Tải bản đầy đủ

SKKN sáng kiến kinh nghiệm rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn tập làm văn lớp 3

Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân
môn tập làm văn lớp 3

Người soạn: Đào Thị Tình


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

I. Phần mở đầu
I.1. Lý do chọn đề tài:
Trong mọi lĩnh vực của cuộc sống xã hội, giao tiếp thường là một hoạt động
khởi đầu cho những hoạt động tiếp theo. Nó tồn tại song song và ảnh hưởng to lớn
đến kết quả của những hoạt động đó. Có thể nói giao tiếp là hoạt động không thể
thiếu trong xã hội. Trong xã hội con người luôn có nhu cầu giao tiếp với nhau. Nhu
cầu đó cũng giống như các nhu cầu khác giao tiếp cũng như ăn, mặc, ở, hít thở

không khí, rất quan trọng và cần thiết. Nhờ hoạt động giao tiếp, con người có thể
trao đổi thông tin tạo lập các mối quan hệ tốt đẹp ...có thể nói giao tiếp là một
trong những điều kiện quan trọng để con người và xã hội loài người phát triển.
Từ xa xưa tới nay, con người đã sử dụng rất nhiều phương tiện khác nhau để
thực hiện hoạt động giao tiếp. Mỗi loại phương tiện đều có ưu điểm và nhược điểm
riêng, song phương tiện giao tiếp đặc trưng và hiệu quả của loài người là ngôn
ngữ...
Ngôn ngữ và giao tiếp bằng ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng đối với sự
trưởng thành của mỗi con người nói riêng và sự phát triển của loài người nói
chung. Khi mới sinh ra con người chưa có khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ .
Trong quá trình trưởng thành, mỗi con người phải tự tích luỹ dần vốn ngôn
ngữ cho bản thân. Vốn ngôn ngữ này phải được bồi dưỡng, rèn luyện ngay từ khi
còn nhỏ và nhà trường chính là nơi cung cấp ngôn ngữ cho trẻ một cách có hệ


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

thống nhất. Mục đích nghiên cứu ngôn ngữ trong nhà trường là rèn luyện cho học
sinh kỹ năng sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện học tập và giao tiếp.
Vì vậy phát triển lời nói là nhiệm vụ quan trọng nhất của việc dạy học tiếng
trong nhà trường.
Trong những năm gần đây, giáo dục phổ thông ở bậc tiểu học nói riêng có
nhiều đổi mới về mục tiêu dạy học và được cụ thể hoá bằng sự đổi mới về nội
dung, phương pháp dạy học.
Trong quá trình đổi mới này, định hướng giao tiếp (hay còn gọi là dạy học
phát triển lời nói) được đặc biệt quan tâm, được coi là nguyên tắc trung tâm của
dạy học Tiếng Việt ở tiểu học.
Từ năm 2002 bộ sách giáo khoa Tiếng Việt mới đã được đưa vào sử dụng
đại trà đến nay đã được thực hiện ở các lớp. Việc sử dụng bộ sách mới này, bước
đầu cho thấy những kết quả khả quan, quan điểm giao tiếp trong dạy học đã bước
đầu được khẳng định là định hướng dạy học tích cực.
Phân môn Tập làm văn trong chương trình môn Tiếng Việt ở tiểu học, so với
các phân môn khác là một phân môn khó. Nó là sự tổng hợp của các kiến thức
ngôn ngữ và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ mà học sinh được học. Nhiệm vụ chủ yếu
của phân môn này là rèn luyện cho học sinh kỹ năng sản sinh ra các ngôn bản nói
và ngôn bản viết. Trong chương trình Tiếng Việt 3, cả hai dạng kỹ năng này đều
được quan tâm một cách thích đáng thông qua hệ thống bài tập rất phong phú và đa
dạng, có nhiều ưu điểm, phù hợp với mục tiêu của môn học và của phân môn.
Tuy nhiên cũng cần phải thừa nhận rằng hiện nay việc dạy học Tập làm văn

ở trường tiểu học còn hạn chế và chưa đạt được kết quả như mong muốn. Lý do
của hiện tượng này là do đa số các giáo viên chưa định hình được phương pháp
giảng dạy cũng như trình tự tiến hành một bài Tập làm văn như thế nào cho phù


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

hợp với mục tiêu và nội dung của bài đặt ra. Bên cạnh đó học sinh tiểu học là
những đối tượng có năng lực tư duy còn hạn chế, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ của
các em cũng phát triển chưa cao. Nhiều em còn dùng từ sai, câu sai, hoặc hoạt
động của các em còn chưa phù hợp với hoàn cảnh mục đích giao tiếp hoặc chưa
đúng phương cách chức năng. Hiện tượng này khiến cho các em gặp nhiều khó
khăn trong hoạt động học tập và giao tiếp. Các em phải được thực hiện các hoạt
động nói năng trong những hoàn cảnh giao tiếp cụ thể. Môn Tập làm văn nói riêng
và môn Tiếng Việt nói chung được coi là một giải pháp hiệu quả để thực hiện
nhiệm vụ này.
Từ những phân tích trên đây, chúng ta có thể thấy rõ sự cần thiết của việc
dạy học rèn kĩ năng nghe nói trong phân môn Tiếng Việt ở tiểu học và cũng do tính
cấp thiết của vấn đề này mà tôi đã đi sâu vào nghiên cứu đề tài "Rèn kỹ năng nghe
nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
I. 2. Mục đích nghiên cứu:
Khi bắt tay vào nghiên cứu đề tài này giúp cho giáo viên đat jđược những
mục đích sau:
Giúp giáo viên nắm chắc các bài tập rèn kỹ năng nghe nói trong phân môn
Tập làm văn lớp 3.
+ Giúp giáo viên có kinh nghiệm dạy các bài tập phát triển lời nói trong
phân môn Tập làm văn lớp 3 đạt hiệu quả cao.
I.3. Thời gian, địa điểm:
- Thời gian nghiên cứu từ học kỳ I năm học 2008 – 2009 làm đềcương
bước 1.
+ Giữa học kỳ II năm học 2009 - 2010đến hết năm học viết bài.
+ Hoàn thành đề tài và nộp vào ngày 23/5 năm học 2010.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

