảo ngữ, điệp ngữ giáo viên cần giúp học sinh hiểu rõ:
- Hình ảnh so sánh phải hợp lí tức là có sự liên quan, nét tương đồng giữa đối
tượng so sánh và đối tượng được so sánh.
- Biện pháp nhân hóa dùng cho đối tượng miêu tả là đồ vật, con vật, cây cối, sự
vật( không dùng cho người).
- Sử dụng biện pháp đảo ngữ, điệp ngữ khi muốn nhấn mạnh một nội dung nào
đó nhằm làm tăng sức biểu cảm.
- Khi tổ chức hoạt động theo nhóm/ trò chơi Gv có thể chia nhỏ nội dung thảo
luận cho các nhóm/ đội tức là mỗi nhóm sử dụng một hoặc hai biện pháp nghệ
thuật so sánh/ nhân hóa/ điệp ngữ/ đảo ngữ hoặc tất cả các nhóm/đội cùng thực
hiện chung một nhiệm vụ giống nhau như hoạt động cá nhân.
IV. Kiểm nghiệm:
Với biện pháp cụ thể đã nêu trên, trong quá trình chỉ đạo chuyên môn ở
trường Tiểu học Tân Lập tôi đã giúp giáo viên, học sinh nhà trường giảng dạy,
học tập môn tập làm văn đạt hiệu quả cao hơn. Kết quả khảo sát giáo viên, học
sinh cuối học kì 2 cụ thể như sau:
a, Học sinh: Tổng số HS khá giỏi khối 4,5: 39 em, trong đó:
Các yêu cầu khi viết văn miêu tả

Số lƣợng

Tỉ lệ

Sử dụng từ ngữ chính xác, hay.

30/39

76.9%

Lựa chọn hình ảnh phù hợp

32/39

82.1%

Sử dụng hình ảnh đối lập trong bài viết

23/39

58.9%

27/39

69.2%

39/39

100%

Sử dụng câu cảm thán để làm tăng sức
biểu cảm trong bài viết
Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so
sánh, nhân hoá, đảo ngữ, điệp ngữ khi
viết văn.

17


Kết quả đánh giá chung chất lượng bài viết của học sinh.
Giỏi

Tổng số
39

Khá

SL

Tỉ lệ

SL

Tỉ lệ

23

58,9%

16

41,1%

So với kết quả khảo sát ban đầu, tỉ lệ giỏi tăng 38.4%. Kết quả trên chứng
tỏ việc đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy học của giáo viên đã tác
động trực tiếp đến kết quả học tập của học sinh. 100% học sinh khá giỏi của
trường Tiểu học Tân Lập khi viết văn miêu tả đã biết đưa vào bài viết của mình
những từ ngữ hay, hình ảnh phù hợp, độc đáo và sử dụng thành thạo các biện
pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, đảo ngữ, điệp ngữ... khi miêu tả đối tượng.
Đặc biệt học sinh yêu thích môn học hơn và rất hứng thú khi học môn tập làm
văn.
b, Giáo viên: Kết quả kiểm nghiệm chất lượng giờ dạy cuối học kì 2 năm học
2012 – 2013.
Tổng số

14

Loại giỏi

Loại khá

Loại TB

Loại Yếu

SL

TL

SL

TL

SL

TL

SL

TL

5

35.7%

7

50%

2

14.3%

0

0

Hiện nay, 100% giáo viên nhà trường đều áp dụng các biện pháp tôi đã
nêu vào tiết dạy tập làm văn. So với kết quả khảo sát ban đầu tỉ lệ giỏi tăng 35.7
%, không còn tỉ lệ yếu, tỉ lệ trung bình giảm đi rõ rệt. Giáo viên và học sinh tự
tin hơn, không còn bị áp lực, căng thẳng khi giảng dạy, học tập môn tập làm
văn.

18


PHẦN III : KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.
Qua cách làm trên, tôi nhận thấy, mỗi giáo viên muốn dạy tốt môn tập làm
văn nói chung và dạy tập làm văn miêu tả nói riêng cần phải chú ý hai yếu tố cơ
bản đó là: phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và nội dung dạy học.
Về phương pháp, hình thức dạy học giáo viên phải vận dụng sáng tạo
chuyên đề trò chơi học tập ở Tiểu học để xây dựng các trò chơi học tập phù hợp
với từng nội dung bài học, phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình phụ trách.
Về nội dung, để rèn kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh giáo viên phải
chú ý rèn các kỹ năng: lựa chọn từ ngữ, lựa chọn hình ảnh, sử dụng hình ảnh đối
lập, câu cảm thán, các biện pháp nghệ thuật nhân hóa, so sánh, đảo ngữ, điệp
ngữ khi miêu tả.
Ngoài các yếu tố trên, giáo viên phải chú ý khắc phục các lỗi viết văn của
học sinh cả về nội dung và hình thức trình bày như lỗi về chính tả, lỗi viết câu,
lỗi về ngữ pháp, lỗi về bố cục, lỗi diễn đạt, lỗi trình bày… để bài văn đạt hiệu
quả cao.
Trong sáng kiến này tôi chỉ đề cập đến đối tượng là học sinh khá giỏi khối
4,5 ở trường Tiểu học Tân Lập và thể loại là văn miêu tả nhưng tôi nghĩ sáng
kiến có thể mở rộng để áp dụng cho mọi đối tượng học sinh ở các vùng miền
khác nhau.
Việc rèn kĩ năng viết văn nói chung( văn miêu tả nói riêng) cho học sinh
khá giỏi không bị hạn định thời gian nên với mỗi đề văn miêu tả giáo viên nên
luyện kĩ các thao tác: Lựa chọn hình ảnh - Lựa chọn từ ngữ - Lưạ chọn hình ảnh
đối lập – Viết câu cảm thán - Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân
hóa, đảo ngữ, điệp ngữ trước khi học sinh viết bài để tạo điểm nhấn cho bài
viết.
Trên đây là một sáng kiến nhỏ của bản thân tôi trong quá trình chỉ đạo
chuyên môn ở trường Tiểu học Tân Lập.
Bản thân tôi còn rất nhiều thiếu xót trong quá trình viết sáng kiến. Rất
mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo .
19


Tôi xin chân thành cảm ơn.
THỦ TRƢỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20/3/2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Ngƣời viết sáng kiến:

Trƣơng Thị Kim
Nguyễn Thị Hồng

20



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×