- Địa điểm nghiên cứu là học sinh lớp 3A trường Tiểu học An Sinh A- Đông
Triều - Quảng Ninh.
I.4. Đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn.
- Nghiên cứu những vấn đề về mặt lý luận.
- Mục tiêu của bộ môn Tiếng Việt lớp 3.
- Phương pháp giảng dạy môn Tiếng Việt trong phân môn Tập làm văn lớp 3.
Nghiên cứu những vấn đề về mặt thực tiễn.
- Nghiên cứu chương trình phân môn Tập làm văn và SGK Tiếng Việt 3.
- Nghiên cứu thực trạng và nguyên nhân của các thực trạng đó.
- Dự giờ đồng nghiệp, trao đổi với các giáo viên trực tiếp dạy lớp ba để rút
ra nhận xét, đánh giá.

II. Phần nội dung
II.1. Chương 1: Tổng quan.
II.1.1. Cơ sở lý luận.
Mục tiêu của môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng
ở Tiểu học.
Theo quyết định ngày 09/11/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo,
chương trình tiểu học chính thức được áp dụng trong cả nước, trong đó có quy định
rõ mục tiêu đối với từng môn học ở tiểu học.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

Môn Tiếng Việt ở Tiểu học có mục tiêu chính nhằm hướng tới phát triển
một lời nói cho học sinh phát triển khả năng giao tiếp của các em. Mục tiêu này
được thể hiện cụ thể như sau:
Về kiến thức: Môn Tiếng Việt cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ
giản về Tiếng Việt và tri thức sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếp. Bên cạnh đó
cung cấp những hiểu biết sơ giản về tự nhiên, xã hội và con người, về văn hoá, văn
học của Việt Nam và nước ngoài.
Về kỹ năng: Hình thành và phát triển ở học sinh những kỹ năng sử dụng
Tiếng Việt (Nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt
động của lứa tuổi.
Thông qua việc dạy học môn Tiếng Việt góp phần rèn luyện cá thao tác tư
duy của học sinh (Phân tích, tổng hợp, khái quát hệ thống...) và góp phần nâng cao
phẩm chất tư duy, năng lực nhận thức.
Về thái độ: Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác
tư duy của học sinh, hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng giàu đẹp của Tiếng
Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam và xã hội chủ nghĩa.
Như vậy, thông qua việc cung cấp những tri thức về Tiếng Việt, môn Tiếng
Việt nói chung và phân môn tập làm văn nói riêng nhằm phát triển ở học sinh
những kỷ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp.
Hay nói cách khác, mục tiêu lớn nhất của phân môn Tập làm văn là nhằm phát
triển lời nói cho học sinh, phục vụ cho các hoạt động học tập, giao tiếp. Đây chính
là cơ sở quan trọng đầu tiên để chúng ta có thể đưa ra dạng bài tập rèn kĩ năng
nghe nói trong phân môn Tập làm văn ở tiểu học cụ thể là ở lớp 3.
Việc lựa chọn và sắp xếp nội dung dạy học phải lấy hoạt động giao tiếp làm
mục đích, tức là hướng vào việc hình thành các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

học sinh. Chẳng hạn trong phân môn Tập làm văn bài tập rèn kĩ năng nghe nói đều
nhằm đưa học sinh vào các tình huống giao tiếp cụ thể giúp cho cá em có nhiều cơ
hội rèn luyện các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt.
Trong quá trình dạy học Tiếng Việt phải tổ chức tốt hoạt động nói năng của
học sinh nghĩa là phải sử dụng giao tiếp như một phương pháp dạy học chủ đạo ở
Tiểu học, người ta chủ trương lấy hoạt động giao tiếp vừa làm mục đích, vừa làm
cách thức dạy học. Nói cách khác, đó là dạy học để giao tiếp và bằng giao tiếp.
Việc dạy học sinh giao tiếp bằng Tiếng Việt nhằm hai mục đích:
- Giúp học sinh hiểu được lời nói hoặc bài viết sẵn có và phải diễn đạt bằng
lời hoặc bằng chữ, sự hiểu biết của bản thân theo một yêu cầu đặt ra trước.
- Để đạt được hai mục đích này thì ngữ liệu dạy Tiếng Việt không chỉ gồm
những bài sẵn có trong tài liệu học tập của học sinh mà còn bao gồm cả những lời
nói, bài nói, bài viết do các em tạo ra. Điều đó có nghĩa là học sinh không chỉ học
sử dụng Tiếng Việt thông qua các tài liệu do nhà trường cung cấp mà còn học
trong quá trình các em giao tiếp ở gia đình, nhà trường và xã hội.
Mặt khác, trong văn học bao giờ cũng chứa đựng những giá trị văn hoá của
Việt Nam và thế giới như: văn hoá tinh thần, văn hoá ứng xử...Vì vậy, trong quá
trình dạy học Tiếng Việt cần cho học sinh từng bước nhận biết được cái chân, cái
thiện, cái mỹ trong các bài trích tác phẩm văn học, nhận biết được cái giá trị văn
hoá ứng xử của dân tộc cũng như vẻ đẹp của Tiếng Việt khi giao tiếp. Có như vậy
thì học sinh mới yêu quý, tôn trọng sự trong sáng của Tiếng Việt và sử dụng Tiếng
Việt làm công cụ giao tiếp một cách có hiệu quả nhất.
Tận dụng những kinh nghiệm sử dụng Tiếng Việt, chú ý những đặc điểm
tâm, sinh lý của học sinh.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

Với học sinh tiểu học trước khi đến trường các em đã nắm hai dạng hoạt
động của nói và nghe các em đã có một vốn từ, một số quy tắc ngữ pháp nhất định
và sử dụng chúng trong hoạt động giao tiếp ở mức độ tự giác còn thấp. Việc dạy
môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học cần khai thác vốn Tiếng Việt ở các em trong khâu
lựa chọn nội dung tổ chức và học để tránh sự nhàm chán ở các em. Giáo viên cần
từng bước giúp học sinh ý thức hoá và hoàn thiện điều mà các em đã biết cung cấp
cho các em những tri thức, kĩ năng mới một cách tiết kiệm thời gian mà vẫn hữu
hiệu.
Để thực hiện điều này, trong quá trình dạy học cần thực hiện các yêu cầu sau:
- Giáo viên cần điều tra nắm vững vốn Tiếng Việt của học sinh theo từng lớp,
từng vùng khác nhau để hoạch định nội dung kế hoạch và phương pháp dạy học.
- Phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, theo từng lớp, từng vùng
khác nhau để hoạch định nội dung, kế hoạch, giáo viên cần hệ thống hoá, phát huy
những năng lực tích cực của học sinh, hạn chế và xoá bỏ những tiêu cực về lời nói
của các em trong quá trình học tập.
Bên cạnh đó, trong quá trình dạy học Tiếng Việt cũng cần chú ý đến những
đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh để đảm bảo tính vừa sức của các em. Tâm lý
học khẳng định ở mỗi độ tuổi, học sinh chỉ có thể nhận thức được hoặc làm được
một số việc nhất định. Vì vậy, khi xây dựng các bài tập rèn kỹ năng nghe nói trong
phân môn Tập làm văn lớp 3 phải thích hợp với tâm lý nhận thức của học sinh tiểu
học. Chẳng hạn, bài tập đưa ra phải có yêu cầu rõ rằng, đặt học sinh vào một tình
huống giao tiếp cụ thể và thích hợp với lứa tuổi của các em như: Chào hỏi, giới
thiệu, cảm ơn, xin lỗi....


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

Sự khai thác vốn tiếng mẹ đẻ và chú ý đến những đặc điểm tâm, sinh lý của
học sinh trong quá trình dạy học là một trong những điều kiện để dạy các bài tập
rèn kỹ năng nghe nói đạt hiệu quả cao.
Như vậy, phân môn Tập làm văn lớp 3, kiểu bài rèn kỹ năng nghe, nói gồm
các bài sau được nói theo tình huống giao tiếp. ở chương trình Tập làm văn lớp 3
không còn dạng bài tập nói thành đoạn, bài.

STT

1

Yêu cầu và nội dung từng bài tập

Hãy nói những điều em biết về Đội TNTP Hồ Chí Minh
a) Đội thành lập ngày nào ?

Bài, tuần
Trang

Bài 1: Tuần1
Trang 11

b) Những đội viên đầu tiên của Đội là ai ?
c) Đội được mang tên Bác Hồ khi nào ?
2

Dựa theo cách tổ chức cuộc họp mà em đã biết, hãy cùng
các bạn tập tổ chức một cuộc họp.
Gợi ý về nội dung trao đổi cuộc họp.

Bài 1
Tuần 5
Trang 45

a) Giúp đỡ nhau học tập.
b) Chuẩn bị các tiết mục văn nghệ chào mừng 20-11.
c) Trang trí lớp học.
d) Giữ vệ sinh chung.
3

Hãy cùng các bạn trong tổ mình tổ chức một cuộc họp
Gợi ý về nội dung họp: trao đổi về trách nhiệm của học
sinh trong cộng đồng.
Ví dụ: - Tôn trọng Luật đi đường.
- Bảo vệ của công.
- Giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn.

Bài 2
Tuần 7
Trang 61


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

4

Hãy nói về quê hương hoặc nơi em đang ở theo gợi ý
sau:
a) Quê em ở đâu ?

Tuần 11
Bài 2
Trang 92

b) Em yêu nhất cảnh đẹp gì ở quê hương.
c) Cảnh vật đó có gì đáng nhớ.
d) Tình cảm của em với quê hương như thế nào ?
5

Mang tới lớp tranh ảnh về một cảnh đẹp ở nước ta (ảnh
chụp, bưu ảnh, tranh ảnh cắt từ báo chí)
a) Tranh (ảnh) vẽ (chụp) cảnh gì ?

Bài 1
Tuần 12
Trang 102

Cảnh đó ở nơi nào ?
b) Màu sắc của tranh (ảnh) như thế nào ?
c) Cảnh trong tranh (ảnh) có gì đẹp ?
d) Cảnh trong tranh (ảnh) gợi cho em những suy nghĩ gì ?
6

Hãy giới thiệu về tổ em và hoạt động của tổ em trong
tháng vừa qua với một đoàn khách đến thăm lớp em.
Gợi ý:

Bài 2
Tuần 14
Trang 120

a) Tổ em gồm những bạn nào ? Các bạn là người dân tộc
nào ?
b) Mỗi bạn có đặc điểm gì hay ?
c) Tháng vừa qua các bạn làm được những việc gì tốt ?
7

Kể những điều em biết về nông thôn (hoặc thành thị)
Gợi ý:
a) Nhờ đâu em biết (em biết khi đi chơi, khi xem ti vi, khi
nghe kể chuyện)
b) Cảnh vật, con người ở nông thôn (hoặc thành thị) có gì
đáng yêu ?

Bài 2
Tuần 16
Trang 138


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

c) Em thích điều gì ?
8

9

Dựa theo bài tập đọc Báo cáo kết quả tháng thi đua "noi

Bài 1

gương chú bộ đội" hãy báo cáo kết quả học tập, lao động

Tuần 21

của tổ em trong tháng quá.

Trang 20

Quan sát bức tranh dưới đây và cho biết những người tri
thức trong các bức tranh ấy là ai, họ đang làm gì ?

Bài 1
Tuần 21
Trang 112

10

Tổ chức họp nhóm trao đổi ý kiến về câu hỏi sau.
- Em cần làm gì để bảo vệ môi trường.

Bài 1
Tuần 31
Trang 112

Kể chuyện gồm 2 loại bài tập nghe kể và kể theo yêu cầu.
* Loại bài tập nghe kể.
1

Nghe và kể lại câu chuyện "Dại gì mà đổi"
Gợi ý.
a) Vì sao mẹ doạ đổi cậu bé ?

Bài 1
Tuần 4
Trang 36

b) Cậu bé trả lời mẹ như thế nào ?
c) Vì sao cậu bé nghĩ như vậy ?
2

Nghe kể lại câu chuyện không nỡ nhìn
Gợi ý:
a) Anh thanh niên làm gì trên chuyến xe buýt ?

Bài 1
Tuần 7
Trang 61

b) Bà cụ ngồi cạnh anh hỏi điều gì ?
c) Anh trả lời như thế nào ?
d) Em có nhận xét gì về anh thanh niên ?
3

Nghe kể lại câu chuyện tôi cũng như bác.
Gợi ý:

Bài 1
Trang 92


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

a) Người viết như thấy người bên cạnh làm gì ?

Tuần 11

b) Người viết thư viết thêm vào thư điều gì ?
c) Người bên cạnh kêu lên như thế nào ?
4

Nghe kể lại câu chuyện cũng như bác
Gợi ý.
a) Vì sao nhà văn không đọc được bản thông báo ?

Bài 1
Tuần 14
Trang 120

b) Ông nói gì về người đứng cạnh ?
c) Người đó trả lời ra sao ? Câu trả lời có gì đáng buồn
cười ?
5

Nghe và kể lại câu chuyện Giấu cày.
Gợi ý:
a) Khi được gọi về ăn cơm, bác nông dân nói như thế nào ?

Bài 1
Tuần 15
Trang 128

b) Vì sao bác lại bị vợ trách ?
c) Khi không thấy cày bác làm gì ?
6

Nghe và kể lại câu chuyện "Kéo cây lúa lên".
Gợi ý
a) Khi thấy lua ở ruộng nhà mình xấu, chàng ngốc đã làm gì ?

Bài 1
Tuần 16
Trang 138

b) Về nhà anh chàng nói gì với vợ.
c) Vì sao lúa nhà chàng ngốc bị héo ?
7

Nghe kể câu chuyện nâng niu từng hạt giống.

Bài 2

Gợi ý:

Tuần 21

a) Viện nghiên cứu nhận được quà gì ?

Trang 30

b) Vì sao ông Lương Định Của không đem gieo cả mười
hạt giống ?
c) Ông đã làm gì để bảo vệ giống lúa ?


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

8

Nghe kể lại câu chuyện " Chàng trai lùng Phù ủng".

Bài 1

Gợi ý:

Tuần 19

a) Chàng trai ngồi bên vệ đường làm gì ?

Trang 12

b) Vì sao quân lính đâm giáo vào đùi chàng trai ?
c) Vì sao Trần Hưng Đạo đưa chàng trai về kinh đô.
9

Nghe và kể lại câu chuyện "người bán quạt may mắn".

Tuần 24

Gợi ý.

Trang 56

a) Bà lão bán quạt gặp ai và phâ nàn chuyện gì ?
b) Ông Vương Hi Chi viết vào những chiếc quạt để làm gì
?
c) Vì sao mọi người đua nhau đến mua quat.
10

Nghe kể lại câu chuyện bốn cẳng và sáu cẳng.

Tiết 5
Tuần 35- 142

11

Nghe và nói lại từng mục của bài "Vươn tới các vì sao ?".
a) Chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ.

Bài 1
Tuần 34- 139

b) Người đầu tiên đặt chân lên mặt trang.
c) Người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.
Đó là số lượng bài tập rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh lớp 3 thông qua
phân môn Tập làm văn.
II.1.2. Cơ sở thực tiễn.
Thực trạng về năng lực tạo lập lời nói của học sinh lớp 3.
Để khảo sát về thực trạng năng lực tạo lập kỹ năng nghe nói của học sinh lớp
3 dưới hai dạng nghe và nói, tôi tiến hành kahỏ sát đối tượng là 20 học sinh lớp 3B


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

của trường tiểu học xã An Sinh. Ngoài ra tôi còn khảo sát trên một số tiết dạy Tập
làm văn ở lớp 3C của trường Tiểu học An Sinh.
Trong quá trình khảo sát tôi có sử dụng các phương pháp khảo sát sau:
Phương pháp điều tra qua phiếu câu hỏi:
Phiếu điều tra này soạn sẵn một số tình huống giao tiếp cụ thể, yêu cầu học
sinh viết lại lời nói của mình trong các tình huống đó. Sau đó tôi thu lại các phiếu
học tập của học sinh đã làm để lấy căn cứ đánh giá kết quả.
Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn trực tiếp các đối tượng cần điều tra, tôi
đã tiến hành tiếp xúc trực tiếp với 20 học sinh lớp 3B đưa ra cho các em nói theo
tình hống đó. Những lời nói của các em được lấy làm căn cứ để đánh giá thực trạng
cần điều tra.
Phương pháp quan sát: Tôi tiến hành dự giờ 5 tiết Tập làm văn lớp 3 ở trong
khối và ghi chép lại những thông tin cần thiết để đối chiếu với các số liệu thống kê
nhằm tăng độ chính xác và tính khách quan cho kết quả điều tra ở trên.
Để đánh giá kết quả khảo sát tôi đưa ra 3 mức độ như sau:
Mức 1: Nói đúng theo tình huống yêu cầu, nói trôi chảy, các câu văn, các
câu nói liên kết chặt chẽ với nhau.
Mức 2. Nói đúng theo tình huống yêu cầu nhưng chưa lưu loát, rành mạch
hoặc dùng chưa hay chưa chuẩn xác.
- Mức độ 3: Nói chưa đúng tình huống yêu cầu hoặc không nói được.
Dựa vào cách dánh giá như trên, tôi tiến hành đánh giá, thống kê, phân loại
và thu được kết quả như sau:
Nội dung khảo sát

Lớp

Số

Mức độ

Mức độ 2

Mức độ 3

khảo

lượng

Số lượng

Số lượng

Số lượng

sát

HS

HS

HS

HS

%

%

%


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

khảo
sát

Viết theo tình huống
yêu cầu.

3A

24

3

13

7

29

14

58

3B

22

2

9

5

23

15

68

Như vậy, qua hai bảng số liệu trên kết hợp với v iệc dự giờ thăm lớp và qua
thực tế giảng dạy, tôi có một số nhận xét về năng lực tạo lập kỹ năng nghe nói của
học sinh như sau:
Nhìn chung, các đối tượng được khảo sát đều sống trong điều kiện kinh tế xã
hội bình thường. Đa số cá em đều tỏ ra tự tin khi giao tiếp. Khi tiến hành khảo sát,
hầu hết các em đều hiểu được tình huống đưa ra và có cách ứng xử của riêng mình.
Song nếu xét riêng về lời nói của mỗi học sinh thì thấy rằng phần lớn các em nói
còn chưa lưu loát và cách ứng xử còn chưa linh hoạt, cách dùng từ từ chưa hay các
câu trong một bài nói hoặc bài viết thường có cùng một kiểu cấu trúc. Một số ít học
sinh còn rụt rè, ấp úng không đưa ra cách ứng xử của mình khi tôi hỏi chuyện. Qua
tìm hiểu và qua thực tế tôi nhận thấy csc học sinh này tỏng lớp rất nhút nhát, rụt rè.
Trong các tiết học các em thường không sôi nổi, mạnh dạn, thường tỏ ra ngượng
ngập khi nói trước lớp. Như vậy, qua điều tra khảo sát chúng ta nhận thấy rõ năng
lực tạo lập nói của học sinh còn nhiều hạn chế.
Để khắc phục hạn chế này, chúng ta phải tổ chức tốt hoạt đọng rèn kỹ năng
nghe nói trong các giờ Tập làm văn. Để làm rõ cách thức tổ chức trong các giờ Tập
làm văn hiện nay như thế nào tôi tiếp tục tiến hành khảo sát thực trạng dạy học các
bài tập rèn kỹ năng nghe nói trong phân môn Tập làm văn lớp 3.
II.2. Chương 2


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

Nội dung vấn đề nghiên cứu.
II.2.1. Một số kinh nghiệm về rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh lớp 3
qua phân môn Tập làm văn.
Để rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh thông qua tiết Tập làm văn người giáo
viên cần phải phối hợp giữa gia đình, nhà trường bằng các hình thức sau:
- Thường xuyên thông tin tình hình học tập của học sinh theo từng tháng,
vào sổ liên lạc của học sinh gửi về gia đình. Gặp gỡ và trao đổi với phụ huynh của
những học sinh mà trong giao tiếp còn sử dụng những từ nhữ thiếu văn hoá hoặc
chưa mạnh dạn bình tĩnh, tự tin khi giao tiếp. Từ đó tạo cho các em có môi trường
giao tiếp lành mạnh, có văn hoá. Điều đó có tác dụng lớn đến khả năng rèn kỹ năng
nghe nói cho học sinh.
- Về phía nhà trường: Phối hợp với các tổ chức của nhà trường (Đội, Công
đoàn) và các tổ chức Đoàn thanh niên của xã, tổ chức tốt các hội thi theo các
phong trào các chủ đề của năm học. Hội thi học tốt, vẻ đẹp tuổi hoa, ngoại khoá bộ
môn...và các hoạt động khác để các em có môi trường giao tiếp phong phú. Từ đó
sẽ rèn được khả năng giao tiếp của các em cũng như sự thông minh và mạnh dạn tự
tin khi nói. Bên cạnh đó nhà trường tổ chức thực hiện tốt các chuyên đề, tổ chức
bàn bạc, thảo luận tìm ra các biện pháp hay cho chuyên đề.
Tóm lại: Việc rèn luyện kĩ năng nghe nói và khả năng diễn đạt văn bản
miệng cho học sinh phải bắt đầu từ việc câu học sinh trả lời câu hỏi một cách gãy
gọn, trình bày tự tin cho tới việc nhận xét đánh giá một vấn đề chính xác, khách
quan trong quá trình giảng dạy người giáo viên kiên trì tỉ mỉ, phải quan tâm đến
từng đối tượng học sinh của lớp phải tạo được ra các tình huống trong giờ học,
phải gợi ý khuyến khích học sinh tham gia học tập một cách sáng tạo và đầy hứng
thú.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

II.2.2 Dự giờ đồng nghiệp.
Môn: Tập làm văn
Người dạy: Cô Nguyễn Thị Vân Anh.
Lớp 3 B.
Tiết 11: Nghe kể: Tôi có đọc đâu ! Nói về quê hương.
1. ổn định tổ chức: Hát đầu giờ.
2. Kiểm tra bài cũ:
3,4 học sinh đọc lá thư đã viết ở tiết Tập làm văn (10).
3. Bài mới.
a) Giới thiệu bài (Trực tiếp)
- Giáo viên ghi đầu bài, học sinh đọc đầu bài.
b) Hướng dẫn học sinh làm bài tập.
Bài tập 1:
- Gọi một số học sinh đọc yêu cầu của bài tập và gợi ý .
- Cả lớp đọc thầm gợi ý quan sát tranh minh hoạt.
- Giáo viên kể lần 1 và hỏi
? Người viết thư thấy người bên cạnh - Ghé mắt đọc trộm thư của mình.
làm gì ?
? Người viết thư viết thêm vào thư - Xin lỗi. Mình không viết được nữa
điều gì ?

vì hiện đang có người đọc trộm thư.

? Người bên cạnh kêu lên như thế nào ?

- Không đúng, tôi có đọc trộm thư của
anh đâu ?

- Lần lượt học sinh nhận xét
- Giáo viên kể lần 2. Học sinh nghe chăm chú.
- Một số học sinh giỏi kể lại chuyện.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

- Từng cặp học sinh tập kể lại chuyện cho nhau nghe. 4, 5 học sinh nhìn
bảng đã viết các gợi ý thi kể lại nội dung câu chuyện trước lớp.
- Gọi một số học sinh nhận xét bạn kể chuyện đã hay chưa ?
? Câu chuyện buồn cười ở chỗ nào ?
(Phải xem trộm thư mới biết được dòng chữ người ta viét thêm vào thư. Vì
vậy, người xem trộm thư coi là mình không xem trộm đã lộ đuôi nói dối một cách
tức cười).
Bài tập 2.
- Giáo viên mời một số học sinh đọc yêu cầu của bài và các gợi ý trong sách
giáo khoa.
Hỏi: Quê em ở đâu ?

- Quê em ở Đông Triều

? Em yêu nhất cảnh vật gì ở quê - Em yêu nhất cánh đồng lúa chín
hương ?

vàng và rặng tre đầu làng.

? Cảnh vật đó có gì đáng nhớ

- Có cánh đồng, luỹ tre rì rào, con
đường làng hai bên là những rặng
dừa...

? Tình cảm của em đối với quê hương - Em rất yêu, rất quý quê hương em
như thế nào ?

đó là nơi mà em sinh ra và lớn lên.

- Cho học sinh kể theo nhóm (3')
- Giáo viên cho một số nhóm lên kể trước lớp.
- Giáo viên học sinh nhận xét.
- Cả lớp bình chọn những bạn nói về quê hương hay nhất.
- Giáo viên nhận xét, củng cố.
4. Củng cố, dặn dò.
- Gọi 1 học sinh kể lại câu chuyện "Tôi có đọc đâu ?"


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

- Gọi một học sinh nói về quê hương của mình.
- Giáo viên củng cố toàn bài.
- Về kể lại câu chuyện và nói về quê hương cho mọi người nghe.
- Chuẩn bị bài sau
______________
Tập làm văn
Người dạy: Phạm Thùy Liên - Lớp 3C.
Bài: Nói về tri thức.
Nghe kể: Nâng niu từng hạt giống.
1. ổn định tổ chức: Hát đầu giờ.
2. Kiểm tra bài cũ.
- 1 học sinh bảng báo cáo kết quả của tổ trong tháng vừa qua.
- Học sinh nhận xét kết quả.
- Giáo viên nhận xét, ghi điểm.
3. Dạy bài mới.
a) Giới thiệu bài:
- Giáo viên ghi đầu bài: - Học sinh đọc đầu bài.
b) Hướng dẫn học sinh làm bài tập.
* Bài tập 1:
- Giáo viên mở bảng phụ có ghi yêu cầu của bài tập.
- Gọi học sinhđọc lại yêu cầu bài và quan sát tranh ở sách giáo khoa
Hỏi: Những người trong tranh là các nhà tri thức là ai ? Họ đang làm gì ?
- Giáo viên dán bức tranh 1 lên bảng Người tri thức trong ttanh.
yêu cầu học sinh lên chỉ bảng và nêu 1 là bác sĩ, bác sĩ đang khám bệnh cho


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

nội dung tranh 1.

cậu bé, cậu bé nằm trên giường đắp

- Học sinh nhận xét, giáo viên nhận xét.

chăn. Chắc cậu đang bị sốt. Bác sĩ
xem nhiệt kế để kiểm tra nhiệt độ em.

? Các em thấy bạn đã trả lời cho tranh - Bạn đã trả lời đầy đủ cho bức tranh.
đầy đủ chưa ?

- Theo em tranh 1 người tri thức là một

? Nói lại nội dung tranh 1 theo ý hiểu bác sĩ khám bệnh cho các em bé...
của em.
- Gọi học sinh nhận xét về cách diễn - Bạn trình bày nội dung đầy đủ cách
đạt về nội dung.

diễn đạt lưu loát, rõ ràng.
- Nhìn chung 2 bạn trình bày đầy đủ
diễn đạt rõ ràng có diễn cảm.

- Giáo viên chia nhóm, yêu cầu học - Học sinh thảo luận theo nhóm 3
sinh thảo luận theo bàn (nhóm đôi) 3 tranh còn lại
tranh còn lại.
- Giáo viên theo dõi các nhóm làm việc. - Đại diện nhóm lên trình bày trước lớp.
- Mời các nhóm đại diện trình bày 3 - Học sinh dõi lên bảng.
tranh còn lại.
Hỏi: Em hãy nói lại nội dung bức - Ba người tri thức trong tranh là 3 kĩ
tranh thứ 2?

sư cầu đường. Họ đang đứng trước
mô hình một chiếc cầu...tạo được vẻ
đẹp cho thành phố.

? Em hãy nói lại nội dung tranh 3.

- Người tri thức trong tranh 3 là một
cô giáo, cô đang dạy bài tập đọc...học
sinh đang chăm chú nghe cô giảng
bài.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

? Em hãy nói lại nội dung bức tranh 4

- Những người tri thức trong tranh 4
là những nhà nghiên cứu...
Trong phòng có nhiều dụng cụ thí
nghiệm.

Ba bức tranh này tôi tiến hành như ở
bức tranh 1
- Gọi học sinh trình bày - Học sinh
nhận xét.
- Giáo viên nhận xét cho điểm.
Hỏi: Ngoài những nhà tri thức mà các - Em còn biết các nhà tri thức đó là
em đã học ra, em còn biết thêm những nhà văn, nhà báo, nhà thơ...
nhà tri thức nào nữa ?
* Bài tập 2: Học sinh nghe kể.
- Gọi học sinhđọc yêu cầu của bài và gợi ý.
- Yêu cầu học sinh quan sát tranh (ảnh) ông Lương Định Của trong sách
giáo khoa.
- Giáo viên kể lần 1 (Giọng chậm dãi, nhấn giọng những từ ngữ thể hiện sự
nâng niu của ông Lương Định Của với từng hạt giống).
Hỏi: Viện nghiên cứu nhận được quà gì - Mười hạt giống quý.
?
? Vì sao ông Lương Định Của không - Vì lúc đó trời rất rét, nếu đem gieo
đem gieo ngay cả mười hạt giống ?

những hạt giống nảy mầm rồi sẽ chết rét.

? Ông Lương Định Của đã làm gì để - Ông chia mười hạt thóc làm hai
bảo vệ giống lúa.

phần.
Năm hạt đem gieo trong phòng thí


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

nghiệm...làm thóc nảy mầm.
- Giáo viên kể lần 2
- Học sinh thi kể chuyện giữa các cá nhân.
- Gọi học sinh nhận xét - giáo viên nhận xét.
? Câu chuyện giúp em hiểu điều gì về - Ông rất say xưa nghiên cứu khoa
nhà nông học ông Lương Định Của.

học, rất quý những hạt lúa giống. Ông
đã nâng niu từng hạt lúa, ủ chúng
trong người bảo vệ chúng, cứu chúng
khỏi chết vì giá rét.

4. Củng cố - dặn dò.
- Gọi học sinh nói về nghề lao động trí óc mà các em mới biết qua bài học.
- Liên hệ xem bố mẹ, người thân làm nghề gì ?
- Giáo viên chốt lại kiến thức bài học và nhận xét tiết học.
- Hướng dẫn về nhà, chuẩn bị bài sau.
Nhận xét chung
- Qua 2 tiết dự giờ tôi thấy giáo viên đã đi phương pháp và tiến hành của
một bài học. Học sinh nắm và kể được nội dung bài.
- Chú ý tới ba đối tượng học sinh trong lớp.
- Tạo được hoàn cảnh giao tiếp, cung cấop vốn từ cho học sinh.
- Đánh giá đúng lúc, chính xác, khách quan, công bằng. Giờ dạy đạt hiệu
quả cao.
II.2.3. Đề xuất biện pháp.
Từ việc xác định rõ mục đích và yêu cầu của tiết tập làm văn tôi có một số
đề xuất biện pháp sau:
Về phía giáo viên và học sinh.


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

Trước tiên người giáo viên phải nhận thức được một cách đúng đắn rõ ràng
về tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng nói cho học sịnh thông qua tiết tập
làm văn, đặc biệt là các bài tập nghe và các bài tập nói. Từ đó có sự chuẩn bị đầu
tư hết sức chu đáo, cẩn thận cho một tiết tập làm văn nghe, nói, có dàn bài mẫu cụ
thể, chi tiết, nghiên cứu kỹ chương trình lớp mình dạy, tìm hiểu rõ ý đồ, nội dung
sách giáo khoa và vở bài tập, chuẩn bị cách diễn đạt trôi chảy, lưu loát.
Đặc điểm của học sinh tiểu học là hay bắt chước do đó để học sinh nói hay,
nói tốt, trình bày được một vấn đề trôi chảy, có khoa học thì trước tiên người giáo
viên phải là một tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Muốn vậy người giáo viên
thường xuyên tham khảo các tài liệu văn học, các bài văn chọn lọc...để tích luỹ trau
dồi vốn từ ngữ, vốn văn học, cách diễn đạt, cách hành văn...để từ đó trong mọi
hoàn cảnh giao tiếp mình luôn là người chủ động, sáng tạo, tự tin linh hoạt khi nói,
khi trình bày...
Để giúp học sinh có vốn từ phong phú biết sử dụng vốn từ vào việc nói và
viết trong các tiết học luyện từ và câu giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc hệ
thống từ ngữ gắn với các chủ đề trong chương trình học. Trong các tiết tập đọc
bước học sinh tìm từ khó giáo viên nên để học sinh đề xuất từ rồi để học sinh tự
giải nghĩa từ. Nếu học sinh giải nghĩa được thì giáo viên công nhận và không cần
giải nghĩa lại. Làm tốt điều này, không những luyện cho học sinh có kỹ năng nói
và còn giúp học sinh hiểu được nghĩa của từ này một cách thấu đáo, giúp các em
có thêm kỹ năng dùng từ chính xác trong các văn cảnh các câu cụ thể.
Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh có sổ tay Tiếng Việt ghi lại những câu
văn hay, những từ ngữ thường dùng để có vốn từ phong phú hơn. Khi học sinh đã
có một vốn từ dồi dào, giáo viên cần phải hướng dẫn các em biết sử dụng chúng vào
việc giao tiếp cho đúng, cho phù hợp nghĩa, có giá trị gợi cảm. Công việc này trong


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

bước tìm từ khó của các giờ tập đọc đã thực hiện một số phần, phần nữa là thông
qua cá giờ luyện từ và câu, phần còn lại là thông qua các tiết giáo viên nhận xét đánh
giá các loại bài tập nghe, bài tập nói trong giờ tập làm văn.
Để giúp học sinh nói hoặc viết đúng cấu trúc ngữ pháp thì qua tiết luyện từ
và câu giáo viên cần khắc sâu kiến thức về kiểu câu mà các em đã học như câu ai
là gì ? ai làm gì ? ai thế nào ? khi các em đã hiểu rõ về cấu tạo và tác dụng của từng
loại câu thì các em sẽ biết sử dụng chúng trong từng trường hợp một cách hợp lý
khoa học. Bên cạnh đó giáo viên cần sắp xếp thời gian hợp lý để hướng dẫn các em
đọc sách giúp các em nâng cao năng lực cảm thụ văn học tích luỹ dần các tư
liệuvăn học.
Trong các tiết tập làm văn lớp 3 nói riêng và trong tất cả các tiết học khác,
người giáo viên cần tạo ra nhiều tình huống để học sinh luyện nói nhiều, đưa ra
nhiều câu hỏi để các em tranh luận suy nghĩ, ghi lại ý trả lời hoặc đưa ra cac kiểu
bài tập để học sinh luyện nói như loại bài tập phát âm theo chuẩn Tiếng Việt, loại
bài tập tạo ra tình huống giao tiếp, loại bài tập ngâm thơ, học thuộc lòng...Việc tạo
ra các tình huống như trên sẽ giúp học sinh khắc phục được những tồn tại khi nói,
hay khi trình bày một vấn đề như còn rụt rè, diễn đạt chưa trôi chảy, chưa thoát ý.
Đối với học sinh tiểu học, những lời khen, những lời động viên kịp thời,
đúng lúc là vô cùng quan trọng, bởi vậy khi các em trả lời các ý hay, diễn đạt tốt
giáo viên phải khích lệ động viên kịp thời. Bên cạnh đó giáo viên phải kịp thời sửa
sai kịp thời cho các em những từ, ý dùng chưa hợp lý, chưa hay khi trình bày để
các em rút ra kinh nghiệm cho bản thân.
Trong tiết Tập làm văn nhất là những tiết có kiểu bài tập nghe và tập nói
người giáo viên phải thực sự là một giáo viên nhiệt tình giúp đỡ học sinh và cung
cấp cho học sinh những kiến thức cần thiết để các em có thể hiểu và cảm nhận


Rèn kỹ năng nghe nói cho học sinh trong phân môn Tập làm văn lớp 3".
Đào Thị Tình- Tiểu học An Sinh

được nội dung câu chuyện, có thể nói được nội dung câu chuyện đã nghe, đã học
sao cho chính xác và hay hơn. Từ đó giúp học sinh không còn ngại, không còn sợ
học các tiết Tập làm văn cũng như phân môn Tiếng Việt. Để tạo ra được nhu cầu
giao tiếp cho các em thì người thầy giáo phải tạo ra được những tình hống giao tiếp
giả định. Điều quan trọng là tình huống chân thực không gượng ép, kích thích được
nhu cầu nói của các em. Khi các em đã hoà mình vào hoàn cảnh, đã nhập được vai
giao tiếp thì lúc ấy các em sẽ muốn nói một cách thực sự. Khi đã tạo ra được
những hứng thú nói cho học sinh thì người giáo viên cũng cần nắm được các nhu
cầu nói của các em. Có học sinh muốn nói tranh luận, bàn bạc vấn đề nào đó với
ngời khác. Nắm bắt được nhu cầu nói của các em và quan tâm tới nó thì giáo viên
sẽ giúp học sinh phấn khởi học tập, say sưa hứng thú học tậop và vì thế kết quả giờ
Tập làm văn ssẽ tăng lên rất nhiều. Để tiết tập làm văn sau có két quả cao thì giáo
viên phải chú trọng tới khâu chấm và chữa bài cho học sinh một cách khách quan,
...đánh giá đúng mức. Chữa bài phải chân thật, tỉ mỉ về từng khía cạnh, nội dung,
hình thức, cách đặt câu...những lời nhận xét của giáo viên xác đáng.
Cuối cùng giáo viên phải hướng dẫn các em học sinh rèn luyện kỹ năng nói
ở mọi nơi, mọi lúc, trong tiết học. Việc kiểm tra đánh giá sự chuẩn bị bài của học
sinh phải sát sáo hơn, cụ thể hơn.

II.2.4. Dạy thực nghiệm
_____
(1) Chọn đối tượng.
Lớp chủ nhiệm: 3A
(2) Dạy thực nghiệm.


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải bản đầy đủ ngay

×